İsrail mediası və politoloqları hələ İrana qarşı ABŞ ilə birgə hərbi əməliyyatın ilk günlərində İsrailin olduqca sərfəli bir nəticə qazandığını qeyd edirdi. Bu nəticə ondan ibarət idi ki, həmin hərbi əməliyyatla təkcə İranın dini-siyasi rəhbərliyi, hərbi infrastrukturu və nüvə potensialı hədəf alınmamışdı. Eyni zamanda, İran bu zərbələrin “heyfini” körfəzdəki ərəb ölkələrindən və digər qonşularından çıxırdı. Nəticədə İsrail ABŞ ilə birgə bu müsəlman dövlətlərini bir-birinə vurdurdu və bunun üçün özünün bir dollar da xərci çıxmadı. Ərəblər İranın zərbələrindən ABŞ-dən aldığı silahlarla müdafiə olunur, İran isə özünün Çin və Rusiyanın köməyilə istehsal etdiyi silahları işlədirdi. Bir sözlə, İsrail özünə rəqib hesab etdiyi körfəz ölkələrilə İranı qarşı-qarşıya qoyub, bir-birilə döyüşdürməyə müvəffəq oldu. Əlbəttə ki, Benyamin Netanyahu hökuməti bunu özünün “tarixi nailiyyəti” hesab edə bilər…

Ancaq bütün bunları ABŞ də çox gözəl anlayır. ABŞ-nin indiki administrasiyası hər nə qədər İsrailin maraqlarından çıxış etsə də, bunun da bir həddi var. Bu hədd ABŞ maraqlarına ziyan dəyən nöqtədə bitir. İndi belə görünür ki, Netanyahu həmin nöqtəni də keçir. Belə ki, İran-ABŞ danışıqlarında “işıq ucu” görünən kimi, İsrail hansısa təxribata əl ataraq, onların uğur qazanmasını əngəlləyir.

İran tərəfi dəfələrlə bəyan edib ki, atəşkəs və sülh müqaviləsinə mütləq şəkildə İsrailin Livana qarşı təcavüzünün dayandırılması da daxil edilməlidir. Lakin İsrail heç cür buna məhəl qoymaq istəmir, Livana qarşı zərbələri və təcavüz aktlarını davam etdirir. Bu isə onsuz da kövrək olan İran-ABŞ ilkin anlaşmalarını dərhal zərbə altına qoyur və hətta sıfırlayır. Məhz bunun nəticəsidir ki, İran tərəfi İsrailin Livana son hücumlarından sonra ABŞ ilə danışıqları dayandırdığını bəyan edib.

Tramp vəziyyəti nəzarət altında saxladığını göstərmək üçün Tehranın bəyanatlarına baxmayaraq, İranla danışıqların davam etdiyini deməli oldu. O, ötən gün dedi ki, İran və ABŞ arasında ünsiyyət davam edir və medianın bunun əksini iddia edən xəbərləri "yalandır": "Danışıqlar dörd gün əvvəl, üç gün əvvəl, iki gün əvvəl, bir gün əvvəl və bu gün də daxil olmaqla davam edir. Onların hara aparacağını heç kim bilmir, amma mən İrana dediyim kimi, bu və ya digər şəkildə razılaşma əldə etməyin vaxtıdır!"

Tramp Vaşinqton və Tehran arasında ilkin razılaşmanın bir hissəsi olaraq İrandan yazılı nüvə güzəştləri istəyir. Bu barədə “ABC News” öz mənbələrinə istinadla məlumat yayıb. İranın danışıqları aparan nümayəndələri ABŞ-yə şifahi şəkildə İslam Respublikasının nüvə proqramı ilə bağlı bir neçə şərtə razılıq verəcəyinə zəmanət veriblər. Lakin məlumata görə, Tramp Tehrandan alınan zəmanətləri hələlik qeyri-kafi hesab edir.

Bir sözlə, tərəflərin razılığa gəlmək ərəfəsində olduğuna dair işarələr mövcuddur. Lakin İsrail bu prosesin müsbət sonluğunda qətiyyən maraqlı görünmür. Bu isə ABŞ-nin indiki administasiyası tərəfindən qıcıqla qarşılanır. Dünən “Axios” nəşri Donald Trampın İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahuyla telefonda danışdığını və Livanda gərginliyi artırdığı üçün onu danladığını, hətta təhqir etdiyini yazıb. Tramp İsrailin Livandakı hərəkətlərindən narahatlığını açıq şəkildə ifadə edib və bunun ABŞ-nin İranla apardığı danışıqlar prosesinə zərər vurduğunu bildirib.

Nəşrin öz mənbələrinə istinadla yazdığına görə, Tramp Netanyahunu İsraildə korrupsiya ittihamları əsasında həbsdən qurtardığını xatırladıb: “Mən olmasaydım, indi həbsdə idin. Səni mən xilas edirəm. Hazırda hamı sənə nifrət edir və buna görə də hamı İsrailə nifrət edir”.

Trampın öz davranışları və nitqi nəzərə alındıqda, onun İsrailin Baş nazirinə dedikləri “kor kora kor deməsə…”, yaxud “dəlidən doğru xəbər” misallarını xatırladır…

Lakin əgər doğrudan da Tramp telefon danışığında bu ifadələrdən istifadə edibsə, onun haqlı olduğunu etiraf etməmək olmur. Göründüyü kimi, İsrailin Netanyahunun rəhbərliyi altında atdığı və bütün beynəlxalq hüquq və normaları, bəşəri dəyərləri tapdalayan addımları o dərəcədə əndazəni aşıb ki, hətta heç də dünyanın psixi cəhətdən ən “ölçü-biçili adamı” olmayan Tramp belə buna etiraz etmək zorunda qalıb. Ancaq bir şeyi də unutmayaq ki, Trampın dərdi fələstinlilərin, livanlıların və s. faciəsi, İsrailin imici, bu ölkəyə nifrət səviyyəsi yox, Netanyahunun şəxsən onun “ayağını tapdalamasıdır”…

Cəlal Məmmədli