"ABŞ-nin İrana hücum ehtimalı çox aşağıdır...İranda xaos yaratmaq o qədər də asan deyil" 

 "Bu, ABŞ əks-kəşfiyyatının çox ciddi uğursuzluğudur..."

Tanınmış hərbi analitik Aqil Rüstəmzadə regionda və dünyada baş verən əsas hadisələrlə bağlı "AzPolitika"nın suallarını cavablandırıb.
Müsahibəni təqdim edirik:

– Aqil bəy, əvvəlcə İran ətrafında yaranmış vəziyyəti dəyərləndirməyinizi istərdik. ABŞ-nin regiona böyük hərbi qüvvələr gətirməsi yaxın zamanlarda hücum əmri veriləcəyini deməyə əsas verirmi?

– Hazırda müşahidə etdiyimiz proseslərin əsas hissəsi informasiya və psixoloji müharibənin tərkib hissəsidir. Son bir-iki həftədə bunun açıq əlamətlərini görürük. ABŞ və İsrail bu mərhələdə İrana qarşı genişmiqyaslı hava kampaniyası aparmaq üçün yetərli hərbi-logistik potensial toplaya bilməyiblər. Unutmayaq ki, İran çox böyük əraziyə və ciddi hərbi imkanlara malik dövlətdir.

İraq müharibəsi zamanı ABŞ aylarla hazırlıq görmüşdü. İraqın nə ciddi raket arsenalı vardı, nə də ABŞ və İsrail bazalarına cavab vermək imkanı. İran isə həm qısa, həm orta, həm də uzunmənzilli raketlərə sahibdir. İran divara sıxılsa, bu arsenalı işə sala bilər.

– Deməli, hazırkı hərbi fəallıq real müharibədən çox, təzyiq mexanizmidir?

– Bəli. ABŞ məhdud, lokal zərbələr endirə bilər – 10, 20, 30 hədəf vurula bilər. Amma bu, strateji nəticə verməz. İranda idarəetmə sistemi artıq çoxpilləlidir, hər vəzifənin alternativləri var. Xaos yaratmaq o qədər də asan deyil. 

Əsas məqsəd İranı siyasi danışıqlara məcbur etməkdir. Nüvə proqramından imtina, ballistik raket sınaqlarının dayandırılması əsas tələblərdir. Hazırkı təzyiqlər də məhz bu məqsədə xidmət edir.

– Hücum olarsa, İranın mümkün cavab zərbələri hansı miqyasda ola bilər? Regionda hansı ölkələr risk altındadır?

– İranın yüzlərlə, bəlkə də minə yaxın raketi var. Bu raketlər ABŞ-nin regiondakı bazalarını, İsrailin hərbi obyektlərini hədəf ala bilər. Bu amil ABŞ və İsraili genişmiqyaslı müharibədən çəkindirən əsas səbəblərdən biridir.

Bundan əlavə, ABŞ və İsrailin radioelektron mübarizə imkanları çox güclüdür. İranın hava məkanına nəzarət imkanları ciddi şəkildə zəiflədilə bilər. Amma raket təhlükəsi hələ də qalır. Ona görə də hazırkı mərhələdə İrana qarşı geniş hərbi kampaniya ehtimalı çox aşağıdır. Hətta kiçik miqyaslı əməliyyat üçün belə ABŞ və İsrailə ən azı bir neçə həftədən bir neçə aya qədər hazırlıq vaxtı lazımdır. Döyüş sursatı, yanacaq, logistika – bunlar hamısı zaman tələb edir.

Unutmayaq ki, ABŞ başqa qitədə yerləşir və bu, ekspedisiya müharibəsi olardı. İsrailin 12 gün ərzində apardığı intensiv əməliyyatlar belə ciddi resurs itkisinə səbəb oldu.

– İran daxilində destabilizasiya və daha sonra qaçqın axını riski barədə nə düşünürsünüz?

– İran üçün Suriya ssenarisi ən təhlükəli variantdır. 90 milyonluq ölkədə belə bir xaos bütün regionu silkələyər. Bu, Azərbaycan və Türkiyə üçün də ciddi milli təhlükəsizlik təhdidi yaradar. Mən sərhədlərin açılmasının əleyhinəyəm. Amma əgər mərkəzi hakimiyyət idarəetməni itirsə, Azərbaycan və Türkiyənin beynəlxalq təşkilatlarla birgə, İran ərazisində humanitar məqsədli sülhməramlı əməliyyat keçirməsi müzakirə oluna bilər. Məqsəd dinc əhalini qorumaq olmalıdır, qaçqınları ölkəyə buraxmaq yox.

– Rusiya–Ukrayna müharibəsinin gedişində hazırkı vəziyyət nədən xəbər verir? Müharibənin dördüncü ili tamam olur. Hazırkı hərbi-siyasi vəziyyəti necə dəyərləndirirsiniz?

– Siyasi baxımdan əsas problem Donbas məsələsidir. Rusiya bu ərazilərin tanınmasını istəyir, Ukrayna isə razılaşmaq istəmir. Avropa Ukraynanın müharibəni davam etdirməsində maraqlıdır, çünki müharibə bitərsə, Rusiya ilə üz-üzə qalmaqdan çəkinirlər. Amma Ukrayna cəmiyyətində ciddi yorğunluq var. Humanitar vəziyyət ağırdır – enerji infrastrukturu dağıdılıb, insanlar soyuq, işıqsız qalır. Artıq “torpaq yox, insan həyatı” deyən siyasi fiqurlar meydana çıxır.

– Hərbi müstəvidə vəziyyət necədir?

– Rusiya ordusu da ciddi şəkildə zəifləyib. Aktiv hücum potensialı yoxdur. Ukraynanın isə canlı qüvvə problemi var. İrəliləyişlər çox yavaşdır – bəzən gündə 10–50 metr. Əsas problem Ukraynanın enerji sistemidir. Amma Qərb dəstəyi, generatorlar, Avropa şəbəkəsinə inteqrasiya vəziyyəti nisbətən sabitləşdirib. Buna baxmayaraq, xalqın dözümlülüyü tükənmək üzrədir.

– Sizcə, yaxın zamanda atəşkəs mümkündürmü?

– Düşünürəm ki, bu il müvəqqəti də olsa atəşkəsə nail olunması ehtimalı yüksəkdir. Hər iki tərəf tükənib. Rusiya da uzunmüddətli müharibəni davam etdirmək gücündə deyil. Amma bu proses qapalı danışıqlardan asılıdır.

– Aqil bəy, ABŞ-də Epşteyn qalmaqalı haqqında nə düşünürsünüz? Yəqin ki, bu, hansısa pedofilin şəxsi əyləncəsi olmayıb...

– Bu, ABŞ əks-kəşfiyyatının çox ciddi uğursuzluğudur. Siyasi və biznes elitasının bu cür kompromatlarla ələ keçirilməsi misli görünməmiş hadisədir. Əgər bu məlumatlar doğrudursa, bu, dünya tarixinin ən uğurlu kəşfiyyat əməliyyatlarından biri, eyni zamanda ən böyük əks-kəşfiyyat fiaskosudur.
Bu qalmaqalın siyasi nəticələri hələ uzun müddət davam edəcək.

E. Rüstəmli
E. Bəyməmmədli
"AzPolitika.info"