Dildə sülhdən danışsalar da, Qafqaza soxulmuş güclər bölgədə yenidən idarə olunan konfliktlər dövrünə qaytarmaqda maraqlıdırlar.

Namiq Bilal

Avropa Parlamenti Azərbaycana qarşı növbəti qətnamə qəbul etdi. Qətnamədə qeyd edilir ki, Qarabağı tərk etmiş ermənilər geri qaytarılsın, “erməni irsi” qorunsun, Bakı həbsxanalarındakı separatçı erməni cinayətkarlar dərhal azad edilsin və s. Düzdür, qətnamədə “sülhü alqışlayırıq”, “ərazi bütövlüyü toxunulmazdır” və bu kimi gəlişi gözəl, mənasız çağırışlar da var. Avropalılar həmin çağırışları otuz il durmadan təkrarlayıblar, əməldə isə erməni işğalını dəstəkləyən bütün addımları atıblar.

Bir maraqlı məqama diqqət yetirək. Avropalıların, rusların və farsların fundamental maraqları əksər sahələrdə daban-dabana ziddir. Ukrayna münaqişəsində Avropa Rusiya ilə faktiki müharibə vəziyyətindədir. İran məsələsində də Avropa anti-İran cəbhəsindədir, Rusiya isə İranın yanında yer alır. Amma mövzu Türkiyə və ya Azərbaycan olunca, əbədi düşmənlər bütün ziddiyyətləri arxa plana ötürüb birləşirlər. Avropalıları, rusları, farsları və hətta çinliləri bir araya gətirən əsas strateji maraq anti-türk mövqeyidir.

Həm Azərbaycan, həm də Türkiyə Cümhuriyyəti qonşularla münasibətlərdə bu reallığı hər zaman diqqət mərkəzində saxlamaq məcburiyyətindədir. Belə durumlarda dövlətlər “təmkin, yoxsa təpki” kimi çətin seçim qarşısında qalırlar.

Son illərin təcrübəsi bir məqamı aydın şəkildə nümayiş etdirir: dövlətlərarası münasibətlərdə nə ədalət, nə hüquq, nə də mənəvi dəyərlər həlledici rol oynamır. Həlledici olan yalnız güc və təpki vermək iradəsidir. Azərbaycan da öz gücünə və potensialına adekvat şəkildə üzərinə yönələn təzyiqlərə təpki ilə cavab verir.

Rusiya AZAL-ın təyyarəsini vurdu. Azərbaycan son dərəcə sərt təpki verdi, mövqeyindən geri addım atmadı. Nəticədə Rusiya kimi dünya gücü rəsmi Bakının haqlı mövqeyini qəbul etmək məcburiyyətində qaldı.

İran ərazisindən Naxçıvana dron hücumu edildi. Azərbaycan yenə sərt təpki verdi, üstəlik İranla quru sərhədlərini iki günlük bağladı. İran “dronu biz atmadıq” deyərək məsələnin araşdırılacağını bəyan etmək məcburiyyətində qaldı.

Azərbaycanın həm Rusiyaya, həm də İrana verdiyi təpki hansısa emosional addım deyil. Bu sərt reaksiyaların arxasında qarşılıqlı maraqlara əsaslanan dərin hesab dayanır. Azərbaycan həm Rusiya, həm də İran üçün vazkeçilməz tərəfdaşdır. Rəsmi Bakı bu vazkeçilməzliyin sərhədlərini dəqiq hesablayır və təpkisinin dozunu həmin sərhədlərin tam həddinə qədər artırır.

İndi isə Avropa Parlamenti erməni qətnaməsini gündəmə gətirdi. Üstəlik, yaranmış yeni reallıqları nəzərə almadan. Bugünkü vəziyyət bir neçə il əvvəlkindən tam fərqlidir. Azərbaycan ərazi bütövlüyünü hərbi yolla təmin edib, Bakı öz gücünün sərhədlərini dəqiq hesablayır. Avropa da əvvəlki kimi nəhəng geosiyasi güc mərkəzi deyil.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, beynəlxalq münasibətlərdə əsas şərtlərdən biri, bəlkə də birincisi, kimin kim üçün daha vazkeçilməz tərəfdaş olmasıdır. Bu gün Azərbaycan Avropa üçün qat-qat daha önəmlidir, nəinki Avropa Azərbaycan üçün. Ukrayna müharibəsi və Körfəz böhranı Avropanın enerji damarlarını ciddi şəkildə sıxır.

Azərbaycan həm özü enerji mənbəyidir, həm də Mərkəzi Asiya enerji daşıyıcılarının Avropaya ötürülməsi üçün əsas tranzit ölkədir. Belə kritik məqamda Avropa Parlamentinin Azərbaycanı qarşısına alan qətnamə qəbul etməsi ciddi suallar doğurur.

Son dərəcə məntiqsiz görünən bu qətnamənin meydana çıxma səbəbini araşdırmağa çalışaq.

Cənubi Qafqaz həm Şərq–Qərb, həm də Şimal–Cənub nəqliyyat dəhlizləri üçün əsas keçid məntəqəsidir. Bu regionda Avropanın, ABŞ-nin, Rusiyanın, Çinin və İranın həyati əhəmiyyətli maraqları mövcuddur.

Təəssüf doğuran məqam odur ki, adı çəkilən güclər Cənubi Qafqaza yaradıcı və qurucu layihələrlə deyil, daha çox millətlərarası konfliktləri körükləmək və yönləndirmək yolu ilə daxil olublar. Bölgənin ən qanlı münaqişəsi olan Ermənistan–Azərbaycan qarşıdurması artıq yekunlaşıb. Nəticədə Qafqaza müdaxilə etmiş güclər oyundankənar vəziyyətdə qalıblar. Dildə sülhdən danışsalar da, adı çəkilən güclərin hamısı Cənubi Qafqazı yenidən idarə olunan konfliktlər dövrünə qaytarmaqda maraqlıdırlar.

Azərbaycana təsir imkanları məhduddur. Qalır Ermənistan tərəfi. Həm Rusiyanın, həm də Avropanın Ermənistan və Qarabağ faktoru ilə bağlı fəaliyyətlərindəki sinxronluğa diqqət yetirək. Hər iki tərəf ermənilərin yenidən Qarabağa qaytarılmasından danışır, erməni milli hissiyatını anti-Azərbaycan ovqatına kökləyir.

Dövlətlər öz siyasətlərini üç-beş il üçün deyil, daha uzunmüddətli perspektiv üçün qururlar. Rusların və avropalıların bu gün Qarabağ məsələsindəki fəallığının mahiyyəti də erməni və türk milli kimliklərinin barışmasını maksimum dərəcədə əngəlləmək və gələcəkdə, daha uyğun şəraitdə, Cənubi Qafqazı yenidən alovlandırmaqdır.

Rəsmi Bakı, heç şübhəsiz, bu ssenarini görür və Avropaya “Avropa Parlamenti” vasitəsilə verilən mesajlara kifayət qədər sərt formada cavab verir.

“AzPolitika.info”