“Azərbaycanla Ermənistan arasında uzunmüddətli sülh çox vacibdir”.

Bu sözləri ölkəmizdə rəsmi səfərdə olan NATO baş katibi Yens Stoltenberq AzTV-yə müsahibəsi zamanı bildirib.

O qeyd edib ki, NATO aparılan danışıqlarda vasitəçi deyil, lakin razılaşmanı və uzunmüddətli sülhü dəstəkləyir.

Sözügedən müsahibəni təqdim edirik:

Uzun illər TV sahəsində fəaliyyət göstərən, hazırda “VT Company” şirkətinin təsisçisi və Fins.az xəbər portalının rəhbəri Vüqar Bağırov yerli TV kanalların fəaliyyət istiqamətləri haqqında müsahibə verib.

Fins.az müsahibəni təqdim edir.

- TV kanalların hazırkı vəziyyətini necə dəyərləndirirsiniz?

- Müasir dövrümüzdə internet resursları televiziyanı üstələyib və çoxları hesab edir ki, TV kanallar öz dövrünü yavaş-yavaş bitirməyə doğru gedir, amma mən belə hesab etmirəm. Düzdür, müasir texnologiyalar çox inkişaf edib, ancaq TV kanallar hələ uzun illər bizimlə olacaq. Lakin Azərbaycanda yerli TV kanlların formatı yenidən qurulmalıdır.

Hesab edirəm ki, ölkəmizdə fəaliyyət göstərən TV kanalların maddi bazası buna cavab verir. Çatışmayan cəhəd isə izləyicilərin istəkləridir. Hər bir TV kanalın auditoriyasının rəylərinə əsasən verilişlər hazırlanmalıdır. Çünki televiziya xalqın güzgüsüdür.

- Qeyd etdiyiniz amilləri nəzərə alaraq, hansı addımları atmağı mütləq hesab edirsiniz?

- İlk növbədə, tamaşaçılar arasında kütləvi sorğu keçirmək mütləqdir. Bundan sonra hədəf kütlələri müəyyənləşdirilib, onları uyğun saatlara bölmək və müxtəlif PR alətlərindən istifadə edərək, təbliğ etmək lazımdır.

- Sizcə, TV kanallar veriliş formatlarını necə müəyyən etməlidirlər?

- Ekspertlərin əksəriyyəti bildirirlər ki, əvvəl Bədii Şura var idi və bu qurumun icazəsi əsasında verilişlər yayımlanırdı. Bu məsələ ilə razıyam, hər bir TV kanalın daxilində buna bənzər nəzarət missiyası yaradılmalıdır, ancaq üzvlər həmin TV kanalın əməkdaşları deyil, ölkənin mədəni və ictimai həyatında fəal olan şəxslər və mütəxəssislər olmalıdır. Onlar əvvəlcədən verilişlərin formatlarına baxaraq, həmin verilişin efirə yararlı olub-olmadığınına qərar verməlidilər. Onu da qeyd edim ki, həmin mütəxəssislərə müəyyən məbləğ civarında qonorar təyin olunmalıdır.

- Ölkədə fəaliyyət göstərən prodakşnların TV kanallar ilə əməkdaşlığını necə dəyərləndirisiniz?

-  Hesab edirəm ki, ölkədə fəaliyyət göstərən prodakşnlara efirlərdə daha çox yer ayırmalıdır və prodakşnların qarşısına keyfiyyətli məhsul təqdim edilməsiylə bağlı məsələ qoyulmalıdır. Bu prosesdə prodakşnlarla TV kanallar sıx əməkdaşlıq etməlidirlər. Bu isə öz növbəsində keyfiyyətli məhsulun efirdə yayımlanmasını təmin edəcək və prodakşnların inkişafına təkan verəcək.

- Yeni format, şuraların yaradılması və başqa bu kimi faktorlarım ərsəyə gəlməsinəTV kanalların maddi gücü çatacaqmı?

- Əlbəttə. Ümumiyyətlə, media qurumu dövlətdən və ya hər hansı bir qurumdan maliyyələşməməlidir. Bunun üçün bir biznes modeli qurulmalıdır və investorlar cəlb olunmalıdır, o cümlədən, media qurumuna məxsus səhm buraxılmalıdır və s. Bu, öz növbəsində həm maliyyə problemlərini həll edəcək, həm də məsuliyyəti dahada artıracaq.

- Bu fikirləriniz yaxın gələcəkdə reallaşacığa ümid edirsiniz?

- Xüsusilə vurğulayım ki, cənab prezidentimiz İlham Əliyev həm daxili, həm də xarici siyasət sahələrində dünya liderlərindən biridir. Ölkədə aparılan siyasi, sosial və iqtisadi islahatlar buna sübutdur. Sahibkarlar üçün yaradılan şərait, bir çox ölkələr üçün nümunə ola bilər. Sahibkarlarımız medianı öz dostu hesab etməyə başlayan anda, bu sahə inkişaf etməyə başlayacaq və inanıram ki, ölkəmizdə fəaliyyət göstərən media subyektləri dünya çapında aparıcı media resurslarına çevrilə bilər.

Fürsətdən istifadə edərək, xalqımızı qarşıdan gələn Novruz Bayramı münasibəti ilə təbrik edirəm. Ümid edirəm ki, TV kanallarımız xalq tərəfindən yüksək dəyərləndiriləcək və qürurlandıracaq.

Müəllimləri onu “fakültənin qaymağı” adlandırıblar və uğurlu olacağına inanıblar. Çünki enerjisi, çevikliyi, diqqəti, bilikləri ilə daim seçilib. Haqlı da çıxıblar. O, bu gün Azərbaycanı xaricdə təmsil edən alimdir. Ona İsveçrədə “super elmi ana” deyirlər, hətta onunla bağlı məqalələr də yazırlar. Bir yaşlı qızı ilə tədqiqat aparır, universitetə gedir, konfranslara, “zoom” görüşlərinə qucağında uşaqla qatılır. Ailə və karyera balansının öhdəsindən layiqincə gəlir. Özünü evinin xanımı, övladının anası, işinin sahibi adlandırır.

Müsahibimiz İsveçrə Fəxri Federal təqaüdçüsü Nərgiz Hacıyevadır.

45 isveçrəli içində yeganə əcnəbi direktor

Gəncədə ziyalı ailəsində anadan olub. Cavad xan nəslinin davamçılarındandır. Orta məktəbi Gəncədə bitirdikdən sonra Bakı Dövlət Universitetinin beynəlxalq münasibətlər ixtisasına qəbul olur və qırmızı diplomla bitirir. Daha sonra Litva və Fransa dövlətlərinin ayırdığı təqaüd hesabına Vitautas Magnus Universitetinin və Sciences PO-nun beynəlxalq münasibətlər və diplomatiya ixtisasının magistratura səviyyəsini fərqlənmə diplomları ilə bitirir. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində (UNEC) beynəlxalq əməkdaşlıq departamentinin mütəxəssisi, UNEC Beynəlxalq İqtisadiyyat məktəbində ingilis dilində sosiologiya və politologiya fənləri üzrə müəllim vəzifələrində çalışıb. Hazırda UNEC-də elmi fəaliyyətin təşkili şöbəsinin müdiri, Xanım Tədqiqatçılar Şurası tədqiqat mərkəzinin rəhbəridir. Nərgiz bununla kifayətlənmir. O, həm də İsveçrə Siyasi Elmlər Assosiasiyasının Empirik Metodlar işçi qrupunun direktoru vəzifəsini icra edir. 45 isveçrəli içində yeganə əcnəbi direktordur. İngilis, fransız, alman, rus, türk və Litva dillərini bilir.

“Elmdə paxıllıq mütləqdir”

- Nərgiz xanım, peşənizin vurğunusunuz. Hər kəs ixtisas seçimi ilə bağlı qərarında sizin qədər şanslı olmur. Siz nə vaxt dərk etdiniz ki, siyasi alim, tədqiqatçı olmalısınız?

- Uşaqlığımdan tarixi çox sevirdim. Bir dərsə 5-6 saat vaxt sərf edir, mətni dərk etdikdən sonra nöqtə, vergülünə qədər əzbərləyirdim. Hətta qəbul vaxtı tarixdən 25 sualı 1 dəqiqə 50 saniyəyə yazdım. Peşə sevgimi anam kəşf edib. O, bizə heç vaxt müdaxilə etməyib, sadəcə müşahidə edib və yönləndirib. Bacımla uşaq idik, bizə tarix kitabını verdi və dedi ki, öyrənin mənə danışın. Mən öyrəndiyimi çox detallı, maraqla danışdım. Bacım isə daha yığcam məlumat verdi. Anam bacıma dedi ki, sənin marağın texniki elmlərədir.

- Universitetin ilk günü “buranı qırmızı diplomla bitirəcəyəm” demisiniz. Amma həvəsinizi qıranlar, buna inanmayanlar olub.

- O qədər sevincli idim ki... İlk dərs günü saat 7-yə 15 dəqiqə qalmış qapıda idim. Məndən başqa heç kim yox idi. Mənə elə ilk gün dedilər ki, burada qırmızı diplom almaq mümkün deyil. Elə o yaşımda deyirdim ki, bu, sizin yanaşmanızdır. Mən öz bildiyimdən dönməyəcəm. Bizim cəmiyyətin ən ağrılı yerlərindən biri mənfi rəyin daha çox yayılması və ona inanılmasıdır. Qırmızı diplom alanları da sanki güzəşt ediblər kimi təsvir edirdilər. Tələbənin savadına, öz hesabına əldə edəcəklərinə inana bilmirdilər. İlk gündən ön partada oturdum, məktəbə beş yaşımda getdiyim üçün yaşıdlarımdan balaca idim. Mən həmişə savadlı, rəqabətli, şəffaf qısqanclığın tərəfdarıyam. Elmdə paxıllıq mütləqdir. Amma bu paxıllıq başqalarını toksik şəkildə zəhərləməməlidir. Mənə inanmayanlara inad, universiteti qırmızı diplomla bitirdim.

“Yataqxanada dedim ki, Nərgiz, sən bunu bacardın...”

- Litvada cəmi üç azərbaycanlıya verilən təqaüdü qazanmısınız. Bu, necə oldu?

- Xaricdə təhsil üçün universitetlərə müraciət edirdim. Anam həmişə deyirdi ki, təhsilə pul xərcləmək olar, amma çalışmaq lazımdır ki, təhsil sənə pul gətirsin. Mən öz bacarığımı elmə çevirmək və ondan pul qazanmaq istəyirdim. Bu təqaüdü qazanmazdan əvvəl Gəncədə Heydər Əliyev mərkəzində ingilis dili qrupunun rəhbəri idim. 400-500 tələbəm var idi, onları təmənnasız hazırlaşdırırdım. Daha sonra bu fəaliyyətim dəyərləndirildi və qısa müddət icra hakimiyyətində işlədim. Burada vəzifəyə getmək imkanım yarandı, amma heç nə təhsilimin qarşısını ala bilməzdi. Litva Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən verilən dövlət təqaüdünə layiq görüldüm. Bəli, bu təqaüd o zaman üç azərbaycanlıya verildi, biri də mən idim. Yataqxanada dedim ki, Nərgiz, sən bunu bacardın, sən artıq Avropada təqaüdlə təhsil alacaqsan. Yaxşı oxuduğuma görə bir semestrlik Paris Diplomatiya Akademiyasına göndərildim, daha sonra Avropa İttifaqının Erasmus təqaüdünü qazandım. Macarıstanda Soyuq Müharibə, Tarix və Hüquqi Araşdırmalar Mərkəzində tədqiqatçı kimi işlədim, bitirdikdən sonra yenə universitetə gəldim. Litvadan məzun olduqdan sonra Çexiya Xarici İşlər Nazirliyinin nəzdində Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda yenə tədqiqatçı kimi fəaliyyət göstərdim.

- Azərbaycanı Argentinadan tutmuş Yaponiyaya qədər müxtəlif ölkələrdə təmsil etmisiniz. Sizin üçün ən yadda qalan hansı idi?

- İsveçrədə Ermənistan Amerika Universiteti və Sürix Universitetinin birgə təşkilatçılığı ilə beynəlxalq konfrans keçirilirdi. O konfransda iştirak etmək üçün çox çalışdım. Məni qəbul etmələri üçün məqaləmin başlığını “Dəyişən qüvvələr balansı, status-kvo Qarabağ və Avropa İttifaqı nümunəsində” qoydum. Məqaləm qəbul olundu və İsveçrə Federal Departamenti bütün xərclərimi qarşıladı. Yoldaşım mənə dedi ki, orada təksən, çıxışdan sonra üstünə çox gələcəklər, problem olarsa, səni çöldə gözləyəcəm. Çıxışımdan sonra erməni professorları təkidlə yanaşmalarımın düzgün olmadığını deyirdilər. Mən isə onlara deyirdim ki, sizin yanaşmanızda müvafiq hüquqi təminat yoxdur, amma mən sizə faktlarla danışıram. Sizə öz dilimdən deyil, beynəlxalq konvensiyaların, deklarasiyaların, qətnamələrin dilindən danışıram. Azərbaycanı layiqincə təmsil etdiyim üçün xoşbəxt idim.

“Vakansiyanın erkəyi, dişisi olur?”

- İqtisad Universitetinə maraqlı təsadüflə işə düzəlmisiniz. Nə üçün “vakansiyaya bəylər müraciət edə bilər” şərtini oxuduğunuz halda, inadla müraciət etdiniz?

- Bəli, Beynəlxalq Əməkdaşlıq Departamentində beynəlxalq əlaqələr üzrə mütəxəssis vəzifəsinə vakansiya elan edilmişdi. “Ancaq bəylər müraciət edə bilər” sözü məni təəssüfləndirdi. Qəsdən bu vakansiyaya müraciət etdim. Məni bir ay sonra çağırdılar və bir xanım dedi ki, vakansiya bəylər üçündür, siz niyə müraciət etmisiniz? Dedim vakansiyanın da erkəyi, dişisi olur? Təsəvvür edin, müsahibəyə 20 bəy gəlmişdi, tək xanım mən idim. Mənə dedilər ki, bizi nə ilə təəccübləndirə bilərsən ki, səni işə götürək? Dedim ki, mən enerjiliyəm, motivasiya prinsiplərim var, ən əsası, ictimai rəyə görə ruhdan düşmürəm. Sonda rektorla görüşdüm və məni istisna hal kimi işə qəbul etdilər. Rektor Ədalət Muradovun təhsilimlə bağlı mənəvi dəstəyini daim hiss etdim, İsveçrədə tədqiqat apardım.

- Nə üçün məhz bəy işçi istəyirdilər?

-Xarici qonaqları gec saatlarda qarşılamaq lazım idi. Dedim, mənim üçün problem deyil. Qadın da əgər işi üçün lazımdırsa, bunu edə bilər və etməlidir də.

Hərəkət sözdən daha güclüdür

- Vakansiyanın erkəyi, dişisi olmur deyirsiniz. Amma rəhbərlər, qurumlar, hətta qadınların özü belə çox vaxt belə düşünmür. Bu stereotiplər necə qırılmalıdır?

- O qədər ciddi problemdir ki... Xanım Tədqiqatçılar Şurası olaraq regionları gəzir, xanım sahibkarla müsahibələr edib, kitab kimi nəşr edəcəkdik. Təəssüflər olsun ki, regionlarda əlaqə saxladığım sahibkar xanımların əksəriyyəti deyirdi ki, yoldaşım müsahibə verməyimə icazə vermir. Xanım sahibkar olmaq sənin azad olmağın demək deyil. İnsan fikri, fiziki cəhətdən azad olmalıdır. Sənin bu gün fikrini ifadə etməkdə azadlığın yoxdursa, istənilən fəaliyyətin məhduddur. Bu gün Azərbaycan qadınlarının qarşılarında duran ən böyük əngəllərdən biri fikri azadlıqlarının olmamasıdır. Bu, regionlarda daha dəhşətlidir. Amma yavaş-yavaş dəyişəcək.

- Xüsusilə, regionlarda qadınlarla bağlı maarifləndirilmə aparan insanlar haqqında “ailə dəyərlərimizi dağıdırlar”, “qadınları ayıltmağa çalışırlar” ifadələri səsləndirilir. Bəzən bunu qadınlar da deyir. Onlarla mübarizəniz necədir?

- Bəli, çox rastlaşıram. Amma heç nə demirəm, sadəcə fəaliyyət göstərirəm. Mənim mübarizəm ancaq hərəkətlədir. Sözlə 10 dəfə də cavab qaytarsam, xeyri olmayacaq. Hərəkət sözdən daha güclüdür.

Sürət və savad

- İsveçrə fəxri federal təqaüdünü necə əldə etdiniz?

- Pandemiya dövründə özümü ilk dəfə çox uğursuz hesab edirdim. Övladımla bağlı analıq məzuniyyətində idim, faydasız olduğumu düşünürdüm. Uğurumun iki səbəbi olub, sürət və savad. Federal təqaüdün elanı başlamışdı. Təkcə professor tapmaq üç ay vaxtımı aldı. Təqaüdə müraciət etmək üçün ilk addım o idi ki, öz tədqiqat proqramını professora göndərirsən, səni bəyənirsə, dəstək məktubu yazır. 45 professora tədqiqat proqramımı göndərdim. İki aylıq proseslərdən sonra Cənubi Qafqaz üzrə araşdırmaçı professor Dirk Lehmkuhl məni elmi rəhbərlik üçün qəbul etdi. Sevincimin həddi-hüdudu yox idi. O maili alanda qızımı ayağımla arabada yellədir, maillərimi oxuyurdum. Qızım yatmışdı, sevincimdən qışqırmaq istəyir, özümü sıxırdım. 450 səhifəlik sənədlərlə İsveçrə səfirliyinə yollandım. Doqquz aydan sonra cavab çıxdı. Məni fəxri federal təqaüdə layiq gördülər. Mövzum işğal dövründə Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində idxal-ixracın iqtisadi hüquqi qiymətləndirilməsi idi. Qanunsuz patentlər, məskunlaşdırma, ticarət nişanları haqqında araşdırma aparmışdım.160-dan çox qanunsuz şirkəti tapmışdım. Tədqiqatlarımı İspaniya, Macarıstan, Yaponiya, İngiltərədə aparırdım. 15 şəxsdən 14 lehinə, 1 əleyhinə səslə bu təqaüdə qəbul olundum. İsveçrədə pandemiya rejimi idi, yoldaşımla qızımı apara bilmirdim. Qızımın ana südünə ehtiyacı var idi və mənimlə gəlməli idi. Professorum məktub yazdı və nəticədə qızım, yoldaşım və mən İsveçrəyə yollandıq. Həyat yoldaşım da mənə görə işindən çıxdı, maşınını satdı. Biz bir il bir ay İsveçrədə yaşadıq.

- Siyasi tədqiqat sahəsində qadınların kişilərə nisbəti çox aşağıdır. Nə üçün?

- Mentalitet ən birinci stereotipdir. İkincisi, xanımlarda tədqiqatın aparılması ilə bağlı maraq yoxdur, yaxud yaxşı tədris edən müəllim çatışmır. Xanımlara məqalə yazmaqla bağlı yön göstərən tədqiqatçı mentorlarımız yoxdur. Xanım tədqiqatçı olaraq mən bu konsultasiyaları pulsuz verirəm. Xanımların başını o qədər sosial məişət məsələləri ilə qatırlar ki, bilmir ki, tədqiqatına baxsın, yoxsa ailədəki problemlərini həll etsin. Qadınlar var, fəxr edir ki, həyat yoldaşım məni qısqanır, işləməyə qoymur. Problem 50 faiz kişilərdədirsə,50 faiz də qadınlardadır. Mən də yoldaşıma müəyyən nüansları razılaşdırır, bir-birimizə hörmət edir, güzəştə gedirik. Qarşılıqlı inam olmayan ailə qabağa gedə bilməz. Qadın kişiyə, kişi qadına inanmalıdır.

Biliyimi pula çevirib 48 Avropa şəhəri gəzmişəm

- Qadın istəsə, hər şeyə qadirdir deyə bilərikmi?

- Bəli, qadın düzgün hədəflər qoyaraq hər şeyi bacarar. Hədəflərin olmalı, o hədəflərə çatmağa fokuslanmalısan. Mən Avropada müxtəlif konfransların, simpoziumların qalibiyəm, amma bir dəfə öz cibimdən beş avro verib Litvadan Varşavaya getməmişəm. Hədəfim beynimin məhsulunu pula çevirmək idi. Bacardım da. Məqalələr, layihələr yazıb, qrant udurdum, qarşı tərəf də biletimi alırdı. Biliyimi pula çevirib 48 Avropa şəhərini gəzmişəm.

- Sizcə, xanımların karyera yüksəlişinin qarşısında dayanan ən böyük əngəl nədir?

- Ailə həyatı qurduqdan sonra xanımların üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Əslində, hər bir xanım elə insanla ailə qurmalıdır ki, onun həyatını dəyişməyə çalışmasın, əksinə, bir-birilərinə uğurlarında dəstək olsunlar. Yəni sənin həyat yoldaşın adından da göründüyü kimi həyat yolunda sənə yoldaşdır, yolunu kəsəcək fərd deyil. Mən ailə quranda anam yoldaşıma şərt qoymuşdu ki, qızım diplomat, səfir olsa, həyat yoldaşı ona mane olmamalıdır. Çox şükür ki, bu gün həyat yoldaşım mənə ən böyük dəstək verənlərdən biridir. Mən də görüşəndə bildirdim ki, sən sadəcə mənim yanımda gələcəksən, mənim həyatım köklü dəyişikliyə məruz qalmayacaq, bir-birimizə dəstək olacağıq və irəliyə gedəcəyik. İstədiyim kimi də oldu. Həyat yoldaşım mənimlə tanış olanda rus və türk dilini bilirdi, ingilis, alman, dillərini bir yerdə öyrəndik.

- Bəzi insanlar düşünür ki, qadın ya karyerada uğurlu olmalıdır, ya da ailədə. Siz hər ikisini idarə etməyi bacarmısınız. Bunun sirri nədir?

- Düzdür, bəzən balans pozulur, 40 faiz ailəyə, 60 faiz elmi tədqiqata gedir. Yaxud da əksinə olur. Mən İsveçrədə saat 6-da oyanır, həm bir yaşlı uşağa baxır, həm də ailəm, elmi işimlə məşğul olurdum. Hətta universitetdə mənim haqqımda məqalə də paylaşmışdılar. Mənə “super elmi ana” deyirdilər. Qızım ağlayırdı, məcbur olub özümlə universitetə aparırdım. Hətta professorum da mənə kömək edir, ona çay verirdi. “Zoom” görüşlərinə qucağımda uşaqla qoşulurdum. Elmi sferada övladım həyatıma rəng qatdı, mənə uğur gətirdi. Ailə və karyera balansımın öhdəsindən gəldim. Evimin xanımı, övladımın anası, işimin də sahibiyəm. Ailəmə və ölkəmə töhfə verməyə davam edəcəyəm.

O, hamımızın yaddaşında “Evləri köndələn yar” televiziya tamaşasındakı Reyhan kimi qalıb. Uzun saçlı, gözəl gözlü, baxışlı Reyhan kimi. İllər ondan çox şeyi alsa da , dəyişsə də, baxışlar elə həmindir. Bu gün Akademik Milli Dram Teatrının sevilən aktrisası, əməkdar artist Hicran Nəsirovanın doğum günüdür.

Mediaxeberleri.Az  66 yaşını qeyd edən sənətkarla ad günü söhbətini təqdim edir:

-Salam, Hicran xanım. Doğum gününüz mübarək.

-Salam, cox təşəkkür edirəm.

-Necə hiss edirsiniz özünüzü yeni yaşda?

-Super (gülür).

-Bu gün sizi ilk kim təbrik edib?

-Gecə 12-dən sonra oğlum, gəlinim, nəvələrim təbrik etdi. Ən çox məni nəvələrimin təbriki kövrəltdi. Sevinc göz yaşları axdı gözümdən, onların təbrikini oxuduqca. Şirin balalarım böyüyüblər, fikirlərini, arzularını gözəl ifadə edirlər. Bundan dəyərli heç nə yoxdur. Səhərdən də telefonum susmur.

- Gözəl hisslərdir deyilmi, Hicran xanım?

-Əlbəttə, əlbəttə. Düzdür, bir tərəfdən adam kövərlir ki, yaş üstünə yaş gəlir. Amma o biri tərəfdən də sevinirsən. Bu günə şükür. Kim deyə bilərdi ki, bu yaşa çatacam mən? Bir vaxtlar, 2000-ci illərdə adama yuxu kimi gəlirdi. Fikirləşirdim ki, ay Allah, biz o günü görəcəyik? Artıq 2024-ə gəlib çatmışıq (gülür). Optimist hisslərlə yaşamaq lazımdır. Özü də bu yaşda.

- Hicran xanım doğum günlərini qeyd eləməyi sevirmi?

-Dünəndən elə uşaqlar deyirlər, gedək haradasa qeyd edək. Deyirəm heç nə istəmirəm Əvvəllər cavan idim, özüm xoşlayırdım qonaq qarşılamağı, biş-düş edirdim, şirniyyata kimi hazırlayırdım. Düzünü deyim, indi ona gücüm çatmır, səhhətimlə əlaqədar tez yoruluram. Övladlarım da dünəndən "mama, gedək haradasa oturaq" deyirlər. Heç kimə qıymıram. Heç nə istəmirəm. Balalarım sağ olsun, bu mənim bəsimdir. Görürəm ki, əl çəkmirlər, görək də, axşam bəlkə ailəvi haradasa oturub qeyd edəcəyik.

-Hicran xanımın bu günə kimi ən yadda qalan doğum günü hansı olub?

-50 illik yubileyim ən yadda qalan ad günüm olub. Çox gözəl keçdi. Oğlumla həmkarlarım birlikdə mənə gözəl bir məclis təşkil etmişdilər. Bütün aktyor yoldaşlarım orada idi, o qədər gözəl keçmişdi ki. Hamı razı idi həmin gün, ən çoxda elə özüm. Bax ən yadda qalan ad günüm idi.

-Ömrün yarıdan çoxunu geridə qoymusunuz. Ötən illərə baxanda arzusunda olduğunuz elə bir rol varmı ki, bundan sonra məhz o obrazı oynamaq istəyirsiniz?

-Əlbəttə, o arzu həmiş olur. Özü də tək məndə deyil, yaradıcı insanların hamısında bu hiss var. Hamı nəsə etmək istəyir, yaşayıb-yaratmaq istəyirsən. O bir hiss var ha, hansı ki, onu sözlə ifadə etmək olmur, tamaşadan, premyeradan çıxandan sonra inanın ki, adamın ayağı yerə dəymir, elə bil havadasan, uçursan. Aktyora nə lazımdır? Alqış. Tamaşaçı səni qəbul etsin, alqışlasın. Həmişə deyirəm ki, çox şükür, mən bu günləri gördüm. Bir var, zalın yalnız aşağı hissəsi tamaşaçı ilə dolu olsun, bir də var ki, yuxarı yaruslara kimi tamaşaçı dolu olur və zalda iynə atmağa yer olmur. Və sən səhnəyə çıxırsan, səni alqışlayırlar, gözləyirsən ki, alqışlar dayansın və sən rolunu ifa edəsən. Bundan gözəl bir şey var?

Sualdan bir az uzaqlaşdım (gülür). Həmişə nəsə istəyirsən, həmişə. Ona görə konkret bir rolun adını çəkə bilmərəm. Daima irəli getmək, yeni rollar oynamaq istəyirsən. Yaradıcı insan daim axtarışdadır. Rolun böyüyü-kiçiyi yoxdur. Əsas sözünü deməyi bacarmaqdır. Bax əsas budur.

-Yeni yaşınızdan ən böyük istəyiniz, diləyiniz nədir?

-Can sağlığı, can sağlığı (kövrəlir). Can sağlığı olsa, çox şey etmək olar.

-Canınız sağ olsun, ömrünüz uzun olsun, dəyərli sənətkarımız. Hələ çox uzun illər yeni obrazlarla tamaşaçıların alqışları hədiyyəniz olsun.

Çox sağ olun. Diqqətiniz üçün var olun.

Sabahdan 11 ayın sultanı sayılan Ramazan başlayır. Oruc tutmağın insan orqanizminə xeyri böyükdür, bu barədə tibb işçiləri də müxtəlif məzmunlu materiallar paylaşırlar.

Bəs bu ərəfələrdə qida rasionu necə tənzimlənməlidir ki, orqanizmə ziyan olmasın? Hansı qidalara üstünlük verilməlidir? Saatlarla ac qaldıqdan sonra maye qəbulu doğrudurmu? Sulu, yoxsa bərk qidalar boş mədəyə daha çox ağırlıq verir?

Mediaxeberleri.Az-ın bu və digər suallarını diyetoloq Leyla Nur cavablandırıb.

- Necə qidalanmaq lazımdır ki, Ramazan ayında özünü halsız, enerjisiz hiss etməyəsən?

- İnsanların orucluq vaxtı halsızlığının ən böyük səbəbi oruc tutanda imsak etməmələridir. Səhər erkən saatda oyanıb gündəlik enerji mənbəyi olan qidanı qəbul etməyəndə belə hal yaşanır. Qida isə doğru seçilməlidir ki, orqanizm özünü gün boyu zəruri maddələrlə təmin edə bilsin.

Çox vaxt səhərlər çoxlu çörək, mürəbbə, şirniyyat, eləcə də şirin çay istehlak etməyə üstünlük veririk. Bu tip bəsit karbohidratlardan geniş istifadə yanlışdır. Bu qidaların qəbulu zamanı insan orqanizmində qan şəkəri sürətlə qalxır və eyni sürətlə də enir. Bu səbəbdən də aclıq hissi erkən gəlir. Oruc olduğumuz üçün qida qəbul edə bilmirik və özümüzü halsız hiss edirik. Axşama qədər bu cür halsızlıq, təbii ki, gündəlik iş rejimində, eləcə də evdə zəruri işləri görməyimizə mane olur.

- İmsak menyusu necə tərtib edilməlidir?

- Bu menyu fərdi şəkildə, hər bir orqanizmə uyğun, balanslaşdırılmış formada tərtib edilməlidir. Üstünlük yumurta və yağ istehlakına verilsə də, duzsuz zeytun qəbulu da önəmlidir. Eyni zamanda, çərəzlərdən də istifadə edilməsi yaxşıdır. Əgər ağartı məhsullarından istifadə ediləcəksə, bunların duzsuz olmasına fikir vermək lazımdır. Duzlu ağartı məhsulu gün ərzində susuzluğu artıra bilər. Tam taxıllı çörək, tərəvəzlər də istifadə edilsə, menyu daha zəngin olar.

Bu formada tam balanslaşdırılmış qidaları qəbul etmiş oluruq və gün boyu halsızlıq, aclıq hissi yaşamırıq.

- Bəs iftarda daha çox yol verilən yanlışlar nələrdir?

- Bu bizim ən yaralı yerimizdir. Bununla bağlı gələn sualların sayı-hesabı yoxdur. Ən böyük yanlışlardan biri iftar açıldıqdan sonra qısa müddət ərzində normadan artıq maye qəbuludur. Bu, ziyandır. Eləcə də, tez-tez qarışıq qidalar istehlak etmək də həzm sisteminə çox böyük təzyiqdir. Bu, bütün gün ac qalan mədə-bağırsaq sisteminin fəaliyyətinin yüklənməsinə gətirib çıxarır. Eyni zamanda, qısa müddətdə qəbul edilən çox kalori çəki artımı ilə nəticələnə bilər.

İftar zamanı bəsit karbohidratlara yol vermək kökəlməyə və özümüzü çox ağır, halsız hiss etməyimizə gətirib çıxara bilər.

İftarı su ilə açırıqsa, çox az miqdarda su içib (təxminən yarım stəkan), 15-20 dəqiqə sonra qida qəbuluna keçilə bilər. Birinci qidada sulu yeməklərə üstünlük verilsə, yaxşı olar. Sulu yeməyi asta-asta yemək tövsiyə edilir. Növbəti qidaya keçməzdən öncə 20 dəqiqə fasilə vermək, evin içərisində yüngül hərəkətlər etmək (gəzmək, həyətə çıxmaq və s.) tövsiyə edilir. Bu, mədə-bağırsaq sisteminin həzm prosesini asanlaşdırır. İkinci yeməkdə karbohidrat, yağ, proteinlərdən təşkil edilmiş (mal, toyuq, qoyun əti, balıq, paxlalılar, tərəvəz salatları və s.) xörək seçilməlidir.

- İftardan nə qədər sonra normal maye qəbuluna keçmək olar?

- İftardan sonra ən az 45 dəqiqə fasilə verib, daha sonra maye qəbul etmək lazımdır. Maye qəbulu da az-az və tez-tez olsa, yaxşıdır. Yatmazdan bir saat öncə maye qəbulu dayandırılmalıdır.

Əgər mədənizdə problem yoxdursa, suya evdə hazırlanmış təbii alma sirkəsi əlavə edərək içmək olar. Bu, qidanın normal həzm olunmasına və qan şəkərinin “dalğalanmaması”na kömək edəcək.

- Bəs şirniyyat və meyvə qəbulu necə, faydalıdır, yoxsa ziyan?

- Tövsiyə edirəm ki, iftardan sonra meyvə və şirniyyat istehlak etmək istəyənlər bunu ən sona saxlasınlar. Ən yaxşısı isə meyvəni iftarda deyil, imsakda yeməkdən sonra ən azı bir porsiya tövsiyə edərdim. Eləcə də, azacıq şirniyyat qəbul etmək olar. Amma təbii ki, eyni anda yox, ikisindən birini seçmək mütləqdir.

- İftardan sonra idman zalına gedənlər də az deyil. Sizcə, bu, düzgündürmü?

- İftardan sonra yürüşə çıxmaq doğrudur. Bu, həzm prosesini də asanlaşdırır. Qidalandıqdan sonra uzanmaq və ya passiv dayanmaq tövsiyə edilmir. Amma ağır hərəkətlər də məsləhət deyil.

- Bəs kimlərə oruc tutmaq olmaz?

- Mədə xorası, mədəsində turşuluq normadan çox olan, bağırsaq problemlərindən əziyyət çəkənlərin, öd xəstəliyi olan şəxslərin oruc tutması tövsiyə edilmir.

Mediaxeberleri.AZ qazi Kamil Musəvi ilə müsahibəni təqdim edir:

- Kamil bəy, sizi dəstəkləyən, sevən adamlar olsa da, xeyli tənqid edən edənlər də var. Məsələn, deyirlər ki, qaziliyindən istifadə edir.

- Bir insanı hər kəs sevə bilməz. Bu, reallıqdır. Xüsusilə də üzdə olan insanı. Bir misal deyim. Peyğəmbəri Allah insanları haqq yoluna yönəltmək üçün göndərmişdi. Amma o cür adamı da sevməyən tapılırdı. O cür şəxsiyyəti sevməyən adam tapılıbsa, biz onun yanında kimik? Qazilikdən istifadə məsələsi isə yanlışdır. Belə şeyi heç kim fakt ilə göstərə bilməz. Nədən istifadə eləyə bilərəm ki? Mən çalışıram, qazi adımı həmişə yüksəkdə tutum. Mənim vətəndaş olaraq haqqımı tələb eləməyim o demək deyil ki, qaziliyimdən istifadə edirəm.

- “İstifadə edir” söhbəti ən çox sizinlə bərabər yaralanan insanların çıxışlarından sonra oldu. Deyirdilər ki, Kamilin səhvinə görə oldu, o, sonradan bizə dəstək olmadı, heç bizimlə əlaqə də saxlamadı…

- Kim kimin haqqında nə gəldi, danışa bilər. Amma nə dərəcədə həqiqətdir? Bəzən danışanlar, daha dəqiq, danışdıranlar qarşıdakı adamı ləkələmək istəyə bilərlər. Seçkilər vaxtı o cür çıxışları izləyib, çox pis olmuşdum. Amma iddialarına cavablarım var. Mənim anam 41 gün hospitalda təkcə ona baxmışdı. Yatağını dəyişib, yeməyini-suyunu vermişdi. Ümumiyyətlə, döyüşçü döyüşçünü heç vaxt satmaz. O adamla sonra görüşdük, peşman oldu. Bəs yaxşı, o mənimlə niyə əlaqə saxlamır? Heç olmasa, 41 gün sənə baxan, əziyyət çəkən anamla əlaqə saxlayardın. Digər əsas məsələ isə odur ki, o mənim yox, mən onun səhvindən yaralanmışam. Bunu sübut eləmişəm, eləyərəm də. Ən əsası, qaldı ona dəstək olmaq məsələsi, mən sosial müdafiə naziri deyiləm. Dövlətin bunun üçün qurumları var.

- Bəs sizi nə üçün ləkələmək istəsinlər ki?

- Hər şey seçkilərlə bağlı idi. İnsanların rəğbəti qazandığımı görüb ortaya bu cür söhbətlər atdılar.

- Haqqınızda şayiələr yaydıran adamların kimliyini bilirsiniz?

- Əlbəttə. Bunu seçkidəki rəqibim etmişdi. Özü də çox kiçik məbləğlər verərək.

- Nə qədər?

- Konkret bilmirəm, amma o adamların çox pul verməyə imkanları yoxdur. Allah bilir, bəlkə də yalnız bazarlıq eləmişdilər.

- Niyə deputat olmaq istəyirdiniz? Siyasətə qatılmaq fikriniz var?

- Mən özümü siyasətçi saymıram. Düzdür, millət vəkili siyasətçi postudur, amma bizdə deputatlar siyasətlə məşğul olmur. Mən ancaq və ancaq xalqa xidmət eləmək istəmişəm. Məni bu məsələdə lağa qoyanlar elə xidmət eləməyi bacarmayan deputatlara layiq adamlardır.

- Bu il də Milli Məclisə seçkilər gözlənilir. Namizədliyinizi verəcəksiniz?

- Niyə də yox?!

- Kamil bəy, aydındır ki, sizə dövlət də, ayrı-ayrı adamlar da dəstək verir. Deyirlər, sizə 3-4 ev verilib.

- Onu deyən adamların savadı yoxdur. Düşünmürlər ki, dövlət hər qaziyə bir ev ayırır? Necə ola bilər ki, mənə iki-üç ev versinlər? Bu, mümkün deyil, dövlətin siyasətində belə bir şey yoxdur. Mənə ikinci evi Füzuli Məmmədov verib. Özü də tək mənə yox, mənimlə bərabər bəlkə 50-dən çox qaziyə. Bəs onları niyə demirlər ki? Aydındır, üzdə olan mənəm…

- Bir iddia da sizin qeyri-döyüş şəraitində yaralanmağınızdır. Hərbi qanunlarda bu məsələ necə tənzimlənir?

- Hərbidən başı çıxmayan adamların söhbətidir. Kəşfiyyatçı istənilən əməliyyatı yerinə yetirir. Döyüş şəraitində olan əməliyyatdır. Adı üstündədir. Heç kim durduğu yerdə yaralanmır. Hətta deyirdilər ki, Kamil qazi deyil, döyüşməyib. Axı mən döyüş əməliyyatında yaralanmışam. Elə bilirlər, adında “döyüş” olan hər şey müharibə deməkdir. Müharibədə olmayıbsa, qazi deyil? Müharibədən əvvəl nə qədər şəhidimiz var. Bəs onlar?

- Kamil bəy, tam səmimi, heç olub ki, düşünmüsünüz, kaş belə olmazdı, bu qədər dəstək-filan, amma sağlamlığım yerində olardı?

- Vallah, heç vaxt peşman olmuram. Əlbəttə, olmasa, yaxşı olardı. Kim istəyir ki, yaralansın? Amma olan olub, üstəlik, bu, Vətən üçündür. Ona görə də heç bir peşmanlığım yoxdur. Mən yaralanandan sonra çox dəstək görməmişdim. Sonradan tədbirlərə-filan çıxdım, tanındım, gördülər, inandılar, sevdilər, dəstək oldular. Mənim xoşbəxt görünməyim mənə olan dəstəyə görə deyil. Hər zaman şən olmuşam, qəmginliyi özümə yaxın buraxmamışam.

- Yeri gəlmişkən, deyirdilər, Kamil tədbirlərə qonorar qarşılığında gedir…

- Deyirlər e, amma sübut eləyə bilmirlər. Mənsə, onların dediyinin şər olduğunu sübut edə bilərəm. Yüzlərlə tədbirdə olmuşam. Gedək, hər birindən soruşaq, görün, mən tədbirə çıxmağa görə onlardan qonorar istəmişəmmi?

“Elektron resept sisteminin tətbiqi daha əvvəl qeyd etdiyim üstünlüklərlə yanaşı, bütün sektorun şəffaflığının artırılması nəticəsində əlavə iqtisadi effekt yaradacaq”.

Bunu Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin şöbə müdiri Səid Fərzullayev qurumun rəsmi saytına müsahibəsində deyib.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Səid müəllim, öncə bilmək istərdik ki, elektron resept sistemi nədir?

- Elektron resept kağız reseptin rəqəmsal versiyasıdır. Bu sistem Azərbaycanda mövcud olan dövlət və özəl tibb müəssisələrində vətəndaşlara yazılan reseptlərin elektron şəkildə qeydiyyatı və idarə olunması funksiyasını daşıyır. Eyni zamanda, elektron resept sistemi həkim, pasiyent və əczaçılar üçün vahid bir platforma üzərindən reseptlərin idarə olunmasını təmin edəcək.

- Bu sistem vasitəsilə reseptdə yazılan dərman vasitələrini vətəndaşlar necə əldə edə bilərlər?

- Həkim müayinəsi və ya tibbi konsultasiyadan sonra vətəndaşlara elektron resept vasitəsilə təyin edilən dərman vasitələrini ölkəmizdə fəaliyyət göstərən istənilən aptek təşkilatından əldə etmək olar. Bunun üçün elektron reseptin qeydiyyat nömrəsini və ya elektron reseptin üzərindəki QR-kodu əczaçıya təqdim etmək lazımdır. Elektron resepti əczaçıya istər pasiyentin özü, istərsə də elektron reseptini həvalə etdiyi şəxs təqdim edə bilər.

Həmçinin, vətəndaşlarımız “Reseptim” mobil əlavəsini yükləməklə, onlara yazılan reseptləri görə biləcəklər.

- Elektron resept sisteminin hansı üstünlükləri var?

- Elektron resept kağız dövriyyəsini aradan qaldıracaq və həkimlər vətəndaşlara elektronlaşdırılmış, daha operativ şəkildə xidmət göstərəcəklər. Eyni zamanda, vətəndaşların tibbi məlumatlarına əlçatanlığını, tibb mütəxəssislərinin daha effektiv xidmət göstərməsini və dərman dövriyyəsinə nəzarətin gücləndirilməsini təmin edir.

Bundan əlavə, elektron resept reseptlərin oxunaqlığını təmin edəcək və ya səhv şərhini aradan qaldıracaq, əvvəllər təyin edilən dərmanların tarixini görməyə, dərmanlar arasında arzuolunmaz uyğunsuzluğun qarşısını almağa, dəqiq dozaları göstərməyə, habelə Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatına əsaslanan diaqnozlara uyğunlaşdırmağa imkan verəcək.

Elektron resept sisteminin tətbiqi daha əvvəl qeyd etdiyim üstünlüklərlə yanaşı, bütün sektorun şəffaflığının artırılması nəticəsində əlavə iqtisadi effekt yaradacaq. Dərman vasitələrinin daim yenilənən reyestri isə ölkə miqyasında makroanaliz üçün əsas olacaq. Belə ki, dərman vasitələrinin mövcudluğu və tələbat, dərman vasitələrini kimə və hansı diaqnoz üçün təyin etmiş həkimlər barədə dolğun məlumat olacaq. Bu, həm də dərman vasitələrinin satışı zamanı aparılan əməliyyatlara nəzarətin gücləndirilməsi, o cümlədən saxta və qeydiyyatsız məhsulların yayılmasının qarşısını alacaq.

- “Reseptim” mobil əlavəsini haradan yükləmək olar?

- Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən istifadəyə verilən elektron resept sistemi (reseptim.az) ilə bağlı əhali və tibb işçiləri arasında maarifləndirmənin daha da genişləndirilməsi, istifadəsinin əlçatanlığının təmin olunması üçün nazirliyin rəsmi internet resursu olan Sehiyye.gov.az və nazirliyin Analitik Ekspertiza Mərkəzinin rəsmi internet resursu olan Pharma.az portallarında xüsusi link yaradılıb. Linkdə pasiyentlər və həkimlər üçün elektron resept sistemi ilə bağlı videotəlimatlar yerləşdirilib. Bu videotəlimatlar vasitəsilə həkim və pasiyentlər rahat, tam aydın şəkildə elektron reseptdən yararlanma qaydaları ilə tanış ola bilərlər. Eyni zamanda, linkdə yerləşdirilən QR-kodlar vasitəsi ilə “Reseptim” mobil əlavəsini “ıOS” və “Android” tipli mobil telefon istifadəçiləri tərəfindən yükləmək mümkündür.

- Hansı dərman vasitələri elektron resept sistemində yer alacaq? Bioloji fəallığa malik qida əlavələri də elektron reseptə daxil ediləcəkmi?

- Elektron resept sistemi, mövcud qanunvericiliyə əsasən, yalnız dövlət qeydiyyatına alınan, Tarif Şurası tərəfindən qiymətinin yuxarı həddi müəyyən edilən, ölkəmizə idxal olunan və son istifadə müddəti bitməyən dərman vasitələrinin bazası əsasında tərtib edilib.

- Dövlət qeydiyyatına alınmayan dərman vasitələrini elektron reseptə yazmaq mümkündürmü?

- “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 12-1-ci maddəsinə (Dərman vasitələrinə reseptlərin yazılması) əsasən:

12-1.5. Klinik protokollara əsasən, xəstələrin müalicəsi üçün zəruri hesab olunan, lakin beynəlxalq patentləşdirilməmiş adı (təsiredici maddənin adı) ilə dövlət qeydiyyatına alınmayan dərman vasitəsi reseptdə yazıla bilər. Bu halda həmin dərman vasitəsinin tələb olunan miqdarı göstərilməklə resept sistem vasitəsilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) təqdim edilir;

12-1.6. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) iki iş günü müddətində həmin reseptin klinik protokollara və xəstənin elektron sağlamlıq kartındakı məlumatlara uyğunluğunu yoxlayır və nəticəsinə uyğun olaraq resepti elektron sistemdə təsdiq edir və ya təsdiqindən imtina edir;

12-1.7. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən resept təsdiq olunduqdan sonra reseptdə göstərilən dövlət qeydiyyatında olmayan dərman vasitəsi bu Qanunun 9.4-cü və 9.6-cı maddələrinə uyğun olaraq ölkəyə gətirilə bilər.

- Elektron resept sistemi ilə bağlı suallar yaranarsa, hara müraciət etmək lazımdır?

- Vətəndaşlarımız tərəfindən elektron resept sisteminin istifadəsi ilə bağlı hər hansı sual yaranarsa, Səhiyyə Nazirliyi Analitik Ekspertiza Mərkəzinin Çağrı Mərkəzi ilə (tel: (012) 596-07-12) əlaqə saxlaya bilərlər.

ABŞ-də yaşayan tanınmış azərbaycanlı analitik Ramiz Yunus “AzPolitika”ya müsahibəsində Rusiyanın Ukraynaya qarşı apardığı işğalçılıq müharibəsinin ildönümüdə mövcud durumu, perspektivləri şərh edib. Ekspert Qərbin Ukraynaya dəstəyinin davamlı olacağını və Rusiyanın bu müharibədən qalib çıxmaq şansının olmadığını vurğulayır.

Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik:

- Müsahibə üçün təşəkkür edirəm, Ramiz bəy. İlk sualım 2 ili fevralın 24-də tamam olan müharibənin Rusiya və Ukrayna üçün əsas nəticələri ilə bağlıdır. Qısaca olaraq, nədən ibarədir bu nəticələr?

- Qərbdə heç kim iki ili tamam olan bu müharibədə Rusiyanın qalib gəlməyəcəyinə və 2022-ci il fevralın 24-də qarşıya qoyulan vəzifəyə - bütün Ukraynanı ələ keçirmək və Kiyevdə siyasi hakimiyyəti dəyişmək vəzifəsinə nail olmayacağına şübhə etmir. Hamı onu da başa düşür ki, Ukrayna bu müharibədə uduzmayıb, amma qalib də gəlməyib. Müharibə uzanan mərhələyə qədəm qoyub və onun perspektivləri ilə bağlı sualın cavabını bu gün tərəflərin resurs imkanlarında axtarmaq lazımdır. Gördüyümüz kimi, Avropa İttifaqı və NATO 2023-cü ilin yayından etibarən ABŞ-də prezident seçkiləri kampaniyasının başlamasına görə bütün Avropa maşınının onun girovuna çevrilməməsi üçün təşəbbüsü öz əllərinə almağa, hərəkət etməyə başladılar. Burada Almaniya və Böyük Britaniya kimi ölkələr lider rol oynayır, eləcə də Fransa, İtaliya və Brüssel özü. Bu dinamikanı nəzərə alsaq, düşünürəm ki, Ukraynanın yaz-yay kampaniyasında çox yaxşı perspektivləri var.

- Müharibə Qərb siyasi-iqtisadi sistemində hansı dəyişikliklərə səbəb oldu, dünyanın gələcəyi üçün bu dəyişikliklərin əhəmiyyəti nədən ibarətdir?

- Bu müharibə Avropa İttifaqı və NATO-nun təhlükəsizlik sistemində nəhəng problemli və həssas sahələri üzə çıxardı. Buna görə də müharibə zamanı bu strukturlar dinamik şəkildə dəyişməyə başladı. Müharibənin lap əvvəlində həm Avropa İttifaqı, həm də NATO liderlərinin ritorikasını xatırlatmaq kifayətdir. Hər şey 180 dərəcə dəyişdi. Maşın işə salındı və bu gün “kollektiv Qərb”lə Rusiya arasındakı qarşıdurma SSRİ-nin 1979-cu ildə Əfqanıstana təcavüzündən sonrakı vəziyyəti xatırladır. Yəni Qərb “anakonda taktikası”nı seçib. Rusiyanın bütün istiqamətlərdə yavaş-yavaş boğulması baş verir və bu prosesin geriyə dönüşü olmayacaq. Dünya artıq 1945-ci ildən 1991-ci ilə qədər olan dövr üçün yaradılmış köhnə qaydalarla yaşaya bilməyəcək. Hər şey dəyişəcək – BMT və onun Təhlükəsizlik Şurası, NATO, ATƏT və bir çox digər beynəlxalq güc institutları. Bu, uzun bir prosesdir və onun başlaması üçün bu müharibənin bitməsi lazımdır.

- Bu yaxınlarda Ukrayna ordusu strateji cəhətdən əhəmiyyətli Avdeyevkanı itirdi və Zelenski hökuməti bunun səbəbini Qərbin Ukraynaya silah yardımının azalması ilə əlaqələndirdi. Almaniyanın Kell İnstitunun hesablamalarına görə, ötən ilin avqust-dekabr aylarında Ukraynaya hərbi yardımlar 90 faizə qədər azalıb. Gələn ay Konqress 61 milyard dollarlıq hərbi yardımla bağlı müzakirələrə başlamalıdır. Nə gözləyirsiz, Qərb Ukraynaya yardımı əvvəlki səviyyədə davam etdirəcəkmi?

- Qərəzli Qərb mətbuatını daha az oxuyun. Orada 90% yalan yazırlar və həm Rusiya, həm də bütün bu illər ərzində Rusiyadan pul qazanan “kollektiv Qərb” siyasətçilərinin hekayələrini tirajlayırlar. ABŞ başda olmaqla Qərb Ukraynanı təslim etməyəcək, çünki bu, Qərbin özü üçün daha da pis problemlərə gətirib çıxara bilər. Bu, uzun müharibədir və Rusiyanın əsas problemləri hələ qarşıdadır.

- Bayden hökuməti Ukraynanın qələbəsi üçün əlindən gələni edirmi? Yoxsa, “nə Ukrayna, nə də Rusiya qələbə çalsın, müharibə uzansın və Rusiyanın strateji məğlubiyyəti ilə nəticələnsin” yanaşması davam edəcək?

- Prezident Bayden və onun administrasiyası prezident seçkilərində qalib gəlmək üçün Rusiya-Ukrayna müharibəsindən istifadə edəcək. Ona görə də hazırkı yanaşma davam edəcək. Eyni zamanda respublikaçıları və onların lideri Trampı günahkar kimi təqdim edəcəklər. Buna görə də Bayden administrasiyası “anakonda”nı dayandırmamaq üçün Ukraynaya dəstək və Rusiyaya qarşı prosesdə aparıcı rolu bilərəkdən Avropa İttifaqı və NATO-ya verir.

- Son vaxtlar Avropa yardımlarda önə çıxır, həm Avropa Birliyi, həm də Ramştayn formatının ayrı-ayrı üzvləri Ukraynaya iqtisadi və hərbi yardımları artırırlar. Bu, Ukraynanın məğlub olacağı qorxusu ilə bağlıdır, yoxsa Avropa və ABŞ Rusiyanın qələbə çalmasına imkan verməmək qətiyyətini ifadə edir?

- Mən bu suala artıq qismən cavab vermişəm. Avropa İttifaqı və NATO-nun aparıcı rolu onunla izah olunur ki, onlar ABŞ-dəki prezident seçkilərinin girovu olmaq istəmirlər və olmamalıdırlar. Avropa əvvəllər -1945-ci ildən 2022-ci ilə qədər asanlıqla ABŞ çətiri altında ola bilirdisə, bu gün Avropada hər kəs ciddi şəkildə öz təhlükəsizlik problemini həll etməyin vaxtı olduğunu başa düşməyə başlayıb və proses bütün istiqamətlərdə güclənir. Düşünürəm ki, bu taktika Ağ Evlə razılaşdırılıb, çünki Avropa İttifaqı liderlərinin əksəriyyəti Trampın hakimiyyətə qayıtmasını istəmir və buna görə də Baydenə kömək edirlər.

- İki ilin tamamında Ukrayna cəmiyyətinin durumunu necə dəyərləndirirsiniz? Müharibədən yorğunluq, çoxsaylı itkilər var. Bu tendensiya necə davam edə bilər? 

- Ukrayna, onun cəmiyyəti və siyasi isteblişmenti bu 2 il ərzində bütün dünyaya asanlıqla təslim olmayacaqlarını göstərdilər. Onların əsas problem, Azərbaycanda olduğu kimi, İkinci Qarabağ müharibəsi başlayandan bitənə kimi öz cəmiyyətlərini 100% konsolidasiya edə bilməmələridir. Varlığı uğrunda belə ağır müharibə aparan ölkədə heç bir ictimai-siyasi fəaliyyət ola bilməz, nə siyasətçilər arasında, nə mediada, nə də vətəndaş cəmiyyətində müxalifətçilik fəaliyyəti olmamalıdır. Hərbi vəziyyət kağız üzərində deyil, hər bir ukraynalının şüurunda olmalıdır. Təəssüf ki, Ukraynada belə deyil və bu, onların “Axilles dabanı”dır.

E.Rüstəmli

“Qarabağ” Avropa Liqasının pley-off mərhələsinin ilk matçında səfərdə 4:2 qələbə qazandığı “Braqa”ya Bakıda 2:3 uduzmasına rəğmən turnirdə növbəti mərhələyə vəsiqə qazanmağı bacardı.

Görüşdən sonra turu gətirən qolun müəllifi Nəriman Axundzadə Sportinfo.az-a müsahibə verib.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Dramatik oyun qələbəyə bərabər məğlubiyyətlə bitdi. Nələr deyə bilərsən?

- Çox maraqlı oyun oldu. Komandamız xarakter göstərdi. Sona qədər mübarizə apardıq və yekunda istədiyimizə nail olduq.

- Növbəti rəqib barədə nə düşünürsən? Arzuladığın hansısa komanda varmı?

- İnşallah, növbəti mərhələyə də ciddi hazırlaşacağıq. Rəqibin fərqi yoxdur. Hər bir rəqibə qarşı ciddi hazırlaşıb meydana çıxacağıq.

- “Qarabağ”ın ən yeni tarixi sənin vurduğun qolla yazıldı.

- Qismət belə imiş.

- Meydana daxil olanda qol vura biləcəyinlə bağlı bir hissin vardımı?

- Açığı, qol vuracağımı sanki hiss edirdim.

- Əvəzetmədən öncə Qurban Qurbanovdan hansı sözləri eşidib oyuna qoşuldun?

- Sadəcə oyunla bağlı tapşırıqlar verdi.

- Bəs ilk oyundan sonra sənə nələr demişdi?

- Qaçırdığım qol imkanına görə demişdi ki, “Qismət deyilmiş. Möhkəm ol, hər şey yaxşı olacaq”.

- Bugünkü uğuruna görə kimə minnətdarsan?

- Əlbəttə, Qurban Qurbanova. O, mənə güvənərək meydana buraxdı. Səfər görüşündə fürsəti əldən vermişdim, amma bu gün fərqləndim. Demək ki, qismət belə imiş. Qurban müəllim sağ olsun, oynamağıma imkan yaradır.

- İlk matçda qaçırdığın qol imkanına görə çox tənqid olunmuşdun. Bu gün isə vurduğun qolla qəhrəman oldun. Maraqlıdır, arxada qalan bir həftə sənin üçün necə keçdi?

- Arxada qalan bir həftə ərzində məşqlərdə, hər axşam yatanda həmin epizod gözümün önünə gəlirdi. Şükürlər olsun Allaha bu gün hər şey yaxşı oldu. 60 dəqiqədən çox azlıqda qaldıq. Lakin xarakter göstərib mərhələ keçən tərəf olduq.

- Braqadakı görüşdən sonra baş məşqçi bildirmişdi ki, həmin epizod Nərimanın böyüməsinə kömək edəcək. Bu gün də “Braqa”nın qapısına yol tapdın. Futbolçu olaraq görməyi arzuladığımız böyük Nərimanın yolu bu qolla start götürə bilərmi?

- Daha çox işləmək lazımdır.

"BakuPost” TV-nin YouTube kanalında və sosial şəbəkə hesablarında yayımlanan “45 dəqiqə 3-cü sektorda…” verilişinin növbəti qonağı sabiq maliyyə naziri Fikrət Yusifov olub.