Milli Hava Məkanı Strategiyasının (NAS) icrasının 2026-cı ilin sonunadək tamamlanacağı proqnozlaşdırılır.

"Report"un məlumatına əsasən, bu barədə "Azərbaycan Hava Yolları" (AZAL) QSC-nin "Azərnaviqasiya" (AZANS) Hava Hərəkəti İdarəsinin rəhbəri Fərhan Quliyev Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) rəsmi saytında yayımlanan məqaləsində bildirib.

Nəşrdə vurğulanır ki, artan hava hərəkəti yüklənməsi və qarşıdakı onilliklərdə onun əhəmiyyətli dərəcədə artacağı proqnozları fonunda AZANS NAS-ın hazırlanması və həyata keçirilməsinə yardım məqsədilə "IATA Consulting"ə müraciət edib. Layihə idarə olunan hava məkanında sərnişinlərə fasiləsiz və təhlükəsiz xidmət göstərilməsinə; Azərbaycanın aviasiya və logistika qovşağı kimi rolunun möhkəmləndirilməsinə; fəaliyyətin ICAO-nun ekoloji hədəflərinə uyğunlaşdırılmasına və davamlı inkişafın dəstəklənməsinə istiqamətləndirilmişdi.

"Bu strategiya AZANS-ın maraqlı tərəflərin cəlb edilməsi və texnologiyaların mərhələli şəkildə tətbiqi vasitəsilə yenilənmiş hava məkanı strukturuna tədricən keçidini nəzərdə tutur. Onun çərçivəsində transsərhəd əməkdaşlıq genişləndiriləcək, hava dispetçerlərinin peşəkar hazırlığı gücləndirilərək, eyni zamanda ən müasir müşahidə və avtomatlaşdırma sistemləri işə salınacaq. Strategiyanın üstünlükləri haqqında ümumi təsəvvürün formalaşdırılması məqsədilə IATA məsləhətçiləri AZANS-ın və milli maraqlı tərəflərin iştirakı ilə seminarlara ev sahibliyi edib və NAS konsepsiyasının dövlət qurumları, aviadaşıyıcılar və regional tərəfdaşlar arasında irəlilədilməsində əhəmiyyətli rol oynayıblar", - nəşrdə bildirilir.

F. Quliyev vurğulayır ki, NAS-ın tətbiqi AZANS-a əməliyyat effektivliyini keyfiyyətcə yeni strateji müstəviyə yüksəltməyə şərait yaradıb. Onun sözlərinə görə, 2024-cü ildə bu prosesin başladılmasından bəri hava məkanının buraxılış qabiliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib.

"Baxmayaraq ki, AZANS əvvəllər də qlobal səviyyədə göstəricilər nümayiş etdirirdi (2022-ci ildə hava hərəkəti axınının idarə edilməsində sıfır gecikmələr olub və beş il ardıcıl olaraq hava hərəkətinin idarə edilməsi sisteminin xətası səbəbilə heç bir insident qeydə alınmayıb), aviaşirkətlər artıq uçuş müddətinin azalmasını və marşrut effektivliyinin yüksəlməsini müşahidə edirlər. NAS strategiyası yeni beynəlxalq hava limanlarını - Laçın və Ələtdə üzvi şəkildə inteqrasiya edir. Laçın hava limanı dağlıq bölgədə idarə olunan hava məkanı zonasını genişləndirərək milli əlaqəliliyi artırır. Azad iqtisadi zonada yerləşən Ələt yük hava limanı regionda NAS-ın rəqəmsallaşdırılmış mühitinə daxil edilən, səmərəli logistika məqsədilə xüsusi olaraq layihələndirilmiş müasir marşrutlaşdırma sistemləri ilə təchiz olunmuş ilk obyekt olacaq. Qarşıdakı illərdə biz hava hərəkətinin idarə edilməsi sisteminin rəqəmsal transformasiya vasitələrinin tətbiqini, həmçinin pilotsuz aviasiya sistemlərinin (UAS) və gələcəyin hava mobilliyi dəhlizlərinin inteqrasiyasını davam etdirəcəyik", - yazıda qeyd edilir.

F. Quliyev Azərbaycanın Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində strateji coğrafi mövqeyini xüsusi olaraq vurğuyır. "2023-cü ilin əvvəlinə qədər biz regional nəqliyyat marşrutlarında açıq şəkildə dəyişiklik izlədik. Bizim hava məkanımız qitələrarası kritik əhəmiyyətli tranzit dəhlizinə çevrildi. Sonrakı iyirmi il ərzində sərnişin daşıma tələbatının 80 % artacağı gözləntisi bir daha təsdiqlədi ki, aeronaviqasiya sistemimiz təhlükəsiz, effektiv və davamlı inkişafa hazır vəziyyətdə olmalıdır", - nəşrdə qeyd edilir.

Eyni zamanda bildirilir ki, Azərbaycan artıq aviasiya ekosisteminin modernləşdirilməsinə başlayıb. Belə ki, 2021-ci ildə Laçın Beynəlxalq Hava Limanının, 2023-cü ildə isə Ələt yük Beynəlxalq Hava Limanının tikintisi başlanıb. Bu obyektlər aparıcı regional aviasiya mərkəzinə çevrilmə istiqamətində dövlət strategiyasının əsas elementləridir. Belə bir məqsəd bu miqyaslı layihələri və qabaqcıl beynəlxalq təcrübəni əhatə edən hərtərəfli və gələcəyə yönəlmiş yol xəritəsinin işlənib hazırlanmasını zəruri edirdi.

"Layihələrin özləri hava məkanının arxitekturasının optimallaşdırılmasını, infrastruktur yatırımlarının koordinasiyasını və əməliyyat məhsuldarlığının artırılmasını təmin edə biləcək vahid strateji platformaya ehtiyac yaratdı. Məhz bu səbəbdən biz NAS-ı hazırlayıb reallaşdırmaq qərarına gəldik. Onun hədəfləri - hava daşımalarının təhlükəsizliyinin təmin olunması, ölkənin logistik qovşaq olaraq rəqabət potensialının gücləndirilməsi və ICAO ilə "Eurocontrol" normativlərinə, xüsusilə dayanıqlı inkişaf sahəsində uyğunluğun təmin edilməsidir", - deyə F. Quliyev bildirir.

AZANS-ın rəhbəri xatırladır ki, 2020-2021-ci illərdə "Azərnaviqasiya" artıq uçuş təhlükəsizliyinin idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində "IATA Consulting" ilə birgə iş aparırdı: "IATA mütəxəssislərinin yüksək peşəkar səviyyəsi, onların beynəlxalq standartlar sahəsindəki dərin bilikləri və dünya miqyasında aeronaviqasiya xidmət təminatçıları ilə praktiki əməkdaşlıq təcrübəsi bizə əminlik yaratdı ki, NAS strategiyası nəinki beynəlxalq tələblərə uyğun olacaq, həm də Azərbaycanın unikal regional xüsusiyyətlərini nəzərə alacaq".

Nəşrdə həmçinin bildirilir ki, proqram 2023-cü ilin fevralında rəsmən elan olunub. ICAO və "Eurocontrol" metodologiyalarına müvafiq olaraq, birinci mərhələ mövcud hava məkanı strukturunun, nəqliyyat axınlarının və texnoloji bazanın ətraflı qiymətləndirilməsini əhatə edirdi. 2023-cü ilin üçüncü rübündə başa çatdırılan bu mərhələ eyni zamanda dünya üzrə qabaqcıl aeronaviqasiya xidməti təminatçıları ilə müqayisəli analizi özündə birləşdirirdi. İkinci mərhələdə (2024-cü ilin ortalarınadək) NAS-ın strukturu formalaşdırıldı. Fəaliyyət planı aviauçuşların effektivliyinin artırılmasını və gecikmələrin minimuma endirilməsini nəzərdə tuturdu. İqtisadi inkişafın təşviq edilməsi üçün plan marşrutların buraxılış qabiliyyətinin genişləndirilməsini və hava yük daşımalarının artımının dəstəklənməsini əhatə edirdi. Ekoloji dayanıqlığın təmin edilməsi çərçivəsində yanacaq sərfiyyatının və tullantı həcminin azaldılması məqsədilə marşrutların optimallaşdırılması, həmçinin xarakteristikalara əsaslanan naviqasiyanın və hava hərəkətinin idarə edilməsinin rəqəmsal texnologiyalarının tətbiqi nəzərdə tutulur.

IATA mütəxəssisləri əməliyyat ssenariləri hazırladılar, təhlükəsizlik və effektivlik analizi apardılar, eyni zamanda bütün təkliflərin ICAO-nun "Aviasiya sisteminin blok yeniləməsi" konsepsiyasına uyğunluğunu təmin etdilər.