İran və İsrail arasında aylardır davam edən gərginlik yenidən hərbi qarşıdurma mərhələsinə keçib. Tərəflər arasında bu ilin aprel ayında əldə edilmiş atəşkəs son günlər baş verən hadisələr fonunda faktiki olaraq pozulub.

Hadisələrin gedişatı İsrailin Livanın paytaxtı Beyrutun cənub ətraflarına endirdiyi zərbələrlə başlayıb. İsrail ordusu hücumun Hizbullaha məxsus komanda və planlaşdırma mərkəzini hədəf aldığını bildirib. Hücum nəticəsində ölən və yaralananların olduğu açıqlanıb. Beyrutdakı zərbələrdən bir neçə saat sonra İran İsrail istiqamətində raket hücumuna başlayıb. İran tərəfindən şimal bölgələrinə doğru bir neçə ballistik raket buraxılıb. İsrail ordusu hava hücumundan müdafiə sistemlərinin işə salındığını və raketlərin böyük hissəsinin zərərsizləşdirildiyini açıqlayıb. İran tərəfi isə hücumun İsrailin Livandakı əməliyyatlarına cavab olduğunu bəyan edib.

Gecə saatlarında vəziyyət daha da gərginləşib. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu raket və pilotsuz uçuş aparatlarından ibarət hücumların davam etdirilə biləcəyini bildirib. Bunun ardınca İsrail rəhbərliyi cavab əməliyyatı barədə qərar qəbul edib.

Bu gün səhər saatlarında İsrail Hərbi Hava Qüvvələri İranın qərb və mərkəzi bölgələrində yerləşən hərbi hədəflərə zərbələr endirib. İsrail ordusunun məlumatına görə, hücumlar raket buraxılış mövqelərinə, hərbi infrastruktura və müxtəlif hərbi obyektlərə yönəlib. Zərbələrdən sonra Tehran, Təbriz, İsfahan və Kərəc şəhərlərində partlayış səslərinin eşidildiyi bildirilib. İran mediası İsfahanda bir neçə partlayışın qeydə alındığını, bəzi ərazilərdə yanğınların baş verdiyini yazıb. Təbrizdə hərbi obyektlərin yerləşdiyi ərazilər yaxınlığında da partlayışların olduğu barədə məlumatlar yayılıb. Hazırda da tərəflər arasında qarşılıqlı hücumların davam etdiyinə dair məlumatlar gəlməkdədir.

Baş verən bu gərginlik hücumların davam etməsi halında regionun yenidən uzunmüddətli və genişmiqyaslı hərbi qarşıdurma mərhələsinə qayıtması ehtimalını gündəmə gətirib.

Mövcud konteksdə bu qarşıdurmal ilərləyən dönəmdə uzunmüddətli savaşa çevrilə bilərmi?

Cənubi Azərbaycandan olan siyasi şərhçi Elyar Kamrani “AzPolitika”ya şərhində bildirib ki, İran və İsrail arasında toqquşmalar yenidən başlayıb və öncədən də hər kəsin bildiyi kimi bu anlaşma çox qarantili bir anlaşma deyildi. Hər an bu toqquşmanın yenidən başlanacağı gözlənilirdi.

Onun sözlərinə görə, dünən axşam İranın İsrailə hücum etməsindən sonra İsrailin də cavab olaraq İranın müxtəlif bölgələrinə, xüsusilə Urmiya, Təbriz, İsfahan və Tehran istiqamətlərinə zərbələr endirməsi göstərir ki, qarşıdurma bir müddət davam edəcək: “Uzunmüddətli müharibə ehtimalına baxdıqda, əvvəlki dövrlərdə olduğu kimi tərəflərin quru əməliyyatları aparması real görünmür. Bunun əsas səbəbi iki ölkə arasındakı məsafə və mövcud geosiyasi şəraitdir”.

Bununla belə, E. Kamrani vurğulayıb ki, bu, qarşıdurmanın şiddətinin azalacağı anlamına gəlmir: “Əksinə, hücumların miqyası və intensivliyi daha da artacaq. Əvvəlki dövrlərdə tərəflər daha çox bir-birinə mesaj vermək və ya asimmetrik mübarizə aparmaq məqsədi güdürdüsə, hazırkı mərhələdə həyati və strateji əhəmiyyət daşıyan hədəflərin vurulmasına üstünlük veriləcək. İranın son hücumları və İsrailin buna verdiyi cavab da məhz bu yanaşmanın göstəricisidir. Xüsusilə enerji infrastrukturu, neft obyektləri və iqtisadi baxımdan mühüm ərazilərin hədəfə alınması tərəflərin strateji obyektlərə fokuslandığını göstərir”.

Siyasi şərhçi əlavə edib ki, hazırkı qarşıdurmada ABŞ-nin İsrailə hansı səviyyədə dəstək verəcəyi əsas məsələlərdən biridir: “Donald Trampın bəyanatlarından belə görünür ki, o, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunu daha sərt addımlardan çəkindirməyə çalışa bilər. Lakin Netanyahu və hökuməti İranın hücumlarına cavab verilməsi tərəfdarı olduqlarını nümayiş etdiriblər. Diplomatik proseslərin taleyində Rusiya və Çinin mövqeyi də mühüm rol oynayacaq. Hər iki ölkə İranın ciddi şəkildə zəifləməsini istəmir və buna görə də diplomatik yollarla gərginliyin azaldılmasına çalışa bilərlər”.

Onun fikrincə, İran da məhz bu ölkələrin dəstəyi ilə münaqişəni diplomatik müstəvidə nəzarətdə saxlamağa çalışacaq: “Yəməndən gələn mesajlar İranın son iki ay ərzində öz qüvvələrini müəyyən qədər bərpa etdiyini və regiondakı müttəfiq qüvvələrini yenidən prosesə cəlb edə bildiyini göstərir. Bütün bu amillər nəzərə alındıqda, İran və İsrail arasında hazırda başlayan qarşıdurmanın yaxın günlərdə də davam edəcəyi ehtimalı yüksək görünür”.

E. Bəyməmmədli