Azərbaycanda bank sistemində ciddi problemlərdən biri vaxtında qaytarılmayan kreditlərdir. Belə borclar həm bankların maliyyə göstəricilərinə mənfi təsir göstərir, həm də müştərilərin sosial və iqtisadi durumunu zəiflədir.

Maraqlıdır, kredit hansı müddətdən sonra “gecikmiş kredit” hesab olunur və bunun nəticələri nədir? Banklar gecikmiş kreditləri izləmək üçün hansı addımlar atır və müştəriləri hansı sanksiyalar gözləyir? Gecikmiş kredit problemi orta və aşağı gəlirli insanlar üçün nə qədər təhlükəlidir?

Bu barədə Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli “AzPolitika”ya açıqlamasında deyib ki,Azərbaycanda kredit münasibətləri və onların gecikməsi məsələləri əsasən Mərkəzi Bank tərəfindən müəyyən edilmiş qaydalar və bankların daxili siyasətləri ilə tənzimlənir.

Onun sözlərinə görə, adətən kredit üzrə ödəniş müəyyən edilmiş tarixdə həyata keçirilmədikdə və gecikmə 1 gündən çox davam etdikdə həmin məbləğ gecikmiş ödəniş kimi qeydə alınır: “Praktikada isə 30 gündən artıq gecikmiş borclar artıq problemli və ya gecikmiş kredit kimi qiymətləndirilir və bankın risk portfelində ayrıca kateqoriyaya salınır. Gecikmiş kreditin ilk nəticəsi cərimə faizlərinin və əlavə ödənişlərin hesablanmasıdır. Müqavilədə göstərilən şərtlərə uyğun olaraq hər gecikmə günü üçün əlavə faiz tətbiq oluna bilər. Gecikmə davam etdikcə bank müştəri ilə əlaqə saxlayır, xəbərdarlıq edir, restrukturizasiya və ya ödəniş qrafikinin dəyişdirilməsi kimi variantlar təklif edə bilər. Əgər borc uzun müddət ödənilməz qalarsa, məsələ məhkəməyə çıxarıla, borcun məcburi tutulması, əmək haqqına və ya əmlaka yönəlmə kimi hüquqi tədbirlər görülə bilər. Bu zaman müştərinin kredit tarixçəsi də pisləşir və gələcəkdə kredit almaq imkanları xeyli azalır”.

Ekspert əlavə edib ki, banklar gecikmiş kreditləri xüsusi risk idarəetmə sistemləri vasitəsilə izləyir: “Hər bir müştərinin ödəniş intizamı qeydə alınır və məlumatlar kredit bürolarına ötürülür. Gecikmə artdıqca kredit daha yüksək risk kateqoriyasına keçirilir və bank həmin kredit üzrə ehtiyat vəsait ayırmalı olur ki, bu da bankın maliyyə nəticələrinə mənfi təsir göstərir. Gecikmiş kredit problemi xüsusilə orta və aşağı gəlirli insanlar üçün daha təhlükəlidir. Bu qrupun maliyyə ehtiyatı az olduğuna görə iş yerinin itirilməsi, gəlirin azalması və ya gözlənilməz xərclər birbaşa ödəniş qabiliyyətinə təsir edir. Cərimə faizləri borcun məbləğini sürətlə artırır və insan borc tələsinə düşə bilər. Nəticədə ailənin sosial vəziyyəti pisləşir, psixoloji gərginlik artır və uzunmüddətli maliyyə sabitliyi pozulur.

Bu səbəbdən kredit götürərkən real gəlir səviyyəsini düzgün qiymətləndirmək, ehtiyat fondu yaratmaq və çətinlik yarandıqda gecikməni uzatmadan bankla danışıqlara başlamaq çox vacibdir. Vaxtında müraciət edildikdə banklar adətən daha yumşaq həll yollarına üstünlük verirlər”.

Oğuz Ayvaz 

AzPolitika.info