Azərbaycan pasportunun dünyadakı mövqeyi, vizasız səyahət imkanları və müxtəlif regionlara çıxış səviyyəsi ilə bağlı yeni göstəricilər açıqlanıb.

Mediaxeberleri.Az modern.az-a istinadən xəbər verir ki, 34 dildə 199 ölkə üzrə pasport hesabatları yayımlayan, Amerika Birləşmiş Ştatları mərkəzli müstəqil www.passportreports.com/tr/ platformasının məlumatlarına əsasən, Azərbaycan pasportu qlobal pasport reytinqində 110-cu yerdə qərarlaşıb. Pasportun ümumi mobillik göstəricisi 82-dir. Bu isə Azərbaycan pasportu sahiblərinin 82 istiqamətə əvvəlcədən ənənəvi viza almadan, yəni vizasız, gəliş zamanı viza və ya elektron səyahət icazəsi ilə səfər edə bilməsi deməkdir. Ümumi qlobal çıxış göstəricisi 41,4 faiz təşkil edir. Bununla yanaşı, 116 ölkəyə səfər üçün əvvəlcədən viza tələb olunur.

35 ölkəyə vizasız səyahət imkanı

Azərbaycan pasportu sahibləri hazırkı göstəricilərə əsasən 35 ölkəyə vizasız səfər edə bilirlər. Bu rəqəm hesabatda nəzərə alınan istiqamətlərin 17,7 faizinə bərabərdir. Vizasız ölkələr arasında Türkiyə, Gürcüstan, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Moldova və Serbiya kimi Azərbaycan vətəndaşlarının tez-tez səfər etdiyi dövlətlər də yer alır. Gürcüstanda qalma müddəti 360 günədək, Ermənistanda 180 günədək, Türkiyə və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində isə 90 günədək göstərilir. Çin də Azərbaycan pasportu sahiblərinin vizasız gedə bildiyi istiqamətlər sırasında yer alır və burada qalma müddəti 30 gün kimi qeyd olunur.

Azərbaycan pasportunun vizasız imkanları yalnız yaxın coğrafiya ilə məhdudlaşmır. Karib hövzəsində Antiqua və Barbuda, Baham adaları, Barbados, Dominika, Qrenada, Haiti və Sent-Vinsent və Qrenadin kimi ölkələr də bu siyahıya daxildir. Okeaniyada Mikroneziya və Vanuatu, Cənubi Amerikada isə Kolumbiya, Ekvador və Surinam Azərbaycan vətəndaşlarının əvvəlcədən viza almadan səfər edə bildiyi istiqamətlər sırasında göstərilir. Vanuatuda 120 gün, Antiqua və Barbudada isə 180 günədək qalmaq mümkündür.

43 ölkədə gəliş zamanı viza imkanı

Azərbaycan pasportunun beynəlxalq mobilliyində mühüm paylardan birini gəliş zamanı viza verilən ölkələr təşkil edir. Belə istiqamətlərin sayı 43, ümumi payı isə 21,7 faizdir. Bu kateqoriyada Banqladeş, Boliviya, Kamboca, Misir, Efiopiya, İndoneziya, İordaniya, Laos, Livan, Madaqaskar, Nepal, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və bir sıra digər ölkələr yer alır.

Bəzi dövlətlərdə gəliş zamanı viza ilə yanaşı, elektron viza sistemi də tətbiq olunur. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanında 90 gün, Qətərdə 30 gün, İndoneziyada 30 gün, Nepalda isə 150 günədək qalma imkanı göstərilir. Afrika ölkələri arasında Efiopiya, Qabon, Qvineya, Madaqaskar, Mavritaniya, Mozambik, Namibiya, Nigeriya və Zimbabve kimi istiqamətlər də bu kateqoriyada yer alır. Bu imkanlar Azərbaycan pasportu sahiblərinin əvvəlcədən klassik konsulluq vizası almadan səfər edə bildiyi ölkələrin sayını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Elektron səyahət icazəsi ilə 4 istiqamət

Azərbaycan pasportu sahibləri 4 istiqamətə elektron səyahət icazəsi əsasında gedə bilirlər. Bu göstərici ümumi istiqamətlərin 2 faizinə bərabərdir. Siyahıda Keniya, Seyşel adaları, Şri-Lanka və Kot-d’İvuar yer alır. Bu sistemlər klassik viza prosedurundan fərqlənir və əksər hallarda səfərdən əvvəl elektron qeydiyyat və ya səyahət icazəsinin alınmasını nəzərdə tutur.

Vizasız giriş, gəliş zamanı viza və elektron səyahət icazəsi birlikdə hesablandıqda Azərbaycan pasportunun mobillik göstəricisi 82-yə çatır. Digər tərəfdən, 116 istiqamət və ya ümumi göstəricinin 58,6 faizi üçün əvvəlcədən viza tələb olunur. Bu rəqəmlər Azərbaycan pasportunun bir sıra regional və inkişaf etməkdə olan bazarlarda geniş səyahət imkanları verdiyini, lakin dünyanın mühüm hissəsində klassik viza prosedurunun qüvvədə qaldığını göstərir.

Asiyada 24-cü yer

Azərbaycan pasportu Asiya ölkələri arasında 24-cü yerdə göstərilir. Hesabatda qitə üzrə müqayisə 50 ölkə əsasında aparılıb. Bu göstərici Azərbaycan pasportunun Asiyada orta mövqedə olduğunu göstərir.

Xüsusilə Mərkəzi Asiyada Azərbaycan vətəndaşları üçün səyahət şərtləri daha əlverişlidir. Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistana vizasız səfər etmək mümkündür. Türkmənistana səfər üçün isə əvvəlcədən viza tələb olunur. Beləliklə, region daxilində Azərbaycanın pasport sahibləri üçün sərbəst hərəkət imkanları kifayət qədər yüksək səviyyədə qalır.

Avropada viza məhdudiyyətləri yüksək qalır

Azərbaycan pasportunun ən məhdud çıxış imkanlarından biri Avropa istiqamətində müşahidə olunur. Hesabatda Avropa üzrə nəzərə alınan 47 istiqamətdən yalnız 8-nə vizasız giriş mümkün göstərilir. Bu ölkələr Albaniya, Belarus, Bosniya və Herseqovina, Moldova, Rusiya, Serbiya, Türkiyə və Ukraynadır.

Avropanın böyük hissəsinə, xüsusilə Şengen zonasına daxil olan ölkələrə səfər üçün Azərbaycan vətəndaşlarından əvvəlcədən viza tələb olunur. Almaniya, Fransa, İtaliya, İspaniya, Niderland, Belçika, Avstriya, İsveçrə və Skandinaviya ölkələri bu qrupa daxildir. Birləşmiş Krallığa səfər zamanı da viza tələb olunur. Bu mənzərə Azərbaycan pasportunun qlobal mobillik göstəricisini aşağı salan əsas amillərdən birinin Avropa ölkələrinin geniş viza tələbləri olduğunu göstərir.

Körfəz ölkələrində fərqli şərtlər

Körfəz ölkələrində Azərbaycan pasportu sahibləri üçün tətbiq olunan qaydalar ölkədən ölkəyə dəyişir. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə 90 günədək vizasız giriş mümkündür. Qətər və Səudiyyə Ərəbistanı isə Azərbaycan vətəndaşlarına daha asanlaşdırılmış giriş imkanları təqdim edən istiqamətlər sırasında yer alır.

Bəhreyn, Küveyt və Oman isə hesabatda əvvəlcədən viza tələb olunan istiqamətlər sırasında göstərilir. Ümumilikdə Yaxın Şərq coğrafiyasında Azərbaycan pasportunun imkanları Avropaya nisbətən daha genişdir. Bu, həm regional əlaqələrin, həm də son illərdə bir sıra ölkələrin elektron və sadələşdirilmiş viza sistemlərinə keçməsinin səyahət imkanlarına təsirini göstərir.

Beynəlxalq təşkilatlar üzrə mövqe

Azərbaycan pasportunun müxtəlif beynəlxalq və siyasi qruplar daxilində mövqeyi də ayrıca hesablanıb. Azərbaycan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının 57 ölkəsi arasında 17-ci yerdədir. OPEC+ ölkələri arasında Azərbaycan pasportu 21 dövlətdən 11-ci, D-8 ölkələri arasında isə 9 dövlətdən 4-cü yeri tutur.

G77 ölkələri arasında Azərbaycan 132 ölkə içərisində 60-cı pillədə qərarlaşıb. ATƏT məkanında isə göstərici daha aşağıdır və Azərbaycan pasportu 57 iştirakçı dövlət arasında 51-ci yerdə göstərilir. Prezident respublikaları üzrə aparılan müqayisədə Azərbaycan 57 ölkə arasında 25-ci yeri tutur.

Azərbaycan açıqlıq reytinqində 79-cudur

Hesabat yalnız Azərbaycan vətəndaşlarının digər ölkələrə səfər imkanlarını deyil, xarici ölkə vətəndaşlarının Azərbaycana giriş şərtlərini də müqayisə edir. Bu göstəriciyə görə Azərbaycan 199 ölkə arasında 79-cu yerdə qərarlaşıb. Başqa sözlə, ölkənin xarici pasport sahiblərinə tətbiq etdiyi giriş siyasəti də ayrıca qlobal müqayisəyə daxil edilib.

Bu göstərici pasportun güc reytinqindən fərqli məna daşıyır. Pasport reytinqi Azərbaycan vətəndaşlarının hansı ölkələrə nə dərəcədə rahat gedə bilməsini ölçürsə, açıqlıq göstəricisi xarici ölkələrin vətəndaşlarının Azərbaycana giriş imkanlarını müqayisə edir. Buna görə də iki reytinq arasında fərqli mövqelərin olması normal hesab olunur.

Qarşılıqlılıq məsələsi də diqqət çəkir

Viza münasibətlərində qarşılıqlılıq göstəriciləri də Azərbaycan üçün maraqlı mənzərə ortaya qoyur. Hesabatdakı məlumatlara görə, 68 ölkənin vətəndaşları Azərbaycana vizasız, elektron icazə və ya gəliş zamanı viza ilə daxil ola bildiyi halda, Azərbaycan pasportu sahibləri həmin ölkələrə səfər etmək üçün əvvəlcədən viza almalıdırlar.

Bu kateqoriyada ABŞ, Kanada, Birləşmiş Krallıq, Almaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Cənubi Koreya və Avstraliya kimi iri iqtisadiyyatlar da yer alır. Bu fərq Azərbaycan pasportunun bəzi əsas beynəlxalq istiqamətlərdə qarşılıqlılıq baxımından daha məhdud mövqedə olduğunu göstərir.

Əks istiqamətdə isə 44 ölkə üzrə vəziyyət Azərbaycan pasportu sahiblərinin xeyrinədir. Yəni həmin ölkələrin vətəndaşlarından Azərbaycana səfər üçün viza tələb olunduğu halda, Azərbaycan vətəndaşları həmin istiqamətlərə vizasız, elektron səyahət icazəsi və ya gəliş zamanı viza ilə səfər edə bilirlər.

Ümumi mənzərə göstərir ki, Azərbaycan pasportunun əsas üstünlüyü yaxın coğrafiya, Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərqin müəyyən hissəsi, eləcə də Afrika, Asiya, Karib və Okeaniya regionlarındakı çoxsaylı istiqamətlərə nisbətən rahat çıxış imkanlarıdır. Əsas məhdudiyyət isə Avropa, Şimali Amerika və dünyanın bir sıra yüksək gəlirli ölkələrinə səfər zamanı əvvəlcədən viza tələbinin qüvvədə qalmasıdır.