Bu gün Azərbaycanda Neftçilər Günü qeyd edilir. Bu, Azərbaycanın iqtisadi suverenliyinin və gücünün bünövrəsini yaradan, gecə-gündüz fədakarcasına əmək sərf edən neft-qaz sahəsi mütəxəssislərinin şərəfinə keçirilən müqəddəs peşə bayramıdır.

Hər xalqın tarixində elə tarixi anlar mövcuddur ki, onlar yalnız təqvimdə qeyd olunmur, eyni zamanda insanların yaddaşında fəxrlə yaşamaqda davam edir. 20 sentyabr Azərbaycan xalqı üçün belə əlamətdar günlərdən birini təşkil edir.

Bu gün sadəcə bir təqvim tarixi deyil - ölkəmizin "qara qızıl"ını xalqın firavanlığına və dövlətin tərəqqisinə xidmət etdirən mühəndislərin, qazmaçıların, geoloqların və neft sektorunun bütün əməkçilərinin zəhməti qarşısında dərin hörmət və ehtiramın ifadəsidir.

Bu tarixin seçilməsi təsadüfi xarakter daşımır - 32 il öncə məhz bu gün Azərbaycanın gələcək inkişaf yolunu müəyyənləşdirən və onu beynəlxalq enerji xəritəsində öncül mövqeyə yüksəldən "Əsrin müqaviləsi" imzalanıb. Həmin müqavilə Azərbaycanın müstəqillik dövrünün iqtisadi tarixində yeni səhifə açıb, dövlət quruculuğunu gücləndirib və xalqın rifahının yüksəlməsinə ciddi təkan verib. Şübhəsiz ki, Neftçilər Gününün əhəmiyyəti təkcə bu müqavilə ilə məhdudlaşmır. Bu bayram həm də əsrlər boyu "qara qızıl"ın Azərbaycana bəxş etdiyi zəngin irsin, neftçilərin misilsiz fədakarlığının və yorulmaz əməyinin təntənəsidir.

Dünyada neftin paytaxtı adını qazanmış şəhər

Azərbaycan neftinin hekayəsi hələ XIX əsrdə, Bakı torpaqlarından yüksələn alovlarla başlayıb.Neft yataqlarının sənaye üsulu ilə ilk dəfə istismarı məhz Bakıda reallaşdırılıb. XX əsrin başlanğıcında Azərbaycan bütün dünyada neftin paytaxtı kimi tanınırdı. 1901-ci ildə hasil edilən 11 milyon ton neft qlobal istehsalın yarısından çoxunu təşkil edirdi. Bakı həmin dövrdə sadəcə bir şəhər yox, dünyanın enerji mərkəzi sayılırdı.

Lakin tarix həmişə düz xətlə irəliləməyib. Sovet İttifaqının dağılması, yeni iqtisadi modelə keçid prosesi Azərbaycanı ciddi sınaqlarla qarşılaşdırdı. Məhz belə bir məqamda - 1994-cü ildə imzalanan "Əsrin müqaviləsi" xalqımız üçün həlledici dönüş nöqtəsinə çevrildi. "Azəri-Çıraq-Günəşli" (AÇG) yataqlarının istismarı ilə əlaqədar dünyanın qabaqcıl şirkətləri ilə qurulmuş tərəfdaşlıq Azərbaycanın neft sənayesinə yeni nəfəs gətirdi. Müasir infrastruktur formalaşdırıldı, hasilat həcmi və səmərəliliyi yüksəldi, ölkəyə milyardlarla dollar həcmində investisiya axını təmin edildi.

Bu gəlirlər Azərbaycanın dövlət büdcəsini möhkəmləndirdi, sosial proqramlara və infrastruktur layihələrinə geniş maliyyə imkanları yaratdı. Enerji ixracı ölkəmizi Avropa və bütün dünya üçün etibarlı tərəfdaşa çevirdi. Ən vacibi isə odur ki, bu nailiyyətlər Azərbaycan dövlətinin güclənməsinə və beynəlxalq arenada nüfuzunun artmasına mühüm töhfə verdi.

Azərbaycanın enerji gücünü göstərən rəqəmlər

Bu gün Azərbaycan qlobal enerji bazarında əhəmiyyətli rol oynayan ölkələr sırasındadır. Xəzər dənizi hövzəsinin ən iri neft ixracatçılarından biri olaraq ölkəmiz Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) və digər beynəlxalq əhəmiyyətli layihələr vasitəsilə strateji əhəmiyyət daşıyır. Yalnız BTC boru kəməri ilə 2006-cı ildən indiyədək 631 milyon ton xam neftin beynəlxalq bazarlara çatdırılması Azərbaycanın enerji potensialını bir daha aydın şəkildə ortaya qoyur.

AÇG yataqlar blokunda istehsal olunan yüz milyonlarla ton neft və yüz milyardlarla kubmetr təbii qaz Azərbaycanı regional enerji xəritəsinin əsas mərkəzinə çevirib. Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) bu layihədə ən böyük pay sahibidir və bu amil ölkəmizin enerji gələcəyi üzərindəki nəzarətini daha da gücləndirir.

Bu ilin birinci yarısında Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) boru xətti üzrə əməliyyat məsrəflərinə təxminən 75 milyon ABŞ dolları, kapital xərclərinə isə 57 milyon ABŞ dolları yönəldilib. Ümumi uzunluğu 1 768 km olan bu boru kəməri 2006-cı ilin iyununda istifadəyə verildiyi tarixdən 2026-cı ilin iyun ayının sonunadək cəmi təqribən 631 milyon ton, yəni 4,7 milyard bareldən çox xam neft daşıyıb. Bu həcmdən Ceyhan limanında 6 276 tanker doldurularaq dünya bazarlarına yola salınıb.

Bu ilin yanvar-iyun aylarında BTC boru kəməri vasitəsilə təqribən 13 milyon ton (təxminən 94 milyon barel) xam neft və kondensat ixrac edilib. Həmin həcmlər Ceyhan terminalında 131 tankerə yüklənərək beynəlxalq bazarlara göndərilib.

Hazırda BTC boru kəməri əsas etibarilə Azərbaycandan AÇG nefti və "Şahdəniz" kondensatını nəql edir. Bundan başqa, BTC xətti ilə Xəzər regionunun digər ölkələrindən - Qazaxıstan, Türkmənistan, eləcə də SOCAR-ın Azərbaycanda hasil etdiyi əlavə həcmlərdən olan xam neft və kondensat da daşınır.

Bu ilin iyulun 1-dən etibarən BTC boru kəmərinin operatorluğu, eyni zamanda həm BTC, həm də Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (CQBK) sistemləri üzrə ümumi əməliyyat fəaliyyətlərinin idarəçiliyi "BP Exploration (Caspian Sea) Limited" şirkətindən SOCAR-ın törəmə quruluşu olan "SOCAR Midstream Operations" MMC-yə ötürülüb.

Enerji layihələrinin son göstəriciləri

AÇG və "Şahdəniz" yataqlarının istismara verildiyi tarixdən 2026-cü ilin iyulun 1-dək qaz kondensatı daxil olmaqla 679,8 milyon tona yaxın neft, eləcə də 529,6 milyard kubmetr həcmində qaz hasil edilib. Bu həcmin 625,6 milyon ton nefti və 251,1 milyard kubmetr qazı AÇG-nin, 54,2 milyon tona yaxın kondensatı və 278,5 milyard kubmetr qazı isə "Şahdəniz"in payına düşür.

Bu gün AÇG müqaviləsində ən böyük iştirak payı - 35,3 % - SOCAR-a məxsusdur. Yataq sahəsində neft hasilatı 7 platformadan həyata keçirilir. Bunlardan ən aşağı hasilat göstəricisi 1997-ci ildən fəaliyyətə başlayan "Çıraq" platformasına aiddir - burada sutkada 19,3 min barel neft istehsal olunur. Ən yüksək nəticə isə "Mərkəzi Azəri" platformasında müşahidə edilir - gündəlik hasilat 88 min barel, illik isə təxminən 4,4 milyon ton səviyyəsindədir.

Bununla belə, qlobal mühit dəyişməkdədir. Enerji bazarında yeni reallıqlar - neftə olan tələbin azalma tendensiyası, bərpa olunan enerji mənbələrinin ön plana keçməsi - Azərbaycanı da yeni strateji yanaşmalara istiqamətləndirir. Ölkənin prioritetləri artıq yalnız neftlə məhdudlaşmır, eyni zamanda qaz sənayesinin gücləndirilməsi, qaz ixracının genişləndirilməsi və alternativ enerji sahəsinə yönəlmiş investisiyaların artırılması da gündəmdədir.

Milli qürur günü

Neftçilər Günü təkcə bir peşə bayramı olaraq qeyd edilmir, eyni zamanda Azərbaycanın əmək sərf edən neftçilərinə, "qara qızıl" tarixini qələmə alan insanlara dərin hörmət günüdür. Bu tarix həmçinin dövlətimizin qüdrətini, xalqımızın möhkəm iradəsini və gələcək nəsillərə ötürdüyümüz zəngin enerji irsini bir daha yaddaşlara həkk edir.

32 il bundan öncə imzalanmış "Əsrin müqaviləsi" artıq öz effektivliyini tam şəkildə təsdiqləyib - Azərbaycanı güclü və suveren dövlət kimi bərqərar edib. Hazırda isə yeni əsrin tələblərinə cavab vermək məqsədilə Azərbaycan neftçiləri yenidən ön cərgədədir - bu dəfə daha ekoloji, daha dayanıqlı və innovasiyalara əsaslanan enerji gələcəyi naminə.