Qurani-Kərimdə adı çəkilən quşlardan biri də hüdhüddür.

Mediaxeberleri.Az oxu24.com-a istinadən xəbər verir ki, bu quşun adı xüsusilə Həzrət Süleymanın (ə.s.) hekayəsi ilə bağlı olaraq çəkilir. Quranda onun Səba məmləkətindən gətirdiyi xəbər və Süleyman peyğəmbərin bu xəbərə münasibəti diqqət çəkən məqamlardandır.

Hüdhüdün Quranda xatırlanması təsadüfi hadisə kimi deyil, Hz. Süleymanın Allah tərəfindən ona verilmiş xüsusi hakimiyyəti və müxtəlif canlıların dilini anlaması ilə bağlı hadisələr silsiləsinin bir hissəsi kimi təqdim olunur.

Qurani-Kərimin “Nəml” surəsində bildirilir ki, Süleyman peyğəmbər quşları yoxlayarkən hüdhüdün olmadığını görür. O deyir:

“Quşları yoxladı və dedi: ‘Nə üçün hüdhüdü görmürəm? Yoxsa o, burada deyil?’”

Daha sonra hüdhüd peyğəmbərin qarşısına çıxaraq mühüm bir xəbər gətirir. O, Səba ölkəsində gördüklərini Süleyman peyğəmbərə danışır və həmin ölkədə bir qadının hökmranlıq etdiyini bildirir. Hüdhüdün gətirdiyi xəbərin ən mühüm hissəsi isə Səba xalqının Allaha deyil, Günəşə sitayiş etməsi idi.

Quranda hüdhüdün sözləri belə nəql edilir:

“Mən Sənin bilmədiyin bir şeyi öyrəndim. Sənə Səbədən doğru bir xəbər gətirmişəm. Mən orada bir qadının onlara hökmranlıq etdiyini gördüm. Ona hər şeydən verilmişdir və onun böyük bir taxtı vardır. Mən onu və xalqını Allahı qoyub Günəşə səcdə edən gördüm...”

Beləliklə, Quranda hüdhüd sadəcə bir quş kimi deyil, mühüm bir xəbərin çatdırılmasında vasitə olan canlı kimi təqdim edilir. Onun gətirdiyi məlumat Süleyman peyğəmbərin Səba hökmdarı Bilqislə bağlı hadisələrin başlanmasına səbəb olur.

Bu hekayənin diqqətçəkən tərəflərindən biri də budur ki, hüdhüd öz gördüklərini Süleyman peyğəmbərə çatdırır və hadisənin mahiyyətini düzgün müşahidə edir. Lakin burada mühüm bir dini məqam var: Quranda hüdhüdə xüsusi fövqəltəbii güclər verilməsi deyil, Süleyman peyğəmbərin Allahın izni ilə quşlara və digər canlılara hakim olması və onların dilini anlaması vurğulanır.

Hüdhüd quşu ilə bağlı xalq arasında və müxtəlif dini-mədəni mənbələrdə çoxsaylı maraqlı məlumatlar da yayılıb. Bu quşun sədaqətli olması, həyat yoldaşına bağlılığı və müəyyən davranışları haqqında müxtəlif rəvayətlər mövcuddur.

Bəzi rəvayətlərdə hüdhüdün ömrü boyu yalnız bir həyat yoldaşı seçdiyi və yoldaşı öldükdən sonra başqa həyat yoldaşı qəbul etmədiyi bildirilir. Erkək hüdhüdün dişiyə yemək gətirməsi, onun qarşısında müəyyən davranışlarla cütləşməyə hazır olduğunu göstərməsi barədə də müxtəlif təsvirlərə rast gəlinir.

Lakin bu məlumatların hamısını dini hökm və ya elmi fakt kimi qəbul etmək doğru olmaz. Hüdhüdün davranışları ilə bağlı elmi müşahidələr mövcud olsa da, “həyatında yalnız bir dəfə evlənir və yoldaşı öldükdən sonra heç vaxt başqa yoldaş seçmir” kimi iddialar ayrıca elmi mənbələrlə təsdiqlənməlidir.

Hüdhüdün görünüşü isə onu digər quşlardan fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərindəndir. Başındakı açılıb-bağlana bilən kəkili onun ən xarakterik əlamətidir. Kəkil açıldıqda quşun başında sanki tac varmış kimi görünür. Elə buna görə də hüdhüd tarix boyu müxtəlif xalqların mədəniyyətində özünəməxsus quş kimi tanınıb.

Onun uzun və nazik dimdiyi də diqqətçəkən xüsusiyyətlərindəndir. Hüdhüd əsasən torpağın səthində və torpağa yaxın ərazilərdə qida axtarır. Uzun dimdiyi vasitəsilə torpağı eşələyərək müxtəlif həşəratları və digər kiçik canlıları tapıb çıxara bilir.

Hüdhüdün qida rasionunda müxtəlif həşəratlar, sürfələr və digər kiçik onurğasızlar yer ala bilər. Bu xüsusiyyət ona torpaq üzərində qida axtaran quş kimi xüsusi üstünlük verir.

Hüdhüdlə bağlı ən çox danışılan məsələlərdən biri də onun su mənbələrini aşkar etməsi barədə rəvayətlərdir. İslam mədəniyyətində yayılan bəzi rəvayətlərdə hüdhüdün yerin altında suyun olduğunu hiss etdiyi və Süleyman peyğəmbərə belə yerləri göstərdiyi qeyd edilir. Bundan sonra həmin ərazilərin qazılması və su mənbələrinin üzə çıxarılması barədə hekayələr danışılır.

Bu səbəbdən bəzən hüdhüd məcazi şəkildə “su axtaran quş” və ya “su mühəndisi” kimi təqdim edilir. Lakin bunu müasir elmi mənada hüdhüdün yerin dərinliyindəki suyu xüsusi hiss etməsi kimi qəti fakt hesab etmək düzgün deyil. Bu, daha çox dini rəvayətlər və xalq arasında formalaşmış təsvirlərlə bağlıdır.

Qurani-Kərimdə isə hüdhüdün əsas xüsusiyyəti onun Süleyman peyğəmbərə Səba ölkəsi haqqında xəbər gətirməsidir. Bu hadisə “Nəml” surəsində geniş şəkildə təsvir edilir.

Hüdhüd Səba ölkəsində insanların Günəşə sitayiş etdiyini gördükdən sonra bunu Süleyman peyğəmbərə xəbər verir. Süleyman peyğəmbər isə onun gətirdiyi məlumatı dərhal təsdiqlənmiş həqiqət kimi qəbul etmir. Əksinə, hüdhüdə xəbərinin doğru olub-olmadığının yoxlanılması üçün məktub aparmağı tapşırır.

Bu məqam Qurandakı hekayənin mühüm tərəflərindən biridir. Çünki burada xəbərin yoxlanılması, məlumatın dəqiqləşdirilməsi və tələsik qərar verilməməsi kimi əhəmiyyətli bir prinsip də görünür.

Süleyman peyğəmbər hüdhüdün gətirdiyi məlumat əsasında Səba hökmdarı Bilqisə məktub göndərir. Məktubda Allahın adı ilə başlanır və Səba xalqı Allaha təslim olmağa dəvət edilir.

Bundan sonra hadisələr daha da maraqlı istiqamətdə inkişaf edir. Səba hökmdarı Bilqis Süleyman peyğəmbərin məktubunu aldıqdan sonra öz əyanları ilə məsləhətləşir. Nəticədə onun Süleyman peyğəmbərlə qarşılaşması və İslam ənənəsində mühüm yer tutan hadisələrin baş verməsi təsvir edilir.

Beləliklə, kiçik bir quşun gətirdiyi xəbər böyük bir hadisələr zəncirinin başlanğıcına çevrilir.

Hüdhüdün Quranda xatırlanmasının əsas səbəbi də məhz bu hadisədir. Quranda onun haqqında danışılması həmin quşun bütün xalq arasında yayılan müxtəlif xüsusiyyətlərinin təsdiqi anlamına gəlmir. Qurani-Kərim hüdhüdü konkret hadisə kontekstində xatırladır.

Digər tərəfdən, İslam mədəniyyətində hüdhüd əsrlər ərzində sədaqət, xəbərçilik, uzaqgörənlik və müşahidə ilə əlaqələndirilib. Süleyman peyğəmbərin hekayəsində hüdhüdün rolu onun yalnız bir quş olmadığını, Allahın yaratdığı canlıların hər birinin özünəməxsus xüsusiyyətlərə malik olduğunu xatırladan nümunələrdən biri kimi qəbul edilir.

Burada başqa mühüm məqam da var. Qurani-Kərimdə heyvan və quşlarla bağlı hekayələr insanlara müxtəlif mənəvi mesajlar çatdırmaq məqsədi daşıyır. Süleyman peyğəmbərin hekayəsində də əsas diqqət yalnız hüdhüdün özünə deyil, Allahın qüdrətinə, peyğəmbərlik missiyasına, tövhidə və insanın Allahın yaratdığı aləmdəki yerinə yönəlir.

Hüdhüdün Səba ölkəsində insanların Günəşə səcdə etdiyini müşahidə etməsi və bunu Süleyman peyğəmbərə çatdırması isə hekayənin ən diqqətçəkən hissələrindən biridir. Qurandakı bu hadisə insan üçün mühüm bir düşüncə də yaradır: bəzən böyük bir həqiqətin çatdırılmasında çox kiçik görünən bir canlının belə rolu ola bilər.

Bu baxımdan hüdhüdün Quranda adının çəkilməsi onun zahiri görünüşündən daha çox, Süleyman peyğəmbərin həyatında oynadığı rolla əlaqəlidir.

Hüdhüdün uzun məsafələr uçması, müxtəlif iqlimlərdə yaşaması və köç etməsi ilə bağlı da məlumatlar mövcuddur. Lakin “minlərlə kilometri yorulmadan, susamadan və acımadan qət edir” kimi ifadələri sözün həqiqi mənasında elmi fakt kimi qəbul etmək olmaz. Köçəri quşların uzun məsafələr qət edə bilməsi onların fizioloji xüsusiyyətləri ilə bağlıdır, lakin belə uçuşlar zamanı onların enerji və su ehtiyacları da mövcuddur.

Həmçinin hüdhüdün Quranda Səba ilə əlaqələndirilməsi onun konkret olaraq “Yəməndən Fələstinə fasiləsiz uçduğu” barədə bütün detalları təsdiqləmir. Quranda hüdhüdün Səba haqqında məlumat gətirdiyi bildirilir, lakin müasir coğrafi və bioloji təfərrüatları mətnə əlavə edərkən diqqətli olmaq lazımdır.

İslam ənənəsində hüdhüdün xüsusi yeri məhz Qurandakı bu hekayə ilə bağlıdır. O, Süleyman peyğəmbərin ordusundakı quşlardan biri kimi təsvir edilir və onun yoxluğu peyğəmbərin diqqətindən yayınmır.

Bu hekayə eyni zamanda insanı təbiətə başqa gözlə baxmağa da sövq edir. Adi görünən bir quşun belə özünəməxsus həyat tərzi, qidalanma xüsusiyyətləri və təbiətdə mühüm rolu vardır.

Hüdhüdün başındakı kəkili, uzun dimdiyi, torpaqdan qida axtarması və xarakterik uçuşu onu digər quşlardan fərqləndirir. Qurani-Kərimdə isə onun adı insanlıq tarixində ən məşhur peyğəmbər hekayələrindən birinin mühüm hissəsində keçir.

Bu səbəbdən “Nə üçün hüdhüd quşunun adı Quranda çəkilir?” sualının cavabı ilk növbədə Süleyman peyğəmbərin Səba məmləkəti ilə bağlı hadisəsində hüdhüdün xəbər gətirməsi ilə əlaqədardır. Qurandakı hekayənin əsas mesajı isə hüdhüdün fövqəltəbii xüsusiyyətlərindən daha çox Allahın qüdrəti, tövhid və Süleyman peyğəmbərə verilmiş nemətlər ətrafında qurulur.

Hüdhüd haqqında sonradan formalaşmış müxtəlif rəvayətlər və maraqlı inanclar isə ayrıca mədəni və folklor qatını təşkil edir. Onları Quran ayələri ilə eyniləşdirməmək, elmi faktları isə rəvayətlərdən ayırmaq daha doğru yanaşmadır.

Qurani-Kərimdə “Nəml” surəsindəki bu hekayə insana həm də mühüm bir dərs verir: bəzən kiçik görünən bir canlının belə böyük bir hadisənin gedişində mühüm rolu ola bilər. Hüdhüdün gətirdiyi xəbər isə bir quşun sadəcə məlumat çatdırması deyil, Süleyman peyğəmbərin Səba hökmdarı ilə əlaqəsinin başlanmasına səbəb olan hadisə kimi Quranda öz yerini alıb.