“Müasir həyatı dərmansız təsəvvür etmək çətindir. İnsan elə düşünür ki, dərman bütün dərdlərin əlacıdır. Amma buna baxmayaraq onun istifadəsində səhvlərə yol verir. Məsələn onlardan ən geniş yayılanı Azərbaycana xas olan qonşu sindromudur. Yəqin sizə də qonşuyla oxşar simptomları yaşıb eyni dərmanları qəbul etmə halları tanışdır. Təəssüf ki, bu hallarda nəticələr acınacaqlı ola bilər”.

“Yeni Gundem” xəbər verir ki, bu barədə dərmanları qəbul edərkən ən çox buraxdığımız səhvləri həkim konsultant, T.Ü.F.D Yazgul Abdıyeva açıqlayıb.

– Dərmanlardan yalnış istifadə bizi hansı təhlükə ilə üz-üzə qoyur?

– Əhali arasında ən çox özünü müalicəyə metodlardan biri də venadaxili qlükoza,  kakarbaksılaza vitamin serimumun təyin olunmasıdır. Amma bu hallar çox yalnış haldır. Çünki elə xəstələr var ki, özü bilmir şəkərli diabetdə xəstədir. Ona görə də bu hallar hiperqlinik şokun əmələ gəlməsinə və xəstənin ölümlə nəticələnən halları nə gəlməsinə səbəb olur.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına əsasən bütün dünyada 50 faizdən çox dərmanların qeyri düzgün istifadəsi və ya satılmasına rast gəlinir və 50 faizinə çox xəstələr isə qeyri düzgün istifadə edir. Həkim yazdığı dərmandan qeyri düzgün istifadə etməsi bu da xəstələrdə xəstənin kəskinləşməsinə səbəb olur.

– Dərmanla müalicənin əsas növlərinə nə aiddir?

– Dərmanla müalicə nisbi olaraq bir neçə qrupa ayrılır. Birinci etiotrop müalicə. Yəni xəstəliyi törədən səbəbi araşdırmaq lazımdır. Etio yunan sözü olub səbəb deməkdir. Məsələn pinevmaniya zamanı hansı bakteriyalar tərəfindən törədilməsi öyrənilməlidir. Bu törədicisinə qarşı olan bir müalicə növüdür.

Etiotrop müalicə müddətində həkim etiologiyanı düzgün aydınlaşdırmalıdır ki, xəstələnin etiotrop müalicəsində hansı etnoloji amillərə əsaslanaraq diaqnoz qoyulub. Çünki düzgün dozanın seçilməsi xəstənin tez sağalmasına səbəb olur.

İkinci qrupunun müalicələrdə tutaq ki, travmatik zədələnmələr zamanı müəyyən trama zamanı çox güclü ağrı sindrom olur. Yəni bu zaman xəstənin travmatik şoka sala biləcək bir fəsaddan qurtarmaq üçün yəni ən güclü ağrıkəsicilərdən istifadə olunur ki, xəstə bu vəziyyətdən çıxsın. Amma bu travmanı müalicə eləmir ağırı şokunu götürür. Bu isə kausatik müalicədir.

Üçüncü növ müalicədə isə əvəzedici müalicələr var. Əvəzedici müalicədə orqanizminin fizioloji aktiv maddələrinin çatışmamazlığı nəticəsində təyin olunmuş müalicə üsuludur.

Tutaq ki, şəkərli diabet xəstələrində insulinin təyini və ya digər harmonal xəstələrdə hormonların təyini bu isə əvəzedici müalicəyə aiddir.

Ümumiyyətlə pasiyentlər həkimin yazdığı müalicə qaydalarında xüsusilə riayət etməlidir. Sonrakı müalicə üsulunda üstünedici müalicələridir. Bu hansısa funksiyası zəifləməsi zamanı təyin olunmuş üstünedici dərman vasitələridir. Yəni immunitet sistemini gücləndirir vasitələr.

 -Qeyri rasional dərman istifadəsi hansı fəsadlara yol açır?

Bunun ən əsas problemlərdən biri də bir xəstəliyin müalicə müddətində çox sayda dərman prepartlarından istifadəsidir. Bu isə elmi dildə polipragmaziya adlanır. Hər bir dərmanın arzu olunan təsirlə yanaşı arzu olunmayan əlavə təsirləri də var.

Məsələn günümüzdə tez-tez rast gəlinən kəskin respirator virusu infeksiyaları zamanı xəstə özbaşına antibiotik qəbul eləyir. Bunun həkimsiz qəbulu bir sıra ağırlaşmalara səbəb olur. Yəni xəstənin daha da zəifləməsinə yol açır. Həmçinin daxili orqanların zədələnməsinə gətirib çıxara bilər.

– Daim dərman içmək məcburiyyətində olan insanlar bəzən dərman qəbulunda səhlənkarlıq edirlər, sizcə bu nə dərəcədə düzgündür?

Bir çox xəstəliklərdən olduğu kimi eyni zamanda qanlaxtalanması yüksək olan xəstələrdə də nəzarətsiz təyin olunan dərmanların gecikdirilməsi və ya səhlənkar atılmasının fəsadları müşahidə olunur.

Ümumiyyətlə dərmanların kəsilməsini yəni qəbulunun dayandırılmasını həkim təyin etməlidir.

Qeyd edək ki, həkim məsləhəti olmadan ağrıkəsicilərdən də uzun müddətli istifadə kəskin problemlərə məsələn, mədə xorasına, qanaxmalara və qaraciyər çatışmazlığına gətirib çıxarır.

Son olaraq onu vurğulamaq istəyirəm ki, bəzən hamiləlik dövründə qəbul edilən dərman preparatları var ki, istifadəsi zamanı artıq uşaqlarda müəyyən bir gizli xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur. Və adi bir boğaz ağrısını uşaqlarda müalicə edən həkim bunu bimirsə onun yazdığı antibiotiklər əks reaksiya verə bilir. Buna görə də ildə bir dəfə də olsa hər kəsin çekap müayinədən keçməsi vacibdir.