Sabir Rüstəmxanlı: “Əgər insan millətin səsi, onun ruhunun ifadəçisi ola bilmirsə, onun yaradıcılığının heç bir dəyəri yoxdur”

“Dünya, cəmiyyət yalnız cərrahlıq qanunları ilə idarə oluna bilməz”

Tanınmış ziyalı, Xalq şairi, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, keçmiş millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı ilə 80-ci yaşının ilk həftəsində söhbətləşdik. O, öz həyatından, yaradıcılığından, ictimai-siyasi fəaliyyətindən, cəmiyyətdəki problemlərdən, onlardan çıxış yollarından danışdı, ən müxtəlif mövzulara dair suallarımızı cavablandırdı.

Müsahibənin ilk hissəsini təqdim edirik:

– Sabir bəy, müsahibə üçün təşəkkür edirik. Həmçinin, gec də olsa, mayın 20-də qeyd etdiyiniz doğum gününüz münasibətilə Sizi təbrik edirik. Ümumiyyətlə, doğum günləri yaşından asılı olmayaraq, insanı keçmişə qaytarır, həyat yoluna nəzər salmağa vadar edir. Bu dəfə gözünüzün qabağında hansı mənzərə canlandı?

– Adətən, doğum günlərimi Bakıdan kənarda keçirməyə üstünlük verirəm. Xüsusi olaraq daha gözəl bir təbiət mənzərəsi axtarmıram. Sadəcə, dostlarımı narahat etmək istəmirəm, bəhanə edirəm ki, şəhərdən kənardayam. Amma hər beş ildən bir yaradıcılıq gecələri keçirirəm. 75 yaşımı qeyd edən zaman digər respublikalardan da dostlarımı dəvət etmişdim. Moskvadan, Udmurtiyadan, Çuvaşıstandan, Türkiyədən, Qırğızıstandan gələnlər var idi.

- Yəni, Türk ellərindən...

- Bəli. Türkiyə, təbii ki, ilk sırada idi. Amma yubiley deyildi. Yetmiş doqquz yaşla bağlı xüsusi tədbirlər olmadı. İş elə gətirdi ki, keçən il mənim iradəmdən asılı olmadan ad günüm Daşkənddə keçirildi. Amma orada da özbək yazıçı dostlarımız yığışaraq gözəl bir yubiley məclisi təşkil etdilər. Həm Türkiyədən, həm Qırğızıstandan, həm də Qazaxıstandan qonaqlar var idi. Bu, mənim üçün sürpriz oldu, doğrusu, gözləmirdim. Bu dəfə isə Türkiyədə qeyd olundu. Bu da mənim təşəbbüsümlə baş tutmadı. Amma həm Daşkəndə, həm də Ankaraya getməyimin əsas səbəbi Qərbi Azərbaycanla bağlı keçirilən forumlar idi. Məqsədimiz Qərbi Azərbaycan məsələsinin Mərkəzi Asiyada, xüsusilə Özbəkistanda tanıdılması və ictimaiyyətə çatdırılması idi. Türkiyədə keçirilən forumlar çərçivəsində bu məsələni yenə gündəmə gətirdik. Baxmayaraq ki, Türkiyə bizim qardaş ölkəmizdir, amma Qərbi Azərbaycan mövzusunu kifayət qədər geniş şəkildə təqdim edə bilməmişik. Hüquqi baxımdan bu torpaqların nə vaxt, hansı sənədlər əsasında verilməsi məsələsi önəmlidir. Bilirik ki, İrəvan vilayəti Azərbaycanın müstəqilliyini elan etməsindən bir gün sonra Ermənistana verilib. Ermənistan tərəfi isə bu gün də müəyyən iddialar irəli sürür. Biz də bu əsassız iddialara qarşı mübarizə aparmalıyıq.

Vaxtilə indiki Ermənistan ərazisində paytaxt ola biləcək yalnız bir neçə balaca şəhər vardı. Gümrü şəhərinin adını çəkə bilərm, o da Osmanlı imperiyasının tabeçiliyində idi. Qalırdı yalnız İrəvan şəhəri. O da əslində kiçik bir yer idi. Azərbaycan guya qardaşlıq nümayiş etdirərək İrəvanı ermənilərə vermişdi. Bu barədə rəsmi sənədlər mövcuddur. Əslində bu sənədlər əsasında, bütün tarixi və hüquqi materiallara istinadla məsələ hüquqi baxımdan əsaslandırılmalıdır. Bu məsələləri BMT-yə və digər beynəlxalq hüquq qurumlarına təqdim etməliyik. Orada rəsmi sənəd kimi qeydiyyata alınmalıdır.

- Qərbi Azərbaycanla bağlı Azərbaycanda da çoxsaylı tədbirlər keçirilir...

- Biz burada Qərbi Azərbaycanla bağlı yüz dəfə yığıncaq keçirsək də, bu toplantılarda yalnız özümüz deyib, özümüz eşidirik. Məncə, hər şey hüquqi əsasla və daha geniş beynəlxalq miqyasda, köklü və əsaslı şəkildə həyata keçirilməlidir. Amma həm keçən il keçirilən Daşkənd toplantısı, həm də bu ilki Ankara toplantısı bu istiqamətdə çox mühüm addımlar idi. Daşkənddə, məsələn, özbək ictimaiyyətinin bu məsələ ilə tanışlığı baş verdi. Əvvəllər özbəklər ermənilərin orada soyqırım törətdiyinə inanmırdılar. Halbuki Birinci Dünya Müharibəsindən sonra bölgəyə qayıdan rus hərbi geyimi geymiş ermənilər – çar II Nikolayın çağırışı ilə birləşənlər Gəncədə və Azərbaycanın digər bölgələrində qanlı qırğınlar törətmişdilər. Həmin ermənilər sonra Özbəkistanda da özbək xalqına qarşı soyqırım törətdilər. Bu hadisələr zamanı yüz otuz mindən artıq özbəyin qətlə yetirildiyi məlumdur. İndi isə özbəklər bu həqiqətləri anlayır və bizim Daşkənddəki toplantımız bu baxımdan çox əhəmiyyətli oldu.

Ankarada isə daha yüksək səviyyədə toplantı keçirildi. Bu dəfə biz danışmadıq. Yalnız Türkiyənin tarixçiləri və hüquqşünasları çıxış etdilər. Bizdən yalnız Qərbi Azərbaycan İcmasının rəhbəri Əziz Ələkbərli və Azərbaycan-Türkiyə Evinin başqanı Tənzilə Rüstəmxanlı çıxış etdilər. Həmçinin, Prezident Administrasiyasının Siyasi partiyalar və qanunvericilik hakimiyyəti ilə iş şöbəsinin müdiri Ədalət Vəliyev çıxış etdi və prezidentin toplantıya ünvanladığı məktubu səsləndirdi. Toplantıda AKP-nin sədr müavini Əkrəm Yazıcı da çıxış etdi. Yerdə qalan çıxışlar isə ancaq tarixçilər və alimlər tərəfindən oldu. Onlar gözlədiyimizdən də əsaslı şəkildə, ciddi elmi materiallara söykənərək danışdılar. Həm tarixi baxımdan, həm də hüquqi əsaslarla o torpaqlardan azərbaycanlıların necə və nə vaxt köçürüldüyünü açıqladılar. Bütün bunlar həmin toplantılarda ətraflı şəkildə müzakirə olundu.

Əslində, bu iki tədbir – həm Daşkənddəki, həm Ankaradakı – mənim doğum günümlə üst-üstə düşdü. Mən bir yazıçı, şair kimi düşünürəm ki, əgər insan millətin səsi, onun ruhunun ifadəçisi ola bilmirsə, onun yaradıcılığının heç bir dəyəri yoxdur. Bir dəfə bir şeir də yazmışdım. Belə başlayırdı:

“Bəlkə min il yaşlı, on min il yaşlı, dəyişməz bir ruhun qanadıyam mən...” Dağlara yalqız gəlmişdim. Kimsəsiz sözlərlə doğum günümü qeyd etmək istəyirdim. Dağlar elə bil buludları başının üstündə saxlayırdı. Bir daha gedəndə görürsən ki, sən də dəyişmisən, dağlar da dəyişib. O hiss səni tutur.

Bir ad günü şeiri də yazmışdım. Amma bu il dağlara yox, qardaş torpaqlara getdik. Orada da ad günüm qeyd olundu. Ankarada da qeyd olundu. Azərbaycanda isə bu barədə detallı danışmaq istəyənlər oldu, münasibətlər gözəl idi.

- Dövlət rəhbərliyi tərəfindən də təbriklər oldumu?

- Hər ad günü olmur belə şey. Yüksək vəzifəli məmurlardan kim tanıyırsa, kim dostdur, kim hörmət edirsə, yazıb təbrik edib. Təbii ki, insan bir az utanır. O qədər təbriklər və yazılar gəlib ki, başım Ankaradakı tədbirlərə qarışdığı üçün iki günlük görüşlərin arasında hamısını oxuya bilmədim. İndi oxuyuram, cavab yazıram. Amma artıq bir ümumi təşəkkür paylaşdım.

- Qarşıdan 80 illik yubileyiniz gəlir. Hansı gözləntiləriniz var? Məsələn “İstiqlal” ordeni...

- Yox, heç bir xüsusi gözləntim yoxdur. “İstiqlal” ordeni və ya başqa mükafat da gözləmirəm. Tək Allahdan gözləntim var – sağlam ömür verə ki, o günə çata bilim. Yenə o vaxt da öz ənənəmi davam etdirərək bir yaradıcılıq gecəsi keçirəcəyəm. Dostlarım da yəqin iştirak edəcək. Keçən dəfə - 75 illiyimdə Moskvadan “Xudojestvennaya Literatura” nəşriyyatının direktoru gəlmişdi. Mənim “Cavad xan – ölüm zirvəsi” kitabımı rus dilində çap etmişdi. Tədbirdə çıxış etdi və dedi ki, “bu kitab ruslara qarşı yox, Çar Rusiyasına qarşı yazılıb, ona görə də biz böyük həvəslə çap etdik". Sonra onun da 75 illik yubileyi oldu. Məni Moskvaya dəvət etdi. Orada böyük bir çevrəsi vardı – Qorbaçovun köməkçisi olmuşdu. Məni təqdim edəndə belə dedi: “Mən sizə elə bir şairi və ictimai xadimi təqdim edirəm ki, onun yubileyinə insanlar futbola gedən kimi gedirlər". Hətta deyirdi ki, zalın qapısından keçmək olmurdu, arxa qapıdan keçirdik. İçəridə nə qədər adam var idisə, bir o qədər də çöldə qalmışdı. Bu da bir tale işidir. Bu illər ərzində nə qədər çətinlik, nə qədər siyasi rəqabət, nə qədər paxıllıq olsa da, o sevgi, o hörmət xalqın içində hələ də yaşayır. Mən buna sevinirəm. Çünki illərdir prinsipimdən dönməmişəm, yolumdan sapmamışam. Hər zaman bir amalım olub – millətimizin ləyaqət duyğusunu oyatmaq, xalqımıza öz kimliyini, tarixini tanıtmaq, onu özünə sevdirə bilmək.

Axı Azərbaycan dediyin təkcə kiçik bir ərazi deyil. Mənim bir şeirim var:

Bu Vətən deyilən dünyam sirlidir
Bir paytaxtı sevinc, bir paytaxtı qəm.
Bu Vətən torpağı çox qəribədir
Hələ sərhədini tapa bilmirəm.

Azərbaycanın sərhədlərini dəqiq müəyyənləşdirmək olmur. Haradan tapacaqsan? Əgər bu sərhədlər Əmrahın sazından keçirsə, Dərbənddəki Pərvanə adlanan qızın çağlayan gözündən keçirsə, qitələr dolaşan didərginlərin yolundan, izindən keçirsə... Şəhriyarın sözündən, nənələrin nağıllarından, ölümsüz bir dilin qatlarından keçirsə – bu sərhədi necə müəyyən edəsən? Biz sərhədsiz bir ruhun sahibiyik. Payımız da elə göydəndir – sərhədsiz bir göydən. Millət olaraq sərhədsiz ruhun qanadlarıyıq.

Tatar körfəzindən Altaylara qədər gəzmişəm. Amma bu “Azərbaycan” adlanan ərazinin də hamısı bizim əlimizdə deyil – iki yerə yox, beş yerə bölünüb. Mən bu ağrını illərlə yazılarımda yaşamışam. Heç vaxt bunu pafosla, şüar kimi deməmişəm. Sadəcə, içimin ağrısını danışmışam. Kiminsə ürəyinə yatıbsa, o da bir təsəllidir. Yatmayıbsa, o da onun seçimidir. İtirdiklərimizin dərki və müstəqilliyə doğru atılan hər bir addım bizim üçün bir ümid idi. Müstəqillik hər bir xalqın ən böyük arzusu, ən ali məqsədidir. Mən də bu amal uğrunda təkcə sözlə deyil, əməli fəaliyyətimlə çalışmışam. Bu gün Azərbaycan müstəqildir. Bəli, problemlərimiz var, çətinliklər var. Amma biz bir zamanlar itirdiyimiz torpaqlarımızın bəzisini geri qaytardıq, yeni bir mərhələyə qədəm qoyduq. Hazırda “Vətəndaş Həmrəyliyi” adlanan bir partiyaya rəhbərlik edirəm. Çünki həmrəylik mənim milli ideallarımdan biridir.

– Cəmiyyətdə həqiqətən həmrəylik varmı?

- Təəssüf ki, bu gün tam anlamıyla cəmiyyətdə həmrəylik yoxdur. Amma biz buna doğru can atmalıyıq. Əvvəlki illərlə müqayisədə bir qədər irəliləyiş var. Xüsusilə 2020-ci ildən əvvəl bəzi siyasi partiyalar bir araya gəldi, bu, ciddi və ümidverici bir addım idi. Lakin insan faktoru – hər şeyin əsası insandır. Ən gözəl proqramlar, ən ali ideallar, yazılar, arzular – hamısı insana bağlıdır. İnsan cəmiyyətə toxunan kimi, cəmiyyətin içində əriyib dəyişə bilir.

– Hansı problemlər cəmiyyətdə daha qabarıqdır?

- Bizim cəmiyyətin fərdi inkişafı, sosial düşüncə tərzi hələ istənilən səviyyədə deyil.

– Bu yaxınlarda tanınmış bir şəxs demişdi ki, bayrağımızdakı rənglərin əxz etdiyi dəyərlər - müasirlik, türklük, islam – bunlardan biri aparıcı olmadığına görə, həmrəylik, birlik zəifdir...

- Bayraq özü bir rəmzdir, birləşdirici gücdür. Mavi rəng türklüyümüzü simvolizə edir. Biz türklər çağdaş dünyaya ən tez çatmış millətlərdən biri olmuşuq. Müasir ədəbiyyata, çağdaş sənətə, elmi fikrə qovuşan ilk xalqlardan biri bizik. İslam məsələsi isə tarix boyu Azərbaycanın və ümumiyyətlə türklərin taleyində müxtəlif cür rol oynayıb. Bəzən ziddiyyətli, bəzən də müsbət şəkildə. İndi isə minlərlə qanun yazılır, minlərlə dini təfsir təqdim olunur, amma cəmiyyət get-gedə bataqlığa doğru sürüklənir.

– Bir yaradıcı insan kimi ölkəmizdə hər gün rastlaşdığımız, əziyyət çəkdiyimiz problemlər sizə necə təsir edir?

- Əlbəttə, çox ağır bir dövrdən keçirik. İnsan düşünür ki, bəlkə bu dəfə zirvəyə çatdım, artıq yol açıqdır, rahatlıq gələcək. Amma dünya belə deyil. Dünya daimi mübarizə yeridir. İnsanlıq daimi olaraq kamillik axtarışındadır.

- Amma sanki Sizif əməyi çəkirik, zirvəyə çatmamış yenidən dərənin dibinə yuvarlanırıq...

- Mən bir dəfə belə demişdim: “İnsanlığın tarixi, bəlkə də, ən yaxşı şəkildə "Sizif əfsanəsi"ndə ifadə olunub”. Qaldırırsan, qaldırırsan, zirvəyə çatanda daş yenə aşağı düşür və sən hər şeyə yenidən başlayırsan. Millət məsələsində də belədir. Dövlətçiliyi qorumaq, xalqı bir yerdə saxlamaq üçün dayanmaq olmaz. Bu proses bitməyən bir mübarizədir. Bu, əbədi bir işdir. Bir binanı tikirsən, başlayırsan və qurtarır. Amma millət binasını, xalq binasını heç vaxt tikib başa çatdırmaq olmur.

- Binanın təməli, sütunları möhkəm olmalıdır...

- Bəli, çalışmaq lazımdır ki, bu binanın sütunları keyfiyyətli olsun, yəni qızıl kərpiclərdən tikilsin. Antoine de Saint-Exupurin bir sözü var, deyir ki, "insanlar çölə səpələnmiş daşlar kimidir. O daşlar üst-üstə qoyulanda bir məbəd yaranır. Amma əgər hər kəs istəsə ki, “mən birinci sırada olum”, “mən qabaqda olum”, heç vaxt məbəd tikilməz". Kiminin birinci sırada yeri var, kiminin ikinci, kiminin üçüncü. Bunu artıq cəmiyyətin ədaləti müəyyən etməlidir.

– Amma o sıra pozulub indi...
– Ona görə indi sıra yoxdur da. Sovet dövründə də görmüşük, bəzilərini orada da, bu başda da görmüşük. Hə, bu gün, məsələn, ürəklə mən İlham Əliyev haqqında danışa bilirəm. Doğrudan!.. Yəni, bununla özümə xəyanət eləmirəm. Bəzən elə vaxt olur ki, məcbur olursan. Dövlət, dövlət başçısı var. Ondan sonra müəyyən protokol qaydaları var. Ona uyursan bəzən. Amma burada səmimi qəlbdən söz demək olar. Hərçənd ki, burada da problemlər var, həll olunmalı çox şeylər var. Mən bir dəfə Milli Məclisdə demişdim: Bu süni zəka yalan bilmir. Süni zəka rüşvət tanımır. Süni zəka, yəni süni intellekt korrupsiyanı bilmir. Və insana məxsus bir çox biclikləri, xəyanətləri bilmir. Amma onu da insan idarə edir. Sonra da bir alim deyir ki, biz proqramlaşdırırıqsa, hamısını öyrədəcəyik bir yolla...

– Sabir bəy, 1992-ci ildən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının rəhbərisiniz. Yəqin ki, Azərbaycanda ən uzunömürlü partiya sədri də sizsiniz. İndiki mühitdə partiya sədri özünü necə hiss edir, necə idarə edirsiniz partiyanı?

– Onu deyim ki, partiya özü özünü idarə edir. Cavanlar var, əsas işi onlar görürlər. Mən dəağsaqqallıq edirəm. Bunun iki tərəfi var. Bu, bir dövlət vəzifəsi olmadığına görə, məsələn, bəzi dövlət xadimlərinin iş rejimi elədir ki, adamın hər saati bölünüb. Burada elə bir rejim olmadığı üçün adam çox da çətinlik çəkmir. Mənim kimi cavanlıqdan ictimai proseslərin içində olmuş adamın çəkilib bir evdə oturmağı da çətin məsələdir. Millət vəkilliyindən imtina elədim, özüm, könüllü şəkildə. Ondan əvvəlki dəfə də imtina etmişdim. Amma partiya yenə deyir ki, sən olmasan bizim nümayəndəmiz azalacaq orada. Ona görə bu dəfə məcbur oldum. Hətta həyat yoldaşımın adı üçüncü idi siyahıda.

Əslində, partiya işi mənim üçün ciddi bir maneə deyil. İşimiz elə qurulub ki, mən burada həm də öz yaradıcılığımla məşğul ola bilirəm. Qızlarımız yazılarımın yazılmasına kömək edir. Gündəlik prosesi dostlarımızla müzakirə edirik. Evdən hərdən çıxmaq lazımdır. Daim evdə otursan, saz kimi tez kökdən düşərsən. Ona görə gəlirəm bura, bura köklənirəm. Kitabxanaya baxıram, dünya ilə maraqlanıram və bu, mənə rahatlıq verir.

İkinci tərəfi isə odur ki, əlbəttə, hər şeyin bir sonu var. Elə bir zaman gələr ki, bir nəfər çıxar və deyər ki, mən sədr olmaq istəyirəm. Görsəm ki, o da bizim başladığımız işi axıra kimi davam etdirəcək, onda təbii ki, partiyadan simvolik şəkildə çəkilərəm, kənarda bir ağsaqqal kimi qalmağa hazıram.

– Tənzilə xanım sizdən sonra sədr ola bilərmi?

– Tənzilə xanım idarəçilikdə çox radikaldır, çox ciddi təşkilatçıdır. İstənilən işi yüksək səviyyədə görə bilir. Məsələn, Ankaradakı bizim görüşlərimizi o təşkil etmişdi. Amma o, radikaldır. Mən dözümlüyəm. Adamların səhvini bəzən uduram, vaxtı çatmamış onu üzə vurmuram, gözləyirəm, bəlkə düzələcək. Yəni, səbrliyəm. Amma o, səbrsizdir, kəsir atır. Bu dünya, cəmiyyət yalnız cərrahlıq qanunları ilə idarə oluna bilməz. Cəmiyyət elə olmalıdır ki, dərmana da ehtiyac olmasın. Təbii qanunlarla inkişaf etməlidir. Ona görə mən xalq təbabətinə, təbii proseslərə üstünlük verirəm. O isə cərrahlığa üstünlük verəcək...

(Ardı var)

Elçin Rüstəmli

Elvin Bəyməmmədli

"AzPolitika.info"

Lent.az-ın müsahibi Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyoru Rəşad Səfərovdur. O, teatr tamaşalarıyla yanaşı bir çox serial və filmlərdə də rol alıb.

- Rəşad bəy, teatr fəaliyyəti necə gedir?

- Bir çox tamaşalarımız var ki, artıq hazırdır. Əməkdar artist Nicat Kazımovun rejissorluğunda "Balaca kişilər", Əməkdar artist Nofəl Vəliyevin təqdimatında "Antiqona" və Xalq artisti Cənnət Səlimovanın quruluşunda "Qaraca qız" tamaşalarını təhvil vermişik. Bu tamaşaların hamısında bir-birindən maraqlı obrazlarım var. Məsələn, "Qaraca qız" tamaşasında çox sərt bir obrazım var...

- Sərt obraz demişkən, sərtlik sizə çox yaraşır. Bunu sizdə rejissor kəşf edib, ya özünüz fərqində olmusuz?

- O vaxt İrəvan Teatrında olanda dostum Müşfiq Əliyev deyirdi, özünü elə dartırsan ki... Sonradan yaxın olduq, tanıdı məni, dedi ki, tamam başqa adam imişsən. Kənardan vizuallıq o cür ola bilər, amma insanın daxili başqadır.

Mehriban Ələkbərzadənin quruluşunda "Kod adı V.X.A" tamaşası var. Demək olar ki, 2 ildən çoxdur o tamaşada komissar obrazındayam. Çox sərt və amansız bir obrazdır. Amma uşaq tamaşalarında "Şirin baba" oluram (gülür). Teatr mənim üçün başqa bir dünyadır. 2014-cü ildə mədəniyyət mərkəzlərindən birinə direktor təyin olunmuşdum. Lakin teatrdan uzaq dözə bilmədim, ərizəmi yazıb çıxdım. Ümumiyyətlə, teatr sahəsində çalışan insanlara seçilmiş kimi baxıram. Bəzən tamaşada keçidlər arasında bir detalı tapa bilmirəm. Evdə ailəmlə oturanda söhbət edirik, amma beynim orada qalır. Qəflətən qışqırıram: "Tapdım!"

- Arximed kimi...

- Bəli. Uşaqlar deyir, ata, camaat milyonlarla pul tapanda sənin qədər sevinmir.

- Həyat yoldaşınız da aktrisadır. Hazırda fəaliyyət göstərir?

- Bəli. Bakı Uşaq Gənclər teatrındadır. Əvvəl də fəaliyyət göstərirdi, lakin uşaqlar oldu, ona görə bir müddət fasilə verdi. Amma hazırda fəaliyyətdədir.

- Bayaq İrəvan Teatrı dediniz. İlk peşəkar çıxışınız orada olub. Niyə oradan ayrıldız?

- Mərhum sənətkarımız Vaqif Əsədov öz tamaşasına dəvət etmişdi, sonra "ilişib" qaldım orada. Fəaliyyət göstərdim. Lakin sonra müəyyən problemlərimiz yarandı, çıxası oldum. 

- Necə problemlər?

- O teatrın bütün kollektivinə, rəhbərliyinə hörmətim var. Teatrdan icazə alıb çəkilişə getmişdim, lakin sonra Qobustanda çəkilişdən məni məşqə qaytarmaq istədilər. Bu da düz gəlmir axı. Amma aktyor hər bir halda məşqdə olmalıdır.

- "Şahnamə" tamaşasına hazırlıq necə gedir?

- Çox ağır və əzəmətli bir tamaşadır. Bunu boşuna vurğulamıram. Orada Rza xan obrazındayam. Rolumu, doğrudan, çox istəyirəm. Hər bir aktyor öz rolunu sevməlidir. Yoxsa birinci laqeydliyi özünə edəcəksən. 

- Seriallara da çəkilirsiz. Teatr və serial arasındakı paraleli necə aparırsız?

- Teatrda qazandıqlarımızı serialda xərcləyirik. Teatrda bütün günü məşqlərdəyik. Bəzən serialda, filmdə qeyri-peşəkar biri ilə tərəf müqabili olanda inanın ki, çəkilmək istəmirəm. Çünki qarşındakı aktyordursa, səni dərk etməli, nə demək istədiyini tutmalıdır. Bəzi qeyri-peşəkarlar tellərini darayıb, saqqal saxlayıb olurlar "peşəkar aktyor". Amma teatr tam başqadır.  Tamaşanı oynadıqca onun gedişini tamaşaçının duyğusundan, alqışından hiss edirsən. Di gəl, film elədir ki, hamı gəlib çəkilə bilər. Məsələn, gəlib iki kəlimə sözü əzbərləyir, 40-50 dubldan sonra alınır. Lakin teatrda belə deyil. Bir sözü səhv dedinsə, onu düzəltmə imkanın olmur. Teatr canlı bir sənətdir. 

- Azərbaycan film, serialllarına tamaşaçıların barmaqarası baxışı var. Nədən qaynaqlanır bu?

- Hamısı ssenaridən irəli gəlir. Bunu normal yazsalar, tamaşaçı ona baxacaq. Bəzi ssenarilər olur, oxuyub zəng edirəm rejissora ki, bu nədir? Bir serialda mənim sözüm var idi: "Mən öz ağlıma uduzdum". Belə söz işlətmirik axı realda. Gedib filologiyanı bitirib başlayırlar ssenari yazmağa. Ağıllarına gələni yazırlar. Yetər ki, o ssenarini bitirsinlər. O qədər aktual mövzular var ki. Qarabağımızda şəhid olan əsgərlər var, onlardan yazın.

- Bizdə vətən, müharibə mövzusunda çəkilən filmlərin əksəriyyəti pafos doludur. Ona görə də, tamaşaçı filmlə arasında bir doğmalıq hiss etmir. 

- Çünki hekayəni qura bilmirlər. Köhnə kinolarımıza hələ də baxıram. Şabanın filmlərini maraqla izləyirəm. Bəlkə də, dövrün ən köhnə kameraları ilə çəkiblər, amma ortada bir hekayə var. Bizdə nə var? O bunun arvadına ilişdi, bu onun arvadına söz atdı. Hara aparırlar bizi? Nəyi təbliğ edirlər? Yaza bilmirsən, dayan kənarda, qoy yaza bilənlər yazsın da. Axı burda rejissor, aktyorlar, prodakşın əziyyət çəkir. Artıq hər şey qalıb bir kənarda, seriala biznes gözüylə baxırıq. Bununla iş getmir axı. Gərək güclü ssenaristlər olsun. Ən azından kino dili olmalıdır. O qədər bədii, bər-bəzəkli sözlər işlədirlər ki. Məsələn, yazırlar, "Çıxarkən qapını ört" - biz belə demirik axı. Gülməli kinolara baxıb gülə bilmirəm. Ağlamalı kinoya baxıb gülürəm.

- Yumorun alt qatı, ictimai, siyasi, sosial yükü olmalıdır...

- Bəli. Yük doğuran komediyalar olmalıdır. Yoxsa dəymədüşərlik edirlər. Bizim bir ssenarist var idi, ancaq özü yazıb özü gülürdü. Əgər bu yumor yoxdursa, yazma da.

- Sovet dövründə filmlər ciddi izlənilirdi, sevilirdi. Niyə qırıldı bu bağ?

- Sovet dövründə ssenari yazılırdı, film çəkilirdi və gedirdi Moskvaya. Oradan rəy verilirdi. Senzura var idi. İstər məzmun, istər texniki cəhətdən baxılırdı filmə. Amma indi gedib fotoaparat götürüb düşürlər şəhərin canına. Hamı sosial şəbəkədədir. Xaricilərin çəkdiyi bəzi 2-3 dəqiqəlik videolara baxıram. Həqiqətən, güldürür insanı. Yoxsa düşürlər şəhərin canına, yolda insanı saxlayıb pul verir ki, gedib siqaret al.

- Bunlar dünyanın hər yerində var...

- Bəli, var, amma bu səviyyədə deyil axı. Bir xanım var, hər axşam sosial şəbəkədə canlı açıb yemək yeyir. Başlayır soğanı xarça-xarç yeməyə. İyrənclikdir bu. Soğan yeyən xanımdan ümumiyyətlə, zəhləm gedir(gülür). Bunu yeyirsən, evdə olanda ye. Bir dostum məni qonaqlığa çağırırdı. Sən demə, bunu altında başqa şeylər yatırmış. Nəysə, bir ay sonra getdim. Yemək-filan gəldi. Dedi ki, xahiş edirəm, bu məkanı reklam elə. Dedim, yox, mən özüm bunu edənləri tənqid edirəm. Nəysə, saqqızımı oğurladılar. Etdim. O videonu paylaşanda altından elə rəngarəng söyüşlər yazmışdılar ki... Düz də elədilər. İstədim yazam ki, çox sağ olun, uşaqlar, haqlısız (gülür). Düzgün deyil axı.

- Aktyorluğun maddi tərəfləri qane edir?

- Ölkə başçısı maaşlarımızı qaldırıb. Aktyorlarımıza Prezident Mükafatı təqdim edilir. Ötən il mənə də təqdim edilmişdi. Buna görə öz prezidentimə və Teatrımızın direktoru Naidə xanıma təşəkkürümü bildirirəm. Bu il başqa gənclər təqaüd alır. Ona da çox sevinirəm. Çünki buna layiqdirlər. Bunlar silsilə çox şəffaf formada davam edir. Maddiyat cəhətdən hər şeyimiz çox yaxşıdır. Bir çox teatrlarımız əsaslı təmir edilib. Prezidentimiz Azərbaycan filminə, teatrına daim pul ayırır. Biz də çalışırıq ki, bu etimadı layiqincə doğruldaq. Kim deyirsə ki, vəziyyətimiz pisdir, inanmayın. Keçən dəfə taksiyə minmişdim, sürücü danışır ki, bir nəfər aktyor sərnişini var imiş. Başlayıb "ağlamağa" ki, bəs pulum yoxdur-filan. Tanıyıram o aktyoru. Düşəndə dedim, qardaşım, inanma. Həmin o aktyorun bağında olmuşam. Dünyanın, Türkiyənin aktyorlarına baxanda çox aşağıdır. Amma ölkə baxımından yaxşıdır. Aktyor filmə, seriala çəkilir, tədbirlərə gedir, reklamlara çəkilir, hamısından qazancı olur. İnsan pul qazanmağı bacarmalıdır. Bacarmırsansa, sənin günahındır.

- Hansı rola çəkilməzsiz?

- Aktyor hər rola çəkilməlidir.

- Elə bir rol yoxdur sizin üçün?

- Məsələn, necə? İntim səhnələr? Bəli, çəkilərəm.

- Bəs homoseksual obraz?

- Yox. Ona çəkilmərəm. 

- Bizdə intim səhnələrə, ümumiyyətlə, yer verilmir. Sizcə necə, olmalıdır?

- Azərbaycanda milli mentalitet çərçivəsindədir hamısı. Vaqif Əsədovun "Məhv olmuş günlər" tamaşasında Ədalətlə Anjelin intim səhnəsi var idi. Rejissor onu abstrak formada verdi. Pərdələrlə-filan. Hazırda müasirliyə doğru gedirik. Universitetə tələbələr hazırlayıram. Onlara deyirəm ki, toxunuşlara, təmasa hazır olun. 

- Sizcə, bu maneələr aktyor, aktrisalar, ssenaristlər, rejissorlar tərəfindən aşılmalıdır, ya belə yaxşıdır?

- Aktyorlar tərəfindən bir problem yoxdur. Tamaşaçı qəbul etmir. Bir obrazım var idi. Şorgöz rəis obrazını oynayırdım. Çəkib paylaşmışdılar. Altından nələr, nə söyüşlər yazmışdılar. Azərbaycan tamaşaçısı belə şeylərə hazır deyil.

- Təsirinə düşdüyünüz rol olub?

- "Əcəl atı" adlı tamaşa var idi. Qarabağ mövzusunda. Tamaşada artıq ermənilər hücuma keçirdilər, kənd boşalırdı, insanlar qaçmağa məcbur idilər. Mən bir əyyaş obrazında idim. Sonradan bəlli olur ki, kəndin ən ağıllı adamı elə odur.

- Kefli İsgəndər kimi...

- Bəli. Orada bir ağlama səhnəsi var idi. Ağlayırdım ki, ay camaat, hara gedirsiz, axı bu torpaq bizimdir. Alınmırdı bu səhnə, tam o rola girə bilmirdim. Birdən gözümün önünə öz uşaqlarım gəldi. Düşündüm ki, ölmüşəm, ruhum kənardan uşaqlarıma baxır. Övladlarımsa erməni tankından qaçır. Hönkür-hönkür ağladım. Əllərim əsirdi. O parçanı oynayıb bitirəndən sonra da özümə gələ bilmirdim. Aktyor kor bağırsağından öldüsə, demək, o, aktyor deyil. Yox, ürəyinə görə öldüsə, demək, əsl aktyordur.

- Özünüzü rollarınızın təsirinə necə salırsız? Bunun üçün nəsə bir üsul var?

- Yas yerinə getmisiz. Molla mərsiyə deyir və hamı ağlayır. Sizcə, hamısı o ölüyə ağlayır?

- Xeyr, hərə öz ölüsünə...

- Bəli. Bu da o cürdür. Birincisi vəziyyətdir. Əgər vəziyyəti ələ aldınsa, olur. Bəzi aktyorluq kursları var. O kursdan bir tələbə çıxıb gəlmişdi yanıma. Ağlamaq lazım olan bir səhnə var idi. Həmin tələbə dedi ki, mən ağlamağın üsulunu bilirəm. Dedi, gözlərini qırpmadan bir nöqtəyə baxırsan, gözlərin yaşarır. Dedim, bunu bir də eşitməyim. Absurddur axı. Ağlamaq təkcə gözlərin yaşarmağı deyil. Bütün bədənin oynamalıdır. Əvvəlcə situasiyanı ələ almalısan. Hiss etməlisən. Bəzən elə olur ki, tamaşa zamanı hansısa söz yaddan çıxır, amma o vəziyyətin içində elə oluruq ki, onu öz sözlərimizlə əvəz edirik. Amma haşiyədən kənara çıxmadan.

- Tələbələr hazırlaşdırırsız. Necədir gənclərdən gözləntiləriniz?

- Çox sevinirəm ki, o tələbələrimlə eyni tədbirlərdə, tamaşalarda, filmlərdə tərəf müqabili oluram. Buna görə çox xoşbəxtəm. Bir tələbəm mənə zəng etmişdi ki, diplom işimə görə bir film hazırlayıram, istəyirəm siz də oynayasız. Dedim, sevə-sevə gələrəm. Gedib çəkildim. Fərəhlənirdim. O dərs vaxtı danladığım, hirsləndiyim tələbəmin rejissor kimi filmi çəkilirdi. Çox qürur duyurdum. 

Tələbəylə işləmək çətin məsələdir. Bu işə qol qoydunsa, bütün xəstəliklərə razı olmalısan. Əsəb, hirs...

Everesti fəth edən ilk azərbaycanlı qadın Elmira Aslanova apasport.az-a müsahibə verib. 

- İlk dəfə Everestə qalxanda nə hiss etdiniz? Sizi ən çox nə həyəcanlandırdı?

- Zirvəyə çatanda çox böyük bir sevinc yaşadım, amma o anda sevincim daha çox beynimdə idi. Hələ tam olaraq  nə baş verdiyinin fərqində deyildim. Bilirdim ki, hələ enmək, oksigeni qorumaq lazımdır. Amma özümə söz vermişdim ki, əgər Everestin zirvəsinə çatarsam, mütləq özümə vaxt verəcəyəm ki, o anı hiss edim. Sadəcə orada olum, baxım və anlayım ki, mən dünyanın zirvəsindəyəm. Belə də etdim – 15-20 dəqiqə sadəcə oturdum və bu anı yaddaşımda əbədiləşdirməyə çalışdım.

- Everestə yüksəlmək fikri necə yarandı? Bu qərarı vermək çətin olmadı ki?

- Bu qərarı almağım çox uzun zaman aldı. Sadəcə dağlara gedirdim, dağlarla bağlı filmlərə baxırdım. İlk dəfə “Everest” filmini görəndə çox təsirləndim. Bir tərəfdən, bu insanların həyatlarını riskə atıb bilərəkdən belə təhlükəyə getmələrini anlamırdım. Bu, bir az da ağılsızlıq kimi gəlirdi. Amma digər tərəfdən, onlar mənə sanki seçilmiş insanlar kimi gəlirdi. Daha çox onların hansı hissləri yaşadıqları maraqlı idi. Elə həmin andan Everest zirvəsi mənim xəyallarıma daxil oldu. Əvvəllər bu fikri heç kimlə bölüşmürdüm. Düşünürdüm ki, kiməsə desəm Everestə qalxmaq istəyirəm, mənimlə məzələnəcəklər. Amma bu fikir məni heç tərk etmədi. Nəhayət anladım ki, mən bunu – Everestə qalxmağı, həqiqətən, çox istəyirəm.

- Zirvədə sizi çox sarsıdan və ya dəyişdirən bir hadisə yaşamısınız?

- Zirvədən enərkən oksigenim demək olar ki, tükənmişdi. Əlavə oksigen balonu olan şerpa isə məndən xeyli irəlidə idi. O an ilk dəfə içimdə qəribə bir narahatlıq, qorxu hiss etdim. Öz-özümə sual verdim ki, “doğrudanmı, mən burada ölə bilərəm?” Dua etməyə başladım, sonra isə çalışdım sakitləşim ki, nəfəsimi idarə edim və qalan oksigeni boş yerə sərf etməyim. Həmin an içimdə böyük bir güc və dəstək hiss etdim. Mən Allaha çox inanıram və onun hər zaman mənə kömək etdiyini düşünürəm. O anda da hiss etdim ki, tək deyiləm. Oksigenim tam tükənən anda şerpama çatmağı bacardım.

-    Qadın alpinist kimi sizə qarşı stereotiplərlə üzləşmisinizmi?

- Hərdən elə fikirlər eşidirdim ki, dağlar qadınlar üçün deyil. Düzdür, bunu tez-tez eşitməmişəm, amma olub. Lakin dağlardakı təcrübəm, digər ölkələrdən olan qadın alpinistlərlə tanışlığım mənə bir şeyi göstərdi – qadınlar çox vaxt kişilərdən daha dözümlü və güclü olurlar. Yüksək dağlar səbr, iradə və fiziki-psixoloji davamlılıq tələb edir. Bu xüsusiyyətləri mən ən çox qadınlarda görürəm.

- Növbəti hədəfiniz nədir? Daha hansı zirvələri fəth etmək istəyirsiniz?

- Mənim növbəti hədəfim “7 Zirvə” proqramıdır... Bütün qitələrin ən yüksək zirvələrinə qalxmaq. Artıq 3 zirvəni fəth etmişəm: Kilimancaro (Afrika), Akonkagua (Cənubi Amerika), Everest (Asiya). Növbəti hədəfim isə Şimali Amerikanın ən yüksək zirvəsi olan Denalidir.

- Everestdən sonra həyat fəlsəfənizdə dəyişiklik oldumu?

- Mən həmişə deyirəm ki, Everest mənə çox şey öyrətdi. Bu suala tam cavab vermək üçün ayrıca bir müsahibə lazımdır. Amma ən önəmli olan odur ki, mən sərhədlərin olmadığını anladım. Hər bir insan öz həyatını istədiyi kimi qura bilər, çox şeyə nail ola bilər. Biz öz potensialımızın yarısını belə bilmirik. Bundan başqa hər bir məqsədin əlçatan olduğunu dərk etdim. Ola bilər yol uzundur, kiçik addımlarla irəliləyirsən. Amma əsas olan hər bir məqsədə çatmaq mümkündür. Mən kitab yazmışam və hazırda o, nəşr prosesindədir. Bu kitabda Everestə gedən yolumu, yaşadıqlarımı və bütün dərk etdiklərimi oxucularla bölüşmüşəm.

- 2023-cü ildə Everestə qalxan ilk azərbaycanlı qadın olduğunuz sənədlərlə təsdiqlənib. Bununla belə, son günlərdə Everestə qalxan ikinci azərbaycanlı qadın alpinistin bəzi mənbələrdə və mətbuatda “ilk” olaraq təqdim edilməsi müəyyən qarışıqlığa səbəb olub. Bu məsələ ilə bağlı nə düşünürsünüz? 

- Mənim üçün ən önəmlisi odur ki, ölkəm mənim nailiyyətimi qəbul etsin və tanısın. İki il boyunca mən Everestə qalxan ilk azərbaycanlı qadın kimi tanınırdım, amma bir günün içində bu titul başqa bir alpinistə verildi. Bu, mənə ədalətsiz gəldi. Sosial şəbəkələrdə də bu barədə yazmışdım. İstəyirəm ki, bizim qızlar da yüksək dağlara getsinlər, bu yolda mən hər zaman dəstək olmağa hazıram. Amma hesab edirəm ki, mənim Everestə qalxmağım Azərbaycan qadın alpinizminə təsir edib. Bu yolun bir parçası kimi istəyirəm ki, mənim töhfəm qiymətləndirilsin. Hazırda Azərbaycan Gənclər və İdman Nazirliyi, Alpinistlər Federasiyası və sadə insanlar tərəfindən çox böyük dəstək hiss edirəm. Buna görə hər birinə ürəkdən təşəkkür edirəm.

"Kənd təsərrüfatına, biologiyaya aid o qədər sözlərimiz var ki, onları sadə vətəndaşlar bilmirlər. Halbuki, bu sözlərin böyük hissəsi xalq dilindən gəlib".

Mediaxeberleri.Az Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin direktoru, akademik Nizami Cəfərovun Teleqraf.com-a verdiyi müsahibəsini təqdim edir:

- Nizami müəllim, Azərbaycan dili müasir çağırışlar, süni intellektin və digər kommunikasiya imkanlarının artdığı dövrdə özünü necə göstərir? Söz ehtiyatları indiki dövrdə nə dərəcədə effektiv formada tətbiq edilir?

- Azərbaycan dilində sözlərin sayı müxtəlif parametrlərlə ölçülür. Bu mənada əslində süni intellekt dilin bütün imkanlarına yiyələnmək deməkdir. Burada ilk növbədə ən böyük vəzifələrdən biri tərcümədir. Tərcümə dilin leksik, frazeoloji, üslubi imkanlarını oyadır. Dünyanın müxtəlif dillərində, xüsusilə də ingilis dilində mövcud olan bütün sözlərin, ifadələrin qarşılığı internet məkanına yerləşdirilməlidir ki, ingilis dilli mətn də normal şəkildə tərcümə olunsun. Ona görə də dillərin qarşılaşdırılması Azərbaycan dilində heç vaxt yadımıza düşməyən sözləri, ifadələri belə oyadır. Bu, daha çox adi danışıqda, yazıda istifadə etmədiyimiz sözlərə aiddir. Dilimizdə xeyli sözlər var ki, ehtiyac olarsa, onlar istənilən vaxtı mətnə gətirilə bilər.

- Yəni, hələ də istifadə etmədiyimiz söz ehtiyatlarımız var deyirsiniz…

- Azərbaycan dilinin tərkibində heç də çox vaxt istifadə etmədiyimiz zəngin elmi, intellektual qat var. Bu, bütün elmlərə aid olan sözlərdir ki, ancaq terminoloji lüğətlərə düşür. O da düşsə... Söhbət Azərbaycan dilinin terminoloji lüğətindən gedir. Məsələn, kənd təsərrüfatına, biologiyaya aid o qədər sözlərimiz var ki, onları sadə vətəndaşlar bilmirlər. Halbuki, bu sözlərin böyük hissəsi xalq dilindən gəlib. Bunu ancaq o sahənin mütəxəssisləri bilirlər. Misal olaraq, biologiya elminin çoxlu sahələri üzrə mütəxəssislərin hər biri öz sahəsinin leksikonunu mənimsəyib. Bu cür hallar bütün elmlərə aiddir. Ona görə də bu sözlər daim sanki pərdə arxasında qalır.

- Söz ehtiyatları nə vaxt daha çox köməyimizə çatır?

- Dillər qarşılaşanda, buna ehtiyac olanda, o sözlər istər-istəməz ortaya çıxır. Azərbaycan dilində olan bütün sözlər ifadələr, eyni sözün müxtəlif mənaları, yəni, omonimlik və s. hesablansa, yarım milyona qədər söz var. Dilimizdə işlənən bütün sözlərin lüğətini hazırlasaq, bunun say həcmi yarım milyondan çox olacaq. Onun da 120-130 minə qədərini bir insan özündə güc tapsa, bir lüğətdə ümumiləşdirə bilər. Yəni, az-çox peşəkar insan kitablardan mətbuatdan, istifadə edib, Azərbaycan dilinin mükəmməl orfoqrafiya lüğətini yaratmaq istəsə, həmin sözlərdən istifadə edə biləcək.

- İndiki halda lüğətlərdə niyə az sözdən istifadə olunur?

- Ona görə ki, hər lüğətin öz funksiyası var. Üzərində ən çox işlədiyimiz və sözlərin sayını qəbul etdiyimiz, mülahizə yürütdüyümüz "Orfoqrafiya lüğəti" mövcuddur. Amma "Orfoqrafiya lüğəti"nin tərtibində çox ciddi problemlər var. Çünki "Orfoqrafiya lüğəti"ni tərtib edənlər prinsip etibarı ilə söz anlayışını dəqiqləşdirmirlər. Amma son vaxtlar Afaq Məsudun təşəbbüsü ilə ləğv edilmiş Tərcümə Mərkəzinin hazırladığı "Orfoqrafiya lüğəti" üzərində ciddi elmi tədqiqat aparılmışdı. Məhz bu lüğətdən aydın oldu ki, Azərbaycanda "Orfoqrafiya lüğəti"nə düşməli olan sözlərin sayı 80 minə qədərdir. Bu qədər sözün yazılışını bir azərbaycanlı bilirsə, o sözlərdən törəyən yarım milyondan artıq sözün də yazılışını biləcək.

- Yəni dilimizin lüğət tərkibində "söz azdır" arqumenti çox zəifdir deyirsiniz...

- "Azərbaycan dilinin lüğət tərkibində sözlərin sayı azdır" və yaxud "biz bu sözləri bilmirik" kimi düşüncələrlə məsələyə yanaşmaq düzgün deyil. Lüğət tərkibinin hər bir insanın təsəvvüründə, təxəyyülündə, istifadəsində, ünsiyyətində vəziyyəti fərqlidir. Ümumiyyətlə dilin potensialında vəziyyəti tamam başqadır. Bu, dünyanın inkişaf etmiş bütün dillərində belədir. İngilis, fransız, alman dillərində də bu tendensiya mövcuddur.

- Türk dilləri içərisində ən çox lüğət tərkibi tədqiq olunan dil hansıdır?

- Bu, Türkiyə türkcəsidir. Onlarda da sözlərin sayı təxminən bizdəki qədərdir. Yəni, onlarda da sözləri topladıqda yarım milyonu keçir.

- Ən çox söz ehtiyatına malik dil hansıdır?

- İngilis dilində sözlərin sayı daha çoxdur. Bunun da səbəbləri var. Çünki ingilis dilinin məşhur lüğətlərində, ingilis dilli mətbuatda gedən bir ərəb, türk, fars sözünə rast gəlirlərsə və hələ də populyar deyilsə, onu da lüğətə daxil edirlər. Bir dəfə işlənən sözü belə lüğətə salırlar. Onun ingilis dilində ekzotikası, koloriti varsa, dərhal lüğətə daxil edilir.

- Azərbaycan dilində söz yaratmaq potensialı nə qədər böyükdür?

- Biz gərək dilimizdə, xüsusən də danışıqda təsadüfən işlədilən rus sözlərini də, məsələn, "vopşe", "tak çto", "znaçit" kimi sözləri də dilimizin lüğətinə daxil edək. Çünki bu sözlər artıq bizim leksikonumuzda var. Eyni zamanda mətbuatı vərəqləyib görsək ki, orada hələ də yayqın olmayan bir ingilis, fransız, ərəb, İndoneziya, hind sözü varsa, onu da lüğətə daxil edə bilərik. Məhz bu cür dildə sözlərin sayını artırmaq olur. Bir var əsas lüğət fondu, dilin lüğət tərkibi, bir də var ki, dilin lüğət tərkibində ehtimal olunan biləcək söz yaradıcılığı prosesləri. Çünki biz hər gün söz yarada bilirik. Dəmirçi sözü varsa, sabah, taxtaçı sözü də ola bilər. Yəni, bu potensialı da nəzərə almaq lazımdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Çinin "Sinxua" agentliyinə məxsusi müsahibə verib.

Mediaxeberleri.Az müsahibəni təqdim edir:

- Hörmətli cənab Prezident, xatırlayırıq ki, ötən ilin iyulunda ŞƏT-in Astanada keçirilən 24-cü sammitində Siz və ÇXR-in Sədri Si Cinpin strateji tərəfdaşlığın qurulmasına dair Birgə Bəyannamə imzaladınız. Bu sənəddə qarşılıqlı hörmət, bərabər səviyyədə etimad, bir-birinə dəstək və əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanan strateji tərəfdaşlığın qurulmasını bəyan etdiniz. Bu, iki ölkə arasında münasibətlərin tarixində mühüm mərhələdir. Sizin fikrinizcə, Çin ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin inkişafında hansı mühüm nəticələr əldə olunub və bunu necə qiymətləndirirsiniz?

- Haqlısınız, ötən il iyulun 3-də Astanada keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti çərçivəsində “Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında strateji tərəfdaşlığın qurulması haqqında Birgə Bəyannamə” qəbul olundu. Bəyannamədə xüsusi olaraq qeyd edildi ki, 1992-ci il aprelin 2-də diplomatik münasibətlərin qurulduğu andan sonra ikitərəfli əməkdaşlığımız bir çox səmərəli nəticə verib. Bununla yanaşı, biz razılaşdıq ki, əməkdaşlığı gələcəkdə də genişləndirək, beynəlxalq məsələlərdə qarşılıqlı fəaliyyəti möhkəmləndirək, iki ölkənin ümumi maraqlarını birlikdə müdafiə edək, həmçinin regional və qlobal sülh, sabitlik və inkişaf fəaliyyətini birgə təşviq edək.

Birlikdə bəyan etdik ki, bizim strateji tərəfdaşlığımız qarşılıqlı hörmət, bərabərlik, etimad, qarşılıqlı dəstək, qarşılıqlı fayda və əməkdaşlıq kimi ikitərəfli münasibətlərin əsas prinsipləri üzərində qurulacaq. Birgə Bəyannamədə, həmçinin təsdiq etdik ki, biz bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə layiqli hörmətlə yanaşan, daxili işlərə qarışmamaq və dinc-yanaşı yaşamaq prinsiplərindən irəli gələn müstəqil xarici siyasət yürüdən vacib və etibarlı tərəfdaşlarıq.

Hesab edirəm ki, bizim Astanadakı görüşümüz və onun yekunlarına dair qəbul edilən Birgə Bəyannamə tarixi hadisədir və Azərbaycan-Çin münasibətlərində yeni səhifə açır. ÇXR-in Sədri Si Cinpin ilə ikitərəfli görüş əsnasında çıxışımda qeyd etdim ki, qəbul olunan Bəyannamə ÇXR və Azərbaycanı rəsmi strateji tərəfdaşlara çevirir və bu, böyük nailiyyət, böyük məsuliyyətdir. Astanada görüşümüz zamanı mən Çinə dövlət səfərinə dəvət olundum və bu dəvəti məmnunluqla qəbul etdim. Mən də ÇXR-in Sədrini onun üçün uyğun olan vaxtda ölkəmizə səfərə dəvət etdim. İnanıram ki, yüksək səviyyədə belə səfərlər mübadiləsi dövlətlərarası münasibətlərimizin dərinləşməsi prosesinə əlavə impuls verəcək.

Ölkələrimiz arasında qarşılıqlı maraq doğuran bütün sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına xüsusi əhəmiyyət veririk və ikitərəfli münasibətlərin dərinləşməsini Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndiririk. Bu gün əminliklə demək olar ki, münasibətlərimiz çox müsbət dinamikaya malikdir. 2024-cü ildə hökumət və parlamentin yüksək vəzifəli üzvləri, nazirliklərin və idarələrin, Baş Prokurorluğun rəhbərləri, həmçinin Prezident Administrasiyasının və Yeni Azərbaycan Partiyasının mərkəzi aparatının rəsmi nümayəndələri Çində səfərdə olublar.

Ötən il Çinin Xalq Siyasi Məşvərət Şurasının Ümumçin Komitəsinin sədri müavini və Çinin Xarici Ölkələrlə Dostluq Cəmiyyətinin sədri Azərbaycana səfər ediblər. ÇXR Baş nazirinin müavininin BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasında – COP29-da iştirakı əlamətdar hadisə oldu. Bu tədbirdə 196 dövlətin, 150 beynəlxalq təşkilatın və BMT strukturlarının, həmçinin təxminən 2 min QHT-nin nümayəndələri iştirak etdilər. İnkişaf etməkdə olan ölkələrə iqlim maliyyəsinin ayrılması, İtki və Zərər Fondunun fəaliyyətə başlaması, həmçinin Paris Sazişinin 6-cı maddəsinin tam reallaşdırılması COP29 çərçivəsində qəbul edilən mühüm qərarlardır.

Azərbaycan COP29-a sədrliyi çərçivəsində iqlim fəaliyyəti və dayanıqlı inkişaf arasında əlaqəni əhatə edən 14 qlobal təşəbbüslə çıxış etdi və onlar geniş beynəlxalq dəstək aldılar. Əldə olunan razılaşmalar, dəstəklənən təşəbbüslər və qəbul edilən qərarlar bəşəriyyətin gələcəyi və dünyanın iqlim gündəliyi üçün müstəsna əhəmiyyətə malikdir.

Dünya ictimaiyyəti üçün belə bir mühüm tədbirdə Azərbaycana qarşı bəzi Qərb dairələri tərəfindən genişmiqyaslı əsassız təzyiq və boykot kampaniyalarına baxmayaraq, biz bir daha güclü siyasi iradə və peşəkarlıq nümayiş etdirdik ki, bu da konfransı yüksək səviyyədə keçirməyə, tarixi nəticələr əldə etməyə və çoxtərəfli danışıqlarda əsl sıçrayışa imkan verdi. Fürsətdən istifadə edərək, fəal iştirakına və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə qlobal səylərə qiymətli töhfəsinə görə Çinin nümayəndə heyətinə minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm.

- Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, 2024-cü ildə Azərbaycanın xarici ticarətinin ümumi həcminin 7,9 faizi Çinin payına düşür. Çin ölkənizin dördüncü böyük ticarət tərəfdaşıdır və ilk dəfə əsas idxal mənbəyinə çevrilib. Noyabrın 24-də Azərbaycanın ixrac malları daşıyan ilk dəmiryolu qatarı Bakıdan Çinə yola salınıb. Çinin şəhərlərində Azərbaycan ticarət evləri yaradılır, Azərbaycan xalçaları, nar şirələri və başqa yüksək keyfiyyətli məhsullar isə minlərlə çinli ailənin evinə daxil olur. Siz “Kəmər və yol” təşəbbüsünün iki ölkə arasında praktik əməkdaşlığın inkişafında rolu haqqında nə düşünürsünüz?

- Astanada ÇXR-in Sədri ilə görüşüm əsnasında əldə olunan daha bir razılaşmaya diqqətinizi yönəltmək istəyirəm. Söhbət ölkələrimiz arasında iqtisadi-ticari əlaqələrin gələcək inkişafından, onların keyfiyyətcə yeni məzmunla zənginləşməsindən gedir.

Azərbaycan ilə Çin arasında əmtəə dövriyyəsinin həcmi 2024-cü ildə əvvəlki illə müqayisədə 20,7 faiz artıb və 3,744 milyard dollar təşkil edib. Bəli, həqiqətən, Çin Azərbaycanın 4-cü ən böyük ticarət tərəfdaşına çevrilib, onun xarici ticarət dövriyyəmizdə payı 7,9 faiz olub, həmçinin idxal üzrə də lider mövqeyinə çıxıb və bu göstərici 17,69 faizə çatıb.

İki ölkə arasında getdikcə artan iqtisadi-ticari əməkdaşlığa baxmayaraq, hələ də reallaşdırılmayan böyük potensial mövcuddur. Hesab edirəm ki, iki ölkə arasında iqtisadi-ticari əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiya ikitərəfli iqtisadi əlaqələri genişləndirmək, əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərini aşkara çıxarmaq və onları hüquqi müstəvidə bundan sonra möhkəmləndirmək üçün mühüm mexanizmdir. Komissiyanın qərarlarının vaxtında yerinə yetirilməsi səylərimizin uğur qazanmasının rəhni olacaq. ÇXR-ə səfərim ərəfəsində Bakıda Komissiyanın 10-cu iclasının keçirilməsi planlaşdırılır.

Sizin xatırlatdığınız Azərbaycan ticarət və şərab evləri artıq ÇXR-in Pekin, Şanxay, Urumçi, Tsindao, Çendu, Nankin və Çjantszyatsze şəhərlərində fəaliyyət göstərir. Onlar ikitərəfli ticari münasibətlərimizin inkişafına sanballı töhfə verir. Azərbaycan Ticarət Evi, həmçinin Çində tanınmış beynəlxalq “JD” onlayn ticarət platformasında yaradılıb.

Bu gün Azərbaycanda Çin kapitalı ilə 375 şirkət qeydə alınıb, onlardan 298-i ölkəmizdə aktiv fəaliyyət göstərir. Hazırda Azərbaycanla Çin arasında qeyri-neft sektorunda, xüsusən yüksək texnologiyalara və innovasiyalara, alternativ və bərpaolunan energetikaya yönəlmiş birbaşa investisiyaların cəlb olunması sahəsində birgə əməkdaşlığın perspektivlərinə dair danışıqlar aparılır.

Məlum olduğu kimi, Azərbaycan ÇXR-in Sədri tərəfindən irəli sürülmüş “Kəmər və yol” təşəbbüsünü dəstəkləyən ilk ölkələrdən biridir. Biz bu istiqamətdə ciddi praktik layihələr həyata keçiririk. Əminliklə demək olar ki, Azərbaycan bu layihənin reallaşmasına istər öz ərazisində, istərsə də onun hüdudlarından kənarda Çindən sonra daha çox investisiyalar qoyan ikinci ölkədir. 2019-cu ilin aprelində Çində keçirilən 2-ci “Kəmər və yol” Forumunda çıxış edərkən qeyd etdim ki, bu layihə təkcə nəqliyyat əlaqəsini təmin etmir, həmçinin müxtəlif ölkələr arasında əlaqələri gücləndirir, dialoq və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir və beynəlxalq ticarət üçün yeni imkanlar yaradır.

Biz “Kəmər və yol” təşəbbüsü çərçivəsində Çinlə əməkdaşlığı genişləndiririk. Bu istiqamətdə artıq mühüm uğurlar qazanılıb. Özünün əlverişli coğrafi mövqeyindən istifadə edən Azərbaycan ərazimizdən yük axınının kəskin artmasını nəzərə alaraq, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərini fəal inkişaf etdirməyə, müasir infrastruktur yaratmağa və onların ötürücülük qabiliyyətinin artırılmasına əlavə investisiya qoymağa davam edir.

Son 20 ildə ölkəmizdə 21 min kilometr avtomobil yolları salınıb və təmir edilib, 335 körpü və yol ayrıcı, 45 tunel, 163 yerüstü və yeraltı keçid tikilib. Dəmir yolu infrastrukturunun yaxşılaşdırılması üzrə böyük işlər görülüb, 1500 kilometrdən artıq dəmir yolu tikilib və 1800 kilometrlik sahə təmir edilib.

Bu gün Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi və Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (Orta Dəhliz), həmçinin Xəzərdə ən iri limanlardan biri olan Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarəti Limanı “Kəmər və yol” təşəbbüsü çərçivəsində iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının reallaşdırılması üçün yeni perspektivlər açır.

Onu da diqqətinizə çatdırmaq istərdim ki, hazırda Orta Dəhliz Avropa və Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi vasitəsilə Çinlə birləşdirən etibarlı və təhlükəsiz marşrutdur, həmçinin yüklərin Çindən Avropaya və əks istiqamətdə çatdırılmasının ən optimal yoludur. Onun əhəmiyyəti sürətlə artır.

Azərbaycan ilə Çin arasında tranzit daşımaların həcmi 2024-cü ildə 378 min ton olub ki, bu da 2023-cü illə müqayisədə 86 faiz çoxdur. 2024-cü il ərzində Çindən Azərbaycana ixrac və tranzit rejimində Orta Dəhlizlə 287 marşrut qatarı yola salınıb.

- Çin və Azərbaycan qədim İpək Yolu sivilizasiyasının mərkəzində yer alır. Son illərdə iki ölkə arasında humanitar mübadilələr, xüsusən dillərin tədrisi və turizm sahələri inkişaf edir. Pekin Xarici Dillər Universiteti Azərbaycan dilinin öyrənilməsi proqramını həyata keçirir. Daha çox azərbaycanlı tələbə Çin dilinə maraq göstərir. Azərbaycan mənbələrinin məlumatına görə, ötən il Azərbaycana səyahət edən çinli turistlərin sayı əvvəlki illə müqayisədə iki dəfə artıb. Siz bu tendensiyanı necə qiymətləndirirsiniz?

- Siz hər iki dövlətin xüsusi əhəmiyyət verdiyi əməkdaşlığın mühüm sahələrinə toxundunuz. Strateji tərəfdaşlığın qurulmasına dair Birgə Bəyannamədə iki ölkənin mövcud müqavilə-hüquqi bazası çərçivəsində təhsil sahəsində əməkdaşlığın sabit inkişafı bəyan edilib. Bununla yanaşı, biz dillərin öyrənilməsi və tədrisi sahəsində əməkdaşlığa xüsusi diqqət yetirmişik.

Azərbaycan və Çinin ali təhsil müəssisələrində müxtəlif ixtisaslar üzrə bakalavr, magistratura və doktorantura səviyyələrində təhsil almaq imkanı əldə edən ölkələrimizin vətəndaşlarının sayı ildən-ilə durmadan artır. Konfutsi İnstitutunun tərəfdaşları olan Azərbaycanın bir sıra ali təhsil müəssisələrində Çin dili tədris olunur. Sevindirici haldır ki, son illərdə Çində də Azərbaycan dilinin və mədəniyyətinin öyrənilməsi mərkəzləri fəaliyyətə başlayıb, müvafiq kafedra yaradılıb.

İki ölkənin universitetləri arasında məhsuldar əməkdaşlıq həyata keçirilir, zəruri müqavilə-hüquqi baza yaradılır.

Əminəm ki, Çin və Azərbaycan dillərinin təhsil müəssisələrində tədrisinin, müəllimlər arasında mübadilənin və mütəxəssislər hazırlanmasının dövlət tərəfindən dəstəklənməsi dövlətlərin müxtəlif sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyətinin səmərəliliyinə imkan yaradacaq, iki xalqın yaxınlaşmasına və qarşılıqlı mədəni zənginləşməsinə xidmət edəcək.

Ötən il Azərbaycan turizmin inkişafı və işgüzar fəaliyyətin artırılması məqsədilə Çin vətəndaşlarına münasibətdə vizasız rejimi birtərəfli qaydada tətbiq etdi. Ölkələrimizin vətəndaşlarının vizasız gediş-gəlişinin asanlaşdırılması turist axınının artmasına kömək edəcək və bununla da iqtisadi, humanitar və mədəni əlaqələr genişlənəcək.

- 2016-cı ildə Azərbaycan ŞƏT-in dialoq üzrə tərəfdaş ölkəsi oldu və ŞƏT ailəsinin mühüm üzvüdür. Məhz ŞƏT-in Astana sammitində iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq quruldu. 2024-2025-ci illərdə ŞƏT-ə sədrlik edən Çin cari ildə ŞƏT-ə üzv dövlətlərin Dövlət Başçıları Şurasının 25-ci iclasına ev sahibliyi edəcək. Sizin bu sammitdən gözləntiləriniz nədən ibarətdir?

- Hesab edirəm ki, Çinin “Şanxay ruhunun təşviqi: ŞƏT fəaliyyətdədir” devizi altında təşkilata sədrliyi onun institusionallaşdırılmasına və beynəlxalq arenada rolunun gələcəkdə də möhkəmlənməsinə kömək edəcək. ÇXR ŞƏT-in təsisçi ölkələrindəndir və təşkilatın inkişafının aparıcı güclərindən biri olaraq qalır. Əminəm ki, Çinin sədrliyi üzrə geniş proqramı çərçivəsində səyləri ŞƏT prinsipləri əsasında çoxtərəfli əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə, həmçinin onun vəzifələrinin həyata keçirilməsinə əlavə impuls verəcək.

Ötən il Qazaxıstan Respublikası Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin dəvəti ilə mən ŞƏT-in Sammitində iştirak etdim. Hazırda Azərbaycan ŞƏT-də dialoq üzrə tərəfdaş statusuna malikdir. Azərbaycanın ŞƏT ilə əməkdaşlığı terrorizmlə, ekstremizmlə və separatçılıqla mübarizə, regional təhlükəsizliyin və sabitliyin təmin edilməsi kimi müxtəlif sahələri əhatə edir. Həmçinin sivilizasiyalararası dialoq, multikulturalizm və tolerantlığın dəstəklənməsi kimi məsələlər diqqət mərkəzindədir. Məlum olduğu kimi, ölkəmiz bu sahələr üzrə beynəlxalq arenada fəal rol oynayır.

Biz ŞƏT-in fəaliyyətinə böyük əhəmiyyət veririk və bu təşkilatın təməlində dayanan prinsipləri bölüşürük. Regionda etibarlı tərəfdaş və mühüm dövlət olan Azərbaycan beynəlxalq və regional sülhün, təhlükəsizliyin bərqərar olmasına töhfə verməkdə davam edir, ticarət, kommersiya və investisiya əlaqələrinin genişlənməsinə yönəlmiş, bununla da qlobal iqtisadi inkişafa və Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin əldə olunmasına kömək edən irimiqyaslı iqtisadi-ticari, nəqliyyat, infrastruktur və energetika sahələrində layihələr həyata keçirir.

Həmçinin əminəm ki, ölkələrimizin sıx ikitərəfli qarşılıqlı fəaliyyəti Azərbaycanın ŞƏT çərçivəsində əməkdaşlığının dərinləşməsinə və bu təşkilatın statusunun artmasına səmərəli surətdə kömək edəcək.

- Çin və Azərbaycan Qlobal Cənubun mühüm üzvləri kimi çoxtərəfli platformalarda sıx əməkdaşlığı dəstəkləyir və beynəlxalq ədaləti səmərəli şəkildə müdafiə edir. Siz Qlobal Cənubun yüksəlişinin qlobal idarəetməyə təsirini və Çin tərəfindən irəli sürülmüş bəşəriyyətin ortaq taleyi konsepsiyasını necə qiymətləndirirsiniz?

- Ötən il Astanda biz ÇXR-in Sədri Si Cinpin ilə bəşəriyyətin ortaq taleyi cəmiyyətinin yaradılmasına kömək etmək səylərimizi bəyan etdik. Biz sülh, inkişaf, bərabər hüquqlar, ədalət, demokratiya və azadlıq uğrunda, həmçinin hegemoniyaya və güc siyasətinə qarşı bəşəriyyətin ümumi dəyərlərinin təşviqi istiqamətində çıxış etdik. Bizim tərəfimizdən BMT-nin himayəsi altında beynəlxalq sistemin birgə dəstəklənməsi onun beynəlxalq məsələlərdə rolu, həqiqi çoxtərəflilik mövqeyi, həmçinin BMT Nizamnaməsi əsasında beynəlxalq hüquq, məqsəd və prinsiplərə əsaslanan dünya nizamının birgə dəstəklənməsi əzmi ifadə olundu.

Mən artıq dedim ki, Qlobal Cənubun bir hissəsi kimi, biz həmişə onun maraqlarını müdafiə etmişik. Azərbaycan 2019-2023-cü illərdə BMT-dən sonra ikinci beynəlxalq təşkilat olan Qoşulmama Hərəkatının sədri olub. Planetin əhalisinin 80 faizi, dünya ÜDM-in təxminən 50 faizi və məcmu beynəlxalq ticarət həcminin təqribən yarısı bu təşkilatın payına düşür. Qlobal Cənubun daha dayanıqlı, ədalətli və təhlükəsiz dünya nizamı qurulmasında iştirakı təbii prosesdir.

- 2019-cu ilin aprelində Sizin Çinə səfərinizdən altı ilə yaxın vaxt keçir. Çinə bundan əvvəlki səfərləriniz haqqında təəssüratlarınızı bölüşə bilərsinizmi? Çinə qarşıdakı səfərdən gözləntiləriniz nədən ibarətdir?

- Çin dünyanın ən çox dinamik inkişaf edən ölkələrindən biridir. ÇXR-in Sədri Si Cinpinin qətiyyətli və müdrik rəhbərliyi altında Çinin bütün sahələrdə qazandığı nailiyyətlər və uğurlar onu dünyanın ən güclü və qabaqcıl ölkələri sırasına çıxardı, ölkənin beynəlxalq arenada mövqelərini daha da möhkəmləndirdi. Si Cinpinin başçılığı ilə Çin böyük uğurlar qazanıb. Çinin inkişafı təkcə Çin xalqının deyil, həm də dünyanın maraqlarına cavab verir.

Sədr Si Cinpinin dəvəti ilə 2014-cü ildə Çinə işgüzar səfər etdim, artıq 2015-ci ildə mənim ÇXR-ə dövlət səfərim oldu. 2019-cu ildə ÇXR Sədrinin dəvəti ilə Pekində keçirilən İkinci “Kəmər və yol” beynəlxalq əməkdaşlıq forumunda iştirak etdim.

Sədr Si Cinpin ilə görüşlərimizi və səmərəli müzakirələrimizi böyük məmnuniyyətlə xatırlayıram. Şadam ki, qədim tarixə və xeyirxah ənənələrə əsaslanan Azərbaycan-Çin münasibətləri yüksələn xətlə inkişaf edir, bizim strateji tərəfdaşlığımız isə yeni müsbət məzmunla zənginləşir. Fəal dialoqumuz, şəxsi görüşlər, telefon danışıqları, məktubların mübadiləsi əsasında yaranan qarşılıqlı hörmət və etimad ikitərəfli münasibətlərin dərinləşməsində misilsiz rol oynayır.

Əminliklə deyə bilərəm ki, ÇXR-ə bütün əvvəlki səfərlər zəngin proqrama malik idi və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan Azərbaycan-Çin çoxtərəfli əməkdaşlığının genişləndirilməsinə yönəlmiş bir sıra mühüm ikitərəfli sənədlərin imzalanması ilə müşayiət olunurdu. İnanıram ki, qarşıdakı səfər də Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi işinə xidmət edəcək.

Qabil Hüseynli: “Rusiyanın zəiflədilməsi dünyanın bir nömrəli vəzifəsi olmalıdır”

Keçmiş dövlət müşaviri, politoloq Qabil Hüseynli Ukrayna böhranı ətrafında cərəyan edən hadisələrlə bağlı “AzPolitika”-nın suallarını cavablandırıb.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Qabil bəy, Ciddədə ABŞ ilə Ukrayna arasında atəşkəsə dair ilkin razılaşmanı necə dəyərləndirirsiz? Bu hadisəni Ukrayna diplomatiyasının uğuru adlandırmaq olarmı?

- İmzalanmış müqaviləni hansısa şəkildə təqdim etmək çətindir. Bu, zor gücü ilə, Rusiyanın hansısa maraqlarını ödəmək xatirinə ABŞ Prezidenti Donald Trampın yol verdiyi mənasız bir hərəkətdir və bu, tərəfləri sülhə apara bilməz. Ukrayna tərəfi bu atəşkəs rejiminə tabe olub, öz ərazilərini Rusiyaya güzəştə getməyəcək. Trampın bu məsələdə “quyruq bulaması” hər hansı nəticəyə gətirib çıxarmayacaq. Bağlana biləcək saziş atəşkəs sazişidir, sülh sazişi deyil. Bu, Rusiya və Ukrayna arasındakı düşmənçiliyi heç bir zaman aradan qaldıra bilməz. Məncə, bundan sonra 100 il də keçsə bu ölkələr arasındakı düşmənçiliyi aradan qaldırmaq mümkün olmayacaq.

Amerikaya qaldıqda, onun etdiyi hərkətlər demokratik dünyaya, insan haqqlarına, dəyərlərə xəyanətdən başqa bir şey deyil. ABŞ sözün əsl mənasında azad və mədəni dünyanın prinsiplərinə xəyanət etdi. Nəticə etibarilə təcavüzkar və avtoriatr rejimin xəyanətkar hücumlarını müdafiə etdi.

ABŞ-nin bu məsələdə oynadığı rol prosesi həll etmədi, onun daha da uzanmasına və gələcəkdə ağır nəticələrə gətirə biləcəyinə şərait yaratdı. Ukrayna xalqı mübariz və əzmkardır. Onlar bu cür prinsipial sövdələşməyə getməyə heç zaman razı olmayacaqlar. Ukrayna bu günlərdə də Rusiyaya qarşı hərbi əməliyyatlarını davam etdirəcək.

- Amma Avropa İttifaqı, eləcə də Böyük Britaniya atəşkəs razılaşmasını dəstəklədi. Makron bəyan etdi ki, Ukrayna ərazisinə sülhməramlıların yerləşdirilməsi və ölkənin təhlükəsziliyi ilə bağlı fəaliyyətə başlamaq lazımdır. Amma Lavrov qəti şəkildə bəyan etdi ki, heç bir NATO ölkəsinin qoşunları heç bir missiya ilə Ukraynada ola bilməzlər. Bu halda situasiya necə inkişaf edə bilər?

- Böyük Britaniya atəşkəsi dəstəkləsə də, bunu müvəqqəti kompromis kimi qəbul edir. Avropa İttifaqı ölkələri Ukraynaya kömək və öz hərbi gücünü artırmaq üçün 800 milyard dollar ayıracaqlarını bildiriblər. Avropa Rusiyaya qarşı sıx birləşmək məcburiyyətindədir. Burada Macarıstan və Slovakiya istisna olmaqla, yerdə qalan ölkələr Ukrayna ilə həmrəydir. Avropa ölkələri ikinci NATO-nun yaranmas üçün sürətlə işləyirlər. Ukrayna da boş durmur. Öz köhnə hərbi sənaye komplekisni bərpa edir. Ballistik raketlərin itehsalı da nizama salınıb. Nüvə silahının yenidən istehsalı isə hələlik qalır. Bu silahın da layihələri Ukraynada var. Bu silahı istehsal edən alimlərin bir qismi sağdır. Ukraynada bu sahədə püxtələşmiş xeyli şəxslər var.

- Sizcə, Rusiya atəşəkəsə razılaşacaqmı?

- Rusiyanın bu məsələdə pozitiv mövqe nümayiş etdirəcəyinə inanmıram. Bu ölkə dünyanı ilhaq etsə belə gözü doymayacaq. Ölkə faşistləşmiş, nasistləşmişdir. Onunla bir soydan olan slavyan xalqına qarşı amansız müharibə aparan Rusiya, digər xalqlar üçün də problem yaradacaq. Rusiya beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi üçün bir bəladır. Rusiyanın zəiflədilməsi, tam gücdən salınaraq əyalət dövlətinə çevrilməsi dünyanın bir nömrəli vəzifəsi olmalıdır. Əks təqdirdə, böyük torpaq ehtiyatları hesabına yenidən iqtisadiyyatını gücləndirəcək və təcavüzkar qüvvəyə çevriləcək. Tamp kimi siyasətdən uzaq adamların bu məsələlərdə olması vəziyyəti daha da gərginləşdirir. Bayden hakimiyyəti bir qədər uzansaydı, indi qələbə Ukraynanın tərəfində idi. Bəlkə də, rus işğalçı qoşunları bir sıra ərazilərdən qovulub çıxarılmışdı. Amerikanın dünyaya ağıl öyrədən Senatı, Konqresi niyə səsini çıxarmır? Demokratiya cəmiyyəti adlandırılan ölkə niyə susub dayanıb? Onlar niyə Ukraynaya tutulan divana qarşı səsini çıxarmırlar?

- Ukrayna Kurskdan çıxır, Donbasda şiddətli döyüşlər gedir, atəşkəs olmasa, AB, Trampın vəd etdiyi kimi Ukraynanı güclü şəkildə dəstəkləyəcəkmi?

- Kurskdan çıxmaq Ukraynanın səhvlərindən biri idi. Düzdür, bunun üçün güc lazım idi, amma bu, Rusiyanı təzyiqdə saxlamaq vasitlərindən biri idi. Oradan çıxarılan qoşunlar Donbas ətrafına yönləndirilə bilər. Donbasda ağır döyüşlər gedir. Orada üstünlük Ukraynanın tərəfindədir.

Avropaya gəlincə, o, Ukraynanı dəstəkləyəcək. Avropa böyük bir ordu qurur. Bu ordu atəş gücünə, şəxsi heyət sayına, qarşıya qoyduğu məqsədə görə Rusiyaya öldürücü zərbə vura bilən qüvvəyə çevriləcək...

Putin atəşkəsə “yox” desə, mən buna sevinərəm. Putin və rus ordusu haqqında çoxlu şişirmələr var. Rusiyanın hərbi sənaye kompleksi bundan artığına qadir deyil. Ölkəyə valyuta daxilolmaları aşağı rəqəmlərə düşüb. Atəşkəsə razı olmayıb nə edəcək? Olmasa, hər gecə ölkənin iri şəhərlərinə dron yağışlarının şahidi olacağıq. O zaman başına hava gələndə biləcək ki, əsl müharibə nə deməkdir.

- Ukraynada seçkilər mümkündürmü, bu ssenari ümumiyyətlə ölkəyə nə vəd edir?

- Müharibə bitməmiş Ukraynada seçki keçirilməyəcək. Trampın və Putinin söylədiyi nağıldır. Sadəcə, diplomatiyada “pişiyim-pişiyim oyunu” gedir...

E.Rüstəmli

E.Bəyməmmədli

“AzPolitika.info”

Mediaxeberleri.Az Azərbaycan Dövlət Milli Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyoru, Əməkdar artist Elnur Hüseynovun Lent.az-a müsahibəsini təqdim edir.

- Elnur, xoş gördük. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə obrazını sizin simanızda görmək gözəl idi. Amma ümumilikdə, tamaşaçı Elnuru uşaq verilişlərinin aparıcısı kimi tanıyıb, sevib. Uzun müddət ekranlarımızdan övladlarımız sizi sevə-sevə izləyiblər. Təəssüf ki, bu gün teleməkanda aparıcısı olduğunuz uşaq verilişi yoxdur. Ümumiyyətlə, uşaqlarla bağlı tamaşa, film, ədəbiyyat, verilişlər sizi qane edir?

- Azərbaycanda uşaqlar üçün maraqlı obraz, qəhrəman qıtlığı yaşanır. Bir zamanlar uşaqlar “Xoruz baba”nı, “Savalan baba”nı, az qala, öz babalarından çox sevirdilər. Mən də efirdə “Ağıllı” adlı bir obraz təqdim etdim. Amma bu, uşaqlar arasında nə dərəcədə rəğbət qazanır, bu, sual altındadır. Göstərdiyimiz əmək uşaqlar arasında daha az yayılır, nəinki sosial şəbəkələrdə bəsit adamların dillərindən eşitdikləri vulqar ifadələr. Baxırsan ki, çəkdiyin əmək hədər gedir.

- ARB Günəş kanalında yayımlanan verilişiniz niyə dayandırıldı?

- Sponsor olmadığına görə. Uşaq verilişlərində reklam etmək istəmirlər. Öz gücümüzə bu verilişi ayaqda saxlamağa çalışdıq. Bəzən çəkiliş üçün yerimiz olmadı, parklarda, ağacların altında çəkdik. Ssenarini elə yazırdıq ki, guya belə də olmalıdır. Amma axırda telekanal rəhbərliyi bildirdi ki, bizim verilişin reytinqi yoxdur deyə daha yayımlanmayacaq. Amma bizim izləyicilərimiz var idi. Bir ana mənə deyirdi ki, autizmli övladım ancaq sizə baxa-baxa yemək yeyir, başqa cür yedirə bilmirik. Reytinqə qurban getdik. Amma bu gün yaraşıqlı bir oğlan, gözəl bir qız yaxınlaşıb deyəndə ki, uşaq vaxtı sizin verilişlərə çox baxmışıq, bu mənim üçün dünyaya dəyir.

- Bəzi müğənnilər efirə çıxıb milyonluq villalarından, çox bahalı avtomobillərindən, aylıq 100- 150 minlik qazanclarından, toy bazarlarından danışırlar. Bu mənada aktyorların bəxti daha az gətirib. Necə dolanırsınız?

- Yaxşı ki, teatr var. Əməkdar artistəm, bir də Prezident mükafatçısıyam. O olmasa, nə edərəm, bilmirəm. Dövlətim məni çətində qoymaz deyə inanıram. Evim yoxdur, illərdir kirayədə yaşayıram. Mənə ev verilsin demirəm, amma aktyorlara elə bir şərait yaradalar, bina tikələr, biz kirayə haqqı kimi aylıq ödənişlərimizi edək, sonunda o ev bizə qalsın. Belə praktika dünyanın bir çox ölkələrində var, bizdə də olsa, yaxşı olardı.

- Filmlərə dəvət alırsınız?

- Təəssüf ki, yox. Bu gün filmlərə bir qrup aktyoru çəkirlər. Rasim Balayevin bir sözü var, deyir, əsl aktyorlar teatrda yetişir. Mən gündüz Buratino, axşam Kral Riçardı oyanıram. Ustad sənətkarların dediyinə görə, pis oynamıram. Amma filmlərə dəvət yoxdur. Əlbəttə, istərdik dəvət olsun, film tarixdir yaddaşdır, qalır sabahkı günlər üçün. Tamaşa belədir ki, bu gün oynadın, bitdi. Küçədən tapdıqları adamları filmə çəkirlər, bizi yox. Rejissordan soruşsan, deyəcək “sənə uyğun rolumuz yoxdur”. Universal aktyoram. Küçədən keçən təsadüfi adamları gətirincə peşəkar aktyoru çək də. Naibə Allahverdiyeva, Nübar Novruzova, Şəfəq Əliyeva, Tariyel Qasımov, Yasin Qarayev kimi aktyorların yaşının və sənətinin elə bir dövrüdür ki, iştirak etdikləri hər film sambala minir, kolorit qatırlar. Naibə xanımın filmdə bir epizodda eyvana çıxıb “ay uşaq, orda səs-küy salmayın, gedin, başqa yerdə oynayın” deməsinin özü belə ayrı bir rəngdir, gözəllikdir. Bunu edin də. Rejissorlar bunu anlamırlar. Uşaqlar üçün filmlər yoxdur. Mən dostum, rejissor Vüqar Heydərova birlikdə iki uşaq filmi çəkdim. Bütün aktyorlar qonorarsız çəkildilər və cəmi bir dəfə efirdə göstərildi. Biz bütün varlığımızla buna can atırıq, amma gərək buna dəyər verilə. Təəssüf ki, film sektorundakılar bizi görmürlər.

- Kimlərlə eyni səhnədə olmaq sizə xoşdur?

- Naibə xanımla. Səhnəmizin sultanı deyirəm ona. Çətin deyəcəyim heç kim yoxdur. Yasin Qarayev bizim ağsaqqalımızdır. O teatra gələn gün hamı onun otağına girir, masaya şirniyyat düzülür, salamlaşıb şirniyyat yeyib gedirlər. Bizim kollektiv çox mehribandır. Böyüyə-kiçiyə hörmət var. Mən öz doğma atamdan çox Yasin Qarayevə qulluq göstərirəm. Çünki teatrdakıları ailəmdəkilərdən daha çox görürəm.

- Səhnəyə küsülü çıxdığınız adam olub?

- Olub. Axı biz aktyorlar uşaq kimiyik. Bu gün küsüb sabah barışmışıq. Səhnədə tamaşaçıya bunu yansıtmaq cinayətdir.

- Teatrla bağlı maraqlı xatirələriniz də var, yəqin.

- Əlbəttə var. Tələbə idim ora ilk qədəm basanda. Tələbə də kasıb olur, bilirsiniz. Birini tapırsan, birini tapmırsan. Bir dəfə təqaüd almışdım. Getdim özümə ərzaq aldım, qaymaq, şəkər tozu-filan. Yaxşı yeyib getdim işə. Səhnədə məşq zamanı ürəyim gedib yıxılmışam. Yəqin, bədənim belə bolluğu götürməyib də (gülür). Gözümü açdım ki, yığılıblar başıma. Naibə xanım dayanmadan deyirdi ki, o, yəqin, acdır ona görə ürəyi gedib. Mən elə deməyə çalışırdım ki, yemişəm, sözümü bitirə bilmirdim. Yemək sözünü anlayıb bircə. Nə isə özümə gəldim, məni götürüb apardı yaxındakı kafeyə, kabab aldı, yedik. Dedi “bayaq nəsə pıçıldayırdın bayılanda, nə deyirdin?”. Utandım deməyə ki, yemək yemişdim, tox idim. Dedim, elə yeməyə görə ürəyim getmişdi. Naibə xanımın böyük ürəyi var. Çıxarıb cibimə pul da qoydu, dedi , “tələbəsən, özünə qulluq elə”.

- Biz söhbətə bir qədər ayaqdan başladıq. Başa doğru gələk. Səhnəyə necə gəldiniz?

- 1978-ci ildə Neftçalanın Xəzər kəndində anadan olmuşam. Orta məktəbdən incəsənətə meylim olub. Səhnəciklər qururdum. “İstedadlar axtarırıq” adlı müsabiqə keçirilirdi 80-ci illərdə. O müsabiqəyə parodiyalarla qatıldım və mənim ifam bəyənildi. Bakıda Heydər Əliyev adına Sarayda keçirilən yekun konsertdə də iştirak etdim. Teymur Əmrah, Nəzakət Teymurova da o festivalda iştirak edirdilər. 7-ci sinifdə oxuyurdum onda. Bəyəndilər, münsiflik edənlərdən biri, bəstəkar Oqtay Rəcəbov məni axtarıb tapdı, İncəsənət gimnaziyasına qəbul etdilər. Bu sənətdə mənə ən çox dəstəyi böyük qardaşım Elçin verib.

- Yenə parodiyalar edirsiniz?

- Hərdənbir. O zamanlar bu sahəyə o qədər çox maraq hiss edilmədiyini gördüm, həvəsim öldü. Afaq Bəşirqızını, Nəsibə Zeynalovanı, Amaliya Pənahovanı parodiya etmişdim. Afaq xanım bir gün buna görə hətta zəng vurub mənimlə şəxsən tanış oldu, dedi, "adə, qırışmal, deyirlər sən mənim səsimlə məndən yaxşı danışırsan”. Bəyəndiyini dedi, dəstəyini təklif etdi. Sağ olsun. İncəsənət Universitetində oxuya-oxuya AZTV-də səhnəciklərə çəkilirdim və rejissor Loğman Kərimov efirdə oynadığım səhnəcikləri görüb bəyənmiş, məni Gənc Tamaşaçılar Teatrına dəvət etmişdi. İlk rolum “Mənim ağ göyərçinim” tamaşasında oldu və çox bəyənildi. İndi “Sabaha saxlamayaq” verilişində aparıcılıq edən Vüsalə Məmmədova mənim sevgilim rolunu oynayırdı. Çox yaxşı cütlük idik.

- Sonda bir sual vermək istəyərdim. Aktyor ömrünün çətinliyini görərək, övladlarınızın yolunuzu getməsini istəyərdiniz?

- 2 övladım var. Bir qız, bir oğlan. Qızım ali məktəbdə oxuyur, tərcümə yolunu seçib. Oğlum mənim yolumu gedəcək, deyəsən. İstedadı var. İstərdim ki, sırf maddiyyata görə başqa yolu seçsin. Səhnədə kralam, vəzirəm, həyatda kasıb bir oğlan.

Azərbaycan millisinin və Almaniyanın "Nürnberq" klubunun futbolçusu Mahir Emreli "Report"un suallarını cavablandırıb.

27 yaşlı hücumçu yığmanın yoldaşlıq oyunlarında Haiti (0:3) və Belarusa (0:2) uduzduğu oyunlar barədə fikirlərini bölüşüb. Forvard II Bundesliqa təmsilçisindəki durumu və karyerası ilə bağlı hədəflərindən də söz açıb.

- Milli komanda yoldaşlıq oyunlarında müsbət nəticən qazana bilmədi. Sizcə, məğlubiyyətlərə əsas səbəb nə oldu?
- Uduzmağımızın səbəblərini fərdi səhvlərdə görürəm. Ümumi baxsaq, hər iki matçda yetərincə qol imkanlarımız oldu, dəyərləndirə bilmədik. Onlardan faydalana bilsəydik, fərqli oyunlar görmək olardı. Düşünürəm ki, milli səviyyədə əlinə düşən epizodları dəyərləndirsən, daha yaxşı olar. Çünki buradakı səhvlər heç vaxt bağışlanmır. Məncə, fərdi səhvlərdən çox qol buraxdıq. Bunun üzərinə düşməli, çalışmalı və səhvləri aradan qaldırmalıyıq.

- Azarkeşlər və futbol ictimaiyyəti bəzi milli üzvlərinin meydanda can qoymadığını, döyüşkən olmadığını fikirləşirlər. Siz necə düşünürsünüz?
- Mən bu fikirlə razı deyiləm. Oyunçularımız can qoyurlar. Sadəcə, bəzi məqamlarda keyfiyyət öz sözünü deyir. Deyə bilmərəm ki, Zamiq Əliyev Belarusla qarşılaşmada meydanda can qoymamışdı. Ən çox can qoyanlardan biri də o idi. Amma adi vəziyyətdə istəməyərək səhvlər etdi. Bu, istəmədən olan səhvlərdir. Görüşlərdə bir neçə dəfə belə səhvlər edirik. Bunu döyüşkənlik, milli ruh və başqa səbəblər ilə bağlamaq istəmirəm. Futbolçularımızın hər biri vətənpərvər, ölkəsini sevən insanlardır.

- Ötən il UEFA Millətlər Liqasında, bu il isə yoldaşlıq matçlarında nəticələr ürəkaçan olmadı. DÇ-2026-nın seçmə mərhələsində Fransa, Ukrayna və İslandiyaya qarşı şanslarımızı necə görürsünüz?
- Burada nəyisə uydurmağa ehtiyac görmürəm. Rəqiblərimizin adları, futbolçularının keyfiyyəti, onların hansı klublarda çıxış etdikləri bəllidir. Bu cür matçlarda yaxşı nəticə qazanmaq istəyiriksə, minimum səhv etməliyik. Çox intizamlı və diqqətli olmalısan. Tam olaraq köklənmək üçün bu cür oyunlarla yatıb durmalısan, gecə-gündüz bu matçı düşünməlisən. Oyunların və nəticələrin necə olacağını hər birimiz görəcəyik.

- "Nürnberq"dəki karyeranızla bağlı danışmağınızı da istərdik. Komandaya yeni qoşulanda zədəni sağaldandan sonra sizi heyətdə daha çox görürdük. Sonra nələr yaşandı?
- "Nürnberq"də işlərim normaldır. Az oynamağımın mənimlə əlaqəsi yoxdur. Hamımız peşəkar insanlarıq. Futbolçu kimi çalışıram ki, üzərimə düşən öhdəlikləri yerinə yetirim. Burada mənim edə biləcəyim başqa heç nə yoxdur. "Darmştadt"la matçda 90 dəqiqə oynayıb, ondan sonra "18-lik"də olmamağımı izah edə bilmərəm. Düşünürəm ki, bunlara siz qiymət verməlisiniz. Ümumiyyətlə, bu barədə çox danışmaq niyyətində deyiləm. "Nürnberq" yaxşı klubdur, möhtəşəm azarkeşləri var, II Bundesliqada olmasına baxmayaraq, fanatlar gözəl ab-hava yaradırlar. Düşünürəm ki, bu azarkeşlər daha artığına layiqdirlər.

- Cənubi Koreyanın "Seul" klubu qış transfer dönəmində sizi heyətə cəlb etmək istədi. Bu keçid niyə alınmadı?
- Çünki mən istəmədim. İlk olaraq məni düşündürən məqamlar oldu. Tam olaraq başa düşdüm ki, istəmirəm. Bunun üçün bəzi risklərə getdim. Məsələn, bu gün yaşadıqlarım kimi. Amma öz növbəmdə sakitliyimi qorumağa və işimə köklənməyə çalışıram. Növbəti matçlarda komandam üçün əlimdən gələnin ən yaxşısını etmək istəyirəm.

- Mövsümün sonunda II Bundesliqa təmsilçisi ilə müqavilənizin müddəti başa çatır. Komandada qalmağı düşünürsünüz? Sizə yeni müqavilə təklif olunub?
- Bundesliqaya vəsiqə qazanacağımız təqdirdə sözləşmənin müddəti uzadılacaq. Amma elitaya vəsiqə əldə edə bilməsək, qalmaya bilərəm. Hazırkı durum bunu göstərir.

- "Nürnberq"dən ayrılsanız belə, yəqin ki, Azərbaycana qayıtmağı planlaşdırmırsınız?
- Klubdan ayrılıb-ayrılmayacağımı bilmirik. Bu barədə düşünmürük. Hələlik plan qurmamışıq. Kim məni komandasında daha çox görmək istəyirsə, doğru addım nədirsə, mənim üçün nə xeyirlidirsə, onu da edəcəyik. Agentlərim və ailəmlə müzakirə edəcəyik.

Tanınmış aktyor Türkay Cəfərli OLAY-a müsahibə verib.

O, teatr və kino aləmində baş verənlər, yeni layihələri, sənətçilər və cəmiyyətlə bağlı fikirlərini dilə gətirib.

- “Spinozanın tanrısı” filminin qalası oldu. Tamaşaçılara izləmək üçün səbəb deyin...

- Niyə izləsin deyə bilməyəcəm. Bir az kobud çıxacaq, amma deyim ki, bizim cəmiyyətdə filmi dərk edəcək “kafa” yoxdur. Psixoloji dramdır. İllərdir kino sahəmizdə bu mövzuda film olmamışdı. Bizim sahədə olan insanlar dəstək olmursa, kütlədən heç nə gözləyə bilmərəm. Sözüm sənət insanlarınadır. Beyinlərini dəyişmək, ideya anlayışını dərk etmək istəyirlərsə, izləmələri məsləhətdir. Bu, hamısına yox, çoxuna şamil olunur. Cavid Təvəkkülün öz dəsti-xətti var, hamı bilir ki, yaxşı rejissordur, dünyəvi ağıla malikdir, tək Azərbaycan üçün deyil. Çoxuna bu səpkili filmlər sərf etmir. Müasir dövrdə bütün dünya sevgidən əziyyət çəkir. Bu filmdə yarıxəyal, yarıgerçək sevgi nüanslar çoxdur. Köhnə kitabları geri qaytarmaq üçün filmin izlənilməsinə şərait var. Bir az xronometraj uzundur. İnanın ki, baxmağa dəyər. Mən 15 ildir sənətdəyəm, ən sevdiyim 5 işimdən biridir. Yeganə layihədir ki, 180-190 səhifəlik ssenarini bir nəfəsə, dayanmadan oxumuşam. Hər səhifədə bir macəra var. Elə ssenarilər olur ki, digər səhifədə nə olduğunu bilirsən. Burda isə elə deyil. Bəzi qurşaqdan aşağı zarafatlar, ölüm hadisələrinin olmadığı filmdir. Axı indi çoxdur. Gərək kimsə qatil ola, bir-birini öldürə, gəlin-qayınana mövzuları ola, bu onu orda zorlaya, o birini doğraya. Cəmiyyət baxıb bunları öyrənir. Mən tək deyə bilmərəm ki, bu filmə baxın. Ən azından 100-ündən ikisi baxsın, digərləri izləməsə də, desinlər ki, belə bir film var idi, Azərbaycan kinosundan keçdi.

 - Kinoteatrdan çıxarıldı. Bu məsələ siz aktyorlarda ruh düşkünlüyü yaratmadı?

- Açığı qətiyyən vecimizə deyil. Rəhbərlik filmin kassa verməyəcəyini, art, festival filmi olduğunu bilirdi. Bu film beyin məsələsidir. Cavid Təvəkkülün beynindəın qorxurlar. Onun işinə qarşı laqeyd yanaşmaq... Əslində, yaxşıdır. Bu məqamda kimin kim olduğu üzə çıxır. Mən həyatım boyunca rejissor tərifləməyi sevməmişəm. Rejissorun işi aktyoru çəkməkdir, yəni o, məndən asılıdır. Amma Cavid Təvəkkülü 2012-ci ildən tanıyıram, neçə işlərdə birgə çalışmışıq. Ona görə də onun beyninə, iş prinsipinə bələdəm. Bilirəm ki, nə istəyir. Qətiyyən vecimə olmadı, maraqlı olmadı. “Spinozanın Tanrısı” mənim filmoqrafiyamda yaxşı mənada iz qoydu. Nə yaxşı ki, o izdə mənim az da olsa, dəstti-xəttim olmadı.

- “44” filminə də çəkildiniz. O layihənin də komandası güclüdür. İnsanlarda da maraq yaradır. Çəkilişləri necə keçdi?

- Hələ də çəkilişlər davam edir. Çox maraqlı işdir. İllərdir həsrət qaldığımız vətənpərvərlik mövzusunda layihələr yox idi. Qələbə əzmində filmlər yox idi.

- “Həyat deyəsən davam edir” (Fəryad 2) filmi oldu. Amma orada yumoristik məqamlar çox idi.

- O film ümumiyyətlə mənə çatmır. Son dövrlərdə hamımız müharibə və tarixi filmə acıq. Çünki bizim tariximiz genişdir və bütövlük uğrunda mübarizəmizdə qalib olduq. O ki qaldı iş prinsipinə... Çətindir. Amma çox gözəldir. Mən hərbi xidmətdə olduğum üçün oradakı elementlər mənə yad deyildi. Hər bir elementi, səhnəni sevə-sevə işləyirik. İnşallah, Allah bizi utandırmaz. Filmin gözəl kollektivi var. Həm də yaxşı döyüş səhnələri var. Saatlarla çəkilişdə qalıb, gecə qayıtmağın, əynində uzun müddət hərbi formada işləməyin əziyyətinin bəhrəsini görəcəyik. Mən 3 gün “44”də çəkilirdim, 5 gün “Spinozanın Tanrısı”nda olurdum. Gedib-gəlirdim. Bakı-Şuşa-Füzuli-Horadiz üzrə gedib-gəlirdim. Bizim həyatımız sərgərdan kimidir. Bu filmdən gözləntilərimiz çoxdur. Fikrimcə, istər kadr, istər ssenari, istərsə də ideya cəhətdən müharibə ilə Qarabağla bağlı Azərbaycanın yarasını sara biləcəyik. Mən özüm də beşəlli gözləyirəm.

- Filmə Özge Gürelin dəvət olunmassı müzakirə yaratdı. Dedilər ki, Azərbaycanda aktrisa qalmayıb, Türkiyədən dəvət olunur? Amma Özgenin obrazının türk olduğunu anlamadılar. Filmin aktyoru kimi sizin reaksiyanız necə oldu?

- Açığı Özge xanımla rastlaşdığım məqam yoxdur. Spoyler vermək istəmirəm, mən qrup nəzdində olan zabiti oynayıram. Belə lazım imişsə, türk obraz üçün türk aktrisa oynamalıydı. Burada okeydir. Hər halda orada neçə baş sındırırlar, deməli, belə məsləhət imiş. Əgər obraz azərbaycanlı olduğu halda türk aktrisa çağrılsaydı, mən də razı olmazdım. Çünki qat-qat güclü aktrisalarımız var. Burada obraz sırf türkdürsə, narahatlığa səbəb yoxdur.

- Kino öz yerində, teatrda vəziyyət necədir?

- Acınacaqlıdır. Bilirsiniz ki, Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrının aktyoruyam.

- Sizdə də baş rejissor vəzifədən getdi.

- Bəli, hələ ki bir xəbər yoxdur. Tam cavab yoxdur. Qaldı ki, teatrın fəaliyyətinə... Fəaliyyətdən çox dəyərdən danışmaq istəyirəm. Bilirsiniz ki, Şuşa Azərbaycan və türk dünyasının mədəniyyət paytaxtıdır. Təəssüf ki, laqeyd yanaşmaya görə, Şuşa teatrı mədəniyyətin küncündə qalıb. İstər Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən, istərsə də Teatr ittifaqı tərəfindən. Elə bil ki, qəribə düşmənçilik var. Düzdür, gərək teatr da özünə dəyər versin. Amma Şuşa mədəniyyətin beşiyidir cümləsini mübağiləli şəkildə işlədiriksə, diqqət, qayğı olmalıdır. Sistemlə gedirik. Oynadığımzı hər tamaşadan zövq almırıq. Mən həm də xidməti-müqabili əsasında “OYUN” inklüziv tamaşasında da iştirak edirəm. İki-üç tamaşa oynayırıq. Oradan zövq alıram. Çünki tamaşalar adamı çağırır. Ümid edirəm ki, Şuşa teatrı da aidiyyəti orqanlar tərəfdən dəyər görər. Xüsusilə də Mədəniyyət Nazirliyindən. Qəribə bir laqeydlik var. Elə bil ananın üç uşağı var, ikisini çox istəyir, birinə laqeyddir. Çölə çıxanda hamı onu tərifləyir. İnşallah gözəl tamaşalar çıxar. Zövq alaram. Çünki biz hamımız acıq. Ümid edirəm ki, Şuşa Teatrının fəaliyyəti dövründə tamaşalar, sistem cəhətdən yenilik gələr. Nə qədər ki, canımızda enerji var, yaxşı mənada xərcləmək lazımdır. Aktyor sənaye, xammal kimi yox, yaxşı iş müqabilində istifadə olunmalıdır. Yoxsa həvəssiz tamaşa oynamaq...

- Laqeyd yanaşma hansı istiqamətdədir?

- Mədəniyyət tədbirlərdə Şuşa teatrı demək olar ki, sayılmır. Məsələ, pul, qonorar deyil, diqqət və dəyərdir. Bilirəm ki, nazirlik aktyorları, qurumları tanıyır. Şuşa teatrının aktyorlarına qarşı qəribə yanaşma var. Futbolda offsayt deyirlər, sən qol vursan da, deyirlər, qol deyil. Biz həmin mövqedəyik. Bu tendensiya dayanmadan davam edir. Şuşa teatrı torpaqlarımız alınmamışdan əvvəl də beləydi, indi də belədir. Səbəbi anlaya bilmirəm ki, niyə bizə qarşı belədir? Əminliklə deyirəm ki, Azərbaycan teatrları içərisində ən çox zəhmətlə çalışan bizim teatrdır. Biz demək olar ki, hər gün tamaşa oynayırıq. Bəs niyə oynayırıq? Diqqət göstərilmirsə, 3-5 manata niyə tamaşa oynayırıq? Teatrın ümidinə qalsaq... Mən sənətə filmlə başlamışam, ona görə kino, serial, obyektiv daha doğmadır. O səni atmır. Teatrda isə ayrı-seçkilik var. Ən çox işləyən, zülm çəkən sənsən, hər gün 3-4 seans tamaşa oynanılır. Amma yaddan çıxan da sizsiniz. Offsaytda qalmışıq. Səbəbini heç kim bilmir.

- Qonorar azlığı bu sahənin əsas problemlərindən biridir. Bu məsələdə də teatr geridə qalır?

- Artan qonorarın zərrə təsiri yoxdur. Minumum əmək haqqı kimidir. Teatrın ümidinə qalsaq, yaşayış çətin olar. Ona görə də orada-burada iş axtarırlar. Heç kim də onları qınaya bilməz. Mədəniyyətə verilən dəyər budur. Heç olmasa, mükafat, ayda nələrsə olmalıdır. Mən özümü demirəm, ümumi danışıram. Məndən böyüklər, kiçiklər var. Sadəcə ümumi danışıram. Teatrın dərdi böyükdür. Bunun səbəbi özümüz deyilik.

- YUĞ-da da fəaliyyətiniz olub.

- Tələbəlik dövrümdə. Teatr fəaliyyətimdə ən zövq aldığım dövr idi. Orada keçirdiyim günlər, oynadığım tamaşalar. Ora başqa aləm idi. Söhbət 2010-2011-ci illərdən gedir. Onda aldığım zövqü, vaybı hələ ala bilmirəm.

- Vidadi Həsənovun dövrü idi...

- Bəli, Vidadi müəllimin vaxtında. Rəhmətlik Vaqif İbrahimovun dövründə idi...

- İnşallah yenə teatrdan aldığınızı zövqü ala bilərsiniz.

- İnşallah (gülür).

- “Köhnə çamadanlar”da erməni obrazı canlandırmışdınız. Necə hazırlaşmışdız obraza?

- Mən elə şeydən zövq alan biriyəm. Biz çox filmlərimizdə ermənini ancaq “ara-ara” deyə, təqdim etmişik. Səidə xanım sağ olsun, ona təklif etdim ki, biz düşməni güclü verməliyik. Güclü təqdim etməliyik ki, onun üzərində qələbəni qeyd edək. Dedim ki, istəyirəm ki, bu erməni çox soyuqqanlı olsun, sırf zabit olsun. Bəzən onun vəhşiliyinə də bir səbəb olsun ki, bu zabit niyə belədir? Onun tapşırığı niyə belədir ki, uşaqlara qarşı zülm etsin, ya da nəyinsə qisasını alsın? Hər şeyin başında yaxşı müzakirə durur. Biz də Səidə xanımla məsləhətləşdik ki, belə lazımdır. “Fəryad 2” filmində Məlik Dadaşov erməni obrazı ilə şou göstərmişdi. Orada “ara-ara” demir. Millət onu sevir. Düşməni əzəmətli təqdim etməlisən ki, onun üzərində qələbə qazanmışıq. İzləyənlər deyirlər ki, son dövrlərdə biz güclü erməni gördük. Dedim ki, bizə o lazımdır. Rəqibi həmişə aşağılamaq deyil.

- “Fəryad 2”dən söz düşəndə dediniz ki, nəsə sizə çatmır.

- Baxmamışam. “Fəryad”dan sonra baxmaq istəmirəm. Kənardan yaxşı fikirlər eşitməmişəm deyə, özümə baxmamağı məsləhət bilirəm. Bəlkə nə vaxtsa yayımlansa, maraq üçün izləyərəm. Ssenaridən məlumatlı deyiləm. Dedim ki, hələ ki arxivimdə qalsın, nə vaxtsa izləyərəm.

- Sosial şəbəkələrlə aranız necədir?

- Məcburuq. Əsasən instaqram və feysbukda aktivəm. Tiktok-dan iyrənirəm. Tiktok cəmiyyətin 80 faizini layiqincə poza bildi. Mənim üçün ən doğma feysbukdur, ilk o yaranmışdı deyə. Həm də feysbukda daha çox sosial məlumatlar əldə edirsən. Bizim də işdə elədir ki, sosial şəbəkələrdə aktiv olmalısan. Qaldı ki, Tiktok bataqlıqdır. İnsanların çoxu içindəki mənfi yanğını ortaya atıb gedirlər. Cəmiyyət göz görə-görə pis yerə gedir. Deyirlər ki, orada faydalı səhifələr də var. Amma həmin faydalı səhifələr onların kölgəsində qalır. Görün nə qədər çoxluq var. İnsanlar mənəviyyatını ortaya atıb, 14-16 yaşında gənclər, yalvarmaqlar, analar-babalar, bacılar... Baxırsan ki, bizim kültürümüz belə olmayıb, birdən-birə nə dəyişdi? Onu niyə biz etmirik? Allah ağıl verib. Həyatda ən qorxduğum şey ağılın başdan çıxmağıdır. Sonra fikirləşirəm ki, ağıl da bəhanədir, deməli niyyətin ora imiş. Asan pul qazanmaq üçün kiminsə mənliyinin altında əzilmək, kimisə söyüb üzr istəmək...

- Amma Tiktok-dan pul qazanan həmkarlarınız var.

- Qazansınlar. Təki halal xoşları olsun. Amma mənəviyyatla qazansınlar. Mənim üçün həyatda ən böyük şərt nə geyindiyim, hansı filmdə oynadığım deyil. Öləndə kişi kimi öldü, yoxsa vicdansız kimi... Çox təəssüf ki, çoxu dünyasını dəyişəndə bilinmir, vicdanlı öləcək, ya yox. Söhbət Tiktok-da pul qazanan həmkarlardan getmir. Ümumi danışıram. Özü də bu biabırçılıq, Azərbaycanda geniş vüsət alıb. Başqa ölkələrdə çox azdır. Çünki insanlar öyrənməyi, təhsilə yiyələnməyi sevirlər, bizim kimi tərbiyəsizliyə meyil etmirlər.

- Elə istedadlı aktyorlar var ki, elə insanlarla Tiktokda canlı yayımlar açırlar, sanki özlərini təhqir etmiş kimi çıxır.

- Bu, o deməkdir ki, özlərinə hörmət etmirlər.

- Yadıma gəlir bir dəfə yazmışdınız ki, sizi yalaq aktyorlarla səhv salmasınlar.

- Mənə dost olan aktrisalar çoxdur. İllərdir eyni səhnəni bölüşürük, qəribə bir doğmalıq bağımız var. Biz şəkillər paylaşanda bəzi şərəfsizlər başqa mənada anlayırlar. Mən ya ədəbimi qoruyub saxlayıram, ya da “qapağım” atır. Ədəbini sıxanda görürsən ki, bunlar sənin üstünə gəlir. Özləri o qədər şərəfsizdir, hamıya elə pis baxırlar ki, sənin də elə baxdığını düşünür. Mənim də həmin anda başımdan tüstü çıxdı ki, bəsdirin. Sizin də evinizdə qadın, ana-bacı var. Kiminsə şəxsi işdir özü bilər. Mənim üçün işdə yaxşıdırsa, vəssəlam. Sən niyə kənardan bunu pis başa düşürsən? Baxdım ki, biədəb şəkildə yazırlar ki, filan aktrisa ilə belə-elə... Özü də gözvurma şəklində. Bunu Türkaya demək olar? Beyin çöndü.

- Əsasən açıqlamalarınız, statuslarınız çox sərt olur. Məsələn, hansındasa adınız, ya da şəkliniz olmasa, onu yaşlı aktyorlardan kiminsə dediyini düşünərəm.

- Həyatda ən çox sevmədiyim şeylərdən biri ədalətsizlikdir. Onun üçün hayqırtım hər yeri bürüyür. Düzdür, özüm deyirəm, özümə qalır. Amma özümlə bacara bilmirəm. Bu sahənin içində olanlara öyrəşmişik. Qıraqda olanlara deyirəm ki, sakit yanaşım. Son bir ildir sakitləşməyə başlayıram ki, çox şeyə reaksiya verməyim. Amma mövzu açılanda, elədir ki, gedir. Yumşaq yazanda qapını açıq qoyurlar ki, hər an sən tərəfə gələ bilərəm. Mən də elə mövqe yoxdu. Bu qapı bağlanmalıdırsa, səninlə tək söhbət etməliyəmsə, üçüncü burada nə azzarı var? Ona görə kobud yox, sərt yazıram. İnsanlar bəzən bisavadcasına yanaşırlar. Deyirəm, tənqid edirsənsə, səbəbinə bax, araşdır. Düzdürsə, deyəcəm ki, üzr istəyirəm. Amma bisavadcasına bunu edirsənsə, adamın səbri tükənir. Bir deyil, beş deyil, günü gündən artır. Hamı özünə ad qoyur, baxırsan ki, biz hansı cəmiyyətdə yaşayırıq? Mənim böyüdüyüm cəmiyyət başqa cür idi, təmiz idi. Nə dəyişdi? Sosial şəbəkələr kimləri dəyişdi? Baxıram ki, çoxunu dəyişdi. Hamısı bunların təsiridir. Məcbur oluram ki, sərt yazam, yumşaq yazanda deyirlər ki, mənə aid deyil, filankəsə aiddir.  Məcbursan, ya ad çəkəsən, ya da nöqtə qoyasan.

Bir ilə yaxındır, özümə vetolar qoymağa çalışıram. Özüm deyib, özüm eşidirəm. İnsanlara dəymir. Nə arxanda dayanacaqlar, nə səninlə gedəcəklər. Belə gedirlər ki, 100 nəfərdisə, sonda 2 nəfər qalır. Yenə dəli, səhv sən olursan.

- Müsahibənizi oxuyuram, demisiniz ki, qadınlar azğınlaşıb, müştəri axtarırlar. Bu, çox sərt ifadə deyil?

- Yox. Niyə sərtdir ki? İnstaqrama, TikTok-a girin, qadınların çoxunun aqibətinə baxın. Mən heç nə deməyəcəm, özləri danışacaq. Mənim üçün qadın əvvəl daha saf mövqe idi. Yaxşı qadın həmişə var, 100-dən 10-u həmişə olacaq. Artıq 90 nəfər o qədər pozub ki, mənim üçün vau deyəcəyim qadın yoxdur. Hamısı bir-birinə oxşayır, çoxu iyrəncdir, çoxunda maraq yoxdur, məqsədləri birdir. Pul tələsidir. Mən bilirəm ki, pul həyatın özüdür, gözəldir. Amma insan doğulanda vicdan, mənəviyyat hissi olur. Onları da pozan bizim bəzi mənəviyyatsız, şəxsiyyətsiz kişilərdir. Onlar sağlam həyatı qoyub çirkin həyatdan yapışırlar. Ona görə deyirəm ki, azğınlaşıb. Burda da hər iki tərəf günahkardır, kişi olmayan kişiciklər, qadın olmayan qadıncıqlar. Bunu da leqallaşdırıb, cəmiyyətə yayırlar, virus kimi. Kənarda nə edirsən, et, bunu leqalaşdırma. Əvvəldə var idi, az idi, hərə öz işini gizli edirdi. İndi qorxmadan açıqca edirlər. Düşünmürlər ki, buna uşaq baxır, ailə baxır. İndi hansısa ailə şəhərə normal çıxa bilmir. Şəhər biabırçı vəziyyətdədir, həmin azğınlaşmış qadınların, 16 yaşında küçə uşaqlarının, tərbiyəsizlərin, böyük-kiçik yeri bilməyənlərin ucbatından. Baxırsan ki, yaş fərqi çox deyil, uzağı 15 yaş fərqi var. 15 ildə nə dəyişdi? Bir ölkənin mədəniyyəti 100 ilə dəyişir. On-on beş ildə bizə nə oldu? Anlaya bilmirəm.

- Tək sosial şəbəkələr deyil, bayağı mahnılar, sosial verilişlər...

- Bayaq mən filmə qayıdanda dedim ki, odur. O verilişlərdə kimdir günahkar? Gələn qonaqlar. Aparıcı cəsarət edib mənimlə danışa bilməz. Mən bura niyə gəlmişəm? İşim haqqında danışasan, sual verəsən, yaxud da yeniliklərlə bağlı və sairə. Bunlar maraqlı olmalıdır. Şəxsi həyatı, mətbəx, yataq söhbətlərini ortaya atırlar. Baxıram ki, müğənnilərə “Havhavhav” oxudurlar. Bu, nə biabırçılıqdır? Onun ağlı qaçıb, sizə nə olub? Şəxsi deyə bir şey yoxdur, hamı ailəsini paylaşır verilişlərdə, mənim qonşum filan qadınla, həyat yoldaşım filankəslə bir yerdədir. Bilinmir, kimə ağsaqqal deyəsən, hörmət edəsən. Biabırçı vəziyyətdir.

- Sosial verilişlərdə Xalq artistlərimiz, Əməkdar artistlərimiz əyləşir. Mənə qəribə gəlir ki, nəyə görə ordadılar? Ötənlərdən Mehriban Xanlarovanı bir nəfər təhqir etdi. Niyə özümüzə bunu rəva bilirik?

- Mehriban xanım mənim üçün çox dəyərlidir, ürəyimdir. Bilirəm ki, orda olubsa, düzü deyib. Amma həqiqətən də ora getməli deyil. Bəlkə də o adamları çağırmaqla özlərini qaldırmağa çalışırlar ki, bizim verilişlərdə kimlər var, kimlər yoxdur. Bunun çarəsi odur ki, həmin verilişlər silinsin. Çünki senzura yoxdur. 4 dəfə boşanıb, 5 dəfə evlənən sənə ailə məsləhəti verir. Sən kimsən? Əsas sən kimsən? Otururlar kresloda elə bilirlər həyat bunlarındı. Kiminsə dərdi var, danışır, onu tənqid edir. Sən kimsən? Birinə baxdım, istər-istəməz qarşımıza çıxır. Orada deyir ki, sən kimsən? O da sual verir ki, bəs sən kimsən ümumiyyətlə? Oturublar orda dodaqları 50 kilo, ya da bilinmir kişidir, ya qadın, sənə həyat məsləhəti verir. Sən kimsən axı? Ora da gedirlər. Problem özlərinindir. Bir dəfə elə bir verilişə məni çağırmışdılar. Dedim ki, o aparıcını döyərəm. Birdən çaşıb o səpkidə sual verər, onu döyərəm, ya da deyərəm ki, verilişi saxlayın. Vəssəlam. Səviyyə sözü çox gözəldir. Onun balansını bilmirik deyə bu gündəyik. Hansısa vau bildiyimiz sənətkarlar, çıxıb verilişlərdə hamını tənqid edirlər. Özləri bilər, əgər qazancları varsa, qazansınlar. “Babək” filmində söz var: Deyir, şərəfsiz həyatı rədd edirəm. Elə həyat mənlik deyil. Əgər elə bir şey olsa, ağlım başımdam çıxsa, başımı qoyum yerə… Efirdə çoxunun “başı qaçıb”.

- Sizcə, aktyor hər mövzuya fikir bildirməlidir?

- Bildirməlidir, amma təəssüf ki, Azərbaycanda mümkün deyil. Səni çox şeylə sınayırlar.

- “Gündəlik” serialı çəkiləndə jurnalistlərlər problem olmuşdu. Orda konkret reket jurnalistlər nəzərdə tutulurdu. Amma çoxu öz üstünə götürdü. Feysbukda iki cəbhə yarandı: Aktyorlar və jurnalistlər.

- Soğan yeməmisən, için niyə göynəyir? Biz orda həkimlər, müəllimlər, jurnalistlər haqqında bir çox mövzuya toxunmuşduq. Sənin için niyə yanır? Çünki hamısı qərəzlə yanaşır. Orada mənim bir səhnəm var, jurnalist qız meyitini çəkir, bilib-bilmədən danışır. Mövzudan xəbərsizdir. İndi çoxu o gündədir. Bizim film haqqında da bir-iki jurnalist yazdı. Bilib-bilmədən rəy verdilər. Onlara cavab verirəm, deyir ki, qərəzlə yanaşırsan. Deyirəm, qərəzli sənsən, mən tənqidə açığam. Bir araşdır, gör film nədir? Sənin bənzətmən biabırçılıqdır. Onun üçün də onlara təsir edir. Əgər mən təmizəmsə, sözü üzərimə götürmərəm. Deməli, sənin bir zibilin var da. Bu, hamıya aiddir. Həkim olub ki, sağ göstərib, sol ayağını kəsib. Müəllim əgər uşaq yanına hazırlığa gəlməsə, 3 yazır. Halbuki o uşaq savadlıdır. Bunları kim desin? Deyən kimi də püskürürlər. Deməli, səndə problem var. Deyir, kimdə nə yoxdursa, ondan danışır.

- İmla məsələsi çox qabardılmış deyildi?

- Eləydi. Çoxu bilmir ki, imla nədir, inşa nədir. Serialın ideyasını görəndə dedim ki, mən bu işdə varam. Çox sözü demək imkanı o serialda oldu. Sənanın dilindən deyə bildim.

- Son illər ard-arda İctimai TV çox serial təqdim etdi. “Körpü” , “Əqrəb mövsümü”, “Alatava”, sonuncu dəfə “Vətəndaş A” təqdim olundu. Bu layihələrdən tamaşaçı kimi hansını bəyəndiniz?

- Sevdiyim “Körpü” oldu.

- Sizə “Alatava” ilə bağlı sual verirlər, konkret yox deyirsiniz. Serialın özü sizi çəkmədi?

- Çəkmədi. Düzdür, deyirlər, bax, sonra rəy ver. Danışıq tərzi çəkmədi. Bəlkə də qismət olsa, nə vaxtsa baxaram.

- “Əqrəb mövsümü” haqqında nə düşünürsünüz?

- Uğur arzulayıram. Kütlə tərəfindən sevilibsə, bizə söz demək düşməz. İki bölüm baxmışam.

- O serialın çəkilişində dava düşdü. Sonradan tərəflərdən biri iddia etdi ki, digəri onu yüksək büdcəli layihəyə az qonorarla danışıb. Bu hallar sizin başınıza gəlib?

- Bir-birini işdən kənarlaşdıran adamlar o qədər çoxdur ki.. Amma bu, o-bu deməklə, deyil. Qismətində varsa, iş gələcək. Onlar ayağımızı qazsalar da, bizdən çox işləri yoxdur. Davam etsinlər, bütün işlərdə var. Bəzi aktyorlar var, özlərini sübut etmək üçün acdılar. Ac olduqları üçün də hamının ayağını qazmaq istəyirlər. Amma qazmağın yolunu yaxşı bilmirlər. Onu da bilmirlər ki, qazmaq həm də isimdir, aşın üstündə olur. Onu udursan, məhv olur.

- Sizi hansısa işdən burduqlarını eşidəndə reaksiyanız necə olur?

- Normal. Təəccüblənməli nəsə qalmayıb. Az bir şey olar ki, həyat təcrübəm olmasın. On beş ildə görmədiyimiz, bilmədiyimiz rejissor, texniki heyət qalmayıb. Hamısını görmüşük. Ona görə bunlar gündəlik həyat tərzində keçib gedən zaman kəsiyidir.

- Bir də sadaladığımız keyfiyyətli layihələrə Audiovizual şuradan xəbərdarlıqlar gəldi. O da qəribədir. Bu haqda fikriniz nədir?

- Belə çıxır ki, mənəviyyat, şəxsiyyət ölsün, amma biz sizi sevirik. Sizi bir tüstü öldürə bilər. Antitezanı görürsünüz. Burada nə deyə bilərik ki? Güc mədəniyyətə çatır. İndi mədəniyyət Azərbaycanda outsayder mövqeyindədir. Görün, nələr favoritdir, mənasız, ailə yıxıb, dağıdan verilişlər. Sən kimsən axı? Azərbaycanda N qədər orqan var. Sən onlardan yaxşı biləcəksən? Hamısı sehirbaz olub, bir dəfəyə tapırlar, kiminsə Uqandadan qohumunu gətirirlər. Bu, nədir? Sonra bunu da bizim bəzi cahillər ilahiləşdirir. Deyir, filankəs tapdı. Bu qədərmi gözümüz bağlıdır? Qabardırlar, konfeti qabardıb, nə boyda edirlər. Əsl dad-qaymaq qalır, ona baxan yoxdur.

- Sevindirici haldır ki, keyfiyyətli izləyici də qalıb. Çünki o seriallar özünə kütlə yığa bildi.

- Var. Hər bir işə baxacaq keyfiyyətli kütlə var. Bizim arzumuz odur ki, onların sayı hər 10 nəfərdən bir yox, heç olmasa hər 10 nəfərdən dördü olsun. Onlar istər-istəməz geri qalanının başını bişirə bilsin ki, gəl, bax, bəlkə yaxşı olacaq. Ağıllarının dəyişməyindən qorxurlar. Özlərini yükləmək istəmirlər. Niyə indi bizim millət səviyyəsiz komediyanı çox sevir? Deyirlər ki, çəkin, baxaq. Çəkdik, niyə baxmırsınız? Çünki özümüzü yormaq istəmirik. Elə dövrdə yaşayırıq ki, hamı harasa tələsir. Təbii ki, hər kəsin işi var, heç kimi qınaya bilmərik. Ən azından asudə vaxtında o filmə baxınca, bir də bu filmə fokuslan. O dediyiniz serialların hamısı inkişafdır. Deməli, nəsə etmək olar, baxsan göz rəngin, ağıl zövqün dəyişə bilər. Sən heç nə itirmirsən. İtirdiyin zaman ağlına qazandırır. Yaxşı mənada nəsə oğurlayırsan.

- Çətin məsələdir. Nə qədər danışsaq da, boşa gedir.

- Bəli.

- Bir dəfə demisiniz ki, eqoistsiniz. Sizcə, çox səmimi etiraf deyil?

- Çox səmimidir. Özümü sevirəm. Özünü sevməsən, heç kim səni sevə bilməz. Narsistlik, eqoistlik ona görə lazımdır ki, bir insan mənə dəyər verirsə, o adamın quluyam. Boş yerə özünü dəyərli bilirsə, orda xəttlər dəyişir. Xüsusilə o insanlara görə eqoist olmaq lazımdır ki, yerlərini bilsinlər. Sən hələ o adam deyilsən. İnsan bölünür, fərd var, şəxs var, şəxsiyyət var. Bizim sənətdə, cəmiyyətdə çoxu hələ ki fərddir. Şəxs də ola bilmirlər, şəxsiyyət ola bilməzlər.

- Türkiyədə qalmaqal yarandı ki, layihələrə ancaq eyni aktyorlar çəkilir. Bunu da idarə edən bir qrup var. Bizdə də bu qruplaşma var? Siz hiss edirsiniz?

- Təbii ki, var. Üç manat, beş manat aşağı, özü çox alıb, ona az verəcək deyə çağırırlar. Başqa aktyorla çalışmağa qorxurlar. Bilirlər ki, çoxunun başı üçün deyil. Razıyam, elə rejissor var ki, sevdiyi aktyor olur. Amma hər şeyə də dürtmək lazım deyil. Yatıb qalmış əjdahalar var, püskürən vulkanlar var. Onları oxumaq lazımdır. Şükür ki, söhbət məndən getmir. Özümü aid etmirəm. Mənim üçün filankəslə işləyim deyə, bir xəyal yoxdur. Maraqlı deyil. İş, rejissor yaxşıdırsa, işləmək olar. Qıraqda qalanlar var, onları çağırmaq lazımdır. Yoxlayın da, nə olar ki?

- “Vətəndaş A”nın müsbət tərəfi bu idi ki, tələbələrdən çox aktyorlar cəlb edilmişdi.

- Həm təcrübəlilər var idi, həm yenilər. Sima, göz rəngi dəyişirdi.

- Sizin üçün “Biləcərini o tərəfə keçmək” ifadəsindəki tərəf haradır?

- Biləcərinin o tayı. ( Gülür) Biz Biləcəri qədər iş görməmişik. Bakıda normal iş görməmişik, başlayırıq ki, Biləcəridən o tərəfə çıxmamısan. Ay onu deyən, sən özün nə etmisən? Bəyənmədiyin Biləcəri…

- Belə ifadələr çox yazılır. Axırıncı dəfə qınadılar ki, “Oscar”da niyə erməni filmi qalib oldu. Bir az özümüzü tənqid etməliyik ki, biz niyə orda yoxuq?

- Bəli, biz niyə orda yoxuq? Çünki özümüz özümüzə dəyər verməyi bacarmırıq. Yeganə millətik ki, özümüzdən başqa hamının quluyuq. Hamını sevirik. Canımızı veririk, süfrəmizi açırıq, qırağa gedəndə deyir ki, “stop”, birinci mən, sonra sən. Onun üçün də balanslıdılar.

- “Azərbaycan Atabəyləri” sənədli filmi də müzakirə olundu ki, bəzi görüntülər “Kuruluş Osman”a bənzəyir. Reaksiyanız necə oldu?

- Filmin niyyəti, gələcəkdə serial kimi silsiləli davam etmək idi, ən azından iş görüblər. Mən də razıyam, türk dəsti-xətti var. Amma heyətin 90 faizi azərbaycanlı idi. Onun üçün bilib-bilmədən danışırlar. Tər tökənlərin çoxu azərbaycanlı idi. Türklər də var idi. İşin bir tərəfini görürlər, digərindən xəbərləri yoxdur. O tərəfini görənlər deyirlər ki, peşmanıq, nə qədər əziyyətli işlər var imiş. Qaldı ki, bənzəyib-bənzəməməsinə… Ay camaat, sən özün baxmısan da, türklərə. Biz nə edək? Az büdcə ilə sizin üçün nə edək? Ancaq oturub boş-boş müqayisə edirsiniz. Türklər bura gəldi, dedilər ki, sizin məktəb bizimkindən qat-qat güclüdür. Bizim qarşımızda baş əydilər, dedilər ki, özünüzə dəyər vermirsiniz. Özünüzü sevmirsiniz. Dedik ki, adam düz deyir də.

- Onlar da çox fərqlidir. İstedadsız aktyorları da nə qədər qazanırlar.

- Adamın iki-üç reklamı böyük məbləğdir. Çünki dəyər görür. Bizim kimi hər ay işləmək məcburiyyətində deyil. Mən də istəyərəm ki, sənətdən iki-üç il uzaq qalım. Tam fokuslanım. Amma olmur.

- Türk rejissorlar Qarabağla bağlı serial çəkirdilər. Yeyinti məsələsi də oldu dedilər…

- Başımızı qatırlar da (gülür).

- Çəkiliş başlamışdı?

- Hadrutda təlim keçdik. Elə oldu ki, layihə dedilər ki, qaldı.

- Üç il olar qalıb?

- Onda torpaqlarımız 3 il olardı ki, alınmışdı. Bəzi şeylər var ki, onlara qarışa bilmirik. Söz haqqımız olmur. Desən belə…

- Yenə də dilə gətirmişdiniz.

- Mən, Corc açıqlama vermişdi.

- Müğənni Vüqar Muradov da.

- Bəli. Bilirsiniz, bu, mənim işimdir. Biz daim inkişaf gözləyirik. Şükür ki, var. Sadəcə buna bir az da təkan. Məsələn, idmanda hansısa naliyyət olur, onu həmin dəqiqə qabardırlar. Onun yarısının yarısının yarısı bizə verilmir. Bizim “Qız qalası” filmi festivalda qalib oldu, heç çox qabardılmadı. “Gündəlik” serialında da ancaq dava qabardıldı. Niyə? Çünki insanda işinə qarşı sevgi olmalıdır. Niyə məni yad tərif etməlidir, amma sən… Ən azından gördüyümüz işi qiymətləndirmək. Ancaq mətbəx, məişət, bir-birinə nəsə olsun, qayınata, gəlin olsun, vəssalam, oldu xalq qəhrəmanı. Bizim mədəniyyətin açıq-aşkar güzgüsü həmin verilişlərdir. Başqa heç nə. O verilişlərə heç vaxt rəhmətlik Fuad Poladovu dəvət edə bilməzdin. Sənin başın üçün ola bilməzdi. Adam şəxsiyyətdir. Yoxsa hər yerini düzüb-qoşan sənə qadınlıqdan, ailədən danışır. Yaxud da qıraqda oğru, şərəfsiz olan sənə kişilikdən danışır.

- Bir dəfə Səmimi Fərhadın mütaliə etməməsi ilə bağlı müzakirə yarandı, jurnalistlərlə qarşıdurma oldu. Siz də reaksiya verdiniz. Doğrudan da aktyor mütaliə etməlidir, ya yox?

- Xeyr. Sən mənə nə verirsən ki, oturum qalan vaxtda mütaliə edim? Hər ay 30-40-50 min qazanmıram ki, deyim, iki ay fasilə verirəm, istirahət edəcəm, mütaliə edəcəm. Mütaliə gözəldir, amma oturum ac qarına mütaliə edim. Kimə xeyirdir?

- Sizdə bir də belə bir şey var. Şuşa Teatrındasız, YUĞ-da, OYUN-da fəaliyyətiniz olub. Elə bil böyük teatrlara can atmamısız. Məsələn, AzDrama-ya.

- Çox deyiblər. Təkliflər olub. Səbəb odur ki, işə görə yaltaqlıq, xal qazanmaq mənlik deyil. Hamı hamını bilir. Qismətimdə varsa, olacaq, yoxdursa, olmayacaq. Niyə istəmərəm? Vaxtı ilə istəyirdim, amma sonra bəzi söhbətlə eşitdim, gördüm ki, ya orda, mən səhv çıxacam, ya da problem olacaq.

- Fikirləşirsiniz ki, yaşlı nəsil, gənc nəslin qarşısını kəsməyə çalışır?

- O qədər. Kürsüsündə rahat əyləşsin deyə bunu edirlər. Çoxu var ki, 40 ildir səhnəyə çıxmır, nə qədər adları var. Ancaq qalmaqalla… Ulduz olmaq istəyirsənsə, ancaq birini söy, trend yarat. Səhifə adminlərinin əksəriyyəti isə şərəfsiz insanlardılar. Onlar başqalarını pis insan kimi təqdim edirlər. Pisdirsə, niyə yayımlayırsan? Deməli, sən özün pissən, sənə qalmaqal lazımdır. Sağlam mübarizə lazım deyil, çıxırsan, birini söyürsən, sonra üzr istəyirsən. Fərqi yoxdur, aktyor olsun, çilingər olsun, ya da başqa sənət sahibi. Oldun ulduz. Deyəcəklər, mənim 700 min baxışım var.

- Şəxsi həyatınızı gizli saxlayırsınız. Nə vaxtsa toyunuz olsa, mediada mütləq ki, paylaşılacaq.

- Paylaşılsın. Amma çirkim formatda olmasın. Onda xüsusi qadağa qoyaram. O mənim şəxsimdir. Bəzi məqamlarda köhnə fikirliyəm. Əslində düz olan odur. Çünki ailə sənin mənəviyyatındır, aidliyindir. Çoxu reytinq xatirinə paylaşır. Mən elə adam deyiləm. Sevmirəm şəxsi həyatı bölüşüm. Özümü bölüşürəm. Problem yoxdur. Amma ailəm haqqında, maksimum çalışıram ki, gizli saxlayım. Açmağa ehtiyac yoxdu. Sənə özüm və işim maraqlı olmalıdır. Görəcəyim, gördüyüm işlər, ailəmdən sənə nə ?! Nə yaşayıram, sənə nə ?

- Bir dəfə demisiniz ki, bu cəmiyyətdə adam uşaq böyütməyə diksinir. Hələ də bu fikirdəsiniz?

- Bəli. Çünki bəzi tərbiyəsiz insanlar o qədər elementləri leqallaşdırıblar ki, şəhər çıxmalı deyil. Ərəblər bir tərəfdən, qara-qura hindistanlılar… Bu irqçilik deyil. Sadəcə baxırsan ki, həqiqətən də biabırçılıqdır. Gözümün qarşısında. O uşaq mənə sual versə ki, bu qız o qaqaşa nə edir? Nə olur? Hər addımbaşı ona nə cavab verə bilərəm? Heç nə. Ona görə deyirəm ki, cəmiyyətin çoxu azğınlaşıb. Bariz sübutlar var, sosial şəbəkələr, yazıq Nizami Gəncəvinin bildiyim Tarqovı küçəsi, balaca yerdə nə qədər hoqqalar var.

- Atanızı bir il yarım əvvəl itirmisiniz. Ata-oğul münasibətləriniz necə idi?

- Ata mənim üçün başqa idi. Yaxşı mənada aramızda bir pərdə var idi. Bəlkə də hamısı ondan gəlir, ailə dəyərlərinə hörmət etmək, qorumaq, şəxsi aspektləri müzakirə obyektinə çevirməmək. Çox yaxşı idi münasibətlərimiz. Atam məndən daha mehriban idi, sadəcə müəyyən yaşdan sonra insana bir pərdə gəlir. Heç vaxt ağır söz işlətməzdi. Çox düşünürdü. Baxıram ki, bəzi elementləri özümdə var. Məsələn, uşaqlıqdan görürdüm ki, atamın ürəyi ədalətsizlik hallarına görə partlayır. Ani oldu. Çox qəfil idi, ona görə barışmaq mümkün deyil. Münasibətlərimiz xəstəlik dövründə üstünə qışqırırdım ki, dediyimizi et, sağalması üçün. Hər sözünün başında Türkay idi… Mənim bir işimə 10 dəfə təkrar baxardı, bezmirdi. Deyirdi ki, həyatda mənim üçün ən böyük uğur o olar ki, desinlər, filankəs İsa deyil, Türkayın atasıdır. Bir vaxt İsanın oğlu, artıq Türkayın atası… Onu qazanandan sonra o qədər xoşbəxt oldu. Baxıram ki, həqiqətən nə gözəl məsləhətlər, yollar göstərib. Deyirdi ki, nəsə iş görəndə özünü onun yerinə qoy, gör, necə olardın. Ölümlü-itimli dünyadır. Kaş, daha gec olardı. Qismət belə imiş. Məni dəli edən o oldu ki, çox ani oldu.

 - Ananızın həyatınızda rolunu necə təsvir edərsiniz?

- Anam aldığım nəfəsdir. Doğulan günəşdir, anam mənim özümdür, yaşam tərzimdir, yaşamımdır. Mən oyam. Mən anamam. Dünyada bütün gələcək, gedəcək mələk anamın yanında arxada qalar.