Səhər tezdən günəş işığı qəbul etmək həm zehni, həm də fiziki sağlamlığınıza müxtəlif yollarla fayda verə bilər. Əslində qaranlıq düşəndə yatmalı və günəşlə birlikdə oyanmalıyıq, lakin bioloji saatlarımız müasir həyat tərəfindən pozulub.

Mediaxeberleri.Az bildirir ki, parlaq flüoresan tavan işıqları və ekranlardan gələn mavi işıqlar melatonin səviyyəsini aşağı salaraq gecələr yatmağı çətinləşdirə bilər. Vəziyyət belə olduqda, yəni bədənimiz melatonin istehsalına başladığı vaxtlarda işıqları açıq saxladığımız üçün bioloji saatımız balansdan çıxır. Lakin səhər günəş işığı təbiətlə və özümüzlə yenidən harmoniya qurmağımıza kömək edə bilər. Günəş yalnız fiziki bədənimizi qidalandırmır, eyni zamanda ruhu da gəncləşdirir.

Səhərlər açıq havada olmaq yuxu keyfiyyətini artırır

Zəhmimiz və bədənimiz səhər günəş işığından böyük dərəcədə faydalanır. Gözlərin iki milyondan çox işlək hissəsi var və sirkadian ritminizi (bioloji saat) qorumaq üçün tam spektrli günəş işığına ehtiyac duyur. Səhər günəş işığı gözə daxil olduqda, beyinə və bədənə çox vacib siqnallar göndərir. Məsələn, günəş işığı bir növ zəngli saat rolunu oynayır və hipofiz vəzinə oyanmaq vaxtı gəldiyini xəbər verir. Hipofiz vəzi buna kortizol və serotonin ifraz edərək cavab verir ki, bunların hər ikisi bədəninizi qarşıdakı günə hazırlayır. Eyni zamanda, səhər işığı melatonin istehsalını dayandırır. Bununla belə, epifiz vəzi günün növbəti saatlarında serotonini melatoninə çevirərək gecə vaxtı yuxululuq yaradır. Bədənimizdəki hər bir hüceyrə düzgün işləmək üçün enerji mənbəyi kimi işıqdan asılıdır. Daxili məkan (otaq) işığı müəyyən faydalar təmin etsə də, günəş işığının gücü və sağaldıcı xüsusiyyətləri ilə müqayisə oluna bilməz. Günəş işığı gözlərimizə daxil olduqda "fotobiomodulyasiya" vasitəsilə bədənimizə bələdçilik edir. Bu, işığın qidadan gələn enerjini hüceyrələri gücləndirmək üçün lazım olan enerjiyə çevirən hüceyrə mitoxondriləri ilə necə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu ifadə edir. Xülasə, səhər günəş işığı sadəcə yuxulu hissi üzərinizdən atmağa kömək etmir. O, gündəlik işlərinizi yerinə yetirməyinizi təmin edən serotonin və kortizol kimi vacib hormonların istehsalına kömək edir. Serotonin bioloji saatımızı tənzimləyən melatoninin xəbərçisi olduğu üçün, səhər günəş işığı həm də hər gecə bərpaedici yuxu almağımızı təmin edir. Nəhayət, səhər günəşi bədənimizdəki trilyonlarla hüceyrəyə enerji verərək bizi qarşıdakı günə hazırlayır.

Səhər günəş işığı almaq daha yaxşı əhvali-ruhiyyə yaradır

Artıq bilirik ki, səhər günəş işığı hipofiz vəzi vasitəsilə serotonin ifrazına kömək edir. Serotonin təkcə gecələr yatmağınız üçün lazım deyil; o, həm də pozitiv əhvali-ruhiyyə üçün çox vacibdir. Səhərlər tam spektrli günəş işığı qəbul etdiyimiz zaman bədəndə serotonin istehsalı artır və bu, depressiyanın qarşısını almağa kömək edir. Bir çox həkim mövsümi depressiyadan əziyyət çəkən insanlar üçün işıq terapiyası tövsiyə edir. Çox günəş işığı olmayan soyuq iqlimlərdə yaşayanlara "işıq qutuları" (light boxes) adlanan parlaq otaq işıqlarından istifadə etmək məsləhət görülə bilər. Lakin bu süni işıqlar belə günəş işığının möhtəşəm səviyyəsi ilə müqayisə oluna bilməz. Buludlu bir qış günündə belə günəş, daxili məkan işıqlandırmasının gücünü qat-qat üstələyən 1000 və ya daha yüksək lüks (lux) səviyyəsində işıq istehsal edir. Günəşli yay günlərində isə günəş işığı otaqdakı flüoresan işıqlandırmadan 11-43 dəfə daha yüksək işıq səviyyəsi təmin edə bilir. Ona görə də, bu günlərdə özünüzü yorğun və ya halsız hiss edirsinizsə, hər gün ən azı 30 dəqiqə birbaşa günəş işığı aldığınızdan əmin olun. Səhər günəşi daha çox üstünlük təşkil edir, lakin günün istənilən vaxtındakı günəş işığı əhvali-ruhiyyənizi yaxşılaşdırmağa kömək edəcəkdir.
 

Səhər günəş işığına məruz qalmaq fiziki sağlamlığı yaxşılaşdırır
 

Səhər günəşi təkcə psixi sağlamlığınızı gücləndirmir və daha yaxşı yatmağınıza kömək etmir. O, həmçinin stres səviyyəsi və görmə qabiliyyəti kimi fiziki sağlamlıq göstəricilərini də yaxşılaşdırır. Araşdırmalar sübut edir ki, günəş işığının çatışmazlığı miopiya (yaxından görmə zəifliyi) riskini artıran amillərdən biridir. Bu vəziyyət daxili məkan işığının təbii günəş işığından çox daha zəif olması və adətən saatlarla ekranlara və ya kitablara baxmağımız səbəbindən baş verir. Gözlərimiz uzun müddət tək bir obyektə zillənməməli, əksinə, gün ərzində ətrafımızı müəyyən bir məsafədən süzməlidir. Biz gündüz canlıları olduğumuz üçün bədənimiz günəş və ayın dövrləri ilə sinxronlaşır. Bu təbii dövrdən qopduqda sağlamlıq problemləri yaranır. Sadəcə olaraq, daha çox çölə çıxmaq müasir dünyadakı bir çox narahatlıqlarımızı aradan qaldıra bilər. Günəş işığı bədəndə ağ qan hüceyrələrinin (leykositlərin) istehsalını artırmağa kömək edərək infeksiyaların və bakteriyaların qarşısını alır. Bundan əlavə, səhər günəşi qan təzyiqini aşağı saldığı sübut edilmiş azot-oksid (nitric oxide) ifrazını tətiklədiyi üçün ürək sağlamlığını yaxşılaşdıra bilər. Günəş işığına məruz qalmaq həmçinin kolorektal (yaxın bağırsaq), prostat, döş xərçəngi və qeyri-Hodgkin limfoması kimi müəyyən xərçəng növlərinin riskini azalda bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, artan D vitamini, güclənən immunitet sistema və sirkadian ritmin tənzimlənməsi xərçəng risklərinin azaldılmasında mühüm rol oynayır.

Səhər günəşi arıqlamağa kömək edir
 

Əgər arıqlamağa çalışırsınızsa, səhər tezdən qəbul edilən günəş işığı sizə kömək edə bilər. Bir araşdırmaya görə, səhər günəş işığı alan insanların gün ərzində daha az çəkili olduğu bəlli olub. Piylənmədən əziyyət çəkən qadınlar üzərində aparılan digər bir araşdırmada isə üç həftə ərzində hər gün ən azı 45 dəqiqə səhər işığına (saat 06:00 ilə 09:00 arasında) məruz qalmağın bədən piyinin və iştahanın azalmasına səbəb olduğu aşkar edilib. Çoxumuz gərgin iş qrafiki səbəbindən səhər oyandıqdan sonra yəqin ki, dərhal çölə çıxmırıq. Lakin tədqiqatlar sübut edir ki, səhərlər günəş işığına məruz qalmaq yuxu keyfiyyətini, əhvali-ruhiyyəni və fiziki sağlamlığı əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.