Türk-İslam dünyasının birgə strateji iradəsi ortaya qoyulur!

Laçından verilən bu mesaj, Zəngəzurdan Orta Asiyaya, Kəşmirdən Aralıq dənizinə, İstanbuldan Budapeştə qədər uzanan geniş bir coğrafiyada yeni bir güc mərkəzinin xəbərçisidir!

 İsmayıl İsmayılbəyli

"AzPolitika.info"-nun baş redaktor müavini

Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərində inşa olunan üçüncü beynəlxalq hava limanı olan Laçın Beynəlxalq Hava Limanı sabah – 28 may tarixində açılır.

"AzPolitika" xəbər verir ki, açılış mərasimində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif iştirak edəcəklər. 

Bu, üç qardaş ölkənin liderlərinin azad edilən torpaqlarda birgə qatıldıqları növbəti mühüm tədbir olacaq. 

28 may 2025-ci il – Azərbaycanın müstəqillik günü – tarixə təkcə Laçın Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi ilə deyil, həm də Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan arasında getdikcə möhkəmlənən strateji, hərbi, diplomatik və iqtisadi müttəfiqliyin yeni mərhələsi kimi düşəcək. Hava limanının açılışında üç qardaş ölkənin liderlərinin iştirakı bu müttəfiqliyin rəmzinə çevrilir və geosiyasi mesaj daşıyır.

Qeyd edək ki, yeni hava limanı 1800 metr yüksəklikdə yerləşdiyi üçün Azərbaycanın ən yüksək hündürlükdəki hava limanı hesab olunur. Dağlıq ərazidə çətin relyef şəraitində inşa edilən hava limanı müasir infrastruktura malikdir.

Laçın hava limanı 30 km məsafədəki Laçın şəhərinə, 70 km uzaqlıqdakı Şuşaya və 60 km məsafədəki Kəlbəcərə yaxın yerləşir. 3000 metr uzunluğunda və 60 metr enində uçuş-enmə zolağına sahib hava limanı saatda 200 sərnişin qəbul edə bilən terminal binası ilə fəaliyyət göstərəcək.

Azərbaycanın Baş naziri Əli Əsədovun 26 may 2025-ci il tarixli sərəncamı ilə Laçın hava limanına “beynəlxalq” status verilib. Bununla da ölkədə beynəlxalq statusa malik hava limanlarının sayı 9-a çatıb.

Xatırladaq ki, Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan daha əvvəl Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının (26 oktyabr 2021) və Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanının (20 oktyabr 2022) açılışlarında da Prezident İlham Əliyevlə birlikdə iştirak etmişdi.

Tarixi dostluqdan strateji ittifaqa

Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan arasında mövcud münasibətlər sadəcə siyasi və iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır. Bu ittifaq ortaq milli kök, tarix, dil, mədəniyyət və din, eyni zamanda ideoloji yaxınlıq və strateji vizyonun uyğunluğu ilə möhkəmlənir.

-Pakistan Ermənistanı bu günə qədər tanımayan yeganə ölkədir və bu, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə olan prinsipial dəstəyin göstəricisidir.

-Türkiyə isə 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı və sonrakı illərdə həm siyasi, həm də texniki-hərbi sahələrdə Azərbaycanın əsas tərəfdaşı kimi çıxış edib.

Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan arasında formalaşmış "Üç Qardaş" strateji formatı, regionda sabitlik, əməkdaşlıq və təhlükəsizliyin əsas dayaqlarından birinə çevrilməkdədir. Bu əməkdaşlığın konkret təzahürlərindən biri də məhz azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa və inkişaf layihələrində üç ölkənin ortaq iştirakıdır. Ərdoğan və Şərifin Laçında iştirakı yalnız dostluq jesti deyil – bu, beynəlxalq səviyyədə Azərbaycanla həmrəylik nümayişidir.

Laçın Hava Limanı: Strateji infrastruktur, regional körpü

Laçın Beynəlxalq Hava Limanı Azərbaycanın ən yüksək hündürlükdə yerləşən hava limanı olmaqla yanaşı, həm də regionun logistik, hərbi və turizm baxımından inkişafında mühüm rol oynayacaq.

Uçuş-enmə zolağının 3000 metr uzunluğu və hava limanının dağlıq relyefdə yerləşməsi onun çətin şəraitdə belə fəaliyyət göstərə bilən strateji obyekt olduğunu göstərir. Qeyd etdiyimiz kimi,  Laçın şəhərinə 30 km, Şuşaya 70 km, Kəlbəcərə 60 km məsafədə yerləşən bu hava limanı, Qarabağ bölgəsini beynəlxalq hava nəqliyyat şəbəkəsinə birləşdirəcək.

Laçın Beynəlxalq Hava Limanını əhəmiyyəti həm də aşağıdakılardır:

-Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgəsinin geosiyasi mərkəzinə çevrilməkdədir;

-Azərbaycanın nəqliyyat təhlükəsizliyi və müdafiə logistikası baxımından strateji mövqedə yerləşir;

-Üç qardaş ölkənin liderlərinin burada bir araya gəlməsi, azad edilən ərazilərin beynəlxalq əməkdaşlığa açıq olduğunu göstərir.

Hərbi əməkdaşlıq: "Üç Qardaş" formatında güc birliyi

Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan arasında hərbi sahədə əməkdaşlıq artıq təlim və texnoloji əməkdaşlıq mərhələsinə keçib. Xüsusilə “Üç Qardaş"” adlı hərbi təlimlərin 2021-ci ildə Bakıda keçirilməsi, üç ölkənin xüsusi təyinatlı qüvvələri arasında operativ qarşılıqlı fəaliyyətin koordinasiyasını gücləndirib.

Əsas əməkdaşlıq əsas istiqamətləri bunlardır:

-Birgə hərbi təlimlər: "Three Brothers – 2021" Bakıda keçirilən ilk üçtərəfli təlim idi. Bu təlimdə xüsusi təyinatlı qüvvələr, kiber və hibrid təhlükələrə qarşı əməliyyatlar, anti-terror əməliyyatları üzrə bacarıqlar test edildi;

-Müdafiə sənayesi əməkdaşlığı: Azərbaycanın Türkiyə ilə dron və pilotsuz uçuş aparatları (PUA) sahəsində əməkdaşlığı Pakistanın təcrübəsi ilə tamamlanır. Türkiyə və Pakistanın birgə istehsal etdiyi silah sistemlərinin Azərbaycanda tətbiqi getdikcə artır;

-Kəşfiyyat və təhlükəsizlik əməkdaşlığı: Bölgədəki qeyri-sabitlik fonunda, informasiya mübadiləsi və anti-terror əməkdaşlığı dərinləşməkdədir.

Bu əməkdaşlıq təkcə taktiki deyil, regional hərbi təhlükəsizlik sisteminin formalaşdırılmasına xidmət edir.

Bundan əlavəm müdafiə sənayesi sahəsində Türkiyə ilə birgə həyata keçirilən dron texnologiyaları və yüksək dəqiqlikli silah sistemləri üzrə əməkdaşlıq davam etdirilir. Pakistanla birlikdə gləcəkdə birgə hərbi istehsal layihələrinin və təlim mərkəzlərinin yaradılması planlaşdırılır.

Diplomatik koordinasiya

Üç ölkə arasında diplomatik koordinasiya da yüksələn xətt üzrə inkişaf edir. Müstəqillikdən bu yana Pakistan Ermənistanı rəsmi olaraq tanımamış və bu mövqeyi ilə hər zaman Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib. 

Türkiyə də yalnız sözlə deyil, əməli fəaliyyəti ilə Azərbaycanın yanında olub, beynəlxalq tribunalarda daimi dəstəyini nümayiş etdirib və etdirməkdədir.

Diplomatik koordinasiya özünü aşağıdakı sahələrdə göstərir:

1. Qarabağla bağlı diplomatik dəstək:

-Pakistan və Türkiyə BMT, İKT, Qoşulmama Hərəkatı və digər beynəlxalq təşkilatlarda Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü ardıcıl şəkildə müdafiə edən ölkələrdəndir;

-Pakistan və Türkiyə diplomatları azad edilmiş ərazilərə səfərlər edərək, regionun inkişafı və reinteqrasiyası proseslərinə rəmzi və siyasi dəstək nümayiş etdirir.

2. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında koordinasiya:

-Üç ölkə İƏT çərçivəsində islam ölkələrinin maraqlarının müdafiəsi, fələstin məsələsi, Kəşmir və Qarabağ məsələləri üzrə qarşılıqlı dəstək formatında çıxış edirlər;

-Bu əməkdaşlıq həmrəylikdən daha çox, siyasi nüfuzun koordinasiyasına yönəlib.

3. “Qlobal Cənub” diplomatiyasının tətbiqi:

-Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan “Qlobal Cənub” adlanan inkişaf etməkdə olan ölkələr blokunda ortaq maraqları müdafiə edən səs blokuna çevrilirlər.

-Bu birlik Çin və Qərb arasındakı qlobal geosiyasi rəqabətdə balanslaşdırıcı diplomatik güc formalaşdırır.

Strateji perspektiv: Birliyin gücü və GÜCÜN BİRLİYİ

Laçında baş tutan bu görüş və açılış yalnız bu gün üçün deyil, gələcək onilliklər üçün strateji bir yol xəritəsinin başlanğıcı hesab oluna bilər. İrəlidə bir sıra genişmiqyaslı əməkdaşlıq formatları nəzərdə tutulur:

-Birgə invеstisiya və inkişaf fondlarının yaradılması;

-Ortaq texnoloji və kiber təhlükəsizlik platformalarının qurulması;

-Yeni regional diplomatik platformaların təşkili – məsələn, "Üç Qardaş Dialoq Forumu";

Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Cənubi Qafqazı, Türkiyəni və Orta Asiyanı birləşdirən strateji nəqliyyat və enerji dəhlizinin tam inteqrasiyası.

Laçın Hava Limanının açılışı ilə verilən mesaj sadə, lakin güclüdür: Azərbaycan öz torpaqlarında tam suverendir və bu ərazilər yalnız bərpa olunmur – regional əməkdaşlıq və inkişafın əsas mərkəzinə çevrilir.

Türkiyə və Pakistanın bu prosesdə iştirakı isə onu göstərir ki, bu yol təkcə Azərbaycanın yolu deyil, ümumilikdə Türk və İslam dünyasının strateji istiqamətidir.

Bu birlik – sözdə deyil, əməldə – bölgədə sabitlik, tərəqqi və birgə gücün simvoluna çevrilməkdədir.

Bİr sözlə Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan liderlərinin Laçında bir araya gəlməsi sıradan diplomatik hadisə deyil, regional gələcəyin konturlarını cızan strateji güc nümayişidir. Bu birlik:

-Azərbaycanın geosiyasi statusunu gücləndirir,

-Türkiyənin Qafqaz siyasətini dərinləşdirir,

-Pakistanın bölgədəki nüfuzunu artırır,

-Və ümumilikdə Türk-İslam dünyasının birgə strateji iradəsini ortaya qoyur.

Laçından verilən bu mesaj, Zəngəzurdan Orta Asiyaya, Kəşmirdən Aralıq dənizinə, İstanbuldan Budapeştə qədər uzanan geniş bir coğrafiyada yeni bir güc mərkəzinin xəbərçisidir!