Azərbaycan Mərkəzi Bankının AMB) 2026-cı ilin birinci yarısına dair açıqladığı son statistik göstəricilər ölkənin bank sektorundakı mövcud mənzərəni və ev təsərrüfatlarının maliyyə davranışlarını aydın şəkildə ortaya qoyur. Ortaya çıxan mənzərə həm bank sisteminə olan etimadın, həm də əhalinin borc yükünün dinamikası baxımından diqqətəlayiq məqamlarla zəngindir.

Manata inam qayıdır

Mərkəzi Bankın rəsmi məlumatlarına görə, hazırda əhalinin (fiziki şəxslərin) banklardakı əmanətlərinin ümumi həcmi təxminən 17,4 milyard manat təşkil edir. Bu göstərici vətəndaşların bank sektoruna olan inamının sabit qaldığını nümayiş etdirir.

Depozit portfelinin daxili strukturuna nəzər saldıqda bir neçə mühüm tendensiya nəzərə çarpır. İlk növbədə, milli valyutanın üstünlüyü diqqət çəkir. Əmanətlərin 70,4 faizi (12,26 milyard manat) manatla, 29,6 faizi (5,16 milyard manat) isə xarici valyutada saxlanılır. Əmanətlərin dedollarlaşma prosesinin bu səviyyədə qorunması milli valyutaya olan etimadın və manat depozitlərinin gəlirliliyinin yüksək olmasının nəticəsidir.

Bundan əlavə, toplam əmanətlərin 64,4 faizi (11,2 milyard manat) müddətli depozitlərin payına düşür. Bu da vətəndaşların öz vəsaitlərini daha uzunmüddətli və sabit gəlir gətirən alət kimi banklarda saxlamağa üstünlük verdiyini göstərir.

14 milyard manatlıq borc yükü: İstehlak kreditləri liderdir

Statistikanın digər tərəfi isə əhalinin banklar qarşısındakı öhdəlikləridir. Ölkənin ümumi kredit portfeli 30,3 milyard manat civarında qiymətləndirildiyi halda, bunun yarıya yaxını — 14 milyard manatdan çoxu birbaşa fiziki şəxslərin (ev təsərrüfatlarının) payına düşür.

Əhalinin kredit borcunun tərkibinə gəldikdə, istehlak kreditləri xüsusi çəkiyə malikdir. Bu rəqəm 9,5 – 10 milyard manat ətrafındadır. Əhalinin borc yükünün böyük hissəsini məhz istehlak kreditlərinin təşkil etməsi, gündəlik tələbatın, məişət texnikasının və digər cari ehtiyacların maliyyələşdirilməsində kreditlərin rolunun nə qədər böyük olduğunu göstərir.

İpoteka kreditləri isə 4,6 – 4,8 milyard manat təşkil edir. Daşınmaz əmlak bazarındakı aktivlik və dövlət xətti ilə ayrılan ipoteka fondları hesabına bu göstərici də sabit artım dinamikası nümayiş etdirir.

Depozit borcu üstələyir

Cari rəqəmlərin təhlili göstərir ki, bank sisteminin ümumi kredit portfelinin təxminən 47–48 faizi birbaşa əhalinin payına düşür. Lakin ümumi balansa baxdıqda müsbət bir məqam aydın görünür: əhalinin banklardakı yığımları (17,4 milyard manat) onların banklara olan ümumi borcunu (təxminən 14 milyard manat) üstələyir.

Bu nisbət ölkə üzrə ev təsərrüfatlarının ümumilikdə müsbət maliyyə balansına sahib olduğunu göstərsə də, istehlak kreditlərinin yüksək payı əhalinin cari gəlirlərinin və xərcləmə vərdişlərinin daim diqqətdə saxlanılmasını zəruri edir.

Rasim Əliyev

"AzPoltika.info"