Xaləddin İbrahimli: “Bütün işlər görüldükdən sonra rus əsgərləri gül-çiçəklə Qarabağdan yola salınacaq”

“Soçi görüşü və digər diplomatik danışıqlar da Putini indi baş verənlərə hazırlamağa hesablanmışdı”

Türkiyənin müxtəlif universitetlərində dərs deyən, tarixçi professor Xaləddin İbrahimli “AzPolitika.info”ya müsahibəsində Azərbaycan Ordusunun 19 sentyabrda Qarabağda keçirdiyi lokal antiterror əməliyyatı, ona aparan səbəblər və əməliyyatın nəticələri, regionda bundan sonrakı proseslərin inkişaf perspektivləri barədə sualları cavablandırıb.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Azərbaycanın 19 sentyabrda Qarabağda həyata keçirdiyi antiterror əməliyyatını necə qiymətləndirirsiniz? Xatırlayırsınızsa, əməliyyat ərəfəsində rəsmi Bakıya Qərbdən ciddi təzyiq vardı, buna baxmayaraq, qəti addımlar atıldı…

- Bölgədə antiterror əməliyyatları aparmaq Azərbaycanın haqqı idi. Heç bir dövlət öz ərazisində qanundankənar hərbi birliklərin mövcudluğunu istəməz. Çünkü bu, həmin dövlətin təhlükəsizliyi üçün ən böyük təhdid sayılır. Fikrimcə, antiterror əməliyatı aparmaq üçün gözəl fürsət yetişdi və Azərbaycan dövləti, Türkəyinin də tövsiyyəsi və dəstəyi ilə bu tarixi fürsəti dəyərləndirərək çox sürətli bir əməliyyat həyata keçirdi. Əməliyyatın qısa müddətli və effektli olması onun göstərir ki, Azərbaycan bu prosesə öncədən ciddi hazırlıq görmüşdü.

- Rusiya Azərbaycana niyə mane ola bilmədi? Rusiyanın neytrallaşdırılmasında və Qərbin təzyiqlərinin qarşısının alınmasında Türkiyənin rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

- Rusiyanın Azərbaycana mane olmamasının səbəblərindən biri Ermənistanda baş verən proseslərdir. Rusiya çoxdan bilirdi ki, Paşinyan Ermənistanın xarici siyasət vektorunu dəyişdirir. 44 günlük savaşın nəticəsi olaraq Paşinyan devrilmədi, əksinə, cəsarətli addım ataraq seçkilərə getdi və iqtidarını daha legitim hala gətirdi. Bu, Rusiyaya ağır bir zərbə idi. Rusiya digər bir zərbəni ABŞ-ın Ermənistanla hərbi təlimlər keçirməsi ilə aldı. Putin Ermənistanı itirmək qorxusu ilə baş-başa qaldı və buna görə də Qarabağa nəzarəti əsasən itirmək bahasına başa gəlsə də Azərbaycanın bölgədə antiterror əməliyatı aparmasına etiraz etmədi. Oradakı rus əsgəri güclərinə də prosesə müdaxilə etməmək əmri verildi. Obrazlı desək, şahı qorumaq üçün vəziri qurban vermək taktikasını seçdi. Ermənistan bölgədə Rusiyanın öz imperiya maraqlarını həyata keçirməsi üçün təməl silahıdır. Ermənistan yoxdursa, Rusya Qafqazda yoxdur. O, başqa region dövlətlərini məhz Ermənistandan istifadə edərək nəzarətində saxlamağa çalışır.

Azərbaycan və Türkiyə yaranan bu fürsəti gözəl dəyərləndirdilər və qısa müddətli əməliyyatla məsələni əsasən həll etdilər. Bundan əvvəki Soçi görüşü və digər diplomatik danışıqlar da Putini indi baş verənlərə hazırlamağa, başqa dövlətlərin prosesə müdaxilə etməmələrinə hesablanmışdı.

- Azərbaycan Prezidenti Qarabağda dövlət suverenliyinin tam bərpa olunduğunu bəyan etdi. Bundan sonra Qarabağda hansı proseslər gedəcək, Bakının ciddi maneələrlə üzləşəcəyini gözləyirsizmi?

- İndi Azərbaycanın bütün ərazilərində suverenliyin təmin olunduğunu demək olar. Bəs qarşıda nələr ola bilər?

Birincisi, ermənilər bölgədən kütləvi şəkildə gedəcəklər, çünki çoxlarının əli qana batıb. Azərbaycan bu prosesə qətiyyən mane olmamalıdır, paralel olaraq, onların könüllü olaraq bölgəni tərk etdikləri barədə dünya ictimaiyyətini məlumatlandırmalıdır.

Bilməliyik ki, separatçı ermənilər Azərbaycan torpaqlarında basdırılmış uzaqdan idarə olunan minalardır. Onların “pultu” xarici güclərin əlindədir və həmin güclər istədikləri vaxt onlardan bizə qarşı istifadə edirlər. Odur ki, bu adamların ərazilərimizdən qansız-qadasız getməsi çox əla bir prosesdir.

ikincisi, Rusiya da artıq ermənilərin Qarabağdan getməsinə əngəl olmayacaq.İ Çünki Putin gedənlərin İrəvanda Paşinyanı devirəcəklərinə ümid edir, hər halda son ümidini itirməyib. Putin Qarabağa nəzarət imkanlarını əldən verməyə razılaşıb, indi Ermənistanı nəzarətdə saxlamaq üçün mücadilə aparır. Bunu bacarması isə çətin görünür.

Azərbaycan və Türkiyə həm təzyiq, məsələn, təzminat tələbi, həm də həvəsləndirmə - beynəlxalq layihələrə cəlb olunması yolu ilə Ermənistanla münasibətləri yaxşılaşdırmaq siyasəti yürüdəcək və Zəngəzur dəhlizinin açılmasına çalışacaq.

Bütün bu işlər görüldükdən sonra rus əsgərlərinin gül-çiçəklə Qarabağdan yola salınması başlayacaq. Bu barədə hələ ki, danışmağa lüzum yoxdur. Zatən ermənisiz bir ərazidə rus hərbçiləri niyə qalsın ki?! Amma onu da unutmaq olmaz ki, ruslar orada ilişib qalmaq üçün son ana qədər dirəniş göstərəcək, buna görə Xankəndidə beş-on yaşlı erməninin qalmasını təmin etməyə çalışacaqlar. Bu isə onların maksimum 2025-ci ildə qədər Qarabağda qalmasını təmin edə bilər.

Üçüncü məsələ isə erməni terrorçularının diversiyalarıdır. Bu məsələ ilə bağlı yəqin, dövlət gərəkən tədbirləri görür.

- ABŞ Dövlət Departamenti bəyan edib ki, ABŞ Qarabağdakı vəziyyətə nəzarət edəcək beynəlxalq missiya yaratmağa çalışır. Hazırda bu məsələ ilə bağlı aktiv müzakirələr gedir. Bu, mümkündürmü və baş tutarsa, Azərbaycan üçün hansısa problemlər yarana bilərmi?

- Beynəlxalq missiya yaranana qədər bölgədə proseslər başa çatacaq və ABŞ-ın hansısa qurum yaratmasına ehtiyac qalmayacaq.

- Oktyabrın 5-də İspaniyanın Qranada şəhərində Avropa İttifaqı, Fransa, Almaniya liderlərinin iştirakı ilə İlham Əliyev və Nikol Paşinyan arasında görüş keçiriləcək. Bu müzakirələrdən nə gözləyirsiz? Bu il Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanması mümkündürmü?

- Rusya Qarabağa nəzarət inkanlarını əldən verib Ermənistanı əlində saxlamağa, Paşinyan da Qarabağla bağlı iddialarından əl çəkib Ermənistanı Rusyanın pəncəsindən çıxarmağa çalışır. Fikrimcə, o, hakimiyyətə gələndən bunu edir. Amma Paşinyan ABŞ Ermənistanda möhkəmlənənə qədər sülhün imzalanmasını ləngitmək istəyir. İndi durumu ağır olduğundan uğurlu bir sülh bağlaya bilməyəcəyini anlayır. Onun 4 istəyi var:

-ABŞ Ermənistanda əsaslı şəkildə möhkəmlənsin və ölkənin təhlükəsizliyi üçün qarant dursun;

-Xankəndi və ətrafında az da olsa erməni qalsın;

-Zəngəzur dəhlizinin açılmasına əngəl olsun;

-Savaş təzminatından canını qurtarsın.

E.Rüstəmli