Azərbaycan hökuməti 2015-ci ildən başlayaraq aqrar sahənin inkişafını prioritet elan edib. Kənd təsərrüfatı texnikalarını lizinqə verilməsi Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin "Aqrolizinq" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə məxsus kənd təsərrüfatı texnikasının və texnoloji avadanlıqların hüquqi və fiziki şəxslərə lizinqə verilməsi və ya lizinq yolu ilə satılması Qaydaları" 31 mart 2005-ci il tarixli 58 saylı qərarı ilə təsdiq olunmuş Qaydalar əsasında həyata keçirilir. 2020-ci ildə “Aqrolizinq” ASC adı dəyişdirilərək “Agroservis” kimi də təsbit olunsa da, hələ də lizinq mexanizmi bu təşkilatın fəaliyyətində əsas rol oynayır (hazırda hüquqlarının bir hissəsi AKİA-ya keçib). Kənd təsərrüfatı texnikaları lizinqlə əsasən Aqrolizinq (və ya onun yeni strukturu olan Aqroservis) tərəfindən verilir. Aqrolizinq zamanı fermer texnikanı tam ödəniş etmədən, uzunmüddətli və güzəştli şərtlərlə, mərhələli ödənişlə istifadə edir və ödənişlər bitdikdən sonra texnika tam mülkiyyətinə keçir. Fermerlər onlara yaradılmış şəraitdən razı qalsalar da, bir bəzi fermerlər onlara təqdim edilən texnikların keyfiyyətindən, verilmə müddətindən narazılıq edirlər. Belə ki, kiçik təsərrüfat sahiblərinin lizinqdən yararlanmaqda çətinlik çəkməsi, texnikanın mövsüm vaxtı (əkin, biçin dövründə) əlçatan olmaması, zədələnmiş və ya istifadə olunmuş texnikanın “yeni” kimi verilməsi deyilən iddialar sırasındadır.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı Pravda.az-a açıqlama verən iqtisadçı ekspert Akif Nəsirli Aqrolizinqin texnika lizinqi üzrə fəaliyyətinin müəyyən uğurlarla yanaşı, bir sıra problemlərlə də xarakterizə olunduğunu vurğulayıb:

“Müsbət tərəf odur ki, texnika lizinqi üçün ilkin ödənişlərin aşağı olması və dövlət güzəştləri fermerlərin modern texnikaya çıxışını artırır, regionlarda geniş fermer əhatəsi təmin edilir və maarifləndirmə tədbirləri həyata keçirilir. Tənqidi tərəflər arasında texnikanın bəzi hallarda səmərəli istifadə edilməməsi, dövlət tərəfindən güzəştli şərtlərin bazarda rəqabəti zəiflətməsi, özəl lizinq şirkətlərinin aqrar lizinqə marağının azalması və texnika parkının yenilənməsi problemləri qeyd oluna bilər. Ümumilikdə lizinq mexanizmi sektora fayda versə də, istismar nəzarətinin, monitorinqin, texnika yenilənməsi siyasətinin və rəqabət mühitinin gücləndirilməsinə ehtiyac var”.

AKİA ilə Aqrolizinq və digər qurumlar arasında əsas fərqdən bəhs edən A.Nəsirli AKİA-nın kənd təsərrüfatının maliyyələşdirilməsi, kreditlərin verilməsi, zəmanətlərin tətbiqi, subsidiyaların yönləndirilməsi və donor layihələrinin icrası kimi geniş funksiyalara malik olduğunu bildirib: “Agentlik həm dövlət büdcəsi, həm də Dünya Bankı, Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondu (IFAD), Asiya İnkişaf Bankı (ADB), Avropa İttifaqı kimi beynəlxalq qurumlarla birgə layihələr vasitəsilə maliyyə alətlərini tətbiq edir. Aqrolizinq isə əsasən kənd təsərrüfatı texnikasının lizinq yolu ilə təmin edilməsi üzrə ixtisaslaşıb və daha çox texnika təchizatı, lizinq mexanizmi və satış-logistika funksiyalarını icra edir. Digər qurumlar, məsələn, Aqrarkredit və ya AzAFF kimi mexanizmlər daha məhdud, müəyyən kredit proqramlarına fokuslanan strukturlardır və AKİA bu proqramların həm operatoru, həm də icraçısı rolunu yerinə yetirir. Ümumi nəticə kimi AKİA çoxşaxəli maliyyə dəstəyi funksiyasına malikdir, Aqrolizinq isə yalnız texnika lizinqi üzrə ixtisaslaşmış bir qurumdur. AKİA-nın maliyyə dəstəyinin investisiya səmərəliliyinə təsiri əsasən giriş baryerlərinin azalması, kiçik və ucqar fermer təsərrüfatlarının kapitala çıxış imkanının genişlənməsi, texnika, suvarma, anbar, toxum kimi investisiyalara əlçatanlığın artması ilə özünü göstərir. Donor layihələri və zəmanət mexanizmləri vasitəsilə özəl bankların aqrar sektora cəlb olunması dövlət resurslarının multiplikativ təsirini gücləndirir. Kreditlə yanaşı texniki yardımın verilməsi investisiyaların rentabelliyini artırır. Bununla yanaşı, qeyri-düzgün hədəflənmə, monitorinq zəifliyi, subsidiyaların bazar mexanizmlərini zəiflətməsi, mənəvi risk və iqlim-bazar risklərinin yüksəkliyi kimi amillər səmərəliliyi azalda bilər. Dünyadakı empirik təcrübələr də göstərir ki, aqrar kredit sistemi düzgün dizayn edildikdə məhsuldarlıq və investisiyalar artır, lakin nəticə, mexanizmin keyfiyyətindən asılıdır”.

Ekspert onu da əlavə edib ki, beynəlxalq müqayisədə AKİA-nın modeli ABŞ-ın FSA sistemi ilə müəyyən oxşarlıqlara malikdir: “Hər iki qurum kredit və zəmanətlər təqdim edir, lakin FSA daha geniş servis infrastrukturuna və birbaşa fermer xidmətlərinə sahibdir. Türkiyənin Tarım Kredi modelində isə fəaliyyət kooperativ əsaslıdır, həm kredit, həm də tədarük zənciri birləşdirilir və fermerlərlə daha sıx əlaqə mümkündür. Avropa və AzAFF kimi maliyyə fasilitləri dövlət və donor riskini bölüşdürərək özəl bankların kredit verməsini stimullaşdırır və AKİA-nın istifadə etdiyi bəzi mexanizmlər bu modelə yaxındır. Mexanizmlər baxımından dövlət kredit modeli sosial məqsədlər üçün uyğundur, lakin idarəetmə riski yüksəkdir, kooperativ modeli daha bazar yönümlü və fermer-mərkəzlidi, zəmanət və banklara yönləndirmə mexanizmi isə özəl kapitalı cəlb etdiyi üçün daha davamlı qəbul edilir. Beynəlxalq təcrübəyə əsasən AKİA üçün bir neçə istiqamətdə təkmilləşmə üstünlük gətirə bilər: Subsidiya yönümlü modellərdən daha çox zəmanət və özəl bankların cəlb olunmasına əsaslanan mexanizmlərin tətbiqi; kreditlə bərabər biznes-planlaşdırma və texniki yardım paketlərinin genişləndirilməsi; kooperativlər və Aqrolizinq kimi qurumlarla inteqrasiya olunmuş kredit–lizinq mexanizmlərinin qurulması; risk qiymətləndirmə və kredit tarixçəsinin rəqəmsallaşdırılması və məlumatların mərkəzləşdirilməsi. Bu istiqamətlər investisiya səmərəliliyini artırmağa, dövlət və özəl sektorun rol bölgüsünü optimallaşdırmağa və aqrar maliyyə sisteminin davamlılığını gücləndirməyə kömək edə bilər”.