Azərbaycanlılar üçün toy adət-ənənəsi xüsusi önəm kəsb edir.

Xalqımız iki insanın birgə yaşayışını elliklə bir neçə gün öncə, bir neçə gün sonra qeyd edirlər. Yəni elçilik, nişan, cehiz kimi toy adətləri altında xeyli xərcə düşən insanlar üçün toyun hansı zamanda keçirilməsi də önəmlidir.

Qurulan ailənin təməli möhkəm olması üçün insanlar əzadarlıq hesab edilən günlərdə, tarixlərdə evlənməzlər. Həmçinin, azərbaycanlılar may ayında toy edilməsinin əleyhinədirlər, səbəbi isə tam bəlli deyil.

Bəziləri bunun rus və xristian adəti olduğunu, illərlə həmin xalqların təsiri altında qaldığımızla izah edirlər. Digərləri isə islam dini ilə əlaqələndirir, eləcə də mayda əkinin başladığını, insanların başının işə qarışdığı üçün vaxt tapmadığını deyirlər. 

İddialardan biri isə may ayında məhsuldarlığın olmaması ilə bağlıdır. Qədimdə toyu daha çox payız aylarında, məhsul yığımı vaxtı edərdilər. Çünki toy süfrəsinin zənginliyi də insanları narahat edən məsələdir.

Bir sözlə, yazın güllü-çiçəkli, insanı yaşamağa sövq edən ayına müxtəlif “don geyindirməklə" toydan imtina edilirdi.

Bəs indi vəziyyət necədir, yenə də insanlar bu deyimlərə inanaraq toy etməkdən imtina edirlər?

Cebhe.info paytaxtın bir sıra tanınmış şadlıq evləri ilə əlaqə saxlayıb, yaranmış vəziyyətlə bağlı araşdırma aparıb, maydakı toy sifarişlərinin sayını öyrənib.

"Neolit" restoranından sorğumuza cavab olaraq bildiriblər ki, əvvəlki illərlə müqayisədə sifariş çoxdur:

"Daha əvvəllər yaşlı insanların beynində bu fikir qalmışdı. Ötən illərdə may ayında 1-4 toy olurdusa, indi bu say 10-12 arasındadır. Sözsüz ki, aprel ayı ilə müqayisədə azdır".

"Niaqara" şadlıq sarayının əməkdaşı Vüqar Rüstəmov ötən ayla müqayisədə eyni sayda sifariş aldıqlarını deyib:

"May ayında indi 4-5 dənə toy var. Əvvəllər bu ayda heç bir dənə də olsun toy olmurdu. Demək olar ki, apreldə də bu sayda toy olub".

"Qızıl tac" şadlıq sarayında isə vəziyyət bir xeyli fərqlidir. Restoran əməkdaşı ilə söhbətimizdə o hər il mayda bu inanca görə işin çox azaldığını vurğulayıb:

"Hər ilin may ayı 4-5 dənə toy olur, indi də elədir. Aprel ayında isə bir gün belə toysuz günümüz olmayıb. Bu, tək bizdə belə deyil, bütün şadlıq saraylarında vəziyyət eynidir".

Gördüyümüz kimi hələ də bu inanca bel bağlayaraq xeyir işini sonraya saxlayan insanlar qalmaqdadır.

Bəs bu inancın islam dini ilə əlaqəsi varmı, bu inanc hardan, nədən qaynaqlanır?

Cebhe.info-ya inancın islam dini ilə əlaqəsi olmadığını deyən ilahiyyatçı Tural İrfan bunu xurafat adlandırıb:

"İslam dinində 365 günün elə bir günü yoxdur ki, o, xüsusi olaraq matəm günü qeyd olunsun və həmin günlərdə toy, şənlik, kəbin kəsdirmək qadağan olunsun. Yəni bu, birmənalı şəkildə məhərrəmlik daxil olmaqla yoxdur. Məhərrəmlik də Səfəvilər dövründən sonra yaranmış bir şeydir. İslam aləminə qarşı xarici qüvvələrin yaratdığı bir məsələdir. İslamda matəm yoxdur. May ayı miladi təqvimə aid olan bir aydır. Təbii ki, bununla bağlı heç bir qadağa yoxdur".

İlahiyyatçı bu inancın bizə ermənilərdən keçdiyini qeyd edib:

"Azərbaycana bu, sovet hakimiyyətinin ilkin mərhələsində ermənilərdən keçib. Biz qonşu ərazidə yaşadığımız üçün bəzi ənənələr biri-birindən keçib. Andranikin qulağı kəsildiyi aprel ayının ortalarına təsadüf edir. Onların yas adətində 52 mərasimi var. Bəzi bölgələrdə yaslarda mərhum üçün 40 mərasimindən sonra 52 mərasimi də keçirirdilər. O da ermənilərdən keçmədi. "Əsli və Kərəm" dastanında belə bir ifadə işlənir: "Lənət olsun erməninin dininə, 52 gününə". Yəni may ayı ilə bağlı bu inanc da ermənilərdən keçmədi və tamamilə xurafatdı. Buna əməl eləmək, riayət etmək düzgün deyil. Elə bir şey yoxdur. Əksinə may ayı əsl toy ayıdır. El dili ilə desək, may ayı vay ayı yox, toy ayıdır".

Tural İrfan bu inancın yeganə mənbəyinin astrologiya olduğunu vurğulayıb:

"Mən bunu çox araşdırdım. Orta əsrlərdə bəzi münəccimlərin kitablarında, sadəcə, ayın əqrəb bürcündə olduğu vaxtlarda evlənməyin, nikah mərasiminin, müqavilə bağlamağın, nəsə bir alış-veriş etməyin uyğun olmadığını deyirlər.

Yer Mars planetinin təsirində olur, bu da şər, qara qüvvələrin tüğyan etdiyi vaxta təsadüf edir. Sadəcə, belə bir məlumat var. May ayında toyu qadağan edən digər heç bir mənbə yoxdur. Əslində, peyğəmbərin hədisi var ki, xeyir işlərdə tələsin. Yəni toy-nişan, şad işləri ləngitməyin, təxirə salmayın, bunu fasiləsiz olaraq həyata keçirin. Bu bizim milli adət-ənənələrimizdə, türk ənənələrində, xristian ənənələrində də yoxdur, yeganə olaraq bu adət ermənilərdə var".

Günay Şahmar
Cebhe.info