COP 29 günlərində Bakıda bir sıra küçələr nəqliyyatın hərəkətinə tam açıq olacaq.

Bunu Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) Nəqliyyatın İntellektual İdarəetmə Mərkəzinin (NİİM) rəisi Namidan Piriyev COP29 günlərində tətbiq olunacaq nəqliyyat planının təqdimatına dair brifinqdə deyib.

O bildirib ki, Mətbuat, Hüseyn Cavid, İnşaatçılar, Ziya Bünyadov, Atatürk, Babək, Qara Qarayev, Tbilisi, Azərbaycan, Parlament prospektləri, Fətəli Xan Xoyski, Cəfər Cabbarlı, Abbasmirzə Şərifzadə və İstiqlaliyyət küçələri nəqliyyatın hərəkətinə tam açıq olacaq.

"Tbilisi prospektində yalnız Şəfaət Mehdiyev küçəsi ilə İzmir küçəsinin kəsişməsində müvəqqəti məhdudlaşma olacaq", - N.Piriyev əlavə edib.

2023-cü ildə qlobal miqyasda bütün ölkələrin ixracı 23,267 trilyon dollar təşkil edib.

Mediaxeberleri.Az axar.az-a istinadən bildirir ki, bu barədə "World's Top Exports" portalı məlumat yayıb.

Bildirilib ki, bu, pandemiyadan öncəki illə (2019) müqayisədə 5% çoxdur.

İxrac yönümlü aparıcı iqtisadiyyatlar (materik Çin, ABŞ, Almaniya, Hollandiya, Yaponiya, İtaliya, Fransa, Cənubi Koreya, Meksika və Honq Konq) dünya ixracının təxminən yarısını (50,2%) təşkil edib.

Reytinqdə Azərbaycan 65-ci (33,8 milyard dollar, 2022-ci ilə nisbətən 11,1% az), Türkiyə 29-cu (255,4 milyard dollardan çox, 2022-ci ilə nisbətən 0,5% çox) yeri tutub.

Ermənistan 2022-ci illə müqayisədə ixracını 57,7% (Rusiyaya sanksiyaların dəlinməsində oynadığı rola görə) artırıb və reytinqdə 104-cü yerdə (8,3 milyard dollardan çox) qərarlaşıb.

Rusiya 19-cu yerdədir (399,2 milyard dollarlıq ixrac, 2022-ci illə müqayisədə 31% az).

Spirtli içkilərin pərakəndə satışının minimum qiymətinin müəyyən olunması ilə bağlı yeni qaydalar müəyyən olunur. Belə ki, Milli Məclisin ötən gün keçirilən iclasında müzakirəyə çıxarılan “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” qanuna təklif olunan dəyişikliyə görə, pərakəndə satışının minimum qiyməti müəyyən edilmiş alkoqollu içkilərin həmin qiymətdən aşağı qiymətə satılması qadağan olunacaq.

Müzakirələrdən sonra səsverməyə qoyularaq birinci oxunuşda qəbul edilən qanun layihəsinin alkoqollu içkilərin təhlükəsizliyi və keyfiyyəti sahəsində istehlakçıların hüquqlarının qorunmasına, istehlakçını aldadan hər hansı digər fəaliyyətin qarşısının alınmasına, bu sahədə qanuni fəaliyyət göstərən intizamlı və peşəkar sahibkarlıq subyektlərinin maraqlarının müdafiəsinə, daxili bazarın aşağı keyfiyyətli məhsullardan qorunmasına, qeyri-qanuni istehsalın qarşısının alınmasına xidmət edəcəyi vurğulanır.

Ötən gün bu barədə Milli Məclisdə çıxış edən birinci vitse-spiker Əli Əhmədov deyib ki, hər bir malın hazırlanması, onun texnologiyalara uyğun şəkildə istehsal olunması üçün müəyyən qədər xərclər çəkilməlidir.

“Təbii ki, bu bazar iqtisadiyyatına zidd deyil. Ucuz mala şübhəli münasibət formalaşıb. Orta qəbul edilmiş qiymətdən aşağı olan malı alan olmur. Ona görə də hər malın yoxlanması mümkün olmadığından, qiymət amilindən malın keyfiyyətinə nəzarət kimi istifadə edilir. Azərbaycanda bununla bağlı məşhur bir ifadə var: “ucuz ətin şorbası olmur”. Güman edirəm ki, bu qanun layihəsi istehlakçılarının hüquqlarının qorunması məqsədinə xidmət edir”, - deyə Ə.Əhmədov bildirib.

Spiker Sahibə Qafarova da qeyd edib ki, satış obyektlərində 1-3 manata təklif olunan içkilərin keyfiyyəti aşağı səviyyədədir: “Biz xalqı təmsil edirik. Camaat arasında maarifçilik işi aparmaq lazımdır. Dediniz 1-3 manatlıq içkilər var. Bunu camaat içir. 1 manatlıq içki əslində zəhərdir. Bununla bağlı camaatı maarifləndirməliyik”.

Maraqlıdır, sözügedən qanun layihəsi qəbul olunsa, bu sahədə təhlükəsizlik və keyfiyyət həqiqətən artacaq?

İqtisadçı Xalid Kərimli hesab edir ki, qiymətin artırılması ilə keyfiyyəti tənzimləmək doğru bir yanaşma deyil. Ekspert bildirir ki, spirtli içkilərin tərkibinin insan sağlamlığına ziyan vurmayacaq, müəyyən standartlara cavab verəcək şəkildə təqdim edilməsi ilk növbədə sahibkarın borcudur.

“Bu sahəyə nəzarət edən dövlət qurumlarının da borcudur ki, gedib istehlak bazarında nəzarəti təşkil etsin. Söhbət təkcə spirtli içkilərdən getmir, bura ərzaq məhsullarının yoxlanılması da aid edilə bilər. Düşünürəm ki, burada ilk növbədə səlahiyyətli dövlət qurumları öz işlərini düzgün qurmalıdırlar. Digər tərəfdən, bazar iqtisadiyyatıdır və qiyməti bazar tənzimləməlidir. Hökumət bu rəqəmlərlə oynamamalı, inzibati tədbirlərə sonda baxmalıdır. Məlumdur ki, spirtli içkilər mağzalarda satılır. Yoxlama nəticəsində mağaza sahibinin həmin məhsulu haradan aldığını asanlıqla müəyyən etmək, lazım gələrsə, o sexə qarşı cəza tədbirlərinə baş vurmaq olar”,-deyə ekspert bildirib.

Ekspertə görə, sözügedən qanun layihəsi rəqabət apara bilməyən araq istehsalçılarının mənafeyini qorumağa hesablanıb:“Camaatı aldadıb, keyfiyyətsiz arağı da baha qiymətə satmaq olar. Qiymət bahadırsa, keyfiyyət də yaxşı olacaq deyə bir anlayış yoxdur. Ümid edirlər ki, bu yolla keyfiyyətsiz spirtli içkilərin bazara girişi məhdudlaşacaq. Digər tərəfdən, qiymətin artması spirtli içkilərə təlabatı azaldacaq. Dünya təcrübəsində də belə qanunlar var. Məsələn, Birləşmiş Krallığa daxil olan ölkələrdə, Türkiyədə bu təcrübədən istifadə olunur. Alkoqol insan sağlamlığına ziyan olduğundan, onlar qiyməti artırmaqla, keyfiyyətli alkoqolun belə istehlakını azaltmaq istəyirlər”.

Azərbaycanda vəziyyət necədir?

Qeyd edək ki, Azərbaycan beynəlxalq hesabatlarda alkoqol istehlakına görə heç də ön sıralarda yer almır. Məsələn, ölkəmiz 2023-cü ilə dair hesabatların birində 189 ölkə arasında 142-ci yerdə qərarlaşıb. Ölkədə həmin il adambaşına düşən spirtli içki miqdarı 1.38 litr olub. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının sonuncu hesabatında isə diqqətçəkən bir məqam özünü biruzə verir. ÜST-ün sonuncu hesabatında qeyd olunur ki, əvvəlki 3 ilə nisbətən Azərbaycanda adambaşına düşən alkoqol istehlakı 2.5 dəfə artıb. Hazırda ölkədə adambaşına düşən alkoqolun miqdarı 2 litrdir. Bəzi proqnozlora görə, bu göstərici gələn il 2.5, 2030-cü ildə isə 3.9 litrə yüksələcək. Azərbaycan əhalisi il ərzində spirtli içkilərə ortalama 400-500 milyon manat xərcləyir.

Kliniki Tibbi Mərkəzin mətbuata verdiyi məlumatda isə qeyd olunur ki, son bir ildə ölkəmizdə alkoqollu içkilərdən zəhərlənənlərin sayı 124 nəfər olub.

Deputat Qüdrət Həsənquliyev də düşünür ki, qiymətin artırılmasını sağlamlığı əsas götürməklə əsaslandırmaq düzgün yanaşma hesab oluna bilməz.

Millət vəkili bildirib ki, bazar iqtisadiyyatı olan ölkələrdə dövlət qiyməti vergilər, rüsumlar yolu ilə tənzimləmir, yəni qiymət müəyyənləşdirmir: “Sabah da deyəcəyik ki, insan orqanizmi üçün çox vacib olan qidalar var, gəlin həmin qidalar üçün də yuxarı hədd müəyyənləşdirək ki, sahibkar öz malını bundan baha qiymətə sata bilməsin. Hesab edirəm ki, bu, yolverilməzdir. İkincisi, qiymətin artırılması nə vaxtdan istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi kimi təqdim oluna bilər? Qeyd olunur ki, bu, həm də saxta içkilərin qarşısını alacaq. Əvvəla, içkinin saxta olması onun keyfiyyətsiz olması demək deyil, bu, kölgə iqtisadiyyatının bir sahəsi ola bilər. Hətta onların qeydiyyatdan keçmiş zavodlarda istehsal olunan içkilərdən də keyfiyyətli olması mümkündür. Sadəcə olaraq, o mənada saxta adlandırıla bilər ki, qeydiyyatdan keçməyib. Digər tərəfdən, onun keyfiyyətli olub-olmamasını yalnız müvafiq laboratoriyalarda müəyyənləşdirmək mümkündür. Saxta içkilərə qarşı hüquq-mühafizə orqanları və Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi effektli mübarizə aparmalıdır. Spirtli içki aksizli mal sayılır və buna görə hazırda Vergi Məcəlləsində hər litrə görə 4.8 manat aksiz vergisi nəzərdə tutulub. Yəni 4.8 manatı qaldırıb edək 10 manat. Yəni istehsal olunan mal zavodun həyətindən çıxdığı andan, tutaq ki, hər litrə görə 10 manat aksiz vergisi ödəsin. Bu halda o məcburdur ki, malın maya dəyərini də qiymətə əlavə eləsin, yəni içkinin qiyməti qalxmış olacaq”.

İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli də bildirib ki, spirtli içkilərin minimal qiymətinin dövlət tərəfidən tənzimlənməsi doğru yanaşma hesab oluna bilməz.

Ekspert qeyd edib ki, yeni dəyişiklik ölkədə ciddi problemlərə səbəb olacaq: “Hesab edirəm ki, bazarda kustar üsullarla, yəni ev şəraitində hazırlanmış spirtli içkilərin sayı çoxalacaq və nəticədə daha çox insan bundan zərər görəcək. Həmçinin ölkəyə qeyri-qanuni yollarla spirtli içki idxalı da artacaq. Düşünürəm ki, yanaşmanın özü doğu deyil. Əgər insan sağlamlığına ziyan vuran ucuz spirtli içkilər varsa, qanunvericiliyin digər müddəalarından istifadə edərək bunun qarşısını almaq olardı”.

Spirtli içkilərin qiyməti bahalaşır

Rəsmi məlumatlara görə, cari ilin sentyabr ayında Azərbaycanda pərakəndə ticarət mərkəzlərində bir litr yerli arağın orta satış qiyməti 14,54 manat olub. Bu, cari ilin yanvar ayı ilə müqayisədə 76 qəpik bahadır. Yanvarda marketlərdə Azərbaycanda istehsal edilən arağın 1 litrinin orta satış qiyməti 13,78 manat idi. Bununla yanaşı, xaricdən gətirilən arağların bir litrinin orta satış qiyməti sentyabr ayında 27,76 manat olub ki, bu da, yanvar ayı ilə müqayisədə 40 qəpik bahadır.

Bundan başqa, yanvar ayı ilə müqayisədə sentyabr ayında yerli istehsal brendi ilə satışa çıxarılan konyakın marketlərdə bir litrinin qiyməti 72 qəpik, xarici istehsal brendi ilə satışa çıxarılan konyakın qiyməti 1,14 manat bahalaşıb. Bəhs olunan dövrdə yerli viskinin qiyməti 1 manat, xarici viskinin qiyməti 1,98 manat, yerli süfrə şərabının qiyməti 20 qəpik, xarici süfrə şərabının qiyməti 10 qəpik, yerli pivənin qiyməti 8 qəpik, xarici pivənin qiyməti 12 qəpik bahalaşıb.

Elvin Bəyməmmədli

“AzPolitika.info”

İlahiyyatçı Qamət Süleymanov müzakirələrə səbəb olacaq açıqlama verib. Belə ki, o, Əlavə Dəyər Vergisi (ƏDV) və keşbekdən gələn faizlərin haram olduğunu bildirib. 

Vaxtaşırı belə çıxışlara rast gəlinir. Bir sıra təriqətçilər deyir ki, bank sistemində dövr edən vəsait haramdır. Bu yanaşmaya görə hətta yaxınlarının bankda çalışmağına qarşı çıxırlar. Elə bank işçisi olub, təriqətlərə qoşulduqdan sonra işdən ayrılıb.

Bank sektoru dünya maliyyə sisteminin əsasını təşkil edir və bankların əsas işi pul satmaqdır.

Globalinfo.az-a danışan sabiq deputat, iqtisadçı Vahid Əhmədovun sözlərinə görə, bank sisteminin özünün qayda-qanunları var.

Vahid Əhmədov

Onun fikrincə, banklar qanuna uyğun fəaliyyət göstərirlər:

“Bu, dini qanunlar deyil, dövlətin qəbul etdiyi qanunlardır. Banklar fəaliyyətləri ilə əlaqədar gəlir əldə etmək üçün faiz tətbiq edirlər. Mövcud məsələ yalnız Azərbaycanda yox, bütün dünyada var. Düzdür, ola bilər ki, islam dinində faiz halal hesab edilməsin. Amma bu həyatın da öz qanunları var. ƏDV və keşbekdən gələn pul da kimlərə görə halal, kimlərə görə isə haram hesab oluna bilər. Dindar dini baxımdan yanaşır məsələyə, bank başqa”.

İlahiyyatçı Ağa Hacıbəyli deyib ki, ƏDV və keşbeklərdən geri qaytarılan pulun haram olması ilə bağlı bir hökm yoxdur:

Ağa Hacıbəyli

“Çünki bir insanın “filan məsələ haramdır” deməsi üçün əlində kifayət qədər ciddi və qüvvətli dəlillər olmalıdır. Biz bilirik ki, islam dinində alış-veriş halal, faiz isə haramdır. Faizin kateqoriyası tamamilə fərqlidir. Məsələn, bir nəfər ikinci şəxsə 100 manat pul verir və deyir ki, 120-150 manat qaytaracaqsan. Yəni üzərində dəbbə istəyir. Lakin biz alış-veriş etdiyimiz vaxt konkret olaraq mal, əmlak alırıq. İndiki keşbek və ƏDV-lərin də bir funksiyası yarış keçirməkdir. Təklif olunur ki, alış-veriş onlardan edilsin, müqabilində də öz pulumuzdan ayırıb, özümüzə qaytarırlar. Ona görə də burada heç bir haramlıq, qadağa və s. yoxdur”.

Hesablama Palatası Naxçıvan Muxtar Respublikasının İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyində pozuntular aşkarlayıb.

Bu barədə Hesablama Palatasından bildirilib.

Məlumata görə, aparılmış auditlə Agentliyin funksional fəaliyyətini yetərli tənzimləyən, gəlir və xərclərini təsdiqləyən hüquqi aktın olmaması, tabeliyində və strukturunda olmayan qurumlara vəsaitlərin xərclənməsi, sığorta vəsaitlərinin bir hissəsinin digər məqsədlərə yönəldilərək təyinatı üzrə istifadə edilməməsi, dövlət əmlakı barədə səlahiyyətsiz sərəncam verilməklə tibbi sığorta vəsaitləri hesabına əsas vəsaitlər alınaraq və ya əsaslı vəsait qoyuluşu hesabına tikilməli olan tikinti obyektinə vəsait xərclənərək formalaşmış aktivlərin qanunsuz olaraq digər qurumun balansına və istifadəsinə verilməsi halları müəyyən edilib.

Bununla yanaşı, tibbi-iqtisadi ekspertiza üçün müəyyən edilmiş tələblər pozularaq müvafiq vəzifələrə tələbləri ödəməyən şəxslərin işə götürüldüyü, tibbi-iqtisadi ekspertizanın düzgün aparılmadığı və göstərilmiş tibbi xidmətlərin dəyərindən artıq vəsaitin ödənildiyi, donor saylarının artıq göstərilərək artıq vəsait alındığı, hesabat təqdim edilmədiyi halda tibb müəssisələrinə vəsaitlərin köçürüldüyü, digər qurum və hüquqi şəxs tərəfindən alınmış avadanlıqların əlavə dəyər vergisinin, habelə tibbi məhsulların və avadanlıqların, xidmətlərin dəyərinin tibbi sığorta vəsaitləri hesabına ödənildiyi, vergi öhdəliklərinin vaxtında icra edilmədiyi, işçilərlə hesablaşmalarda artıq ödənişlərə yol verildiyi, eləcə də bir sıra digər hüquq pozuntularına yol verilməsi ilə müşayiət olunan tapıntılar aşkar edilib.

Palatada keçirilən kollegiya müzakirəsinin yekununda yüksək məbləğlərlə ifadə olunan və müvafiq hüquqi məsuliyyətə səbəb olan pozuntulara yol verilməsi halları nəzərə alınaraq, auditin nəticəsi barədə materialların aidiyyəti üzrə müvafiq hüquq-mühafizə orqanına göndərilməsi haqqında qərar qəbul edilib.

1. Ağstafa, Qazax və Tovuz rayonlarında fəaliyyət göstərən Dövlət Yanğından Mühafizə Hissələri "Palma-Z” MMC (VÖEN – 3601462631) adlı şirkətlə 5 satınalma müqaviləsi imzalayıblar.

Noyabrın 12-dən 25-ə qədər məktəblərdə tətil olacaq. 

Bu barədə Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyindən bildirib.

Nazirlər Kabineti COP29-un keçiriləcəyi dövrdə ölkə ərazisində təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin təşkilinə dair qərar qəbul edib. Qərara əsasən, ümumi təhsil müəssisələrində payız tətili 2024-cü il noyabrın 12-dən 22-dək olacaq.

Noyabr ayında bayram günləri və şənbə-bazar günlərini nəzər alsaq, payız tətilindən sonra ilk dərs günü noyabrın 25-ə təsadüf edəcək. COP-29 dövründə bağçalar isə fəaliyyətini davam etdirəcək.

Sadəcə xüsusi hallarda ümumi prosesin fəaliyyəti üçün hər hansı problem yaradacağı təqdirdə müdaxilə oluna bilər.

Son illər ərzində müxtəlif şəxslər tərəfindən Azərbaycandan on milyonlarla dollar çıxarılıb, amma geri qaytarılmayıb. Həmçinin ölkədən ixrac olunan məhsullardan əldə olunan vəsaitlər xaricdə qalıb. Prokurorluq cinayət işi açıb, xeyli sayda sahibkar həbs edilib…

Bu xəbər Azərbaycan ictimaiyyəti üçün yeni sayılır. Media adətən məmurların və onlara bağlı monopolist şirkətlərin Azərbaycandan irihəcmli vəsaitləri çıxararaq müxtəlif ölkələrin iqtisadiyyatına yatırdığı haqda məlumatlar yayır. Bu vəsaitlər offşor hesablar üzərindən Avropa və ərəb ölkələrində daşınmaz əmlaka, biznesə, şirkətlərin səhmlərinə yatırılır. Amma ictimailəşən məlumatlar çox vaxt aidiyyatı dövlət qurumlarının “diqqətini çəkmir”.

Qanunvericiliyə görə, biznes subyektlərinin idxal-ixrac əməliyyatları çərçivəsində ölkədən çıxardığı valyuta müəyyən müddətdən sonra məhsul və ya pul şəkilində geri qayıtmalıdır. Xəbərlərdən məlum olur ki, yüz milyonlarla vəsait çıxarılıb, qoyulan vaxt limiti də bitib, amma pullar vətənə dönməyib.

Məsələn, oktyabrın 25-də Dövlət Gömrük Komitəsindən Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsinə daxil olmuş materiallar əsasında cinayət işləri başlanıb. Prokurorluğun məlumatında qeyd olunur: “...İstintaqla Məmmədov Tərlan Firuddin oğlu, Hüseynov Gündüz İsmayıl oğlu, Rezzahnicat Hafiz Malik oğlu, Əmrahov Elşən Bayram oğlu, İmanov Röyal Mahir oğlu, Nəsirov İntiqam Feyruz oğlu, Əlimərdanov Nicat Kərim oğlu və qeyrilərinin cinayətkar niyyətlə təsis etdikləri “Xaçmaz Aqro”, “Natural Fruit”, “Fresh Fruits Group”, “Global Trade Group”, “Garden Store” və digər məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlərlə xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən şirkətlər arasında müxtəlif növ kənd təsərrüfatı məhsullarının alqı-satqısına dair müqavilələr bağlayaraq əldə olunan ümumilikdə 340 milyon ABŞ dollarından artıq məbləğdə pul vəsaitini (müvafiq dövrün məzənnəsi ilə 578 milyon manatdan artıq) vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə edib Azərbaycan Respublikasında müvəkkil edilmiş bankın hesabına qaytarmamalarına əsaslı şübhələr müəyyən edilib.

Toplanmış sübutlar əsasında həmin şəxslərə Cinayət Məcəlləsinin 208.2.1, 208.2.2 (qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən külli miqdarda xarici valyuta vəsaitini xaricdən qaytarmama), 308.2 (ağır nəticələrə səbəb olan vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə) və digər maddələri ilə ittiham elan edilib.

Adıçəkilən şəxslərin bir qrupu haqda məhkəmənin qərarı ilə həbs, bəziləri isə istintaq orqanının qərarı ilə polisin nəzarəti altına vermə növündə qətimkan tədbiri seçilib”.

Prokurorluğun dünən yaydığı məlumatda isə qeyd olunur ki, xaricə ixrac olunan 84 milyon manatdan artıq dəyərdə kənd təsərrüfatı məhsulundan əldə olunan pul vəsaitləri ölkəyə qaytarılmayıb. Nəticədə bir qrup şirkət rəhbəri, sahibkar barəsində cinayət işi açılıb, həbs qərarları çıxarılıb.

Prokurorluğun məlumatında qeyd olunur ki, hazırda Dövlət Gömrük Komitəsindən daxil olmuş digər bu kateqoriya materiallar üzrə, yəni mal və məhsul ixrac etməklə əldə edilən pul vəsaitini Azərbaycana qaytarmamış şəxslər barəsində prokurorluq orqanlarında cinayət işləri başlanaraq ibtidai istintaq aparılır və zəruri tədbirlər icra olunur.

Maraqlıdır, ekspertlər cinayət işləri, həbslər haqda nə düşünürlər?

İqtisadçı Rövşən Ağayev “AzPolitika”-ya şərhində bildirir ki, qanunvericiliyə əsasən əgər mal ödənişi sonradan edilmək şərtilə xaricə satılırsa, maksimum 720 gün ərzində pul ölkəyə qayıtmalıdır. Onun sözlərinə görə, qayıtmadığı halda müvafiq maddələrə uyğun olaraq cinayət əməli sayılır. “Bu, həm də birbaşa ölkədən qanunsuz pul çıxarmaq sayılır”, - o əlavə edir

R.Ağayev vurğulayır ki, son zamanlar sözügedən əməliyyatları aparanlara qarşı mübarizə güclənib: “Onların üstünə möhkəm düşüblər. Çünki sahibkarlar ölkədə özlərini və kapitallarını təhlükəsiz saymadıqları üçün imkan düşdükcə bu yolla pullarını ölkədən çıxarırlar. Amma aydındır ki, bu sərtlik yüksək çinli məmurlara bağlı iş adamlarına aid deyil...”

İqtisadçı qeyd edir ki, ixraçatçı şirkət və ya sahibkarın xaricdəki partnyoru ilə bağladığı müqavilə və digər sənədlərin bir nüsxəsi pul köçürdüyü bankda saxlanır. “Bank bütün bu məlumatları Mərkəzi Banka ötürür, Mərkəzi Bank həmin köçürməni 720 gün nəzarətdə saxlayır. Vaxt ötən kimi sanksiya və cərimə tətbiqinə start verir. Bununla da məsələ həll edilmədikdə hüquq-mühafizə orqanları məlumatlandırılır”, - o əlavə edib.

Bank sektoru üzrə hüquqşünas Əkrəm Həsənov “AzPolitika”-ya şərhində bildirib ki, Cinayət Məcəlləsinin 208-ci maddəsində qaytarılmamış xarici valyuta vəsaiti yuxarı olduqda cinayət məsuliyyəti müəyyənləşdirilib. Ekspert qeyd edir ki, əgər sahibkarın xaricdən aldığı məhsul 2 il ərzində ölkəyə gəlmirsə və həmin malın dəyəri 20 min manatdan çoxdursa, bu zaman cinayət işi açılır.

Ə.Həsənov vurğulayır ki, bəzən sözügedən məhsul sahibkardan asılı olmayan səbəblərə görə ölkəyə idxal edilmir: “Burada xüsusi bir məqama diqqət yetirmək lazımdır. Bəzən ola bilər ki, burada sahibkarın heç bir günahı olmasın. Məsələn, sahibkar xaricdəki tərəfdaşla müqavilə bağlayıb və ondan asılı olmayan səbəblərə görə malı ala bilməyib. Ola bilər ki, xaricdən malı göndərən şəxs hansısa bir dələduzdur, satıcı müflis olub və ya bəlkə də malı göndərib, amma yolda itib və s. Bu zaman sahibkar sübut etməlidir ki, burada həqiqətən də onun heç bir günahı yoxdur”.

Ekspert əlavə edir ki, sözügedən maddənin mahiyyəti Azərbaycandan qanunsuz yollarla xaricə valyuta axınının qarşısını almaqdır: “Əslində bu cür işlərlə adətən adi adamalar məşğul olmurlar. Bunu iri məmurlar edirlər. Onlar korrupsiya, rüşvət yolu ilə qazandıqları vəsaitləri guya nəsə almaq adı ilə xaricə çıxarırlar. Dediyim kimi, adını da qoyurlar ki, guya xaricdən nəsə alırlar. Amma əsas məqsəd əldə etdikləri valyutanı Azərbaycanda saxlamamaqdır”.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”

Ərzaq təhlükəsizliyimiz nə yerdədir; Rusiyaya qarşı sanksiyalar işbazları hərəkətə gətirib

Azərbaycanda kərə yağının qiyməti sürətlə artır. Son həftələr ərzində bir sıra kərə yağı markaları piştaxtalardan itib, digərlərinin qiymətində 3-4 manata yaxın bahalaşma müşahidə olunur. Bir sıra kərə yağı növləri var ki, qiyməti 28-29 manata qədər yüksəlib.

Piştaxtalardan yox olan kərə yağları əsasən Rusiyada istehsal olunan yağlardır: Valio, Fino və sair. Bunun əsas səbəbi Rusiyada kərə yağı qıtlığı və bahalaşmadır. “İzvestiya” qəzetinin yazdığına görə, oktyabrın əvvəlində bir neçə iri istehsalçı pərakəndə satış şəbəkələrinə istehsalı və ya məhsulların tədarükünü dayandırdıqlarını elan ediblər. Bunlara “Prostokvashino”, “Selo Zelenoe”, “Kənd yağı” kimi markalar daxildir. İstehsalçılar həmçinin kərə yağının bahalaşdığını bildiriblər. Bahalaşmanın və qıtlığın əsas səbəbləri ehtiyatların səviyyəsinin aşağı olması, dünya bazarında kərə yağının qiymətinin artması, eləcə də alınan çiy südün tərkibində az yağ olması və süd emalı müəssisələrindən tələbatın artmasıdır.

Nəşrin məlumatına görə, Rusiyada kərə yağının pərakəndə satış qiyməti avqust və sentyabr aylarında demək olar ki, 8 faiz, ilin əvvəlindən isə 18 faiz artıb.

Rusiya Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi bəyan edib ki, ölkədə kərə yağı ilə təminat sahəsində problem yoxdur. Yanvar-avqust aylarında yerli istehsalçılar 221,2 min ton kərə yağı istehsal ediblər ki, bu da ötən illə müqayisədə təxminən eynidir. Lakin nazirliyin açıqlaması real vəziyyətlə uyğunlaşmır. Belə ki, Rusiyada müşahidə olunan kərə yağı çatışmazlığı, qiymətlərin sürətlə bahalaşması əhalinin mağazalardan bu məhsulu oğurlaması hallarını kütləviləşdirib. Musavat.com Rusiya mətbuatına istinadən xəbər verir ki, artıq supermarketlər kərə yağının oğurlanmasının qarşısını almaq üçün piştaxtalardan yığmağa və qoruyucu örtüklərdən istifadə etməyə başlayıblar.

BMT Kənd Təsərrüfatı və Ərzaq Təşkilatının (FAO) hesablamalarıma əsasən sentyabr ayında Süd Məhsullarının Qiymətləri İndeksinin orta dəyəri 136,3 bənd təşkil edib ki, bu da avqust göstəricisindən 5,0 bənd (3,8 faiz), ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə isə 24,3 bənd (21,7 faiz) çoxdur. İndeksin yüksəlməsinə bütün süd məhsullarının qiymətlərinin yüksəlməsi səbəb olub, Okeaniyada süd istehsalında mövsümi artımlara baxmayaraq, bütün süd tozu qiymətləri Asiyada güclü idxal tələbi ilə ən çox yüksəlib. Qərbi Avropada süd tədarükünün azalması və aktiv daxili alışlar fonunda məhdud ixrac imkanları səbəbindən yağsız süd tozu qiymətləri artıb. Eyni zamanda Qərbi Avropada yüksək idxal və daxili tələbat, məhdud tədarük və süd tədarükünün azalması səbəbindən kərə yağının dünya qiymətləri ardıcıl olaraq on birinci aydır ki, yüksəlir. Qlobal pendir qiymətləri də güclü qlobal idxal tələbi və süd istehsalının mövsümi olaraq azaldığı Qərbi Avropada məhdud ixrac imkanları səbəbindən artıb.

Rəsmi statistika kərə yağını Azərbaycanda ən çox bahalaşan ərzaq məhsulları sırasında qeydə alıb.

Maraqlıdır ki, Rusiyada kərə yağı çatışmazlığı ənənəvi olaraq bu ölkədən yağ idxalçısı olan Azərbaycandan şimal qonşuya ixracın kəskin artımına səbəb olub. Belə ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu ilin yanvar-sentyabrında Azərbaycandan Rusiyaya 45 milyon 738,68 min dollar dəyərində 7 386,49 ton kərə yağı ixrac olunub (ümumi ixrac 7392,02 ton). Ötən ilin eyni dövründə ixrac 5 milyon 11,54 min dollar dəyərlə 800 ton təşkil etmişdi. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycandan Rusiyaya kərə yağı ixracı həm çəki, həm də dəyər baxımından 9 dəfədən çox artıb.

Azərbaycandan Rusiyaya yerli istehsal məhsulunun, yoxsa digər ölkələrdən idxal edilən kərə yağının ixrac olunduğuna rəsmi statistika aydınlıq gətirmir. Amma nəzərə alsaq ki, Azərbaycana kərə yağının idxalı gömrük rüsumundan azaddır (2023-cü ilin dekabrında Nazirlər Kabineti “Azərbaycan Respublikasının xarici iqtisadi fəaliyyətin mal nomenklaturası, idxal gömrük rüsumlarının dərəcələri və ixrac gömrük rüsumlarının dərəcələri”ndə dəyişiklik edib. Dəyişikliyə əsasən kərə yağının idxalının gömrük rüsumlarından azad olunması müddəti 2025-ci ilin 31 dekabrına qədər uzadılıb. Bundan əvvəl də bu azadolma bir neçə dəfə uzadılmışdı -red.), onda idxal edilən məhsulun bir qisminin Rusiyaya satılması ehtimalının az olmadığını söyləmək olar.

Doqquz ayda 1 ton kərə yağı Rusiyaya 6192 dollara ixrac olunub. Eyni dövrdə Azərbaycana idxalın xərci 5583 dollar təşkil edib. Bu isə 1 tonda 500 dollardan yuxarı fərq deməkdir və Azərbaycanda bu fərqdən qazanc götürmək istəyənlərin olması kifayət qədər realdır.

Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına əsasən, 2024-cü ilin 9 ayı ərzində (yanvar-sentyabr) Azərbaycana 123 milyon 972 min dollar dəyərində 22 min 204 ton kərə yağı və süddən hazırlanmış digər yağlar idxal olunub. Ötən ilin eyni dövründə ölkəyə 67 milyon 194 min dollar dəyərində 12 min 49 ton kərə yağı və süddən hazırlanmış digər yağlar idxal edildiyini nəzərə alsaq, bu məhsulların idxalının miqdar ifadəsində 10 min 155 ton və ya 84,2 faiz, dəyər ifadəsilə 56 milyon 778 min dollar və ya 84,5 faiz artdığını görərik.

Ötən ilin yanvar-sentyabrında kərə yağının 1 tonu Azərbaycana 5577 dollara idxal edilib. Bu isə o deməkdir ki, son bir ildə kərə yağının idxal qiyməti 1 ton üçün cəmi 6 dollar bahalaşıb. Halbuki dünya bazarında bu məhsulun qiymətində 22 faizə yaxın bahalaşma qeydə alınıb. Bu fərqin Azərbaycana idxalda çox zəif hiss olunmasının səbəbi ucuz İran məhsulunun idxalının sürətlə artmasıdır. Rəsmi statistikadan aydın olur ki, bu ilin yanvar-avqustunda idxal olunan 18 165,64 ton kərə yağının 11 569,6 tonu İrandan alınıb, buna 54 milyon 15,11 min dollar xərc çəkilib. Yəni İrandan alınan kərə yağının 1 tonu 4755 dollara başa gəlib. Bu dövrdə Yeni Zelandiyadan 25 milyon 916,98 min dollar dəyərində 4065,17 ton kərə yağı alınıb. Bu idxalın 1 tonu 6375,4 dollara başa gəlib.

Qeyd edək ki, İranda istehsal olunan süd və süd məhsullarının tərkibində xarici ölkələrdə tez-tez zərərli maddələr, xüsusilə insan orqanizmi üçün təhlükəli hesab olunan antibiotiklər aşkarlanır. Məhz bu amilə görə Rusiya 2018-ci ildən İrandan kərə yağı da daxil olmaqla, süd məhsullarının idxalını qadağan edib, hələ də bu qadağa qaldırılmayıb. 2023-2024-cü illərdə bir neçə dəfə “Rosselxoznadzor” tərəfindən İrandan alınan kərə yağını başqa qablaşdırmaya yerləşdirib yerli istehsal adı ilə Rusiyaya satan Ermənistan şirkətlərinin saxtakarlığı üzə çıxarılıb və onların məhsullarının idxalına qadağa tətbiq edilib. Bu baxımdan, Azərbaycandan kimlərsə İran yağlarını alıb başqa ad altında Rusiyaya satırsa, tezliklə eyni aqibətlə üzləşəcəklərini gözləmək olar.

Başqa bir maraqlı məqam budur ki, Azərbaycandan kərə yağı ixracı 2022-ci ildən - Rusiyaya qarşı sanksiyaların kütləvi xarakter almağa başladığı dövrdən vüsət alıb. 2021-ci ildə 256 ton olan ixrac 2022-ci ildə 1433 tona, 2023-cü ildə isə 1232 tona çatıb. Bu ilin 9 ayında isə ötən ildəki bütün ixracdan 6 dəfəyə yaxın çox ixrac qeydə alınıb.

İxracla yanaşı ölkədə kərə yağı istehsalında da ciddi artım var. Belə ki, bu ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda 22 345,4 ton kərə yağı istehsal olunub ki, bu də 2023-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10,5 faiz çoxdur. Oktyabrın 1-nə anbarlarda 64,5 ton kərə yağı olub.

Ən maraqlısı budur ki, yerli süd istehsalının artım sürəti kərə yağının artım sürətindən 10 dəfədən çox geri qalır. Belə ki, rəsmi statistikaya əsasən, doqquz ayda Azərbaycanda 1 milyon 694,2 min ton süd istehsal olunub və bu, əvvəlki ilin eyni dövründən cəmi 0,7 faiz çoxdur. Bu halda sual yaranır: kərə yağı istehsalında əsas xammal olan südün istehsalı 1 faiz artmadığı halda kərə yağının özünün istehsalı necə 10 faizdən çox artıb?

Digər bir məsələ budur ki, Azərbaycanda əhali sayının artması kərə yağı istehlakının da artmasına səbəb olub. Ərzaq balansına əsasən əhalinin şəxsi istehlak həcmi 2021-ci ildəki 37 844 tondan 2023-cü ildə 39715 tona çatıb. Bu zaman yerli istehsal hesabına özünü təmin etmə səviyyəsi 2021-ci ildəki 66,7 faizdən 2023-cü ildə 64,7 faizə düşüb.

Beləliklə, aydın görünür ki, Azərbaycanın öz-özünü təmin edə bilmədiyi kərə yağının Rusiyaya ixracı kütləvi xarakter alıb. Daxili bazarda qiymətlərin sürətlə artması belə bu ixracın qarşısını ala bilmir. Kimlərinsə daha yüksək gəlir əldə etmək üçün Azərbaycan əhalisinin cibinə girmək həvəsi gün-gündən artır. Hökumətin ən qısa müddətdə bu prosesi dayandırmaq üçün addımlar atmasına ehtiyac var. Xatırladaq ki, 2022-ci ildə qlobal ərzaq bazarında qiymətlərin sürətli artımı zamanı Nazirlər Kabineti minimum istehlak səbətinə daxil olan bir sıra ərzaq məhsullarının ixracı üçün İqtisadiyyat Nazirliyindən xüsusi icazə alınmasını nəzərdə tutan qərar imzalamışdı. Qərarın müddəti 2023-cü ilin dekabrında bitib. Belə görünür ki, analoji addımın yenidən atılmasına ehtiyac var... /“Yeni Müsavat”

COP29-la bağlı müxtəlif mağaza, restoran, gözəllik salonları və digər bu kimi iaşə obyektlərinin fəaliyyəti ilə bağlı hansısa məhdudiyyət nəzərdə tutulmayıb və bu səbəbdən onların iş rejimində hansısa dəyişikliyin olması gözlənilmir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu APA-ya açıqlamasında COP29 Əməliyyat Şirkətinin Koordinasiya Şurasının üzvü Ayan Nəcəf deyib.

O, eyni zamanda, qeyd edib ki, Bakıda İqlim fəaliyyəti üzrə Dünya Liderlərinin Sammitinin keçirildiyi 12-13 noyabr tarixlərində bəzi yollarda məhdudiyyətlər tətbiq olunacaq: “Həmin tarixlərdə işə gedən vətəndaşları çətinlik yaşanmasın deyə, daha çox ictimai nəqliyyatdan, xüsusən, yeraltı nəqliyyatdan istifadə etməyə çağırırıq”.