Rusiya-Ukrayna müharibəsinin gedişinə əsasən belə bir qənaətə gəlmək olar ki, klassik arxa cəbhə anlayışı tədricən tarixə qovuşur. Bu müharibənin arealı genişlənib, artıq yalnız cəbhə xətti ilə məhdudlaşmır və hər iki ölkənin ərazisini əhatə edir. Rusiyanın Avropa hissəsi demək olar ki, Ukraynanın uzaqmənzilli dronlarının real hədəfinə çevrilib.

Məlumdur ki, müharibənin gedişinə təsir göstərən başlıca amillər sırasında uzunmüddətli resurslar, hərbi-texnoloji potensial, əhalinin psixoloji dözümlülüyü ilə yanaşı, strateji planlamanın necə qurulması da mühüm yer tutur. Müharibədə zəngin təcrübə toplamış Rusiya və Ukrayna orduları artıq bir-birinin güclü və zəif tərəflərini yaxşı bilirlər. Buna görə də hər iki tərəf strategiyasını bu reallığa uyğun şəkildə yenidən formalaşdırır.

Ukraynaya təcavüz etdiyi vaxtdan indiyədək Rusiya hərbi komandanlığı öz strategiyasını bir neçə dəfə dəyişib, daha doğrusu, buna məcbur qalıb. İşğalın əvvəlində Rusiyanın strategiyası "ildırımsürətli qələbə"yə əsaslanırdı. Kremldə hesab edirdilər ki, Kiyevi çox qısa müddətdə hərbi yolla ələ keçirərək bu ölkəyə yenidən siyasi dizayn verəcəklər. Vladimir Putinin iştirakı ilə Rusiya Baş Qərargahının hazırladığı işğal planı baş tutmadı. Bundan sonra onlar blitskriq strategiyasından imtina edərək yeni plan hazırlamağa məcbur oldular.

Həmin plana əsasən Rusiya ordusu ilk növbədə Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojye vilayətlərini tam işğal etməli idi. Lakin tam nəzarətə götürə bilmədiyi bu vilayətləri belə Vladimir Putin saxta referendumlar vasitəsilə Rusiyaya birləşdirdi.

Rusiya komandanlığının dörd vilayəti tam işğal etmək planı fiaskoya uğradıqdan sonra Putinin göstərişi ilə ölkənin və ordunun bütün potensialı yeni strategiyanın – "düşmənin taqətdən salınması strategiyası"nın həyata keçirilməsinə yönəldildi. Kremlin yaxın perspektivdə əsas məqsədi Donetsk vilayətinin Kramatorsk və Slavyansk şəhərlərini işğal etməkdir.

Rusiya dörd ilə yaxındır ki, yüz minlərlə əsgərin iştirakı ilə həyata keçirdiyi "ət hücumları" hesabına bu maneəni yarmağa çalışır. Lakin indiyədək istədiyi nəticəni əldə edə bilməyib. Kreml rəhbəri Ukraynanın zamanla taqətdən düşəcəyinə və cəbhə xəttinin nə vaxtsa yarılacağına ümid edir.

Rusiya öz strategiyası çərçivəsində Ukrayna şəhərlərini bombalamaqda davam edir. Ukrayna isə Rusiyanın insan resursları baxımından üstünlüyünü nəzərə alaraq tamamilə fərqli strategiya yürüdür. Müharibə başlayandan indiyədək Ukrayna Silahlı Qüvvələri, demək olar ki, müəyyən etdiyi ümumi strategiyadan kənara çıxmayıb. Onlar yalnız ayrı-ayrı taktiki dəyişikliklər ediblər.

Ukrayna hələ ki, öz strategiyasını tam şəkildə həyata keçirə bilmir. Çünki onun silah arsenalında kifayət qədər ballistik və qanadlı raket yoxdur. Bu istiqamətdə işlər davam etsə də, Kiyev hələ müharibənin taleyini köklü şəkildə öz xeyrinə dəyişəcək həcmdə belə silahlara malik deyil.

Ballistik və qanadlı raketlərin istehsalını yüksək səviyyəyə çatdırana qədər Ukrayna vahid strategiyanın tələblərinə uyğun olaraq yalnız cəbhədə müdafiə xəttini qorumaqla kifayətlənməyəcək. Eyni zamanda, Rusiya ərazisində yerləşən hərbi aerodromları, silah və sursat anbarlarını, hərbi zavodları, yanacaq bazalarını, neft emalı zavodlarını, elektrik stansiyalarını, dəniz limanlarını və neft doldurma terminallarını dron hücumları ilə hədəfə almağa davam edəcək.

Yeri gəlmişkən, Ukrayna Silahlı Qüvvələri ümumi strateji plan çərçivəsində Rusiya cəmiyyətini sarsıda biləcək güclü və dağıdıcı zərbələr seriyasına artıq start verib. Rusiyanın iri həcmli mülki logistika mərkəzlərinin məhv edilməsi, görünür, bu strategiyanın yalnız başlanğıcıdır.

Rusiyanın ən böyük elektron ticarət platforması olan **"Wildberries"**in paylama mərkəzlərinə edilən dron hücumlarından sonra əhali arasında ciddi narahatlıq yaranıb. Ukrayna bu mərkəzlərdə ikili təyinatlı məhsulların satıldığını bildirir. Əslində isə müharibə şəraitində bu cür ikili təyinatlı malların satışını Rusiyada fəaliyyət göstərən istənilən iri şirkət həyata keçirə bilər.

Diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, bir çox analitiklərin qənaətinə görə, benzin böhranı ilə müqayisədə logistika anbarlarında baş verən yanğınlar cəmiyyətdə daha böyük psixoloji sarsıntı yaradıb. Çünki Rusiyada "Wildberries"lə yanaşı, "Ozon", "Yandex Market" və "Megamarket" kimi iri onlayn satış şəbəkələri də fəaliyyət göstərir və onların logistika mərkəzlərinin də gələcəkdə zərbələrə məruz qalacağı istisna edilmir.

Rusiya son illərdə çoxsaylı iri avtomatlaşdırılmış anbarların və çeşidləmə sistemlərinin fəaliyyətini təmin edən logistika mərkəzlərinin tikintisinə böyük sərmayələr yatırıb. Bu mərkəzlər "marketplace" sistemi vasitəsilə məişət texnikasından tutmuş kosmetikaya qədər minlərlə adda məhsulun satışını həyata keçirir. Rusiyada orta və kiçik sahibkarlığın inkişafında bu sistem mühüm rol oynayır və geniş əhali kütləsini əhatə edir.

Məhz buna görə də belə obyektlərə endirilən zərbələr banklardan kredit götürərək biznes quran insanların maliyyə vəziyyətinə benzin qıtlığında olduğu kimi dolayı deyil, birbaşa zərbə vurur və onları müflisləşmə təhlükəsi ilə üz-üzə qoyur.

Ekspertlərin hesablamalarına görə, "Wildberries" platformalarının vurulması nəticəsində ümumi zərərin həcmi təxminən 2 milyard dollar təşkil edir. Buraya yalnız məhv olmuş mallar deyil, həm də biznes fəaliyyətinin dayanması nəticəsində yaranan dolayı iqtisadi itkilər daxildir.

Lakin bu, Rusiyanın nəhəng istehlak və logistika sisteminin yalnız bir hissəsidir. Ölkədə "marketplace" şəbəkələri ilə yanaşı, "Magnit Logistics", "CDEK", "Lenta Logistics", "Detskiy Mir Logistics" kimi iri şirkətlərin logistika mərkəzləri də fəaliyyət göstərir və onlar da dron hücumları üçün nisbətən asan hədəfə çevrilə bilərlər.

Baş verən son hadisələrdən sonra yaranmış ictimai təşvişə baxmayaraq, Ukraynanın dron hücumlarının Rusiya cəmiyyətində Kreml rəhbərinə qarşı dərin və kütləvi nifrət formalaşdırdığını söyləmək hələ tezdir. Rusiyalıların əksəriyyəti ölkədəki benzin qıtlığını, logistika mərkəzlərinin vurulmasını, əsgər itkilərini, Krımın blokadaya alınmasını və inflyasiyanın yüksəlməsini birbaşa Vladimir Putinin başlatdığı müharibənin nəticəsi kimi qiymətləndirmir.

Rusiya cəmiyyəti psixoloji baxımdan elə bir vəziyyətə gətirilib ki, sanki onların hadisələri rasional qiymətləndirmək qabiliyyəti zəifləyib. Mövcud təşviş daha çox məntiqli düşüncənin deyil, instinktiv qorxunun refleksiv təzahürü təsiri bağışlayır.

Şübhəsiz ki, Rusiyanın bütün bölgələrində müharibənin fəsadları eyni səviyyədə hiss olunmur. Sosial psixologiyaya görə, insan uzun müddət təhlükəli şəraitdə yaşadıqda tədricən həmin vəziyyətə uyğunlaşır və onu yeni normal həyat reallığı kimi qəbul etməyə başlayır.

Doğrudur, Ukraynanın dron hücumları Rusiya iqtisadiyyatına ciddi zərbələr vurur. Lakin bu hücumlar hələlik sosial həyatı iflic edəcək miqyasda dağıntılar yaratmayıb. Əgər hücumların intensivliyi artar və iqtisadi itkilər əmək bazarına, həmçinin həyati əhəmiyyət daşıyan infrastrukturun fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərərsə, onda hakim elita daxilində ciddi çaxnaşma yarana bilər.

Rusiyada fundamental dəyişikliklər tarixən həmişə hakim zümrənin təşəbbüsü ilə baş verib. 1917-ci ilin Fevral inqilabında elitanın mühüm rolu olmasaydı, bolşeviklərin həmin ilin oktyabrında hakimiyyəti ələ keçirməsi də mümkün olmazdı.

Beləliklə, əgər Ukrayna ordusu qış aylarında Rusiyanın iri şəhərlərində yerləşən mərkəzi istilik stansiyalarını sıradan çıxarmağa başlasa, onda həm geniş əhali kütləsi, həm də hakim elita müharibənin artıq onların evlərinə daxil olduğunu bütün ağırlığı ilə hiss edəcək. Əgər bu fəsadlar kütləvi xarakter alarsa, Rusiya hakim elitası vəziyyətin daha da ağırlaşacağını anlayacaq.

Uzun illər ərzində Rusiyada siyasi sistem elə qurulub ki, Kreml rəhbəri üçün əsas təhlükə küçə etirazlarından daha çox, məhz hakim elitanın daxilindən gələn narazılıq ola bilər.

Vaqif Nəsibov

"AzPolitika.info"