Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Donald Trampın elçisi Stiv Uitkoffla görüşdən sonra Ukraynadakı müharibəyə son qoymaq üçün üçtərəfli əlaqələri bərpa etməyə razılaşdığını təsdiqləyib.

"Bu danışıqların məqsədi sülh müqaviləsi bağlandıqdan sonra Ukrayna və Rusiyanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsini müzakirə etmək olacaq - hərbi əməliyyatların qısamüddətli dayandırılması yox. Biz bu məqsədə çatmaq üçün bu əlaqələri bərpa etməyə hazırıq", - deyə o bildirib.

Putin bunu “Kremlin jurnalisti” Pavel Zarubinə açıqlamasında deyib.

Doğrusu, hələ sülh bağlanmamış “sülhdən sonra Ukrayna və Rusiyanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsinin müzakirəsi” fikri bir qədər müəmmalı təsir bağışlasa da, hər halda, istənilən müzakirə müharibədən daha yaxşıdır. Ancaq təəssüf ki, müharibə dayanmır…

"Biz Ukrayna ilə döyüşmək istəmirik. Amma əgər hazırkı Ukrayna rəhbərliyi döyüşmək istəyirsə, qoy döyüşsünlər… Düşünürəm ki, biz razılığa gələ bilərik; biz bununla razıyıq. Amma kimsə başqa cür istəyirsə, yaxşı, başqa cür olacaq. İstənilən halda, biz məqsədlərimizə çatacağıq və “xüsusi hərbi əməliyyat”ın bütün məqsədlərinə nail olunacaq", - deyə o bildirib.

Eyni zamanda, Putin rusları və ukraynalıları yenə "bir xalq" hesab etdiyini deyib və "bu çətin vəziyyətin həllini axtarmağa" hazır olduğunu bildirib.

Rusiya rəhbəri Ukraynadakaı gələcək nizamlama ilə yanaşı, Avropanın ümumi təhlükəsizlik arxitekturasını da müzakirə etməyin vacibliyi ilə razılaşdığını deyib: "Ümumiyyətlə, mən də bununla razıyam". Eyni zamanda o, Rusiyanın "Avropa ilə heç bir müharibəyə hazırlaşmadığına" əmin edib. Üstəlik, Qərb liderlərinin bu məsələ ilə bağlı bütün açıqlamalarını "siyasi şizofreniya" adlandırıb.

Bütün bu açıqlamalar əlbəttə ki, Ukrayna müharibəsinin yaxın müddətdə bitə biləcəyinə dair ümidlər yarada bilər. Lakin təəssüf ki, bu ümidlər daha çox illüziyalara bənzəyir. Çünki bütün bu deyilənləri daha əvvəllər də dəfələrlə eşitmişik. Putinlə Uitkoff arasında Sankt-Peterburqda keçirilən son görüş Rusiya başçısının Amerika nümayəndələri ilə sayca 9-cu(!) görüşüdür.

Ancaq bunların heç biri gözlənilən nəticəni verməyib və son görüşün də, sırf Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı hissəsinə gəlincə, hansısa həlledici nəticə verəcəyinə ümid azdır. Əvəzində, Tramp administrasiyası ilə Kreml arasındakı biznes məsələlərinin həllndə bu görüş doğrudan da məhsuldar sayıla bilər və əlbəttə, bu barədə görüşün qapalı hissəsindəki müzakirələrin detalları çətin ki, ictimaiyyətə açıqlansın…

Ukrayna müharibəsilə bağlı hissəyə gəlincə, Putinin köməkçisi Yuri Uşakov “sülhə nə qədər yaxınlaşdığımızı deyə bilmərəm, amma hər şey bu istiqamətdə gedir”, - deyə bildirib və əlavə edib ki, Uitkoffun Norveçdə Volodimir Zelenski və digər Avropa liderləri ilə razılaşdırdıqdan sonra Putinə gətirdiyi təkliflərdə ciddi qəbul ediləcək “faydalı şey azdır”. Yəni, bu təkliflər də Kremli qane etmir. Belə olan halda, maraqlıdır ki, “hər şey sülhə doğru gedir” ifadəsinin arxasında nə durur? Yeri gəlmişkən, Uşakov və şəxsən Putin özü də bu ifadəni daha əvvəllər dəfələrlə təkrarlayıb, amma dəyişən heç nə olmayıb…

Donald Trampa gəlincə, Uitkoff-Putin danışıqlarından sonra ABŞ Prezidenti iddia edib ki, Ukraynada sülh “heç vaxt bu qədər yaxın olmayıb”. Ancaq onun bu bəyanatı verdiyi an Rusiya Kiyevə növbəti ballistik raket və PUA hücumu həyata keçirib və bu cür hücumlar hal-hazırda da davam edir. 

Üstəlik, Tramp cəmi bir neçə gün əvvəl Ukrayna ilə Rusiya arasında enerji atəşkəsi elan etmişdi və demişdi ki, tərəflər onun elan etdiyi atəşkəsə riayət edəcəklər, hətta buna məcburdurlar. Lakin heç bir atəşkəs olmadı və yoxdur. Odur ki, dəfələrlə olduğu kimi, bu dəfə də Trampın bəyanatının ciddiliyi və sözünün ağırlığı, ABŞ Prezidenti olmasına baxmayaraq, yumşaq desək, mübahisəlidir…

Bəs reallıqda Putin-Uitkoff görüşünün Ukrayna ilə bağlı nəticəsi nədən ibarətdir? Nəticə odur ki, Kreml Trampın dərhal atəşkəs, hətta heç olmasa enerji obyektlərinə zərbələri dayandırmaq təklifini və Ukraynanın münaqişəni cəbhə xətti boyunca dondurmaq təklifini rədd etdi. Qısa və konkret nəticə budur. Trampın bu görüşdən qazandığı isə bilmədiyimiz iqtisadi sövdələşmələr (analitiklər bu sövdələşmələrin “Lukoil”-in xaricdəki aktivlərilə bağlı olduğunu iddia edirlər) və 74 yaşlı ABŞ vətəndaşı Stiven Habbardın Rusiya həbsxanasından azad edilməsi oldu. Yeri gəlmişkən, bu da analitiklərin fikrincə, Trampın noyabrın 3-də keçiriləcək aralıq seçkilərində müəyyən dividentlər qazanmasına hesablanıb…

Beləliklə, Kreml Donetsk vilayətinin Ukraynanın əlində qalan hissəsinin ona döyüşsüz təslim edilməsində israrlıdır. Lakin hətta bu da hələ savaşın bitməsi və sülh demək deyil. Rusiya bu şərt yerinə yetiriləcəyi təqdirdə, sadəcə, sülh müzakirələrinə hazır olduğunu deyir. Yəni, ortada heç bir real təminat yoxdur… Onu da unutmayaq ki, ortada hələ ən azından Rusiya konstitusiyasına bu ölkənin öz ərazisi kimi yeni daxil edilən Zaporojye və Xerson vilayətləri var ki, onların mərkəzi hissəsinə Ukrayna nəzarət edir. Volodimir Zelenski isə nəinki həmin iki vilayətin, heç Donetsk vilayətinin də qalan hissəsinin - Ukraynanın suveren torpaqlarının Rusiyaya verilməyəcəyini bəyan edir.

Belə olan halda, Putinin, xüsusilə də Trampın son “optimist” bəyanatlarının araxasında nə durduğunu anlamaq çətindir. Ancaq görünən odur ki, Kreml stavkaları qaldırdıqca, qarşı tərəfin geri çəkildiyini (dizel sanksiyalarının götürülməsi, Ukraynaya ABŞ dəstəyinin tam dayandırılması, “Starlink” və kəşfiyyat məlumatlarının ötürülməsilə bağlı məsələlər, Trampın açıq şəkildə Ukraynanı təslim olmağa və Zelenskini dəyişməyə dair çağırışları və s.) görür və belə olan halda Moskva üçün güzəştə gedib tələblərindən geri çəkilməsi tamamilə məntiqsiz olar. Bir sözlə, yeni təmasların, danışıqlardakı aktivliyin, qarşılıqlı ümidverici bəyanatların tezliklə savaşa son qoyacağına ümidlər çox deyil…

Bu arada, Putinin Zarubinə müsahibəsində daha bir olduqca diqqətçəkən və bütün postsovet respublikaları üçün maraq doğuran bir məqam var. Kreml başçısı Ukrayna rəhbərliyinin müharibə nəticəsində mümkün “ərazi itkiləri” ilə bağlı narazılıqlarını "yersiz" adlandırıb. Çünki onun fikrincə, Rusiyanın ələ keçirdiyi və iddia etdiyi torpaqlar "tarixi Rusiya torpaqlarıdır”. Yəni, Ukrayna buna ərazi itkisi kimi yox, bir növ “tarixi ədalətin bərpası” kimi baxmalıdır. O zaman istər-istəməz sual doğur ki, bəs Krım tatarlarının vətəni, Osmanlı İmperiyasının bir hissəsi olmuş Krım yarımadası, Yaponiyanın olmuş Kuril adaları, Çinin olmuş Sibir əraziləri, 1945-ci ilə qədər Almaniyanın olmuş Kalininqrad(Köniqsberq), Finlandiyanın olmuş Kareliya, Vıborq şəhəri, Fin körfəzindəki adalar və sair necə olsun? Hələ Qafqazdakı məlum əraziləri demirik…

Bir də, “tarixi ərazilər” prinsipi əsasında dünyanın yenidən bölüşdürülməsi başlasa, o zaman Rusiyanın da imza atdığı beynəlxalq hüquq normaları, dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və s. prinsiplər necə olsun? Kim təminat verə bilər ki, bu “tarixi ərazilər” yanaşması bütövlükdə bəşəriyyətin sonunu gətirməyəcək?

Elxan Qüdrətoğlu

“AzPolitika.info”