Ayətullah Əli Xameneyinin İranın dini liderliyinə yüksəlişi kimi ölümü də səsli-küylü oldu. Ölümünə sevinənlərlə birlikdə kədər hissinə düşənlər də az deyil. Bir qrup insan İranın molla rejimindən xilasını qeyd etməyə hazırlaşarkən digər qisim isə dini liderlərinin ölümünü islam dininə zərbə kimi görürlər.

Bəs Ayətullah Əli Xameneyi şəhid hesab olunurmu?

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı Pravda.az-a açıqlama verən ilahiyyatçı Əkrəm Həsənov bildirib ki, bu mövzu problemli məsələdir, çünki hansı tərəfdən fikir bildirilsə, ona qarşı mənfi reaksiyalar olacaq:

“Bu da o deməkdir ki, əslində bu problemi yaradan da elə mövzusu olan şəxsdir. Biz bu barədə qəti hökm deyə bilmərik. Çünki bu mövzu cəmiyyətimizdə emosional müzakirə mövzusudur. Amma ilahiyyatçı olaraq məsələyə ölçü ilə yanaşmaq lazımdır. Çünki “şəhid” anlayışı siyasi termin deyil, dini termindir və onun öz meyarları var. “Qurani Kərim”də buyurulur ki, Allah yolunda öldürülənləri ölü saymayın, onlar Rəbbinin yanında diridirlər. Bu ayə şəhidlik məqamının ucalığını göstərir. Amma burada əsas ifadə “Allah yolunda”dır. Hər döyüşdə ölən insan şəkildə şəhid sayılmır. Niyyət, məqsəd və mübarizənin mahiyyəti əsasdır. Məhəmməd peyğəmbər (s.ə.s) buyurur ki, kim Allahın kəlamı uca olsun deyə döyüşərsə, o Allah yolundadır. Bu hədis açıq şəkildə göstərir ki, zahiri olaraq döyüşdə ölmək kifayət deyil. Döyüşün məqsədi və niyyəti mühümdür. Klassik alimlər, o cümlədən İmam Nəvəvi və İbn Həcər qeyd edirlər ki, şəhidlik hökmü həm zahiri, həm də batini tərəfi olan məsələdir. Zahirdə müsəlman olaraq döyüşdə öldürülən şəxsə fiqhi baxımdan şəhid hökmü verilə bilər. Amma Allah qatındakı həqiqi məqam niyyətə və əməlin mahiyyətinə bağlıdır. Onu isə yalnız Allah bilir”.

Ə.Həsənov vurğulayıb ki, tarix boyu siyasi rəhbərlərin ölümü ilə bağlı müzakirələr çox olub: “Bir tərəf onu müdafiə edir, digər tərəf lənət oxuyur. Amma burada diqqətli olmaq lazımdır. Kiminsə siyasətini bəyənməmək ayrı məsələdir, onun axirət hökmünü vermək isə ayrı məsələdir. Biz insanlar zahirə görə hökm verə bilərik, qəlbləri isə Allah bilir. Xameneyinin timsalında da məsələ belədir. Əgər bir insan müsəlmandırsa və müharibə şəraitində öldürülübsə, fiqhi baxımdan şəhid hökmü məsələsi müzakirə oluna bilər. Amma onun siyasəti, qərarları, doğru və ya yanlış addımları ayrıca tarixi və siyasi məsələdir. Bu iki şeyi qarışdırmaq olmaz. Bir insanın siyasi fəaliyyətini tənqid etmək olar. Amma onun axirətdəki hökmünü qəti şəkildə müəyyən etmək insanın işi deyil. Burada başqa bir incə məqam da var. Quranda ədalət prinsipi çox açıq qoyulur. “Bir qövmə olan kin sizi ədalətsizliyə sövq etməsin” buyrulur. Yəni simpatiya da, antipatiya da ölçünü dəyişməməlidir. Biz hər döyüşdə ölənə avtomatik şəhid desək, doğru olmaz. Eyni zamanda siyasi səbəblərə görə kimisə dərhal kafir və ya lənətlik elan etmək də dini baxımdan təhlükəlidir. Müasir müharibələr isə daha mürəkkəbdir. Dövlətlər arasında gedən siyasi və geosiyasi qarşıdurmalar klassik fiqh kitablarında olan sadə cəbhə anlayışı ilə eyni deyil. Bu gün döyüşlər ideoloji, strateji, regional maraqlar üzərində qurulur. Ona görə də hər hadisəyə eyni qəliblə yanaşmaq olmaz. Şəhidlik böyük məqamdır. O, siyasi simpatiya ilə paylanan titul deyil, Allahın verdiyi məqamdır. İnsan zahirə görə danışa bilər, amma son hökmü Allah verir. Hər döyüşdə ölən şəhid sayılmır. Şəhidlik niyyət və məqsədlə bağlıdır. Konkret bir şəxsin axirət hökmünü isə biz yox, Allah bilir. Bizim vəzifəmiz ölçünü qorumaqdır, emosiyaya qapılmaq yox. Bu məsələlərdə ehtiyatlı danışmaq zəiflik deyil, dini məsuliyyətdir”.

İlahiyyatçı Tural İrfanın sözlərinə görə, şəhidlik elə də asan, ucuz məsələ deyil və kiminsə haqqında konkret şəhid statusu, yaxud adı vermək üçün onun bütün batini və zahiri həyat fəaliyyətinə bələd olmaq lazımdır:

“İctimaiyyət tərəfinə məlum olan fəaliyyəti ilə bağlı yalnız dildə demək olar ki, filankəs şəhiddir, yaxud şəhid deyil. Hər döyüşdə ölən şəhid sayılmır. Şəhidlik üç qisimdir. Axirət, dünya şəhidi, həm dünya, həm axirət şəhidi. Axirət şəhidi odur ki, onun harada hansı faydalı işə görə həyatını itirdiyini ya hamı, ya da çoxu bilmir. Ancaq Allah bilir. Dünya şəhidi odur ki, ilahi kitabları qəbul etməyən, yaxud inanmayan, yaxud qeyri-müsəlman haqq-ədalət uğrunda həlak olur. Dünyada hamı onu şəhid kimi qəbul edir. Lakin axirətdə onun aqibəti Allaha aiddir. Həm dünya, həm axirət şəhidi isə müsəlman, dinə bacardığı qədər riayət edən, haqq-ədalət, Vətən, namus üçün canını verəndir ki, bu dünyada hamı onu şəhid qəbul edir, Qurana görə axirətdə də Yaradan tərəfindən mükafatlandırılacağına inanır. Bəzən də elə şəxslər olur ki, onun mübarizəsi, əsl hədəfi, fəaliyyətinin əsas məqsədi və ölümü yaxud ölüm səbəbi tam məlum olmur. Siyasi tərəfdarları onu dərhal şəhid elan edirlər. Amma əks zümrə də onu şəhid hesab etmir, əksinə günahkar bilir. Yəni, ziddiyətli və birmənalı qəbul olunmayan kəslər olur. Belə şəxslər barədə ümumi icma, yəni müsəlman din alimləri yekdil rəy verməlidir. Quran meyarına görə müsəlmanlara zərər vuran, onlara təcavüz edən, vəhdətini pozan, ixtilaf salan şəxslər bu fəaliyyəti zamanı həlak olarsa, şəhid sayılmaz. Peyğəmbər səhabələri Talha bin Ubeydullah və Zebeyr bin Avvam müsəlmanların ittifaqını pozmaq üçün qanuni xəlifə olan İmam Əli bin Əbu Talıba qarşı savaşıb öldürülüblər. Onlara şəhid deyilməyib. Amma vətəni, xalqı, haqq-ədalət uğrunda öldürülənlər qeyd etdiyim üç şəhid kateqoriyasının birinə aid sayıla bilər. Həmçinin İmam Hüseynin və övladlarının Kərbəlada ölümü şəhadət sayılıb. Çünki onun məramı və məqsədi məlum idi, hərəkatı zamanı da bircə müsəlmana zərər, ziyan vurmamışdı”.