Vahid Məhərrəmli: “Əsas səbəb aqrar sektora uzun illər qeyri-peşəkarların rəhbərlik etməsidir” 

“Azərbaycanda buğda istehsalı alıb. Dövlət Statistika Komitəsinin (DSK) məlumatına görə, 2025-ci ildə buğda istehsalı 1 milyon 609.8 min ton təşkil edib. Bu da əvvəlki ilə nisbətən 4,5%, yəni 73 000 ton azdır. Qeyd etməliyəm ki, Azərbaycanda strateji əhəmiyyət kəsb edən buğda istehsalı 2019-cu ildə (2171490 ton) indikindən 561,7 min ton çox olub. Son 6 ildə ölkədə buğda isrehsalı 25,8% azalmışdır”.

Bunu “AzPolitika”ya şərhində kənd təsərrüfatı sahəsi üzrə tanınmış ekspert Vahid Məhərrəmli bildirib.

İqtisadçı xatırladır ki, ölkə başçısı İlham Əliyevin 2022-ci ildə “Ərzaqlıq buğda ilə özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəldilməsinə dair bir sıra tədbirlər haqqında” Fərman imzalayıb. Fərmana əsasən 2023-cü ildən başlayaraq buğda istehsalı ilə bağlı öhdəlik götürmüş şəxslər Dövlət Ehtiyatları Agentliyinə və un dəyirmanlarına təhvil verdikləri hər 1 ton buğda üçün 100 manat məbləğində məhsul subsidiyası, buğda əkini sahəsinin hər hektarına görə isə 210 manat əkin subsidiyası əldə edirlər.

“Onu da xatırladım ki, 2007-ci ildən başlayaraq, buğda istehsalçıları üçün ayrılan subsidiyaların həcmi digər sahələrlə müqayisədə iki dəfə çox olub. Buna baxmayaraq son illərdə buğda istehsalının ilbəil azaldığını müşahidə edirik”, - mütəxəssis qeyd edib.

Qeyd edək ki, Dövlət Ehtiyatları Agentliyi Dövlət Taxıl Fondu üçün hər il ölkədə istehsal olunmuş yüksək keyfiyyətli yerli ərzaqlıq buğda tədarükünü elan edir.

V.Məhərrəmli təəssüflə bildirir ki, Dövlət Ehtiyatları Agentliyi qəbul etdiyi ərzaqlıq buğdanın həcmi ilə bağlı məlumatları ictimailəşdirmir:“Bu günlərdə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin bitkiçiliyin təşkili və monitorinqi şöbəsinin müdiri mətbuat nümayəndəsinə verdiyi müsahibədə qeyd edib ki, ərzaqlıq buğda proqramına 2022-2023-cü illərdə 27 təsərrüfat qoşulmuşdursa, 2024-2025-ci illərdə təsərrüfatların sayı 50-yə çatıb. Nazirliyin işçisinin sözlərindən belə çıxır ki, keçən iki il ərzində ərzaqlıq buğda proqramına qoşulanların sayı 85% artsa da, ərzaqlıq buğdanın əkin sahəsi (22,4 min hektardan 23 min hektaradək) cəmi 2,5% artıb, ərzaqlıq buğda istehsalında isə artım (111,8 min tondan 125 min tonadək) 11,8% təşkil edib. Dövlət Statistika Komitəsi isə buğda istehsalında artım deyil, azalmanın olduğunu göstərir”.

İqtisadçı əlavə edir ki, DSK 2025-ci ildə buğdanın məhsuldarlığını 33,5 sentner göstərir: “Xatırladım ki, 2025-ci ildə ölkə üzrə 932 319 hektar sahədə payızlıq taxıl əkini aparılıb ki, bunun da 505 696 hektarını buğda sahələri təşkil edib. DSK 2025-ci ildə yazlıq buğda əkini ilə bağlı heç bir məlumat verməyib. Statistika Komitəsinin təqdim etdiyi məlumatlara əsasən aparılan hesablamalar göstərdi ki, 2025-ci ildə ölkə üzrə buğdanın məhsuldarlığı orda hesabla DSK təqdim etdiyi kimi 33,5 sentner deyil, 31,8 sentner təşkil etmişdir. Bu da əvvəlki illə müqayisədə 0,9 sentner çox olsa da, 2023-cü il göstəricisindən 2 sentner aşağıdır”.

V.Məhərəmli vurğulayır ki, Azərbaycan 20 il əvvəl indikindən daha çox buğda istehsal edib. Belə ki, 2004-cü ildə ölkədə ilkin çəkidə 1614,3 min ton buğda istehsal edilib ki, bu da indikindən 4500 ton çoxdur. 2004-cü ildən ilndiyə kimi ölkə əhalisinin sayı 1,9 milyon nəfər artmasına baxmayaraq, buğda istehsalı ilə bağlı vəziyyət dəyişməz qalıb.

“Baxmayaraq ki, keçən müddət ərzində sahənin inkişafı adı ilə büdcədən milyardlarla manat dövlət vəsaitləri xərclənib”, - iqtisadçı vurğulayıb.

Vahid Məhərrəmli sonda qeyd edir ki, Azərbaycanda buğda istehsalında nailiyyətlərin əldə edilməməsinin əsas səbəbi Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə uzun illər qeyri-peşəkarların və bacarıqsız kadrların rəhbərlik etməsidir. Bu səbəbdən də hökumət hələ də aqrar siyasəti müəyyən edə bilməyib.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”