HƏMAS-la İsrail arasında 100 gündən artıqdır davam edən qanlı müharibənin nəticələri olduqca ağrılıdır.

Keçən ilin oktyabr ayının 7-də HƏMAS hərbi qruplaşmalarının İsrail ərazisinə hücumu İsrail tərəfdən 1200-dən çox insanın ölümü və 240 admın girov götürülməsi ilə nəticələnmişdi. 

Qəzza Səhiyə nazirliyinin məlumatlarına görə, müharibə başlayandan bu bölgədə 25 000 adam öldürülüb, 50 000-dən çox insan yaralanıb. Ölənlərin 70%-ni qadınlar və uşaqlar təşkil edir. Bölgədə mövcud olan evlərin 69%-i məhv edilib, milyona yaxın insan müvəqqəti qalma düşərgələrinə yerləşdirilsə də, bu düşərgələr İsrail hərbiçiləri tərəfindən davamlı şəkildə bombalanır. 

Qəzza zolağında səhiyyə sistemi demək olar ki, tamamilə məhv edilib. Sadəcə olaraq, artmaqda olan yaralıları müalicə etmək üçün heç bir yer yoxdur və onların çoxu ölümə məhkumdur. Ümümdünya Səhiyyə Təşkilatı xəstəxanadakı vəziyyəti qan gölünə bənzədib. 

İsrail HƏMAS-ın bu hücumuna bölgədə böyük bir müharibəni başlatmaqla cavabv erdi. Sual olunur - HƏMAS İsrailə etdiyinin qarşılığının bu şəkildə veriləcəyinə əvvəlcədən gözə almışdımı? Heç şübhəsiz, ,HƏMAS-a rəhbərlik edənlər İsrailin bu hücuma aqressiv bir qarşılıq verəcəyini və HƏMAS-ı sona qədər məğlub etməyi hədəfləyəcəyini öncədən çox yaxşı bilirdilər.

Deməli, HƏMAS bu müharibəyə uzun illər ərzində əsaslı şəkildə hazırlaşmış və onun mümkün senarilərini öncədən ölçüb-biçə bilmişdi. Qəzzada çəkilən yeraltı tunellər, partizan müharibəsinə yüksək hazırlıq və bütün bu işləri görərkən müasir telefon və kompyuter texnologiyalarından istifadədən imtina edilməsi nə deməkdir? İsrail və Qərb kəşfiyyatlarının bu hazırlıqlardan xəbəri olmasın deyə HƏMAS liderləri bütün bu işləri görərkən yalnız kabel telefonlarından istifadəe tmişdilər. Elə bunun nəticəsidir ki, HƏMAS hərbi rəhbərliyi nəticə etibarilə İsraillə Fələstin arasında on illər boyu davam edən qarşıdurmada ilk dəfə olaraq bu qədər dirəniş göstərə bilirlər. 

Bu müharibənin başlamasının 100-cü günün ötməsinə və bu müddət ərzində onun ağır nəticələrinə baxmayaraq İsrail HƏMAS-ı tam yenə biməyib və təbii ki, Qəzza bölgəsinidə tam nəzarətə götürə bilməyib. İsrailin baş naziri B.Nətənyahu bu günlərdə müharibənin HƏMAS tam məğlub edilənə qədər davam edəcəyini bəyan edib.

Bəs HƏMAS rəhbərliyi nə düşünür? HƏMAS təslim olmaq fikrində deyil. Onlar bu mübarizədə nə vaxtsa qalib gələcəklərini düşünürlər. Bir Fələstin politoloqunun fikirlərini xatırlatmaq yerinə düşər. O deyir ki, İsrail və Qərb siyasətçiləri tarixdən dərslər çıxara bilmədilər.

Bir vaxtlar ABŞ prezidenti kiçik C.Buş da deyirdi ki, biz taliblərə qalib gəldik. Ancaq sonda nə oldu? Bu gün Əfqanıstan hökumətinin başında taliblər dayanır. Görünən budur ki, İsrail işğalına qarşı uzunmüddətli mübarizəyə hazırlaşmış HƏMAS rəhbərliyinin də düşüncələrində bu toxumlar yer alıb. 

Beynəlxalq ictimayyət artıq çoxdandır İsrailin bu aqressiyasına dur deməyə çalışır. Lakin yaxın müttəfiqi ABŞ-n dəstəyini alan İsrail, qələbəyə qədər bu müharibənin davam edəcəyini bəyan edir. 

Keçən ilin dekabr ayının 13-də BMT Baş Assambleyası Fələstin-İsrail ilə Misir və Mavritaniyanın təklif etdiyi Qətnaməni qəbul edib. Sənədi 153 dövlət, o cümlədən Rusiya və Çin dəstəkləyib, 10 dövlət buna qarşı çıxıb və daha 25 dövləti səsvermədə bitərəf qalıb. HƏMAS BMT Baş Assambleyasının Qəzza zolağında atəşkəsə çağıran qətnaməsini alqışlayır və beynəlxalq ictimaiyyəti BMT Baş Assambleyasının qətnaməsinə əməl etməsi üçün İsrailə təzyiq göstərməyə çağırır. 

2023-cü ilin dekabr ayının 29-da Cənubi Afrika Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində İsraili Soyqırım Cinayətinin Qarşısının Alınması və Cəzalandırılması haqqında Konvensiyanı pozmaqda ittiham edərək ona qarşı iddia qaldırıb və qaldırdığı iddia ilə bağlı məhkəməyə İsrailin günahını sübut edən 84 səhifəlik hesabat təqdim edib. Hesabatda İsrail ordusunun atdığı addımların özünümüdafiədən çox uzaq olduğu iddia edilir. 

Soyqırım Cinayətinin Qarşısının Alınması və Cəzalandırılması haqqında Konvensiya 1948-ci ildə BMT Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş və 1951-ci ildə rəsmi olaraq qüvvəyə minmişdir.

Vaxtılə bu sənədin meydana çıxmasının əsas motivinasist Almaniyası tərəfindən yəhudi xalqının soyqırımı idisə, indi, 70 ildən sonra bu sənəd bir vaxtlar soyqrıma məruz qalmış yəhudilərin yeni nəslini başqa xalqa qarşı eyni cinayətdə ittiham etmək üçün istifadə olunur.

Cənubi Afrikanın bu iddianı qaldırmasının səbəbi çox sadədir. Onilliklər boyu aparteidə qarşı mübarizə aparan bu ölkə sistemli irqçilik və ayrı-seçkilikdən əziyyət çəkən digər xalqlara kömək etməyi özünə borc bilir. İsrail de-yure Cənubi Afrika hakimiyyətinin aparteid tətbiq etdiyini tanısa da, de-fakto həmişə Nelson Mandelanı həbs edən rejimlə sıx əlaqə saxlayıb. Məşhur hüquq müdafiəçisinin özü də dəfələrlə İsraili fələstinlilərə qarşı aparteid siyasətinə görə tənqid edib. 

Bu münaqişənin sonu görünmür. Bu müharibə müstəvisində böyük güclərin ciddi qarşıdurmasının nə ilə nəticələnəcəyini də öncədən söyləmək çətin olsa da havadan üçüncü dünya müharibəsi barıtının qoxusu gəlir...

Fikrət Yusifov,
İqtisad elmləri doktoru, professor