“Biz Türk Dövlətləri Təşkilatını Mərkəzi Asiyada ortaq maraqların irəliləməsi üçün vacib bir platforma kimi görürük”

Azərbaycan ilə Pakistan arasında münasibətlər son illər dostluq və qardaşlıq çərçivəsindən çıxaraq strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Hər iki ölkə ortaq mövqeləri ilə regional və qlobal proseslərdə bir-birini ardıcıl şəkildə dəstəkləyir. Xüsusilə Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində əldə etdiyi tarixi qələbədən sonra Pakistanın göstərdiyi prinsipial siyasi və mənəvi dəstək bu münasibətlərin dərinliyini bir daha nümayiş etdirdi.

Bu gün Bakı–İslamabad əməkdaşlığı təkcə ikitərəfli münasibətlərin deyil, Cənubi Qafqaz, Cənubi Asiya və Mərkəzi Asiyanı əhatə edən daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi proseslərin mühüm tərkib hissəsinə çevrilib. Müdafiə sahəsində əməkdaşlıq, JF-17C Block III qırıcılarının alınması, birgə hərbi təlimlər, enerji və nəqliyyat dəhlizləri üzrə ortaq baxışlar, eləcə də Türkiyə–Azərbaycan–Pakistan üçtərəfli formatı bu tərəfdaşlığın miqyasını nümayiş etdirir.

Pakistanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Qasım Mohiuddin “AzPolitika.info”-ya müsahibəsində məhz bu yeni mərhələnin mahiyyətini, tərəflər arasında artan iqtisadi, müdafiə və tranzit əməkdaşlığını, regional təhlükəsizlik çağırışlarına ortaq yanaşmanı, eləcə də Türk Dövlətləri Təşkilatı və Mərkəzi Asiya ilə əlaqələr kontekstində Pakistan–Azərbaycan münasibətlərinin gələcək perspektivlərini ətraflı şəkildə şərh edib.

- Cənab səfir, Pakistan-Azərbaycan münasibətlərini hazırkı mərhələdə “strateji tərəfdaşlıq” kontekstində necə qiymətləndirirsiniz?

- Ötən ildən bəri ölkələrimiz arasındakı yaxın və qardaşlıq əlaqələri görünməmiş bir irəliləyişin şahidi olub. Son zamanlar ən yüksək rəhbərlik səviyyəsində tez-tez baş tutan qarşılıqlı əlaqələr bütün sahələrdə əməkdaşlığımızın daha da inkişaf etdirilməsinə böyük təkan verib. İkitərəfli əlaqələrimiz ortaq din, ortaq mədəni dəyərlər, ikitərəfli əməkdaşlığı daha da inkişaf etdirmək öhdəliyi və regional və vacib məsələlərə dair baxışların oxşarlığı üzərində qurulub. Hər iki xalq beynəlxalq forumlarda bir-birini daim dəstəkləyir, ərazi bütövlüyünə və suverenliyə hörmətlə bağlı ortaq mövqeyimizi vurğulayır. Ölkələrimiz qarşılıqlı maraq doğuran bütün məsələlərdə birlik və həmrəylik nümayiş etdirir. Bu qardaşlıq münasibətləri səmimi hörmətə, sevgiyə və etimada əsaslanır və çoxşaxəli tərəfdaşlığı əks etdirir. Pakistan həmçinin Azərbaycanın regionda və ondan kənarda müsbət və konstruktiv siyasət və fəaliyyətini yüksək qiymətləndirir ki, bu da bütün region üçün sabitliyə, əlaqələrin gücləndirilməsinə və iqtisadi rifaha töhfə verir.

Pakistanın Türkiyə və digər qardaş ölkələrlə birlikdə ötən ilin noyabr ayında Bakıda keçirilən Qələbə Gününün 5-ci ildönümünə həsr olunmuş hərbi paradda iştirak etməsini görmək çox sevindirici idi. Pakistan Ordusu kontingentinin iştirakı ilə yanaşı, JF17-lərin uçuşu və Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən təyyarələrin təqdimatı ikitərəfli müdafiə əlaqələrimizdə həqiqətən də tarixi bir mərhələdir.

Hər iki xalq arasında mübadilənin artması ölkələrimizi daha da yaxınlaşdıracaq mühüm körpüyə çevrilir.

- Son illərdə iqtisadi, ticarət, investisiya, enerji sahələrində Azərbaycan və Pakistan arasında əməkdaşlıq inkişaf edir. Bu sahələr üzrə potensialı necə dəyərləndirirsiniz və hansı yeni planlar nəzərdə tutulur?

- Pakistan və Azərbaycan arasında artan əməkdaşlıq ticarət, investisiya və enerji də daxil olmaqla bütün sektorlarda ikitərəfli əlaqələrin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımdır. Etibarlı və vacib enerji təchizatçısı və Asiyanı Avropa ilə birləşdirən səmərəli dəhliz olaraq Azərbaycanın strateji mövqeyi kifayət qədər mühümdur. Pakistan və Azərbaycan enerji sektorunda davamlı əməkdaşlıq edir. Bu qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığı daha da inkişaf etdirmək üçün birlikdə çalışırıq.

Pakistan biznes müəssisələri, xüsusən də Qarabağda investisiya imkanlarını araşdırır və eyni zamanda Azərbaycan şirkətləri Pakistanda keçirilən ticarət sərgilərində fəal iştirak edərək tərəfdaşları ilə görüşürlər. Nəticədə, ikitərəfli ticarət həcmində sağlam irəliləyiş müşahidə olunur. Bir neçə Pakistan texnologiya şirkəti Azərbaycanın dövlət qurumları və özəl sektorla tərəfdaşlıq edir. Pakistanın texnologiya sektoru son bir neçə ildə xeyli inkişaf edib və biz Pakistan və Azərbaycan arasında bu vacib sahədə əməkdaşlığı alqışlayırıq.

Mən çox nikbinəm ki, özəl sektorlarımız arasında artan əlaqələr ikitərəfli ticarət və investisiyaların artırılması üçün G2G səylərini tamamlayacaq.

- Cənab səfir, müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində Pakistan və Azərbaycan ciddi addımlar atır. Artıq Azərbaycan Pakistandan JF-17C Blok 3 qırıcılarını alıb. Ölkələrimizin hərbiçiləri birgə hərbi təlimlərdə iştirak edirlər. Bu sahədə əməkdaşlığın inkişafını necə görürsünüz?

- Pakistan və Azərbaycan arasında müdafiə sahəsindəki tərəfdaşlıq güclü qardaşlıq əlaqələrimizi əks etdirir. Pakistanın müdafiə sənayesi modernləşmə və yerliləşmə baxımından əla irəliləyişlər əldə edib. Keçən ilin may ayında Hindistanın Pakistana qarşı səbəbsiz müharibəsindən sonra Pakistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Hindistanın alçaldıcı məğlubiyyəti bu həqiqətin sübutudur. Pakistan Azərbaycan Silahlı Qüvvələri və onların möhtərəm Prezident İlham Əliyevin dinamik və müdrik rəhbərliyi altında əldə etdikləri nailiyyətlərlə fəxr edir. Qarabağın azad edilməsi hər bir pakistanlı üçün, eləcə də Azərbaycanlı qardaşlarımız və bacılarımız üçün həmişə qürur və xoşbəxtlik mənbəyi olaraq qalacaq. Qardaş ölkə olaraq Pakistan müdafiə sektoru da daxil olmaqla, bütün sahələrdə Azərbaycanla tərəfdaşlıq etməyə həmişə hazır olacaq. Pakistan və Azərbaycan arasında ikitərəfli və Türkiyə ilə üçtərəfli birgə hərbi təlimlər qarşılıqlı fəaliyyətin və ən yaxşı təcrübələrin mübadiləsinin gücləndirilməsinə kömək edir. Bu da öz növbəsində ümumi təhlükəsizlik problemləri ilə mübarizə aparmaq üçün daha səmərəli, təsirli və vahid bir yanaşmaya imkan yaradaraq regional sülh və təhlükəsizliyin təmin olunmasına xidmət edir.

- Türkiyə-Azərbaycan-Pakistan üçtərəfli formatı çərçivəsində əməkdaşlıq güclənməkdədir. Bu format Pakistan-Azərbaycan əlaqələrinə necə təsir edir və gələcəkdə nə kimi konkret nəticələr gözləyirsiniz? İslamabad Türk Dövlətləri Təşkilatı ilə əməkdaşlıq perespektivlərini necə görür?

- Pakistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında üçtərəfli əməkdaşlıq son illərdə geniş vüsət alıb. Bu format ortaq dini və mədəni yaxınlığımızı və əsas geosiyasi məsələlərə baxışlarımızın oxşarlığını vurğulayır. Ölkələrimiz tarixən bütün beynəlxalq arenada tərəfdaşlıq edib və bir-birini dəstəkləyib. Buna görə də, son bir neçə ildə liderlik səviyyəsində artan üçtərəfli qarşılıqlı əlaqələr bütün sahələrdə daha da güclü tərəfdaşlığa doğru təbii bir addımdır. Pakistan həmçinin, Türk Dövlətləri Təşkilatının bütün üzvləri ilə sıx ikitərəfli əlaqələrə malikdir. Biz Türk Dövlətləri Təşkilatını Mərkəzi Asiyada ortaq maraqların irəliləməsi üçün vacib bir platforma kimi görürük. Bu əməkdaşlıq çərçivəsi regional əlaqələrin gücləndirilməsinə kömək edib ki, bu da öz növbəsində müsbət iqtisadi nəticələr verib, Pakistan bunu dəstəkləyir və qiymətləndirir.

- Enerji və tranzit sahəsində - Azərbaycanın nəqliyyat və enerji dəhlizində Pakistanla əməkdaşlıq imkanları necədir? Hər iki ölkənin bu sahədə qarşılıqlı fayda əldə edə bilməsi üçün hansı layihələr prioritet olmalıdır? Məsələn, tranzit marşrutları sahəsində - Pakistanın Qafqaz- Orta Asiya marşrutlarına çıxışla əlaqədar təbii körpü ola bilər. Azərbaycanla birlikdə bu cür regional bağlantılar üzrə hansı konkret addımlar atıla bilər?

- Pakistan və Azərbaycan enerji sektorunda davamlı əməkdaşlıq edirlər. Bu vacib sektorda ikitərəfli tərəfdaşlığı daha da inkişaf etdirmək üçün müzakirələr aparılır və yaxın gələcəkdə bəzi mühüm müsbət inkişaflar gözləyirik. Nəqliyyat dəhlizləri baxımından Azərbaycan Şərq və Qərb arasında quru və hava yolu ilə vacib nəqliyyat dəhlizi təmin edən strateji coğrafi mövqeyə malikdir. Pakistan da strateji mövqeyə malikdir və Orta Asiya və Qafqaz regionlarına açılan qapıdır. Şimal-Cənub dəhlizinin erkən istismara verilməsi və onun Qvadar limanı ilə birləşdirilməsi bölgəmizdəki hər kəsə fayda gətirərdi. Azərbaycanda avtomobil və dəmir yolu infrastrukturu yüksək inkişaf etdirilib. Pakistan logistika şirkətləri də hər iki ölkəmizə fayda gətirəcək səmərəli əlavə ticarət marşrutu yaratmaq üçün Azərbaycanla əməkdaşlıqda maraqlıdırlar.

- Regionda təhlükəsizlik və sabitlik baxımından yeni proseslər baş verir. Dünyada təhlükəsizlik çağırışları artır. Pakistan-Azərbaycan bu proseslərdə necə əməkdaşlıq edir və qarşılıqlı maraqları necə müdafiə edə bilərlər?

- Pakistan və Azərbaycan hər ikisi də sülhsevər ölkələrdir və xarici siyasətlərini beynəlxalq hüquq, ərazi suverenliyi və müdaxilə etməmə prinsipləri əsasında həyata keçirirlər. Pakistan və Azərbaycanın ikitərəfli əməkdaşlığı regional sabitlik və təhlükəsizliyin vacib elementidir. Qardaş xalqlarımızın beynəlxalq əhəmiyyətli demək olar ki, bütün əsas məsələlərə baxışları oxşardır və biz bir-birimizin mövqelərini dəstəkləməyə davam edəcəyik.

Pakistan, Azərbaycan kimi, bütün mübahisələrin dialoq yolu ilə həllinə inanır və onları təşviq edir. Diplomatlarımız bütün beynəlxalq forumlarda qarşılıqlı maraq doğuran bütün məsələlər üzrə bir-biri ilə əməkdaşlıq edirlər. Hər iki ölkə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT), D8-in və İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) fəal üzvləridir. Pakistan Azərbaycanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına (ŞƏT) tamhüquqlu üzv kimi daxil olmasını dəstəkləməyə davam edəcək. Hindistan hökumətinin Azərbaycanın ŞƏT-ə daxil olmasına daim maneələr yaradan mənfi münasibətindən və obstruktiv siyasətindən məyusuq.

Pakistan Qarabağ məsələsində həmişə Azərbaycanın prinsipial mövqeyini dəstəkləyib və bu gün də bir yerdəyik. Buna görə də biz təkcə Azərbaycanın Qarabağı uğurla azad etməsini deyil, həm də ötən ilin avqust ayında Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistanın tarixi anlaşmaya çatmasına səbəb olan möhtərəm Prezident İlham Əliyevin müdrik və uzaqgörən dövlətçilik fəaliyyətini qeyd etdik. Bu, şübhəsiz ki, təkcə sülhə və təhlükəsizliyə gətirib çıxarmayacaq, həm də bütün bu region və onun hüdudlarından kənarda iqtisadi çiçəklənmə və təkmilləşdirilmiş əlaqələrin yeni bir dövrünün başlanğıcını qoyacaq.

- Cənab səfir son olaraq, mədəniyyət, təhsil sahəsində əlaqələrin gücləndirilməsi üçün hansı yeni təşəbbüslər planlaşdırılır? Xüsusilə gənc nəslin, tələbə mübadilələrinin və elm-tədqiqat sahələrinin perspektivləri nədir?

- Gənclərimiz tarixi qardaşlıq əlaqələrimizi daha da yüksək səviyyələrə qaldırmağın əsl qəyyumları və səfirləridir. Pakistan Beynəlxalq Hava Yolları (PIA) ötən il Pakistandan Azərbaycana birbaşa uçuşlarını bərpa etdi. Azərbaycan Hava Yolları (AZAL) da Pakistana birbaşa uçuşlarının tezliyini artırdı. 2024-cü ildə Azərbaycana yetmiş bir mindən çox turist səfər etdi. 2025-ci il üçün rəqəmləri tərtib edərkən, rəqəmlərin daha yüksək olacağını gözləyirik. Azərbaycan universitetlərinə qəbul olan pakistanlı tələbələrin sayında da artım var. Sənətçilərimiz hər iki ölkədə təşkil edilən mədəni tədbirlərdə müntəzəm olaraq iştirak edirlər. Bunların hamısı çox xoş qarşılanan hadisələrdir.

Pakistan universitetləri, xüsusən də tibb, mühəndislik və biznes sahələrində dünyaca məşhurdur. Pakistan və Azərbaycanın ən nüfuzlu universitet və kolleclərindən bəziləri arasında tərəfdaşlıq proqramlarımız var. Şəxsən mən tələbələrimiz və müəllim heyətimiz arasında daha çox sayda mübadilə görmək istərdim, çünki bu mübadilələr təkcə tələbələrin akademik təcrübələrini zənginləşdirməklə yanaşı, həm də ömürlük dostluqları inkişaf etdirir. Eynilə, beyin mərkəzlərimiz, ziyalılarımız və mediamız arasında fəal əməkdaşlıq və tez-tez qarşılıqlı əlaqə mövcuddur.

Ümid edirəm ki, qardaşlıq əlaqələrimizin möhkəm sütunları qarşıdakı illərdə bütün sahələrdə daha da güclənəcək.

Laçın SƏMLA

AzPolitika.info