Ekspertlər deyir ki, sahibsiz heyvanlarla bağlı problemin həllində birbaşa dövlətin dəstəyinə ehtiyac var

“Bəzi icra başçıları itləri güllələdir. Bu, qeyri-insani hərəkətdir”. Bu günlərdə Gəncədə 68 yaşlı kişi küçə itlərinin hücumuna məruz qalıb, vəziyyəti ağırdır. Başından və bədəninin bir çox nahiyəsindən ağır xəsarətlər alan 68 yaşlı K.Səfərov xəstəxanalardan birinin reanimasiya şöbəsinə yerləşdirilib.

Çox keçməyib ki, Gəncədə 39 yaşlı qadını da küçədə it dişləyib. Şəhər sakini 1986-cı il təvəllüdlü Ü.Abbasova müxtəlif bədən xəsarəti ilə xəstəxanaya yerləşdirilib. Qadına yardım edilib, vəziyyətinin kafi olduğu bildirilir.

Həmçinin Lənkəran şəhərinin mərkəzində sakinlər sahibsiz küçə itlərinin qorxusundan rahat gəzə bilmirlər. Onlar şəhərdə sahibsiz itlərin yaratdığı təhlükə ilə bağlı şikayət ediblər. Bildirilir ki, səhər məktəbə, işə gedəndə küçə itlərlə dolu olur: “Bu itlər bəlkə də quduzdur. Səhər uşaqlar məktəbə gedəndə üstlərinə hürürlər. Onlar da qorxurlar. Problemə bir çarə tapılsa sevinərik”, -  deyə sakinlərdən biri söyləyib.

Parlamentin son iclasında deputat Kamran Bayramov da bu problemə toxunub: “Məsələn, Xətai rayonunda, şəhərin kənarında axşamlar sakinlər öz evlərinə getməyə qorxurlar, küçələr itlərlə doludur. Bələdiyyələr bu istiqamətdə hansı işləri görürlər? O itlərin sığınacaqlarda yerləşdirilməsi ilə bağlı bir tədbirlər görürlərmi?”

Bu gün Azərbaycanda sahibsiz itlərin sayının çox, ya da az olduğunu deyə bilmirik. Onların statistikasını heç kim aparmayıb və bu barədə, ümumiyyətlə, məlumat verilmir. İstər Bakıda, istərsə də regionlarda sahibsiz heyvanların çoxluğunu son vaxtlar kütləvi hal alan şikayətlərdən müəyyən etmək olar.

Küçə itləri ilə bağlı problem niyə həllini tapa bilmir?

Nərminə Qəribova

Sağlam Gələcək Naminə QHT koalisiyasının sədri Nərminə Qəribova “Yeni Müsavat”a açıqlamasında bildirib ki, insanlarda təbiətə və heyvanlara qarşı həssas münasibət aşılanmalıdır: “Biz hazırda bir layihənin üzərində işləyirik. Layihədə göstərilir ki, insanlar evlərində qalan artıq qida məhsullarını küçə heyvanlarına əlçatan olan yerlərə qoysunlar. Çünki ac olan acıqlı olar. Gəlin sual edək, 2-3 min insanın yaşadığı bir qəsəbədə balaca it və ya pişik niyə ac qalmalıdır?! Bu nə dərəcədə doğrudur. Bu istiqamətdə təbliğat aparırıq.

İnsan heyvanlara qarşı pis rəftar edirsə, hansısa bir uşaq iti, yaxud pişiyi təpikləyirsə, o, gələcəyin sosiopatıdır. Valideyn həyəcan təbili çalmalıdır ki, mənim uşağım niyə bu hərəkəti etdi. Bizdə isə əksinədir, insanlar heyvanları qovalayır, daşlayır. Məsələnin həllini bunda görürlər. Doğrudur, quduz olan heyvanlar var, amma bu bizim onlara biganə olmağımıza əsas vermir. Küçə heyvanlarına yemək verilməsi də həm etik, həm də ekoloji baxımdan əhəmiyyətli bir məsələdir. Bu, insanları daha empatik və məsuliyyətli etməyə təşviq edə bilər. Bu cür davranış, cəmiyyətin ümumi etik dəyərlərinə müsbət təsir göstərir".

Müsahibimiz deyib ki, hazırda heyvanlara qarşı məsuliyyətli davranış haqqında qanun üzərində işlər gedir:  “Biz də ictimai dinləmədə iştirak edirik. Bu gün itin, pişiyin qulağı, burnu kəsilirsə, bu cinayətdir. Belə olan halda heyvanları cinayətkarlardan qorumaq lazımdır. Azərbaycanda sahibsiz pişikləri qorumaq, onları yedizdirmək və sığınacaq tapmaq itlərə nisbətən asandır. İtlərlə bağlı isə məsələnin həlli böyük vəsait tələb edir. Dövlət səviyyəsində dəstək lazımdır. Məsələn, hansısa qurum  restoranlar, hotellərlə müqavilə bağlayar, onlar isə qida artıqlarını heyvan sığınacaqlarına pulsuz verərlər. Bu gün mən 20-30 pişiyi qidalandırmağa çalışıram.  Amma büdcəm daha artığını etməyə imkan vermir. Amma sistemli şəkildə dövlət tərəfindən sığınacaq yaradılsa və restoran, hotellərlə əməkdaşlıq edilsə, problemin qarşısı alınar. Azərbaycanda sahibsiz heyvan çox deyil ki, qidalandırmaq çətin olsun. Fərdi şəkildə heyvan sığınacaqları var. Zaqatalada bacı-qardaş belə bir sığınacaq açıb. Lakin onlar da çox əziyyət çəkirlər, maliyyə sıxıntıları olur. İtlərə nə qədər çörək yedizdirsinlər. Müalicələrinə də axı pul lazımdır”.

Elman Cəfərli

“Heyvanları güllələmək insanlığa yaraşan addım deyil. Heyvan hücum edirsə, deməli, acdır”. “Yaşıl Dünya” Ekoloji Maarifləndirmə" İctimai Birliyinin sədri, ekoloq Elman Cəfərli deyir ki, küçə itləri ilə bağlı problemin həllində birbaşa dövlətin dəstəyinə ehtiyac var: “Heyvanlar üçün sığınacaqların yaradılması qaçılmazdır. İtlər orada vaksinasiya edilməli, qısırlaşdırılmalı, sonra təbiətə buraxılmalıdır. Onların hamısını sığınacağa yığmaq mümkün deyil. Yaxşı olardı ki, hansısa qurum bu işlə məşğul olsun. İtlər qida tapsa, insana heç hücum da etməz. Bir nəfər vətəndaş Mərdəkanda könüllü olaraq sahibsiz heyvanlar üçün sığınacaq açmışdı.  Lakin o sığınacaq yaşayış yerinə yaxın olduğu üçün qonşuların narazılığına səbəb olmuşdu. Bildirirdilər ki, həyətdən kəskin iy gəlir, hürüşmələr gecə saatlarında yatmalarına mane olur. İnsanlar da bu məsələdə haqlıdırlar. Ona görə də sığınacaqlar şəhərdən bir az kənarda olsa yaxşıdır. Küçə heyvanlarının biomüxtəlifliyini qorumaq lazımdır. Biz biosistemi məhv edə bilmərik. Bəzən itləri güllələyirlər, onları zəhərləyirlər. Bu, yanlış bir şeydir. Dövlət bu işə əncam çəkməlidir. Qidası olan, tibbi müayinə aparılan sığınacaqlar yaratmasaq, məsələ həllini tapmayacaq”. 

 Sahib Məmmədov

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin icraçı direktoru Sahib Məmmədov deyir ki, sahibsiz itləri həmişə müvafiq sığınacaqla təmin etmək çətindir. Lakin insanları onlardan qorumağın yolları var: “Sivil ölkələrdə belə sığınacaqları əhali öz ianələri ilə yaradır və saxlayır. Azərbaycanda isə belə bir ənənə yoxdur. Əksinə, bir neçə heyvansevər sığınacaq yaratmışdı, yaşayış məntəqələrinin yaxınlığında olduğu üçün insanlar şikayət etdi və onlar da həmin yerləri bağlamaq məcburiyyətində qaldılar. Ölkəmizin insanlarında belə bir fikir var ki, Allah bütün nemətləri yalnız insanlar üçün yaradıb, yerdə qalan canlılar ölsələr də olar. Lakin dünya hamı üçündür. İndiki halda problemin ilkin həll yolu odur ki, küçə itləri yığılıb peyvənd olunur, daha sonra qısırlaşdırılır və yenidən küçəyə buraxılır. İtlərin insanlara qarşı aqressiyasına gəlincə isə bu, insanların onlara göstərdiyi münasibətin göstəricisidir. İnsanlar onları qovur, daşlayır. Bu da heyvanlarda  özünümüdafiə instinktini yaradır və insan görəndə aqressivləşirlər, hücum edirlər. Küçə heyvanlarının aqressivliyinin digər səbəblərindən biri də ac olmalarıdır. Məsələn, mən vaxt tapan kimi onlara yem aparıb verirəm və mənə heç vaxt hürmürlər. Əksinə, hər dəfə görəndə ətrafıma qaçıb quyruqlarını bulayırlar. Ən yaxşı həll yolu küçə heyvanlarına münasibətimizi yumşaltmaqdır. Onları güllələmək isə sadəcə vəhşilikdir. Bəzi icra başçıları itləri güllələdir. Bu, qeyri-insani hərəkətdir. Buna görə Azərbaycan beynəlxalq hesabatlara düşür”. 

Şahanə RƏHİMLİ,
“Yeni Müsavat”