Şagirdlərdə ürəkbulanma, qarın ağrısı - Günahkar avtoritar müəllimlərdir, yoxsa nevroz ailələr?
Hər il milyonlarla uşaq məktəbə başlasa və sevinclə davam etsə də, bəzi uşaqlar üçün bu, heç də belə deyil. Bəzən uşaqların məktəbə başlamazdan əvvəl çox həvəsli olduğunu, dərs vaxtı gələndə isə məktəbə getmək istəmədiklərinin şahidi oluruq. Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bəzi uşaqlar yalnız ailələrinin təzyiqi ilə məktəbə gedirlər. Bəziləri isə aylarla və ya bütün il boyu məktəbə getmək istəmir. Bu da həmin uşaqlarda özgüvəni azaldır. Belə uşaqlar gələcəkdə müstəqil qaydada bir iş görə bilməyən şəxslərə çevrilirlər. Psixoloqların sözlərinə görə, uşaqların məktəbdə sıxıntı və narahatlıq hissi səbəbiylə məktəbə getmək istəməməsi, məktəbdə tək qalmaması ilə özünü göstərən bu vəziyyət məktəb fobiyası olaraq ifadə edilir. Diqqət edilməzsə məktəb fobiyası uşağın uğursuz olmasına səbəb ola bilər. Məktəb fobiyası müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər. Ən əsas simptom uşağın məktəbə getmək istəməməsi və məktəbdən qorxmasıdır. Bu, bütün məktəbə və ya məktəbdəki müəllimə, hər hansı bir uşağa və ya hər hansı bir fənnə qarşı ola bilər. Ən çox 5-6 və 10-11 yaşlarda müşahidə olunur Məktəb fobiyası üçün ən çox rast gəlinən yaşın ibtidai məktəbə başlama yaşı olan 5-6 və orta məktəbə keçid dövrü olan 10-11 yaşlarıdır. Bundan əlavə, tətildən qayıtmaq, məktəb dəyişmək və ya köçmək kimi stresli dəyişikliklər də məktəb fobiyasınına gətirib, çıxarır. Məktəb fobiyası həm oğlanlarda, həm qızlarda, həm də bütün sosial-iqtisadi səviyyəli ailələrdən olan uşaqlarda müşahidə oluna bilər. Əslində bu, ailə nevrozudur Məktəb fobiyasının əsas səbəbi adətən anadan və ya ananı əvəz edən şəxsdən ayrılmaq qorxusu olur. Problemin əsli ailə nevrozudur. Məktəb fobiyası olan uşaqların ailə xüsusiyyətlərinə nəzər saldıqda, ailə üzvlərinə çox bağlı olduğunu görə bilərik. Biri digərinin başına nəsə gələcəyindən daim qorxur. Valideynlərin məktəbə qarşı skeptik və mənfi fikir və davranışları, uşağın məktəbə davamiyyətinə təsir edir. Məktəb fobiyası daha çox boşanan, münaqişəli və problemli ailələrin övladlarında rast gəlinir. Həddindən artıq avtoritar müəllimin təsiri Başqa bir məsələ isə məktəb mühitidir. Uşağın həddindən artıq avtoritar və əmr edən müəllim tərəfindən tez-tez danlaması, emosional və ya fiziki travmaya məruz qalması məktəb fobiyasını ortaya çıxarır. Məktəb fobiyası olan uşaqlarda məktəbə getməzdən bir gün əvvəl ürəkbulanma, ürək döyüntüsü, ağızda quruluq, tərləmə, titrəmə, uyuşma, tez-tez sidiyə getmə, qarın ağrısı və mədə krampları kimi bəzi fiziki əlamətlər görülür. Uşağın məktəbə getməsi dayandırıldıqda, yəni uşağa evdə qalmağa icazə verildikdə bu əlamətlər öz-özünə yox olur. Bayram mövsümlərində bu əlamətlər ümumiyyətlə görünmür. Ancaq bu əlamətlər qarşısında ailənin diqqətli olması lazımdır. Semptomlar məktəb fobiyası ilə bağlı ola bilər və ya əsl fiziki xəstəliyin əlaməti ola bilər. Bunu ayırd etmək üçün uşaq mütləq həkim müayinəsindən keçməlidir. Uşaq nə qədər kiçik olsa, problemin müalicəsi də bir o qədər uğurlu olacaq. 11 yaşdan kiçik uşaqların 90 faizinin müalicə ilə sağlamlığına qovuşdurmaq olar. 11 yaşdan yuxarı uşaqların 30-60 faizini sağaltmaq olar. Məktəb fobiyası xroniki hala keçməzdən əvvəl həll edilməsi lazım olan bir problemdir. Valideynlər adi bir gün kimi davranmalıdırlar Bu nöqtədə valideynlər öz narahatlıqlarını idarə etmələri vacibdir. Uşağın məktəbə gedəcəyi gün valideynlər adi bir günmüş kimi davranmalı, qorxuya səbəb olacaq və ya onun tətiklənməsinə səbəb olacaq davranışlardan çəkinməlidirlər. Uşağa qorxusunu danışmağı tövsiyə etmək lazımdır. Bu yolla uşaq həm hisslərinin, həm də düşüncələrinin əhəmiyyətli olduğunu hiss edir. Məktəbdə onu narahat edən bir şey olub olmadığına dair ipucu verir. Problemlər haqqında danışmaqla problemin səbəbi haqqında məlumat əldə etmək olar. Müəllim sinifdə isti və müsbət mühit yaratmalıdır Müəllim şagird üçün çox vacib bir insandır. Bu səbəbdən müəllimin münasibəti uşağın məktəbə sevgisini və özünü təhlükəsiz hiss etməsinə kömək olur. Məktəbin ilk günlərində uşağa daha sıx sevgi və maraqla yanaşmaq lazımdır. Sinifdə isti və müsbət mühit yaratmaqla uşaqların məktəb qorxusunu azaltmaq olar. Uşaq ilk günlər sinfə girmək istəməyə bilər. O, bir müddət müəllim otağında və ya məktəb bağçasında otura bilər. Valideynlərin məktəbə gəlməsinə və uşaq özünü rahat hiss edənə qədər bir müddət sinifdə oturmasına icazə verilməlidir. Uşağın yaşadığı qorxu, təşviş, həyəcan kimi duyğulara müəllim tərəfindən anlayışla yanaşılmalı, uşağa tərk edilmiş hiss etdirəcək davranışlardan qaçınılmalıdır. Uşağın məşğul ola biləcəyi və həzz ala biləcəyi sinifdaxili fəaliyyətləri artırmaq lazımdır.
