PENSİYA İLƏ AÇILAN BAYRAM SÜFRƏSİ VƏ SONRASI... - Ölkədə nə qədər vətəndaşın əsas gəliri sosial ödənişlərdir?
Bayramqabaqağı sevinc nədən sonradan məşəqqətə çevrilir? Azərbaycanda yerli media pensiya və müavinətlərin verilməsini “şad xəbər” kimi təqdim edir və bu xəbər qısa müddətdə saytların “ən çox oxunanlar” bölməsində zirvəyə yüksəlir. Bu, həmin xəbərin rezonans doğuran hadisə ilə bağlı olmasından qaynaqlanmır, çünki sosial ödənişlər hər ay verilir. Amma məlumat cəmiyyətin ən çox gözlədiyi və eşitmək istədiyi məsələdən bəhs etdiyi üçün oxucu toplayır. Bəzi media orqanları da bu gözləntini tutub və onu “şad xəbər”ə çevirərək təqdim edir. Doğrudan da, Azərbaycanda pensiya və müavinətlərin verilməsi əhalinin böyük qismi üçün şad xəbərdir. 2026-cı ilin ən son rəsmi məlumatlarına görə, ölkədə pensiya alan vətəndaşların sayı təxminən 1,1 milyon nəfərdir. Bu rəqəmə yaşa görə, əlilliyə görə və ailə başçısını itirməyə görə pensiya alanların hamısı daxildir. Sosial müavinət və təqaüd alanların sayı isə 2026-cı ilin yanvarına olan məlumatlara görə 882 167 nəfər olub. Onlardan 475 334 nəfər aylıq sosial müavinət, 406 833 nəfər isə müxtəlif təqaüd alır. Ölkədə pensiya hüququ olmayan, lakin 65 yaşına çatdığı üçün müavinət alanların sayı isə 166,7 min nəfərdən çoxdur. Bu iki qrup birlikdə götürüldükdə Azərbaycanda təxminən 2 milyona yaxın vətəndaş müxtəlif sosial ödənişlərdən faydalanır. Rəsmi məlumatlara görə, 2026-cı ildə 9,3 faizlik indeksasiyadan sonra ölkədə orta aylıq pensiya təxminən 590–593 manat təşkil edir. Yaşa görə orta pensiya isə 630–632 manat civarındadır. Minimum əmək pensiyası 320 manat olaraq qalır, yeni ildə bu məbləğ artırılmayıb. 65 yaş tamam olub, pensiya ala bilməyənlər isə minimum pensiyadan 100 manat aşağı — 220 manat alırlar. Bu, 2026-cı ildə yaşlı əhali üçün müəyyən edilmiş yaşayış minimumu (245 manat) səviyyəsindən 25 manat azdır. Rəsmi qurumlar 167 mindən artıq yaşlı vətəndaşın aldığı müavinətlə yalnız minimum ehtiyaclarını belə ödəyə bilmədiyinin fərqindədir, lakin buna hər hansı izahat vermirlər… Ölkədə ümumi səbəbdən əliliyi olan vətəndaşların müavinəti 3 dərəcə ilə ödənilir: I dərəcəli əlillər: 300 manat müavinət, əlavə olaraq 300 manat Prezident təqaüdü, ona qulluq edən şəxs isə 120 manat alır. Toplam olaraq, onun ailəsinə aylıq 720 manat ödənilir. II dərəcə əlillər: 250 manat müavinət III dərəcə əlillər: 180 manat müavinət. Ailə başçısını itirməyə görə müavinət isə hər nəfərə görə 140 manat təyin edilib. Ötən ilin iyun ayından etibarən şəhid ailəsi üçün Prezident təqaüdü 700 manat müəyyən edilib. Müharibə əlilləri isə: I dərəcə: 600 manat təqaüd + 600 manat Prezident təqaüdü II dərəcə: 500 manat müavinət + 500 manat Prezident təqaüdü III dərəcə: 450 manat müavinət + 400 manat Prezident təqaüdü alırlar. Azərbaycanda pensiya, müavinət, təqaüd və digər ödənişlər fərqli tarixlərdə ödənilir. Belə ki, Dövlət Sosial Müdafiə Fondu (DSMF) Bakı, Sumqayıt, Abşeron rayonu və Naxçıvan Muxtar Respublikası üzrə pensiya ödənişlərini ayın 10-11-də, respublikanın digər bölgələrində isə 21-23-də həyata keçirir. Fond qalan bütün müavinət, təqaüd, kompensasiya və ünvanlı dövlət sosial yardımlarını isə ayın sonunda kartlara köçürür. Hər il olduğu kimi, bu il də DSMF bayramqabağı bütün sosial ödənişləri vaxtından əvvəl ödəyib. Ödənişlər martın 6-da və 11-də kartlara köçürülüb. Qurumun yaydığı məlumata görə, sonuncu ödənişlər isə ayın 13-də verilməklə proses vaxtından xeyli əvvəl yekunlaşdırılacaq. Beləliklə, DSMF ehtiyac içində yaşayan ailələrin Novruz və Ramazan bayramlarını süfrə başında qeyd etməsinə şərait yaradır. Bu, dövlətin vətəndaşın qeydinə qaldığını göstərən müsbət addımdır. O da məlum olur ki, hökumət ölkədə təxminən 2 milyona yaxın vətəndaşın əsas gəlirinin sosial ödənişlər olduğunu bilir. Pensiya, müavinət və təqaüdlər bayram ərəfəsində verilməzsə, bu vətəndaşların əhəmiyyətli hissəsi bazarlıq edib süfrə aça bilməyəcək. Deməli, ölkədə əhalinin bir qisminin sosial vəziyyəti yaxşı deyil. Ərzaq, dərman və gündəlik tələbat mallarının qiymətləri nəzərə alınanda, dövlətdən alınan ödənişlərin yalnız ən zəruri ehtiyacları qarşılaya bildiyi məlum olur. Bu kateqoriyadan olan vətəndaşı ən çox narahat edən sual isə gələn ayın xərclərini necə qarşılayacağıdır, çünki apreldə DSMF ödənişləri köhnə qrafiklə həyata keçiriləcək: Bakı, Sumqayıt, Abşeron rayonu və Naxçıvanda ayın 10-11-də, respublikanın digər bölgələrində 22-23-də, ünvanlı yardım və digər sosial ödənişlər isə ayın sonunda kartlara köçürüləcək. Bu o deməkdir ki, birinci kateqoriya vətəndaşlar ən yaxşı halda 35 gün, rayonlarda 42-43 gün, ehtiyac içində olan digər kateqoriyadan olan vətəndaşlar isə 47-48 gündən sonra pul alacaqlar. Yüz minlərlə insan üçün bu, uzun müddətli çətinlik deməkdir. Üstəlik, alınan vəsaitlərin bir hissəsi kreditlərin, kommunal haqların və dərman ehtiyaclarının qarşılanmasına gedir, bu da problemin ciddi olduğunu göstərir. DSMF bayramqabağı vəsaitləri qrafikdən əvvəl ödəməklə təsdiqləyir ki, hökumətin pul problemi yoxdur, istəsə, ayın əvvəllərində ödəyə bilər. Lakin ödənişlər əvvəlki illərdə olduğu kimi, bayram sevincini sonrakı ayda qəm-qüssə ilə əvəz edir. Bu il də vəziyyət oxşar ola bilər. Problemi deputatlar, iqtisadçılar və ekspertlər hökumət qarşısında qaldırmalıdırlar. Ölkədə sosial ödənişlərin qrafiki dəyişdirilməli, mart ayındakı tarixlər apreldə və sonrakı aylarda da saxlanılmalıdır. E.Rüstəmli “AzPolitika.info”
