Azərbaycanda xüsusilə kiçik sahibklarlara qarşı istismarçı münasibət heç kimə sirr deyil. Əhalinin alıcılıq qabiliytyətinin və iqtisadi aktivliyin az, vergilərin, DSMF ödənişlərinin, icarə haqlarının, bank kredit faizlərinin və s. yüksək olması zatən sahibkarın vəziyyətini gündən-günə ağırlaşdırır. Bu üzdən kiçik sahibkarların çoxu borc içində batır.

Ancaq buna məhəl qoyan yoxdur, üstəlik sahibkar rəsmi vergi ödənişlərindən əlavə “uçaskovı”dan “sanipidemstansiya”ya qədər bir çox yerlərə “haqq ödəyir”...

Ancaq sahibkarın yaxasından yapışan təkcə bunlar deyil. Məlum olduğu kimi, nəzarət- kassa aparatları ən kiçik mağazalardan iri supermarketlərə qədər hər kəs üçün məcburidir. Bu kassaların ən ucuzunun qiyməti isə 400 manatdan başlayır. Sahibkar onun pulunu öz cibindən verir. Üstəlik də ayda 18-20 manat həmin kassanı satan şirkətə “xidmət haqqı” ödəyir. Ancaq bu “xidmətin” nədən ibarət olduğu bəlli deyil. Kasanın ən xırda detalında belə problem yaranırsa, sahibkara həmin detal və xidmət əlavə pulla satılır.

Üstəlik, redaksiyamıza sahibkarlardan daxil olan məlumata görə, son günlər sahibkarlardan əlavə olaraq “proqramın yenilənməsi” adı ilə hər kassaya görə 50 manat pul yığılır. Bu barədə konkret olaraq “Omnitech” adlı kassa aparatı satışı və xidmətilə məşğul olan şirkətin müştəriləri – sahibkarlar məlumat veriblər.

Qeyd olunur ki, şirkətin əməkdaşları bir-bir sahibkarların obyektlərindən kassaları toplayıb aparırlar. Həmin vaxt sahibkardan 50 manat əlavə “xidmət haqqı” alınır və heç bir rəsmi ödəniş çeki verilmir. Bir gündən sonra “proqramı yenilənən” kassalar geri qaytarılır. Sahibkar isə haqlı olaraq soruşur ki, əgər bir şirkət “proqram yenilənməsi” adı ilə hansısa texniki əməliyyatı belə əlavə pulla edirsə, o zaman aylıq xidmət haqqı nə üçün yığılır? Daha bunun harası, nəyi xidmət oldu?

Məsələ ilə bağlı “Omnitech” şirkətilə əlaqə saxladıq. Operator bizi şirkət rəhbərliyilə əlaqələndirəcəyini, suallarımızı rəhbərliyə verə biləcəyimizi dedi. Lakin nə qədər gözləsək də, rəhbərlikdən cavab verən olmadı...

Qeyd edək ki, 2025-ci ilin məlumatlarına görə, respublika üzrə uçotda olan 1.6 milyona yaxın vergi ödəyicisi var ki, onların da 87 faizi fiziki şəxs, 13 faizi hüquqi şəxsdir. Bunların çox böyük əksəriyyəti, azı 90 faizi kassa aparatlarından istifadə edir. Ölkə üzrə kassa xidməti göstərən şirkətlərin sayı isə heç 10-a çatmır. Bu, o deməkdir ki, hər kassa şirkətinə ortalama 100 mindən çox müştəri düşür. Bunların hərəsini 50 manata vursaq, hər şirkət üçün 5 milyon mantdan artıq qazanc deməkdir. Bu pullar hara gedir və sahibkar niyə əlavə olaraq bu cür yüklənməlidir?

Əlbəttə ki, belə şirkətklərin əksəriyyəti təsadüfi adamlara aid deyil. Yoxlasanız, çoxunun əsl sahibi hansısa keçmiş, yaxud indiki yüksək vəzifəli vergi işçisi, yaxud başqa bir iri məmur çıxacaq. Bu isə o deməkdir ki, nə qədər ki, özəl sektor, iş, biznes aləmində əsas söz məmur-oliqarx tayfasına aid olacaq və dövlətin sahibkara münasibəti dəyişməyəcək, kiçik sahibkar ağ gün görməyəcək...

C.Məmmədli

“AzPolitika.info”