30-40 il stajı olan işçi ixtisara salına bilərmi?

Pensiya yaşına az müddət qalmış və uzun illər əmək stajı olan şəxslərin ixtisara düşüb-düşə bilməməsi əmək münasibətlərində tez-tez müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Xüsusilə 30 ildən artıq əmək stajı olan və pensiya yaşına bir neçə il, hətta bir neçə ay qalmış işçilər iş yerlərinin qanunla xüsusi şəkildə qorunub-qorunmadığını düşünürlər.

Hüquqşünasların sözlərinə görə, şəxsin uzunmüddətli əmək stajının olması və pensiya yaşına yaxınlaşması onun heç bir halda ixtisara salına bilməyəcəyi anlamına gəlmir.

Əmək qanunvericiliyində işçilərin və iş yerlərinin ixtisarı ilə bağlı müəyyən edilmiş qaydalar mövcuddur. İşəgötürən müəssisədə struktur dəyişiklikləri aparırsa, ştat vahidlərinin azaldılması və ya müəyyən iş yerlərinin ləğvi zərurəti yaranırsa, qanunvericiliyin tələblərinə riayət etməklə əmək müqaviləsinə xitam verilməsi mümkündür.

Burada əsas məsələ işçinin neçə il əmək stajının olması deyil, ixtisarın hansı səbəbdən və hansı qaydada həyata keçirilməsidir. İşəgötürən işçinin əmək müqaviləsinə ixtisar əsası ilə xitam verirsə, bunun üçün hüquqi və faktiki əsas olmalıdır. Sadəcə işçidən narazılıq və ya onu işdən uzaqlaşdırmaq istəyi ixtisar üçün kifayət edən səbəb hesab edilə bilməz.

Uzun illər əmək stajı olan işçilərin ixtisara salınması zamanı qanunvericiliyin nəzərdə tutduğu təminatlara da xüsusi diqqət yetirilməlidir.

İşəgötürən əmək müqaviləsinə xitam verilməsi proseduruna əməl etməli, işçiyə əvvəlcədən müvafiq məlumat verməli və qanunla nəzərdə tutulan hallarda ona ödənilməli məbləğləri təmin etməlidir. İxtisar zamanı işçinin əmək hüquqlarının pozulmaması əsas şərtlərdən biridir.

Pensiya yaşına 1 il, 2 il və ya daha çox müddət qalması da öz-özlüyündə işçinin ixtisardan tam qorunduğu anlamına gəlmir. Eyni zamanda, belə şəxslərin vəziyyəti qiymətləndirilərkən onların əmək stajı, ailə və sosial vəziyyəti, tutduğu vəzifə və müəssisədəki iş yerlərinin ixtisarının real səbəbləri nəzərə alınmalıdır. Əgər eyni vəzifədə bir neçə işçi çalışırsa və onların bir qisminin ixtisara salınması nəzərdə tutulursa, işəgötürənin seçim zamanı qanunvericiliyin müəyyən etdiyi üstünlük və meyarları da nəzərə alması tələb oluna bilər.

Hüquqşünaslar bildirirlər ki, işçi ixtisarın qanunsuz həyata keçirildiyini düşünürsə, bu məsələyə laqeyd yanaşmamalıdır. Əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə əmr, işəgötürənin təqdim etdiyi sənədlər və digər əsaslandırmalar diqqətlə araşdırılmalıdır. İşçi öz hüquqlarının pozulduğunu hesab etdiyi halda qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətlərə riayət etməklə müvafiq qaydada hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə edə bilər.Əgər məhkəmə araşdırması nəticəsində əmək müqaviləsinə xitamın qanunsuz olduğu müəyyən edilərsə, işçinin işə bərpası və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər tələblərinin təmin edilməsi məsələsi gündəmə gələ bilər. Bu səbəbdən pensiya yaşına az müddət qalmış və uzun əmək stajı olan şəxslər ixtisar barədə qərarla qarşılaşdıqda sənədləri diqqətlə araşdırmalı, zərurət yaranarsa, hüquqşünasdan məsləhət almalıdırlar.

Beləliklə, 36 il əmək stajının olması və pensiya yaşına 1 il 8 ay qalması işçinin avtomatik olaraq ixtisardan azad edilməsi üçün kifayət etmir. Lakin işəgötürən tərəfindən həyata keçirilən ixtisarın qanuni, əsaslandırılmış və müəyyən edilmiş prosedurlara uyğun olması vacibdir. İşçinin uzun illər ərzində qazandığı əmək hüquqları isə yalnız qanunun tələblərinə uyğun şəkildə və müvafiq əsaslar olduqda məhdudlaşdırıla bilər.