– Biz işğaldan azad edilmiş ərazilərdə Prezidentin xüsusi nümayəndəlikləri institutunun fəaliyyətini görürük. Bu fəaliyyət gələcəkdə bütün respublika ərazisinə sirayət edə bilərmi? Bununla bağlı hansısa planlar varmı?

– Bəli, ola bilər. Çünki Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda artıq yeni idarəetmə üsulu nəzərdə tutulub və tətbiq edilir. Hesab edirəm ki, bu, özlüyündə daha çevik idarəetmə üçün daha əlverişlidir. Amma yenə də əsas məsələ kadr məsələsidir. Məsələn, mən Naxçıvanda da xüsusi nümayəndə institutu yaratmışam. Ancaq təəssüflər olsun ki, oraya təyin etdiyim kadr etimadımı doğrultmadı və buna görə də vəzifəsindən azad edildi. Bu yaxınlarda Bakının rayonlarının birinə icra başçısı təyin edilmişdi. Özü də noyabr ayındakı həmin təyinatda qrup şəklində bir neçə icra başçısı təyin olunurdu. İnsanlara diqqət, iş adamlarına toxunmamaq, rüşvətxorluğa və korrupsiyaya qarşı mübarizə, sosial ədalət barədə mənim verdiyim tapşırıqlar, söylədiyim fikirlər mətbuatda dərc olundu. Amma təyin etdiyim şəxslərdən birini bir aydan sonra vəzifəsindən çıxarmışam. Yəni bu, məni çox məyus edir…

Prezident İlham Əliyev dünən yerli televiziya kanallarına müsahibəsində İctimai Televiziya əməkdaşının sualını cavablandırarkən bu fikirləri səsləndirib. Dövlət başçısı bununla cəmiyyətdə xeyli müddətdir müzakirə olunan iki məsələ ilə bağlı mövqeyini açıqlayıb:
– ölkədə idarəetmə sahəsində islahatların vacibliyi və hökumətin bu istiqamətdə planlarının olması;
– hakimiyyət rəhbərliyində məmur korpusunun fəaliyyətindən məmnunluğun aşağı səviyyədə olması.

Bir neçə ildir ictimaiyyətdə Azərbaycanda Konstitusiya referendumunun keçiriləcəyi və digər islahatlarla yanaşı, idarəetmə sahəsində də ciddi dəyişikliklərin aparılacağı ilə bağlı müzakirələr gedir. Millət vəkillərinin, ekspertlərin, eləcə də bəzi rəsmi şəxslərin çıxışları ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasından sonra konstitusion islahatların qaçılmaz olduğu barədə ictimai rəy formalaşdırıb.

Bu kontekstdə icra hakimiyyəti sisteminin ləğv edilərək daha mobil regional idarəetmə mexanizminə keçid ideyası daha çox ictimai dəstək qazanır. Çünki:

– yerli icra hakimiyyətləri ciddi şəkildə korrupsiyalaşıb və hətta hüquq-mühafizə orqanlarının apardığı həbslər də bu sahədə əsaslı dəyişikliklərə gətirib çıxarmayıb;

– əksər dövlət qurumlarının regional idarəetmə modelinə keçidi icra hakimiyyəti orqanlarının səlahiyyətlərinin məhdudlaşmasına səbəb olub;

– yerli sorğular göstərir ki, əhalinin ən çox narazı qaldığı dövlət qurumları sırasında icra hakimiyyətləri birinci yerdədir və s.

İcra qurumlarına təkcə mərkəzi hakimiyyətin deyil, həm də ictimai etimadın azalmasının başlıca səbəblərindən biri işğaldan azad edilmiş rayonların idarə olunmasında tətbiq edilən alternativ mexanizmin – xüsusi nümayəndəlik institutunun uğur qazanmasıdır. Prezident də müsahibəsində bunu xüsusi olaraq qeyd edir.

Fərq açıq şəkildə görünür: yeni qurumlar daha az xərc tələb edir, mobil olmaları isə idarəetmədə çevik mexanizmlərin tətbiqinə imkan yaradır. Eyni zamanda, bir neçə il ərzində onların səmərəli fəaliyyəti sınaqdan çıxıb və bu, ölkə başçısını da qane edir. Deməli, bu nümunənin Azərbaycanın bütün bölgələrində tətbiq olunmasının zamanı yetişib.

Doğrudur, Prezident bu keçidin reallaşması üçün konkret vaxt göstərməyib. Amma rəsmi mövqe ictimailəşdirilibsə, ehtimal etmək olar ki, Azərbaycanda Konstitusiya referendumunun keçirilməsinə elə də çox zaman qalmayıb.

Ekspertlərin fikrincə, ölkədə icra hakimiyyətlərinin ləğv edilməsi və mövcud olan 14 iqtisadi rayon üzrə Prezidentin xüsusi nümayəndəliklərinin yaradılması ən optimal variantdır. Bunun bir neçə üstünlüyü var:

– əvvəlcə idarəetmə sahəsinə çəkilən dövlət xərcləri kəskin şəkildə azaldıla və büdcənin yükü yüngülləşdirilə bilər;

– regionlarda idarəetmənin keyfiyyəti yüksələr, sosial-iqtisadi inkişaf üçün yeni yanaşmalar və layihələr tətbiq edilə bilər.

Əlbəttə, burada vacib məsələlərdən biri bələdiyyə institutunun inkişafıdır. Yerli özünüidarəetmə qurumlarının səlahiyyətləri genişləndirilməli, onların dayanıqlı maliyyə mənbələri əldə etməsinə şərait yaradılmalıdır. Xüsusilə cəmiyyətin idarəetməyə cəlb edilməsi, ictimai iştirakçılığın təmin olunması Prezidentin də vurğuladığı kimi, ictimai nəzarətin əsas elementlərindəndir. Bu, inkişaf etmiş ölkələrdə, o cümlədən Türkiyədə uğurla tətbiq olunan idarəetmə təcrübəsidir.

Paralel olaraq, böyük şəhərlərdə bələdiyyələrin yaradılması və onların səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi də islahatların əsas istiqamətlərindən biri olmalıdır.

Vurğulamaq lazımdır ki, bu addımlar Azərbaycan hökumətinin post-neft strategiyasının əsas tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilməlidir. Qeyri-neft sektorunun canlandırılması və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması birbaşa idarəetmə və məhkəmə-hüquq sahəsində aparılacaq ciddi islahatlardan asılıdır.

Bu addımlar atılarsa, Prezidentin çıxışında yarıtmaz məmurlarla bağlı təəssüflə vurğuladığı problemlər də asanlıqla həllini tapa bilər. Çünki idarəetmənin şəffaflaşdırılması və ictimai nəzarətin təmin edilməsi bu cür şəxslərin müxtəlif yollarla səlahiyyət sahibi olmasının qarşısını alır.

Ümid edək ki, 2026-cı il Azərbaycanda həyati əhəmiyyət daşıyan bu islahatların həyata keçirildiyi il olacaq və ölkə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyacaq. Bu gün dünyada baş verən proseslər, beynəlxalq hüququn faktiki olaraq iflas etməsi kiçik ölkələr üçün ciddi təhlükələr yaradır. Bu təhlükələrin qarşısını isə yalnız güclü vətəndaş cəmiyyətinin formalaşdırılması və hakimiyyət–xalq birliyinin bərqərar edilməsi ala bilər.