Avropa İttifaqı (Aİ) Şurası Ermənistanla viza rejiminin liberallaşdırılması ilə bağlı danışıqlara başlamaq barədə qərar qəbul edib. Bundan əvvəl isə Aİ Şurası Avropa Sülh Fondu çərçivəsində Ermənistan silahlı qüvvələrinə dəstək üçün 10 milyon avro məbləğində yardımı təsdiqləyib. Bu məsələləri qərb qonşumuz yüksək əhvali-ruhiyyə ilə təqdir edib.

Bəs Avropa ilə Ermənistan arasında 10 milyon avroluq hərbi yardımdan sonra viza liberallaşması üzrə dialoqun başlaması nədən xəbər verir? Avropa bununla həm də ucuz işçi qüvvəsi cəlb etmək niyyətindədir, yoxsa məsələnin pərdəarxasında başqa məqamlar da dayanır?

Oxu.Az-ın suallarını cavablandıran siyasi ekspert Zaur İbrahimli bildirib ki, Avropa İttifaqı, digər sahələrdə olduğu kimi, miqrasiya sayəsində də Rusiya ilə rəqabətə girməyə çalışır:

- Güman etmək olar ki, Rusiyada yaşayan, ancaq Ermənistan pasportu daşıyan ermənilər də bu imkanlardan istifadə edəcəklər. Aİ bu addımla, yəni daha cəzbedici təkliflər irəli sürməklə Rusiyanı üstələməyə çalışır və artıq bu istiqamətdə də biz qarşıdurmanın şahidi oluruq.

Tez-tez Moskva tərəfindən arqumentlər səslənir ki, Rusiyada yaşayan ermənilər Ermənistandakılardan çoxdur və Ermənistan əhalisinin böyük hissəsi Rusiyaya miqrasiya hesabına yaşayır. Aİ bu addımla həm də bu cür arqument və təhdidlərin təsirini zəiflətməyi hədəfləyib. Göstərməyə çalışır ki, Ermənistan cəmiyyəti Avropa İttifaqına yaxınlaşdıqca ermənilərin Avropada yaşamaq və işləmək imkanları daha da genişlənəcək. Biz, beləliklə, geosiyasi rəqabətin növbəti kontekstdə özünü büruzə verdiyini görürük.

Ancaq bu danışıqlar yaxın müddətdə vizasız rejimin tətbiq olunacağı anlamına gəlmir. Sadəcə olaraq, viza alınması prosedurları asanlaşdırılacaq. Xüsusən də təhsil, tibbi ehtiyacların qarşılanması, biznes kimi məsələlərdə vizaların alınması daha əlçatan olacaq. Yəqin ki, viza rüsumlarının azaldılması da nəzərdə tutulacaq. Çünki Avropa İttifaqı bununla Ermənistan cəmiyyətinə nüfuz etməyə çalışır və mesaj verir ki, təşkilat Ermənistanda sosial rifahın yaxşılaşdırılması, iqtisadi inkişafın təmin olunması üçün əlindən gələni edəcək. Bu isə ilk növbədə Aİ-nin Ermənistanda mövqelərini möhkəmləndirməsi baxımından uğurlu addım sayıla bilər.

- Bu, həm də miqrasiyaya qeyri-müsəlmanları cəlb etmək niyyətinin tərkib hissəsi ola bilərmi?

- Avropa İttifaqı, ümumiyyətlə, mühacir axınında maraqlıdır. Lakin daha çox məhz postsovet məkanı ölkələrindən və xüsusən də ixtisaslı işçi qüvvəsinin cəlb edilməsinə üstünlük verir. Bu baxımdan, Ermənistan bu ölkələrdən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. Həmçinin, Ermənistanla razılaşmalar elə formada əldə edilə bilər ki, bu, daha çox idarəolunan miqrasiya olsun və daha çox Aİ-nin tələbatını ödəsin. Lakin bunu elə təqdim edəcəklər ki, guya burada məhz Ermənistanın maraqları əsas götürülür.

- Ciddi demoqrafik böhranda olan Ermənistan üçün bu, daha dərin problemə yol aça bilərmi?

- Ermənistan hökumətində dəfələrlə fikirlər səslənib ki, əhalinin artımını təmin etmək üçün stimullaşdırıcı dövlət proqramına ehtiyac var. Hətta pandemiyadan əvvəl Ermənistan demoqrafları həyəcan təbili çalır və qeyd edirdilər ki, həm miqrasiya, həm də əhalinin artımındakı göstəricilərin azalması ölkədə demoqrafik böhran yaradıb. Proqnozlaşdırmaq olar ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ermənistanda ölkəni tərk edənlərin sayı daha da artıb. Həmçinin, müharibənin verdiyi itkiləri də nəzərə alsaq, vəziyyətin daha da kəskinləşdiyini qeyd edə bilərik. Avropaya miqrasiyanın asanlaşması isə bu problemləri daha da dərinləşdirəcək.

- Avropa İttifaqı ilə viza rejiminin ləğv edilməsi nəticəsində Gürcüstanı indiyədək yüzminlərlə insan tərk edib. Eyni vəziyyət Baltikyanı ölkələrdə də müşahidə edilir. Ermənistanı da eyni aqibət gözləyir?

- Bəli, məlumdur ki, məhz bu layihəyə görə Gürcüstanda, Baltikyanı ölkələrdə işçi qüvvəsinin, xüsusilə də mütəxəssislərin çatışmazlığı müşahidə olunur. Ermənistan da bu perspektivlə üzləşə bilər. Lakin Ermənistana münasibətdə bu, daha çox idarəolunan miqrasiya olacaq. Güman ki, elə şərtlər tətbiq ediləcək ki, əmək miqrasiyası ilə bağlı məsələlər nisbətən arxa planda qalsın. Ermənistan tərəfdən çalışacaqlar ki, ilk növbədə təhsil, səhiyyə və biznes sahəsində vizaların sadələşdirilməsinə nail olsunlar. Amma istənilən halda, demoqrafik çətinliklərlə üzləşən Ermənistan üçün bu, yeni problemlər yaradacaq. Çünki erməni cəmiyyəti, onsuz da, miqrasiyaya meyillidir və əlavə imkanlar yaranan kimi bundan istifadə etmək istəyənlərin sayı çox olacaq.

Aqil Vəlili

Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu “AzPolitika”-ya müsahibəsində seçki prosesi, Naxçıvan Muxtar Respublikasında siyasi dəyişikliklərdən sonrakı vəziyyət və ölkə gündəminin başqa mövzuları ilə bağlı sualları cavablandırıb.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Sərdar bəy, ilk olaraq seçkilərdən başlayaq. Demokrat Partiyası olaraq seçkidə iştirakla bağlı Mərkəzi Seçki Komissiyasına (MSK) müraciət etmisinizmi? Seçkidə neçə namizədlə iştirak edəcəksiniz?

- Nizamnaməyə uyğun olaraq partiya Məclisimizi çağırmışıq. Müvafiq sənədləri MSK-ya təqdim etmişik. Təxminən 25-ə yaxın partiya üzvünün namizədliyini irəli sürmüşük. Hazırda bu nümayəndələrimiz üçün sənədlər hazırlanır. Partiyadan namizədlik verənlər sadə şəxslərlə müqayisədə daha çox sənəd təqdim edirlər. Hər bir namizəd üçün Məclisin qərarı, partiyanın nizamnaməsi olmalıdır və s. O sənədləri hazırlamışıq. Müvafiq dairələrə təqdim etdikdən sonra imza toplamağa başlayacağıq.

- Siz öz namizədliyinizi hansı dairədən verəcəksiniz?

- Mən namizədliyimi 5 saylı Şahbuz- Kəngərli - Babək Seçki Dairəsindən irəli sürmək istəyirdim. Bunu elan etdikdən sonra mənə çoxsaylı zənglər gəldi. Bilirsiniz, mən Xalq Cəbhəsinin rəhbəri olmuşam, həkim kimi çalışmışam. Bu regionda demək olar ki, məni tanımayan, sevməyən adam yox dərəcəsindədir. Təkcə öz kəndimizin səsi mənim qalib gəlməyim üçün kifayət edir. Açığı, bəzi şərtləri öyrənəndən sonra tərəddüd edirəm. Ümumiyyətlə, seçkidə şəxsən öz iştirakımla bağlı tərəddüdlərim var. Yəqin ki, bir-iki gün ərzində mövqeyimi açıqlayacam.

- Siz tərəddüd edirsinizsə, partiyanın seçkiyə qatılan 25 namizədi nəyə ümid edir?

- Ümumiyyətlə, seçki nəzəriyyəsinə görə siyasi qüvvələr iki prinsip üçün seçkidə iştirak edir. Birincisi, sən bütün maliyyə, insan resursları və s. imkanları nəzərə alırsan və hakimiyyətin seçkini saxtalaşdırmasına qarşı artıq kifayət qədər güclü olursan. Azərbaycanda hakimiyyətin dinc yolla ötürülməsinin heç bir təcrübəsi yoxdur. Əbülfəz Elçibəy silahla, Heydər Əliyev də Sürət Hüseynov qiyamının nəticəsi olaraq hakimiyyətə gəldi. Ondan sonra 30 ildir Azərbaycanda hakimiyyət dəyişikliyi baş verməyib. O cümlədən parlamentin tərkibində də 30 ildir ki, ciddi dəyişiklik yoxdur. Yəni, 3-5 nəfər ənənəvi olaraq dəyişir, onların da parlamentə düşməsi formal olaraq seçki ilədir. Azərbaycanda bu proses hələ ki, davam edir.

- Seçkidə iştirak etsəniz Naxçıvandan namizəd olmağı düşünürsüz. 5 saylı Seçki Dairəsindən isə YAP-dan ardıcıl olaraq Siyavuş Novruzov manat alır və bu dəfə də iddialıdır. Hakim partiya çox güman, yenə onun namizədliyini irəli sürəcək. Bu barədə nə düşünürsünüz?

- Mənim Qarabağ müharibəsi veteranı olan rəhmətlik böyük qardaşım - yeri gəlmişkən, oğlu da şəhid oldu - ona alternativ olmuşdu. Əlil arabasında bütün kəndələri bir-bir gəzdi. Hansı ki, Siyavuş Novruzov o kəndlərə ayağını da qoymamışdı. Kifayət qədər səs topladı və seçkinin nəticələrinin total saxtalaşması ilə bağlı faktları topladı, yerli məhkəməyə, sonra Avropa Məhkəməsinə göndərdi. Yəni Siyavuş Novuruzovun mandat almasında belə biabırçılıqlar aşkar olundu. Qardaşım bunun hamısını fiks eləmişdi. Bülletenləri saymadan aparmışdılar. Ona görə deyirəm ki, biz ənənəvi bir seçkiyə gedirik kimi əhval-ruhiyyədəyik. Öz çıxışlarımda da demişəm ki, ölkədəki vəziyyət və beynəlxalq vəziyyət Azərbaycanda ciddi, demokratik seçkilərin keçiriləcəyinə dair işartı vermir. Çünki son vaxtlar Azərbaycan Qərbdən kifayət qədər uzaqlaşır, Çinə və Rusiyaya daha çox meyl edir. Çin və Rusiyanı da nə demokratiya maraqlandırır, nə də tərəfdaşlarını demokratik bir ölkə görmək istəyirlər. Onların başlıca düşməni demokratik ölkələrdir. Azərbaycan da artıq daha çox Asiyaya doğru meyllənir. Vaxtilə Ramiz Mehdiyevin dövründə “Misir modeli” vari idi. Düşünürdülər ki, Misirdəki kimi bir rejim yaratsınlar. Hüsnü Mübarək devriləndən sonra geri çəkildilər. Bu modeldən imtina edib, yeni model axtarışına çıxdılar. İstədilər totalitar Asiya ölkələrinin modelini tətbiq etsinlər...

Yəni siyasi reallıq belədir. Ona görə də, düşünürəm ki, yeni seçkilərdən sonra parlamentin tərkibi 90 faiz dəyişməyəcək.

- Yəni köhnə deputatlar yenə qalacaq?

- Köhnə deputatların 90 faizi qalacaq. Hökumət 3-5 nəfəri dəyişəcək.

- Kimlərin dəyişəcəyini ehtimal edirsiniz?

- Biri Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Mirmahmud Mirəlioğludur. REAL partiyasından iki nəfər, Ağ Partiyadan da bir nəfərə deputatlıq verəcəklər. Müsavatdan da iki nəfər olacaq.

- Bəs İsa Qəmbərin şansı varmı?

- İsa Qəmbərin namizəd olacağını düşünmürəm.

- Amma iddia olunur ki, Adil Əliyevin “boşaltdığı” 20-ci Seçki Dairəsindən namizəd olacaq...

- Onların Məclisinin qərarı olub. Qərarda İsa Qəmbərin və Arif Hacıyevin namizədliyi yoxdur. Görünür, hökumət Müsavatı da parlamentə buraxmaq istəyir, amma birinci və ikinci şəxs qismində yox. Üçüncü və dördüncü şəxsləri, ya da vaxtilə parlament təcrübəsi olan adamları buraxmaq istəyirlər...

- Arzu Səmədbəyli kimi...

- Bəli.

- Dediyinizdən belə çıxır, AXP sədri Pənah Hüseyn də seçilməyəcək?

- Yox

- Bəs Asim Mollazadə ilə Fəzail Ağamalı?

- Fəzail Ağamalının partiyasından kimsə gedəcək. Sabir Rüstəmxanlının yerinə həyat yoldaşı gələcək. Siyahı bizdə var...

- Bəs parlament rəhbərliyində dəyişiklik olacaqmı?

- Fəzail İbrahimli çox güman ki, müavin olmayacaq. Onun yerinə isə Fazil Müstafa keçəcək. Spiker Sahibə Qafarova öz postunda qalacaq. Dediyim kimi, parlamettdə ciddi bir dəyişiklik gözlənilmir.

- Bəs, Asim Mollazadə? O, İlqar Məmmədovla eyni dairəyə düşür...

- Ola bilsin bu dəfə Asim Mollazadəni seçkiyə buraxmasınlar. Əli Məsimli və Tahir Kərimlinin də seçkidə iştirakı gözlənilmir. Çünki bu 6 nəfəri müxalifət adı ilə parlamentə yerləşdirmək lazımdır.

- Bəs Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadə?

- Məncə İqbalı da buraxmayacaqlar.

- Rauf Arifoğlunun şansı varmı?

- Azərbaycanda söhbət şansdan getmir, hökumətə münasibətdən gedir. Rauf Arifoğlu kifayət qədər hökumətə yaxındır və onun siyasətini mətbuatında ciddi şəkildə həyata keçirir, bunu gizlətməyə ehtiyac yoxdur. Hətta lazım gələndə milli maraqlarımıza zidd mövqeləri də müdafiə edir. Bu baxımdan, iqtidarın fəlsəfəsindən Arifoğlu qədər parlamentə düşməyə haqq qazanan ikinci bir adam yoxdur...

- Sərdar bəy, siyasi postlarda dəyişikliklərdən sonra Naxçıvanda durum necədir?

- Dəhşət! Naxçıvanda hakimiyyət dəyişikliyi olsa da, ictimai-siyasi həyatda heç bir dəyişiklik baş verməyib. Vasif Talıbov Naxçıvanda işsizliyi aradan qaldırsa, bir qədər də qanunçuluğu möhkəmləndirsəydi, onun kimi rəhbər şəxs olmazdı. Naxçıvanda çox böyük abadlıq işləri gördü. Amma buna paralel korrupsiya, işsizlik və hüquqsuzluq Naxçıvanda camaatı üsyan həddinə çatdırmışdı. Ancaq Naxçıvanın çox böyük geopolitik üstünlüyü var. Balaca bir bölgə olsa da, üç dövlətlə həmsərhəddir. Türkiyə və İrana gedən tranzit yolların üzərindədir. Amma korrupsiya, qohumbazlıq, yarıtmaz və savadsız insanların hakimiyyətə gətirilməsi, polisin, prokurorluğun, məhkəmənin özbaşınalığı Naxçıvanda elə bir vəziyyət yaratdı ki, camaat kütləvi şəkildə oranı tərk etdi. Bu gün İstanbulda Naxçıvan kəndlərinin adı ilə olan məhəllələr var. İnsanlar köçüb gedib, qul kimi ağır şəraitdə orada çalışıb, ailərini dolandırırlar.

- Dəyişiklik niyə yenilik gətirmədi ki?

- Çünki hakimiyyətin dəyişilməsi, xalqın iradəsi ilə olmadı. Sadəcə olaraq Vasif Talıbov elə addımlar atırdı ki, indiki hakimiyyətin gələcək planlarına çox böyük təhdid yaradırdı. Kfayət qədər nəhəng pul, ətrafına adamlar toplamışdı və hətta bir çox məsələlərdə Azərbaycana tabe olmurdu. İranla Azərbaycanın arası dəyən zaman belə Vasif Talıbov İranla əlaqələrini yüksək xətlə inkişaf etdirmişdi. Prezident İlham Əliyev də başa düşürdü ki, vaxtilə elə Əbülfəz Elçibəyin devrilməsinə İran və Türkiyənin çox müstəsna rolu oldu. Talıbov da Türkiyə və İranla Azərbaycandan fərqli əlaqələr qururdu...

Digər tərəfdən, Naxçıvan getdikcə müstəqil dövlətə çevrilmişdi. Naxçıvandan ölkənin digər hissəsinə gələn hər şey gömrük xidmətinə tabe etdirilmişdi. Az qala mərkəzi hakimiyyət ora kadr təyin edə bilmirdi, hamısını Talıbov təyin edirdi. O, vaxtilə Heydər Əliyevlə olan münasibətlərindən sui-istifadə edirdi və orada öz istədiyi adamları qoyurdu. Ona görə də Naxçıvandakı hakimiyyət dəyişikliyindən indiki hakimiyyət bəhrələndi...

- Yəni buna bəhrələnmək demək olarmı?

- Bəli. Klanlar arasında toqquşma gedirdi. Bu toqquşmada Vasif Talıbovu müdafiə edən klan Ramiz Mehdiyevin klanı idi.

- Vasif Talıbov devriləndən sonra əmlakı əlindən alınmış, müxtəlif haqsızlığa uğramış xeyli sayda sahibkar ortaya çıxdı. Onlar ümidlənmişdilər ki, məhkəmə yolu ilə hüquqlarını bərpa edəcəklər... 

- Bir-iki nəfər cəhd etdi. Amma ciddi nəsə dəyişmədi. Yeni rəhbərlik də bu barədə addım atmadı. Əksinə, öz kəndçilərini ora-bura yerləşdirib, qohum-qardaşını vəzifələrə qoydu. Yəni o adam özü də burada vəzifədə çox pis ad çıxarmış biri idi. Elə bir adamın Naxçıvan kimi yerə bir səlahiyyətli nümayəndə təyin edilməsi nəyi dəyişə bilər? Naxçıvan Muxtar Respublikasında kifayət qədər millətini, xalqını sevən, uzaqgörən təfəkkürə malik insanlar var idi. Amma o adamların heç biri ağla gəlmədi və yenə də müəyyən bir prinsip əsasında adam seçdilər.

- Gələcəklə bağlı da belə pessimistsiniz?...

- Mən təkcə siyasətçi deyiləm, həm də sosial tədqiqatlar aparan, fəlsəfədən, siyasətdən kitablar yazmış biriyəm. Verdiyim proqnozların heç biri yanılmayıb. Niyə? Çünki nəzəri olaraq bilirəm ki, nə vaxt, nə olacaq? Bu mənada Azərbaycanda yaxın gələcəkdə heç bir müsbət dəyişiklik olmayacaq. Çünki bizim hansı müstəviyə meylləndiyimiz bəllidir. Şanxay təşkilatı hansı təşkilatdır?...

- Bəlkə indiki geopolitik savaş dönəmində hansısa siyasi manevrlərə ehtiyac yaranıb?

- Mən düşünmürəm ki, bunlar siyasi manevrlərdir. Çünki böyük sürətlə Ermənistan Avropaya inteqrasiya edir. Gürcüstan Avropa ilə münasibətlərini pozub. Qafqazda Avropaya ən yaxın olan Gürcüstanda ruspərəstlər hakimiyyətə gəldi. Azərbaycan isə fərqli bir yol tutub. Yəni bu baxımdan, Ermənistan bölgədə dünyanın ən mütərəqqi gücləri tərəfindən dəstəklənən bir dövlət olacaq...

- Siz vaxtilə “beşinci kolon”un Azərbaycan parlamentində, hökumətindəki anti-milli fəaliyyətindən açıq danışmısınız. Növbəti parlamentdə “beşinci kolon”un təsirini görəcəyikmi?

- Hələlik Azərbaycanda Rusiyanın təsiri artıb. Şəxslər üzərində yox, dövlət siyasətində bu görünür. Əvvəllər şəxslər üzərində idi. İndi Rusiya ilə Azərbaycan arasında yüksək səviyyəli emisarlar çalışırlar ki, dövlət onların nəzarətindən çıxmasın.

- Quru sərhədlərin payızda açılacağı gözlənilirmi?

- Quru sərhədlərin bağlanmağı monopoliya ilə bağlıdır. Rəqabət Məcəlləsi ilə bağlı qərar qəbul olunub. Elədirsə, bunu seçkilərə tətbiq etsinlər. Baxaq, görək, seçkidə işə yarayır, ya yox... İkincisi, nəqliyyata baxaq, görək quru, hava və dəniz yolunda azad rəqabət olur, ya yox? Quru yol bağlıdısa, necə rəqabət olacaq? Bir tərəfdən məcəllə qəbul etmişik, digər tərəfdən də rəqabət şəraiti yoxdur...

Elçin Rüstəmli

Elvin Bəyməmmədli

“AzPolitika.info”

Sədərək Gömrüyünün sabiq rəisi, çətin dövrlərdə Heydər Əliyevi qoruyan, onun könüllü mühafizəsini təşkil edən şəxslərdən biri olan Mübariz Pənahov "Moderator.az" saytına Heydər Əliyevlə bağlı xatirələrini danışıb. 

Həmin müsahibəni təqdim edirik:

- Mübariz müəllim, siz Ümummilli Lider, Ulu Öndər Heydər Əliyevin mühafizəçisi olmusunuz. Sizi ona ən sadiq şəxslərdən biri kimi tanıyırıq. Hansı şərait, hansı vəziyyət səbəb oldu ki, Ümummilli Lideri könüllü mühafizə edəsiz?

- Heydər Əliyev dünyada tanınmış liderlərdən biridir. Hər kəs istəyərdi ki, onu yaxından tanısın, ona qulluq etsin, tapşırıqlarını yerinə yetirsin. O, istər Azərbaycana rəhbərlik etdiyi dövrdə, istərsə də Moskvada çalışdığı illərdə xalqın rəğbətini qazanıb. Moskvada işləyəndə Qarbaçov hakimiyyətinin, ermənilərin əli ilə oradan uzaqlaşıb Bakıya gəldi. Bakıda da öz kadrlarından, nankorlardan Heydər Əliyevə qarşı düzgün mövqe tutmayanlar oldu. Heydər Əliyevin Naxçıvana, öz doğulduğu torpağa gəlməsi üçün isə artıq zəmin yaranmışdı. İnsanlar orada ona qucaq açdılar. Biləsiniz ki, bütün dövrlərdə Naxçıvanın 80 faizi Heydər Əliyevə qucaq açıb. Hətta o vaxtkı müxalif qrupların da ümummilli liderə qarşı münasibəti yaxşı olub. Sonra Xalq Cəbhəsi Partiyası iqtidara gələndən sonra Naxçıvanda hər şey əksinə oldu. Buradakı dırnaqarası “rəhbərlər” Heydər Əliyevi oradan uzaqlaşdırmaq üçün əllərindən gələn hər şeyi etdilər. Cəhdlərin ardı-arası kəsilmirdi. Belə bir vaxtda, 1991-ci ildə dahi şəxsiyyətlə görüşüb tanış olmaq mənə qismət oldu. O Naxçıvana gəldi, bir ucu Ordubad, Sədərəyə qədər bütün qəsəbələrdəki, rayondakı insanlarla tanış oldu. O zaman Heydər Əliyevin heç bir vəzifəsi yox idi. Belə bir dövrdə onu tanıdıq. O dövrün iqtidarı 1992-ci ildə Ulu Öndərə qarşı sərt mövqe, münasibət göstərirdi. Çevriliş etməyə qalxırdılar. Onlar Daxili İşlər Nazirliyini, televiziyanı ələ keçirdilər, amma Heydər Əliyev öz qətiyyətindən, fikrindən dönmədi. Dedi ki, mən xalqım, millətim üçün hər şeyə varam. O illərdə də mən öz yaxın ətrafımla - qardaşlarımla, bir qrup idmançılarla onun müdafiəsinə qalxdıq. Mənə hər zaman Heydər Əliyevin mühafizəçisi olmağımla bağlı sual ünvanlayırlar. Səmimi, açıq etiraf edim ki, mən onun qanuni, şəxsi mühafizəçisi olmamışam. Könüllü dəstək vermişəm, şəxsiyyətə xidmət etmişəm. Bu xidmətim bizim münasibətlərimizə, onun bizə güvənməyinə də zəmin yaratdı. Belə ki, münasibətlərimiz çox yaxşı oldu və mən Ulu Öndərin bölgədə inandığı, güvəndiyi şəxslərdən birinə çevrildim. Ulu Öndərin Şərurda bir-iki tapşırığı olmuşdu, o tapşırıqları layiqincə yerinə yetirmişdim. Sonra Bakıya gəldim. O vaxt bilsəydilər ki, Heydər Əliyev prezident olacaq, heç bizi Naxçıvana buraxmazdılar. Bütün dövrlərdə bu təməlli, köklü, ləyaqətli insanlar üçün fərq etmir. Əgər onlar bir insana bağlıdırsa, şərtlər nə olursa-olsun, ordan dönüş yoxdur. Amma tramplinin üstündə duranlar da çoxdur. Gözləyirlər ki, görsünlər, hansı qrup qalib gəlir, on tərəf yıxılsınlar. Amma biz hər zaman onun yanında olduq, mövqeyimizi dəyişmədik. Heydər Əliyev Bakıya gəldi. Artıq ona qarşı təhlükələr başlamışdı. Şəxsi mühafizənin rəhbərindən tutmuş müavinləri, növbə rəislərinə qədər bütün işçilərlə mənim dostluq əlaqələrim o illərdən başladı. Hər dəfə Bakıya gələndə onların ziyarətinə gedib, görüşürdüm. 1994-cü ildə yenə bir təhlükə yarandı. Sürət Hüseynov çevriliş etməyə cəhd göstərmişdi. Ulu Öndər xalqa müracitə etdi. Mən də artıq bu təhlükəni öncədən hiss etmişdim. Ona görə də öz ətrafımla Bakıya gəldim. İnanın ki, iynə atsaydınız yerə düşməzdi. Gecə ilə Prezident Aparatının qarşısında yaşlı insanlar, uşaqlar, ahıllar, bir sözlə onu sevən xalq bu maneəni aradan qaldırdı. 1995-ci il hadisələrində də Ulu Öndərin yanında olduq. Prezidenti o vaxt çox güclü mühafizə sistemi qoruyurdu. Mən demirəm ki, biz nəsə etdik. Sadəcə olaraq sədaqətimizi göstərdik ki, nə zaman ehtiyac olarsa, biz də varıq. Şübhəsiz ki, Azərbaycanın bu günkü günlərə gəlməyi Heydər Əliyevin nüfuzu sayəsində, uzaqgörən siyasəti nəticəsində oldu. Ulu Öndər o illərdə Naxçıvana gəlməsəydi, Naxşıvan da Qarabağ kimi işğal oluna bilərdi. Onun diplomatik görüşləri, xarici ölkə televiziyalarının jurnalistlərinə verdiyi müsahibələr, uzaqgörən siyasəti o vaxt blokada şəraitində olan, suyu, qazı, elektrik enerjisi olmayan Naxçıvanı xilas etdi. Ulu Öndərin o vaxtkı Türkiyə Prezidenti Süleyman Dəmirəllə çox gözəl münasibətləri var idi. Qısa müddətdə “Ümid” körpsü inşa olundu. O körpü naxçıvanlıların şəraitinin daha da yaxşılaşmasına zəmin yaratdı. Ondan sonrakı illərdə Heydər Əliyev Naxçıvana, ümumi Azərbaycana qayğısını, diqqətini əsirgəmədi. 

- Ölkənin Prezidentini mühafizə etməyin nə kimi çətinlikləri var idi? 

- Bilirsiniz ki, Prezident ölkənin rəhbəridir. Tarixə də nəzər salsaq, görərik ki, ölkə liderlərinə qarşı hər zaman təxribatlar, sui-qəsdlər olub. Amma Heydər Əliyevin ən böyük silahı xalq idi. O xalqa güvənirdi. Heydər Əliyev elə bir dahi şəxsiyyət idi ki, insana baxanda içində bəlli edirdi ki, bu insan xəyanətkardır, yoxsa sağlamdır. Xalqla çox yaxın təmasda idi. Onu hər kəs bir üzük qaşı kimi dövrəyə alırdı. Çətin dövrlərdə Allah Heydər Əliyevi qoruyurdu. Əlbəttə ki, onun qorunmasında o illərdəki mühafizə sisteminin də böyük rolu var. Ali Baş Komandan, cənab Prezident İlham Əliyev bu gün dünyada ən güclü qorunan 3-4 Prezidentdən biridir. Bu gün onun mühafizəsi elə möhkəm qurulub ki, bizim kimi könüllülərə ehtiyac yoxdur. Amma yenə də bizə ehtiyac olarsa, canımızla, qanımızla xidmət etməyə hazırıq.

- O illərdə Ulu Öndərə qarşı hansı təhdidlər var idi? 

- Siyasətdə onun kölgəsində qalan insanlar qısqanclıqdan onu devirmək istəyirdilər. Hətta Heydər Əliyevi devirmək üçün xarici xidmət orqanlarından kömək istəyənlər də var idi. Onlar sadəcə bir şeyi başa düşmürdülər ki, Allahın yüksəklərə qaldırdığı insanı heç kim zirvədən endirə bilməz! Onun şəninə yazılan mahnıda deyildiyi kimi, “Heydər xalqım deyəcək, xalq Heydər söyləyəcək”. Belə də oldu. O da sonuna qədər xalqın yanında oldu, xalqı dəstəklədi. Çox təəssüf hissi ilə deyə bilərəm ki, bənzərsiz bir lider idi, amma aramızdan tez getdi.

- Biz arxiv görüntüləri izləyəndə Heydər Əliyevin nə qədər kövrək qəlbli insan olmağının şahidi oluruq. Onu nə kövrəldə bilərdi? 

- Heydər Əliyevin ən çox kədərləndiyi illər ömür-gün yoldaşı, akademik Zərifə Əliyevanı itirdiyi zaman olub. Ən böyük zərbəni onda aldı. O vaxt qaçqınlarla görüşə gedəndə, döyüş bölgələrində insanlarla görüşərkən oradan böyük üzüntü ilə ayrılırdı. Dolurdu, kövrəlirdi. Sanki həyatında çatışmayan nəsə var idi. Arzusu bu idi ki, Azərbaycanın işğalda olan torpaqlarını azad etsin, insanları yurd-yuvalarına qaytarsın, ölkənin rifahını qaldırsın. Bu hallarda o kövrəlməyib, duyğulanmaya bilməzdi. Çox təəssüf ki, Heydər Əliyev Azərbaycanın bu günlərini görmədi. Hər zaman deyirdi ki, mənim üçün xalqıma xidmət etməkdən böyük vəzifə ola bilməz. Allah ona rəhmət etsin, ruhu şad olsun ki, İlham Əliyev kimi bir şəxsiyyəti öz məktəbində hazırladı. O da düşündüyümüzdən də daha yaxşı xalqı ağır böhrandan çıxartdı, torpaqlarımızı azad etdi.

Bizim ökədə heç vaxt müxalifət iqtidarla razılaşmayıb, amma 44 günlük müharibədə təxminən onların 95 faizi İlham Əliyevi, xalqı təbrik etdilər. İlham Əliyev son 200 ildə azad olunmayan torpaqlarımızı 44 günlük müharibədə azad etdi. Belə qalibiyyət bəşər tarixində hələ olmayıb.

Tanınmış ekstrasens Zirəddin Rzayevin Lent.az-a müsahibə verib.

Mediaxeberleri-Az həmin müsahibəni təqdim edir:

- Zirəddin bəy, necəsiniz? Son vaxtlar mediada və sosial şəbəkələrdə haqqınızda müxtəlif yazılar gedir. Nə baş verir?

- Bu günlərdə "Youtube"da bir video gördüm. "Turanbank"dan və mənim bu bankın sahibi ilə əlaqələrimdən danışırdılar. Deyirdilər bankı "Şapka Mamed" adlı biri idarə edir, lakin bankın əsl sahibi o deyil. Həmin proqramda iddia edildi ki, mən "Şapka Mamed"in ailəsinin şəxsi məsləhətçisiyəm, məndən istifadə edirlər, hətta mənə görə Mamedin oğlunun ailəsi dağılıb, mənim üstümdə ailədə narazılıqlar olub. Guya "Şapka Mamed"in xanımı mənə bahalı avtomobil bağışlayıb. Təəssüf ki, Azərbaycan mediasında dedi-qodu, iftira üzərində qurulmuş xəbər portalları çoxdur. Kim kimin haqqında nə gəldi uydurub yazır, nə bir mənbəyə əsaslanır, nə araşdırılır, nə qarşı tərəfin fikri öyrənilir. "Deyilənə görə" deyib, bildiklərini edirlər. Bu mediadır, qeybətxana deyil. Mən o ailə ilə tanış deyiləm. İnsanların haqqında bu şəkildə qara böhtan atmaq hansı vicdana sığar, günah deyilmi? Mənim də burda rusdilli qəzetim var, qeydiyyatdan keçib. Mən də durub ağlıma gələni yazım, xoşa gələrmi? Mənim birinci təhsilim müəllimlikdir, daha sonra psixologiya fakültəsini bitirmişəm. Çıxıb özünə tanınmış jurnalist deyən birisi haqqımda "itbaz" deyə yazı yazır. Yazıb ki, itləri 40 gün qaranlıqda saxlayıb, sonra onları boğuşdururam. Bu da ona çiləxanada qalan dərvişləri xatırladırmış. Gərək nə qədər bisavad və həyasız olasan ki, dərvişləri itlərlə müqayisə edəsən. Mən bir yana, ruh adamı olan dərvişlərə qarşı bu ədalətsiz davranış deyilmi? Sonra yazıb ki, Zirəddin Rzayev Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının təsiri altına düşüb, Federal Təhlükəsizlik Xidmətinə (FTX) işləyir. Əgər heç kimin bilmədiyini bu jurnalist bilirsə, deməli o özü FTX-ya işləyir və ya haranınsa agentidir. Gah yazır alkaqolikəm, gah yazır eyş-işrətlə məşğulam. Bir söz qalıb haqqımda işlətmədikləri - terrorçu. Onu da yazsalar, dincələrdilər. Deyilən söz isbat olunmalıdır. Kimsə kimisə təhqir edirsə, bunun bir cavabı olmalıdır. Hünəriniz çatırsa, əlinizdə olan sübutları göndərin Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinə sübut edin. Sübut edə bilmirsinizsə nə yazırsanız yazdığınız öz səviyyənizdir, cəfəngiyatdır, xülyadır. Bu meydan, bu da şeytan. Bir dəfə bir nevroloq mənim kliniki psixoloq adlandırılmağımı elmə qara ləkə adlandırdı. Araşdırdım, həmin nevroloqu. Avropa Nevroloji Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü imiş. Birincisi heç Avropa Nevroloji Akademiyası deyə bir nüfuzlu qurum yoxdur. Avropa Elmlər Akademiyası var. İkincisi sənin özünün AMEA-da qeydiyyatın yoxdur, adın it dəftərində də deyil. Mən diplomlarımı, diplomlara əlavələrimi hazıram təqdim edəm. Siz nəyi təqdim edəcəksiniz? -

- Sizə niyə itbaz deyilirdilər ki?

- Mənim fermam var. Fermada inək, qoyun, toyuq saxlayıram, itlərim, pişiklərim də var. Bu işlərlə mən şəxsən məşğul olmuram. İşçilər var. Moskva Dövlət Universitetinin fəlsəfə fakültəsini bitirən adama həmin jurnalist kinoloq, itbaz deyirsə, bu sadəcə qərəzdir.

- Tez-tez rastlaşırsınız şəxsinizə qarşı əngəllərlə?

- Bax sizə bir faktı da açım. Bu əslində şəxsimə qarşı əngəl deyil, işin işi bilməyənlərə həvalə olunmasıdır. Mənim qızım Azərbaycanda doğulub. O doğulanda mən də, anası da Azərbaycan vətəndaşı idik. Mən indi Rusiya vətəndaşlığını almışam. Anası yenə Azərbaycan vətəndaşıdır. Amma mənim qızıma Azərbaycanda şəxsiyyət vəsiqəsi vermədilər. Bu uşaq haranın vətəndaşı sayılır? Milli mənsubiyyətini Azərbaycanın Miqrasiya Xidməti tanımadı. Qızımı vətəndaşlıqdan hansı cinayətinə görə çıxarıblar? Beynəlxalq qanunvericiliyə görə, valideynlərdən biri hansı ölkənin vətəndaşıdırsa, uşaq da həmin ölkənin vətəndaşıdır. Bəs mənim qızımı vətəndaşlıqdan kim çıxarıb? Tibb Universitetinə hazırlaşır. Sabah bir yaxşı həkim olub xalqını təmsil edəcək. Xalqımızın ağır günündə sosial şəbəkədə bir mahnı paylaşsa, "azərbaycanlıya yaraşmaz" deyib, topa tutarlar adamı. Amma, bu gün ona azərbaycanlı adını vermək istəmirlər.

-Bir az da proqnozlardan danışaq. Çinlə bağlı sosial şəbəkələrdə qorxunc videolar yayılır. Koronavirus yenidən boy göstərəcək?

- Dünya tarixində koronavirusu öncədən söyləyən ikinci kahin olmayıb. Bunu birinci mən demişəm. Mən bu barədə 2017-ci ildə proqnoz vermişdim. Dedim ki, 2019-cu ilin payızında bir virus çıxacaq və insanlar maskada gəzəcəklər. Koronadan sonra viruslar 10 il müddətində davam edəcək, mutasiya olunmuş viruslar çıxacaq. İnsanları hələ çox həngamələr gözləyir. 2021-ci ilin 21 dekabrında öz "Instagram" səhifəmdə proqnozlar paylaşdım. İndi də qalır, baxa bilərsiniz, sel və su ilə gələn böyük fəlakətlərin gözlənildiyini demişdim. Bu 2023-cü ildə də hökm sürəcək. Pakistanı gördük. İndoneziya və Türkiyəni gördük. 2022-ci ili sel ili adlandıra bilərik. Dünyanı böyük subasmalar gözləyir.

- İndən belə də?

- Bu hələ harasıdır ki. Su dünyaya hökmranlıq edəcək. Allah insanların azğınlığını, homoseksualizmi bu dünyada su, axirətdə alovla cəzalandıracaq.

- Üzümüzə gələn dovşan ili nə vəd edir?

- 2022-dən o qədər də fərqli bir il olmayacaq.

- Hansı ölkələrin problemi çox olacaq?

- Qazaxıstanla bağlı çətin il olacaq. Şimali Koreya barədə də eynisini deyə bilərəm. Qazaxıstan və İranda ölkədaxili mitinqlər və hərbi müdaxilələr görürəm. Azərbaycan üçün aqressiv il deyil, tam əksinə. 2023-cü ilin fevral, mart, noyabr, dekabr aylarında Qarabağda xırda qığılcımlar olacaq, lakin böyük müharibə görmürəm. 2023-cü ildə Bakıda dəhşətli, hay-küyə səbəb olacaq böyük bir yanğın olacaq. Zavod və ya fabrik olacaq bu. Türkiyədə yenidən terror hadisələri baş verəcək. Ümumilikdə, Azərbaycanla bağlı pis heç nə yoxdur. 2023-cü il sənaye və kənd təsərrüfatı üçün uğurlu il olmayacaq. Qıtlıq və aclıq gözlənilir.

- Qarabağ problemimiz kökündən həll olunacaq, yoxsa elə bağrımızda sağalmaz yara rolunda qalacaq?

- Artıq əsas hissəsi həll olunub. Bir az yaramızın qabığı var, onu da qoparmalıyıq ki, altı sağalsın, amma bitəcək. Hər şey yaxşı olacaq.

- Adətən böyük biznesmenlər, siyasətçilər öngörücüləri öz yanlarına işə dəvət edirlər. Sizi də dəvət ediblər?

- Əlbəttə. Türkiyədən, Rusiyadan, Qazaxıstandan, Azərbaycandan, Avropadan məmurlar müraciət ediblər. Hətta MDB məkanından Avropaya qaçmış siyasi mühacirlər belə müraciət ediblər. Nazirlər, millət vəkilləri, hətta prezident nümayəndələri belə yanıma adamlar göndəriblər, bunu inkar eləmirəm.

- Müraciətlər əsas nə ilə bağlı olur? Şəxsi yoxsa siyasi hadisələrlə bağlı?

- Əslinə qalsa ciddi problemlə qarşılaşanda konkret sualla gəlirlər. Sonra şəxsi məsələlərlə bağlı mütləq nəsə soruşurlar. Molla gəlmişkən ölən ölsün misalı ( gülür). "Nə qədər vəzifədə qalacam?", "Məni nə təhlükə gözləyir?" kimi suallarla. Hətta biri öz nəslindən olan birinin prezident olub-ola bilməyəcəyini soruşurdu.

- Vəzifədə çox qalmaq üçün hansısa ritual, cadu etdirənlər də var?

- Mən cadu edə bilmirəm. Amma qarğışım yaman keçərlidir.

- Sizdəki gücün adı nədir? Kahinsiz, öngörücüsüz ya bu güclü bəsirətdir?

- Kahinlər, gələcəkdən xəbər verən görücülər tarix boyu olub. Xeyirə xidmət edənlər də olub, şər qüvvələrə də. Mən özümü gizli elmlərlə məşğul olan insan kimi təqdim edərdim, ezoterikəm. Bu duyğu deyil, mənə təsir edən qüvvələr var.

- O qüvvələrin adını çəkə bilərsiniz?

- Xeyr.

- Onlar bu planetdəndirlər?

- Əslində yadplanetlilərlə bağlı deyə bilərəm ki, inkar etmirəm, onlar var. Quranda deyilir ki, 18 min aləm var, mənim güc aldıqlarım o 18 min aləmdən birindəndir.

- Paralel dünya deyək?

- Paralel dünya. Bəli.

- Rusiyada, sizdən daha üstün gücə malik ekstrasens var?

- Mən deyəndə məndən inciyirlər. Mən Rusiya kimi bir dövlətdə Daxili İşlər Nazirliyinin iki medalı ilə təltif olunmuş görücüyəm. Üstünü aça bildiyim cinayətlərə görə təltif olunmuşam. Əgər mənə gücü yetən olsaydı, onlara da medal verilərdi. Məndən başqa dövlətdən medal alan başqa ekstrasens yoxdur.

- Güclərinizin özünüzə xeyri var?

- Var. Amma xeyri olduğu qədər zərəri də var. Hər tərəfli. Həddən artıq həssas adamam. Həyatım cəhənnəm içində keçir. Səksəkədəyəm, qorxudayam. Gördüklərim məni qorxudur. Hiss etdiklərim məni incidir. İki dünya arasında qalmışam.

- Nə zaman özünüzdən xəbər tutdunuz?

- 1997-ci ildə. Əslində anadangəlmə vergiliyəm. Bu hadisələri mənim qonşularım da bilir. Doğulmazdan öncə adımı anama yuxuda deyiblər. Şəmkirin Əliyaqublu kəndində yaşayan Seyid Əkbər mənə kirvə verilib. Seyid Əkbər yuxuda anama deyib ki, oğlun olacaq, kirvəsi mənəm. Mən doğulanda müsəlman kimi 3 işarə ilə doğulmuşam.

- İslamda fala baxmaq günah hesab edilir. Siz özünüzü günahkar hesab edirsiniz?

- Xeyr. Kor-koranə inanmaq olmaz. Falla öngörücülüyün fərqi var. Və fala baxıb özünə ziyan verirsənsə bu ziyandır. Tarix boyu bütün hakimlərin ətrafında kahinlər, öngörücülər olub, müsəlman aləmində də. Fal əşya vasitəsilə gələcəkdən xəbər verirsənsə (kofe, noxud, kart), onlar əsasında həyatını qurursansa haramdır. Öngörmə var, bunun heç kim qarşısını ala bilməz. Hava proqnozuna baxırsan, onda haramdı deyib baxmayaq? Politoloqlar, maliyyəçilər də proqnozlar verirlər. Bu elmdir. Öngörücülük vergidir, bunu insan özü eləmir, istəmir.

- Pirlər barədə nə deyə bilərsiniz? Faydasını gördüyünü deyənlər də var, əksini iddia edənlər də.

- Kvant fizikasına əsaslansaq, informasiya sahəsi var. Nə ediriksə o informasiya yazılır, qorunur. Dində buna "əməl dəftəri" deyirlər, elmdə informasiya məkanı. Dualar da bir informasiyadır. Müasir tibb elmi ataizmdən bəhs edir, iddia edir ki, insan meymundan yaranıb. Tüklü, quyruqlu adamlar doğulanda deyirlər bu ataizmdir, soykökünün izlərini qoruyur, milyon illərdir genində daşıyır. Seyidlər peyğəmbər genini daşıyırlar və onun informasiyasının bir hissəsi o adamların genində qorunur. Onların etdikləri dualar, fikirlər əşyalarında, məzarlarında qalır. Ona görə tütyə deyilən o anlayış var. Homeopatiya elmi insanı sırf informasiya ilə müalicə edir. Zəhərin informasiyası hopdurulmuş suyla insanı sağaldırlar. Necə ki balaca bir karta milyonlarla informasiya yazılır. Eləcə də müqəddəslərin məzarları ətrafında da o energetika, o informasiya qorunur. Yaqub peyğəmbər Yusif peyğəmbərin köynəyini gözlərinə sürtdü, gözləri açıldı. Burda söhbət məhz informasiya alaraq sağalmaqdan gedir. İnan bilmədiyi şeyi araşdırmalı öyrənməlidir, inkar etməməlidir.

- Düşüncələr sizi yoranda nə edirsiniz?

- Yaradıcılığa üz tuturam. Şeirlər, qəzəllər yazıram. 

Etibar Əliyev, millət vəkili

Azərbaycan Dövlət Universitetinin “Fizika” fakültəsində oxuduğumuz illərdən indiyə kimi yaddaşımızdan bir şey silinməyib: “enerji” bütün mövzuların açar sözü idi. Faydalı enerji resurslarının trayektoriyası kifayət qədər informativ xarakter daşıyır. Bu təbidir, çünki enerji -biosferin mürəkkəb strukturunu təşkil edir. 

Enerjinin şəklini dəyişməsi evolyusiya və həyatın əsasını təşkil edir. Müasir dövrə yeni enerji mənbələrinə ardıcıl keçidin baş verməsi tarixi kimi baxmaq olar və müasir dünya bu şəkildəyişmənin məcmusunun nəticəsidir. Bəşəriyyətin nəhəng fiziklərindən biri, Nobel mükafatı laureatı Riçard Feynman yazır: “Enerji müxtəlif formalara malikdir və bunların hər birinin öz formulu var: cazibə enerjisi, kinetik enerji, elastik enerji, istilik enerjisi, elektroenerji, kimyəvi enerji, şüalanma enerjisi, nüvə enerjisi, kütlə enerjisi və enerji ən “hiyləgər” anlayışdır.” Təsadüfi deyildir ki, enerjinin ələkeçməz təbiəti bütün dövrlərdə alimlər tərəfindən öyrənilib. Enerji haqqında məqbul olmayan biliklər müxtəlif illüziyalar və təlatümlər yaradıb. Bəşəriyyət artıq elektrmobil dövrünə yetişib. Azərbaycan artıq enerjidən rasional istifadə edən ölkələr sırasındadır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 21 iyun tarixində “Euronews”a müsahibəsi əslində enerji paradiqmasına mükəmməl şəkildə aydınlıq gətirməyə yönəlib: “Azərbaycan nəinki ənənəvi enerji mənbələrinə, o cümlədən bərpaolunan enerjiyə sərmayə yatıranlar üçün cəlbedicidir.” Ölkəmizdə artıq 1994-cü ildən başlayaraq 30 ildir ki, “Bakı enerji həftəsi” keçirilir. Bu il keçirilən tədbirdə dünyanın 37 ölkəsindən 300-dən çox nümayəndə iştirak etmişdir. Dövlətimizin başçısının həmin müsahibədə səsləndirdiyi mühüm fikirə diqqət edək: “Ölkə ənənəvi enerjidən əldə etdiyi gəlirləri hazırda bərpaolunan enerjiyə yönəldir. COP29-a ev sahibliyi edəcək ölkə kimi yaşıl enerjiyə keçid prosesində öndə gedənlərdən olmaq bizim üzərimizə düşən öhdəlikdir.” Məntiq budur: Azərbaycan iqlim dəyişmələri və enerji problemlərini –başqa sözlə bəşəriyyətin gələcəyini düşünən öncül dövlətlərdən biridir.

Hal-hazırda bəşəriyyəti ciddi şəkildə dekarbonlaşma - onun tempi və miqyası düşündürür. Ölkəmizdə keçirilən möhtəşəm tədbirlərin fəlsəfəsini yaşıl enerjiyə keçid təşkil edir. Kanada alimi ekologiya sahəsində görkəmli alim Vaslav Smilə görə elektrikə tələbatın dekarbonlaşması elə sürətlə getməlidir ki, qlobal istiləşmə 1,5 dərəcə (pis halda 2 dərəcə) məhdudlaşsın. Hazırda günəş batareyaları və külək generatorlarının quraşdırılması yerin altından çıxarılan enerjidən qat-qat ucuz başa gəlir. Bir çox ölkələr əhəmiyyətli şəkildə bu keçidi etməyi bacarıblar. Nümunə kimi Almaniyanı göstərmək olar: 2000-ci ildə günəş və külək elektrostansiyalarının gücü 10 dəfədən çox artmışdır.”

Artıq Azərbaycan da bu ölkələr sırasındadır.

Fakt: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 21 Oktyabr 2004-cü il tarixli sərancamı ilə "Azərbaycan Respublikasında alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə olunması üzrə Dövlət Proqramı" təsdiq edilmişdir.

Dövlətimizin başçısı İlham Əliyev həmin müsahibəsində bir faktı da gündəmə gətirdi: “Ötən ilin oktyabrında ölkəmizdə 230 meqavatlıq ilk Günəş enerjisi stansiyasının açılışı oldu. Perspektivdə 10 qiqavata və 2030 - cu ilədək 5 qiqavata qədər gücü əhatə edən bütün müqavilələr və anlaşma memorandumları icra olunacaqdır.” Düşüncəmə görə bu proses geridönməz xarakter alacaq.

Ölkəmizin ev sahibliyi etdiyi Humanitar Forumlar dünya üçün yeni maarifçilik dalğası yaratdı. Ciddi şəkildə hazırlaşdığımız COP29 tədbiri humanizm və gələcəyə optimist baxışların formalaşması nöqteyi - nəzərindən daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. 

Prezident İlham Əliyev deyir: “Azərbaycan COP29 zamanı və ondan sonra sədrliyimiz davam edəcəyi dövrdə elə müsbət mühit qurmaq istəyir ki, ölkələr və şirkətlər bir-biri ilə istəklə işləsin və qarşılıqlı iddiaları kənara qoysunlar, planetin qorunması ilə əlaqədar əsas gündəliyə diqqət yetirsinlər.”

Bu imperativ çağırış həm də bəşəriyyətin üzləşdiyi ekzistensional təhlükələri azaltmağa xidmət edir.

Ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin “Azərbaycan dünyaya Günəş kimi doğacaq” müdrik kəlamı artıq təsdiqini tapıb.

“Bizim hamımız İsa Muğannadan təsirlənmişik və öyrənmişik…”. Bu sözləri məşhur qırğız yazıçısı Çingiz Aytmatov Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli klassiki İsa Muğanna (Hüseynov) haqqında deyib. Dünya şöhrətli yazıçının azərbaycanlı həmkarı haqqında dediyi bu sözlər təsadüfi deyil. Çünki, İsa Muğanna təkcə Azərbaycanın deyil, bütöv Türk dünyasının böyük yazıçısıdır. İsa Hüseynov 1928-ci il iyunun 12-də Ağstafa rayonunun Muğanlı kəndində dünyaya gəlib. Atası Mustafa kişi müəllim olub. O, Nəriman Nərimanov adına Tibb İnstitutuna qəbul olunsa da, 4 ay sonra kəndə qayıdıb. Özünün dediyinə görə, bir müəllimin acı sözü onu Tibb İnstitutunu atıb getməyə məcbur edib. Sonradan Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə qəbul olunub. Təhsilini Xalq yazıçısı Mehdi Hüseynin məsləhəti ilə Moskvadakı Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda davam etdirib.

İ.Muğanna 1948-ci ildən ədəbi fəaliyyətə başlayıb, “Anadil ötən yerdə” adlı oçerki ilk dəfə 1949-cu ildə “İnqilab və mədəniyyət” jurnalında çap edilib. 1950-ci ildən etibarən kitabları nəşr olunmağa başlayıb. Bir-birinin ardınca “Bizim qızlar”, “Dan ulduzu”, “Hekayələr”, “Yanar ürək”, “Doğma və yad adamlar”, “Teleqram”, “Tütək səsi”, “Pyeslər”, “Kollu koxa”, “Ömrümdə izlər”, “Saz”, “Məhşər”, “İdeal”, “Türfə”, “Qəbiristan”, “Cəhənnəm”, “İsahəq-Musahəq” və digər kitablarını oxucularına təqdim edib. Hər əsəri bir ədəbi hadisə olan yazıçının ssenariləri əsasında filmotekamızın qızıl fondunu bəzəyən “Nəsimi”, “Ulduzlar sönmür”, “Qərib cinlər diyarında” və s. filmləri ekran üzü görüb. Görkəmli yazıçı 2014-cü il aprelin 1-də 85 yaşında Bakıda vəfat edib, Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, modern.az saytı görkəmli yazıçının anadan olmasının 96-cı ildönümü ilə əlaqədar onun qızı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Sevinc Hüseynli (Muğanna) ilə əlaqə saxlayıb.

– Sevinc xanım, əvvəla soruşmaq istərdik: İsa Muğanna bir ata kimi xatirələrinizdə necə qalıb?

– İsa Muğanna hamımızın tanıdığı ustad sənətkar, ssenarist, filosof-yazıçıdır. Mənim qibləgahımdır. Biz evdə hamımız onu belə adlandırırdıq. Bəlkə də təəccüblü gələcək, amma həqiqətən də atam mənim üçün ən müqəddəs and yeri, işığımdır. Uşaq olanda onu sadəcə bir qız övladı atasını sevdiyi kimi sevmişəm. Mənim həyatda bacım, qardaşım olmayıb. Ona görə də valideynlərimi sevmişəm. Yaşa dolduqdan sonra isə bu sevgi başqalaşıb, hətta deyərdim ki, müqəddəsləşib. İsa Muğanna əvəzsiz, yerini heç nə ilə doldura bilməyəcəyim bir ata, sirdaş olub. Adətən övladlar evdə atadan çəkinərlər. Mən isə ondan heç vaxt çəkinməmişəm, sadəcə ona hörmət etmişəm. Hətta anamla belə bölüşə bilmədiyim sirləri atamla bölüşmüşəm.

O çox maraqlı səyahət yoldaşı idi. Biz demək olar ki, hər yay Moskvaya gedərdik. Yadımdadır ki, şəhərin mərkəzində böyük bir univermaq var idi. Anam həmişə oraya alış-verişə gedər, bəzən bir neçə saat orada olardı. Atam və mən də univermağın qarşısında skamyada oturub anamı gözləyərdik. Anam mənə bir dondurmadan artıq yeməyə icazə verməzdi, atam isə verərdi. Mən atamın yanında daha sərbəst idim, heç bir hərəkətimi götür-qoy etmirdim. Çünki atam məni danlamazdı. Əksinə, öz dəcəlliklərini mənə danışardı. Anam da hər zaman buna görə əsəbiləşərdi ki, uşağa dəcəlliklərini danışma. Bəzən uşaqlarla dərsdən qaçanda atamın yanına gedib bizim üçün kinoya bilet almasını xahiş edirdim. Atam o vaxtlar Kinematoqrafiyada çalışırdı. Bizi əvvəlcə bufetə aparıb doyunca yedirər, sonra da kinoya aparardı. Bu məsələ bizim ikimizin arasında qalardı. Uzun illər sonra bu sirri açıb anama da demişdim.

– Ədəbiyyatımızda İsa Muğanna yaradıcılığı hansı yeri tutur?

– İsa Muğanna yaradıcılığı ədəbiyyatımızın fövqündə durur. İsa Muğanna Prezidentimiz tərəfindən dəfələrlə mükafatlandırılıb. O, ulu öndər Heydər Əliyevin ən yüksək dəyər verdiyi yazıçılardan biri olub. Onların arasında çox böyük dostluq münasibətləri vardı. Ulu öndərin itkisi atamın həyatında ən sarsıdıcı məqamlardan biri idi. Mən çox arzu edirəm ki, İsa Muğanna layiq olduğu kimi dünya səviyyəsinə çıxsın və tanınsın.

– Bu gün İsa Muğannaya layiqincə qiymət verildiyini, fəaliyyətinin kifayət qədər dəyərləndirildiyini düşünürsünüzmü?

– Mən bunu gənc olanda hər zaman deməyə çəkinirdim, artıq çəkinmədən deyirəm ki, İsa Muğanna hələ yetərli qədər tanınmayıb, istədiyi zirvəni əldə etməyib.

– Danılmaz faktdır ki, İsa Muğanna yaradıcılığı əvəzsizdir. Ailənizdə necə, özünü ədəbiyyata həsr edən İsa Muğanna davamçısı varmı?

– Ailəmizdə İsa Muğanna irsini davam etdirən nəvəsi Səma Muğannadır. Onun 4-cü kitabı olan “Qeyb olan uşaqlıq” bu yaxınlarda işıq üzü gördü. Kitabın təqdimatı Atatürk Mərkəzində oldu, həmin anın sevincini yəqin ki, təsəvvür edirsiniz. İnanıram ki, Səma gələcəkdə də qələminə sadiq qalacaq və İsa Muğanna adını, yaradıcılığını gücü çatandan da artıq dərəcədə işıqlandıracaq.