Azərbaycanda minimum əmək haqqının məbləği ildə azı bir dəfə yenidən nəzərdən keçiriləcək. Bu, Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin bugünkü iclasında müzakirə olunan Əmək Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklikdə əksini tapıb.

Təklifə əsasən, minimum əmək haqqına müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qurumların təqdim etdiyi təkliflər əsasında səlahiyyətli dövlət orqanı tərəfindən ildə bir dəfədən az olmayaraq baxılacaq. Qeyd olunub ki, minimum əmək haqqı işçilərin əsas yaşayış səviyyəsinin təminində mühüm sosial alət hesab olunur və bu məsələ bir çox beynəlxalq təşkilatların, xüsusilə Beynəlxalq Əmək Təşkilatının daim diqqət mərkəzindədir. Məhz bu səbəbdən Dünya Bankı Qrupunun “Business Ready” hesabatında minimum əmək haqqının qanunla mütəmadi yenilənməsinin məcburi olmaması Azərbaycanın bal itirdiyi məqamlar sırasında göstərilib.

Bu amil nəzərə alınaraq, Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini və Biznes mühiti və beynəlxalq reytinqlər üzrə Komissiyanın sədri tərəfindən 2025-ci il 19 fevral tarixində təsdiqlənmiş tədbirlər planına uyğun olaraq Əmək Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi ilə bağlı qanun layihəsi hazırlanıb. Layihənin qəbul edilməsi minimum əmək haqqının müəyyənləşdirilməsində dövri mexanizmin yaradılmasını, sosial müdafiə sisteminin gücləndirilməsini və “Business Ready” hesabatında qeyd olunan göstərici üzrə ölkənin bal itirməsi probleminin aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur.

Bu barədə iqtisadçı Xalid Kərimli “AzPolitika”-ya şərhində bildirib ki, minimum əmək haqqının hər il nəzərdən keçirilməsi ümumilikdə müsbət və proqressiv yanaşmadır. İqtisadçının sözlərinə görə, minimum əmək haqqına iki-üç ildən bir baxılması vəziyyətində onun daha kəskin və böyük artımlarına zərurət yaranır ki, bu da xüsusilə biznes üçün ağrılı prosesə çevrilir. Halbuki əmək haqqına hər il baxılması dəyişikliklərin daha yumşaq və mərhələli şəkildə aparılmasına imkan verir.

İqtisadçı qeyd edir ki, minimum əmək haqqının hazırkı məbləği 400 manatdır və sonuncu dəfə bu göstəriciyə 2025-ci ilin yanvarında baxılıb: “Büdcə qanunvericiliyinə uyğun olaraq, minimum əmək haqqı məsələsi dövlət büdcəsi ilə birgə müzakirə olunduğu üçün növbəti dəyişikliklərin ən tez 2027-ci ilin yanvarında mümkün olması ehtimal edilir. Bu da göstərir ki, qanunvericilikdə dövri mexanizmin olmaması əmək haqqının iqtisadi alət kimi təsir gücünü azaldır”.

Xalid Kərimlinin fikrincə, minimum əmək haqqına hər il baxılması inflyasiya proseslərinin nəzərə alınmasını asanlaşdırır: “Əks halda, gec-gec edilən artımlar həm işçi, həm də sahibkar üçün əlavə çətinliklər yaradır. Çünki birdən-birə edilən böyük artımlar sahibkarın xərclərini kəskin şəkildə yüksəldir və bu yükü qısa müddətdə kompensasiya etmək mümkün olmur. Əksər hallarda sahibkarlar əmək haqqını bazar şərtlərinə uyğun müəyyən edirlər. Məsələn, bazar əmək haqqı 700–800 manat olduğu halda minimum əmək haqqı 400 manatdırsa, işçiyə faktiki olaraq daha yüksək maaş verilir. Lakin minimum əmək haqqının artması əsasən əmək müqaviləsində göstərilən məbləğə və vergilərə təsir edir. Minimum əmək haqqı birdən-birə yüksəldikdə sahibkar üçün vergi və sosial ödəniş yükü də qəfil artır və bu, ciddi problemə çevrilir”.

“Bəzi hallarda minimum əmək haqqının artırılması işçinin real gəlirinin artmasına yox, əksinə, azalmasına səbəb ola bilər. Məsələn, işçi faktiki olaraq 700 manat maaş alırsa, minimum əmək haqqı aşağı olanda vergilər də aşağı tutulur. Minimum əmək haqqı artırıldıqda isə vergi yükü yüksəlir və nəticədə işçinin kartına köçürülən məbləğ azalır. Bu halda işçi qeyri-rəsmi ödənişlərin sahibkar tərəfindən artırılacağına ümid edir ki, bu da hər zaman baş vermir”, – deyə o qeyd edib.

Xalid Kərimli xüsusilə vurğulayır ki, minimum əmək haqqının gec-gec və kəskin artırılması özəl sektorda bəzən işçi ixtisarlarına, qiymət artımlarına və ya əmək haqqının optimallaşdırılmasına gətirib çıxarır: “Bu isə həm inflyasiyanı sürətləndirə, həm də məşğulluğa mənfi təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, dövlət sektorunda tətbiq olunan tarif sistemi minimum əmək haqqına birbaşa bağlıdır. Tarif cədvəlinin birinci pilləsi minimum əmək haqqı ilə müəyyən olunur və növbəti pillələr ondan yuxarı hesablanır. Minimum əmək haqqına iki-üç ildən bir baxıldıqda dövlət qulluqçuları da uzun müddət maaş artımı olmadan qalırlar. Halbuki illik baxılma bu boşluğun yaranmasının qarşısını ala bilər”.

İqtisadçı qeyd edir ki, minimum əmək haqqına tez-tez baxılması işçilər üçün inflyasiyanın mənfi təsirini qismən azaldır və onların gəlirlərinin real dəyərini qoruyur. Bununla yanaşı, o bildirir ki, Azərbaycanda bəzi şirkətlərin hətta 400–500 manat minimum əmək haqqını ödəmək imkanları da məhduddur. Bu səbəbdən artımlar mərhələli və ehtiyatlı şəkildə aparılmalıdır ki, özəl sektor üçün kəskin yük yaranmasın.

Xalid Kərimlinin fikrincə, dövlət bu yükü büdcə gəlirləri hesabına daha rahat idarə edə bilir, lakin özəl sektor üçün bu imkanlar məhduddur. Buna görə də minimum əmək haqqının artırılması balanslı şəkildə həyata keçirilməlidir.

E. Bəyməmmədli
AzPolitika.info