"Bakı Metropoliteni" QSC-də yeni kadr təyinatları olub.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, Zaur Nağıyev qurumun İdarə Heyəti sədrinin müavini, İlham Axundov və Kənan Cəfərov isə sədrin müşavirləri vəzifələrinə təyin ediliblər.

Fotoda Zaur Nağıyev

Zaur Nağıyev Prezident İlham Əliyevin müvafiq sərəncamı ilə İdarə Heyəti sədrinin müavini təyin olunub.

1982-ci il təvəllüdlü Z.Nağıyev Bakı Dövlət Universitetində hüquqşünaslıq, ADA Universiteti və Maastrixt İdarəçilik Məktəbinin birgə proqramında isə biznesin idarə edilməsi üzrə təhsil alıb. Müxtəlif illərdə BMT təşkilatlarında, SOCAR-da və "Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" QSC-də çalışıb. 2022-ci ildən sonuncu qurumun İdarə Heyəti sədrinin müavini olub.

Fotoda İlham Axundov

1970-ci il təvəllüdlü İlham Axundov Azərbaycan Texniki Universitetinin məzunudur. O, "Kapital Bank", Azərbaycan Beynəlxalq Bankı, AZAL və digər qurumlarda rəhbər vəzifələrdə çalışıb. 2023-2026-cı illərdə "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-də sədrin müşaviri olub.

Fotoda Kənan Cəfərov

1984-cü il təvəllüdlü Kənan Cəfərov Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində maliyyə-kredit, həmçinin dövlət və bələdiyyə idarəetməsi üzrə təhsil alıb. O, Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyində və "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-də müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 2024-2026-cı illərdə "Vadi Baku" QSC-nin icraçı direktoru olub.

Qeyd edək ki, təyinatlarla bağlı ilkin məlumatı Ölkə.az yayıb.

Ağstafa Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı və Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyyatları Agentliyi yanında Suların İstifadəsinə və Mühafizəsinə Dövlət Nəzarət Xidmətinin 9 Saylı Qazax-Tovuz Regional Bölməsinin dəstəyi ilə “Sudan səmərəli və qənaətli istifadə olunmasında istehlakçıların iştirakının təşviqi” mövzusunda maarifləndirici aksiya tədbir.

Tədbir Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2024-cü il 10 oktyabr tarixli          320 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadəyə dair Milli Strategiya”nın Tədbirlər Planının 9.3.1.4-cü yarımbəndinin icrası çərçivəsində təşkil olunub.

Tədbirdə su ehtiyatlarının qorunması, içməli su ilə təminatın yaxşılaşdırılması, tullantı və lay sularının idarə olunması, eləcə də su mənbələrinin çirklənmədən mühafizəsi istiqamətində görülən işlər barədə məlumat verilib. Ölkədə içməli su təchizatının gücləndirilməsi məqsədilə yeni boru kəmərlərinin çəkilməsi və təmizləyici qurğuların qurulması, kanalizasiya şəbəkələrinin genişləndirilməsi və yenilənməsi, mövcud tullantı sutəmizləyici qurğuların modernləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən layihələr diqqətə çatdırılıb.

Çıxışlarda su ehtiyatlarının qorunmasında hər bir istehlakçının məsuliyyətinin vacibliyi vurğulanıb. Məişətdə və təsərrüfatlarda su itkilərinin azaldılması, sudan qənaətlə istifadə edilməsi və su istifadə mədəniyyətinin yüksəldilməsi su ehtiyatlarının azalmasının qarşısının alınmasına töhfə verən əsas addımlar kimi qeyd olunub.

Tədbirin sonunda iştirakçıların sualları cavablandırılıb.

İş qrafiki və iş saatlarının təşkili əmək məhsuldarlığına təsir edən əsas amillərdən biridir. Səhər saatlarında işə tələsmək, uzun müddət tıxacda qalmaq və iş yerində saatlarla vaxt keçirmək çalışanların həm fiziki, həm də psixoloji vəziyyətinə təsir göstərir. Bir sıra ölkələrdə tətbiq olunan çevik iş rejimi və fərqli işə başlama saatları işçilərin vaxtdan daha səmərəli istifadə etməsinə imkan yaradır. Ölkəmizdə də iş qrafikinin müasir əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırılması həm işçilərin rifahı, həm də iqtisadi səmərəlilik baxımından əhəmiyyətli ola bilər.

Azərbaycanda işə başlama saatlarının fərqləndirilməsi və çevik iş qrafikinin tətbiqi əmək məhsuldarlığının artmasına, işçilərin stress səviyyəsinin azalmasına nə dərəcədə təsir göstərə bilər? İş qrafikinin dəyişdirilməsi tıxacların azaldılması və işçilərin şəxsi vaxtının qorunması baxımından hansı iqtisadi və sosial üstünlüklər yarada bilər?

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya açıqlama verən Crypto Consulting MMC-nin direktoru, kriptoinvest.az portalının rəhbəri və UNEC Biznes Məktəbinin müəllimi Elnur Quliyev bildirib ki, iş qrafikinin düzgün təşkili həm əmək məhsuldarlığına, həm də şəhərlərdə nəqliyyat sıxlığının azalmasına təsir göstərən amillərdən biridir.

Onun sözlərinə görə, xüsusilə səhər saatlarında məktəblilərin, tələbələrin, müəllimlərin və təhsil müəssisələrində çalışan digər əməkdaşların eyni vaxtda yollara çıxması nəqliyyat yükünü artırır: "Bu isə insanların yolda daha çox vaxt itirməsinə, yorğunluq və stress səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur. Mən hesab edirəm ki, Azərbaycanda işə və dərsə başlama saatlarının sahələr üzrə fərqləndirilməsi istiqamətində konkret addımlar atıla bilər. Məsələn, məktəblərdə dərslərin saat 09:00-da, universitetlərdə isə saat 09:30-da başlaması təklifini nəzərdən keçirmək olar. Çünki səhər saatlarında nəqliyyat sıxlığının formalaşmasında təhsil müəssisələrinə gedən şagirdlər, tələbələr, müəllimlər və valideynlərin hərəkəti də mühüm rol oynayır. Universitet dərslərinin yarım saat gec başlaması bu nəqliyyat axınlarının müəyyən qədər fərqli vaxtlara bölünməsinə imkan verə bilər".

Ekspert qeyd edib ki, bu dəyişiklik yalnız tıxacların azaldılması baxımından deyil, təhsilin keyfiyyəti baxımından da əhəmiyyətlidir. Xüsusilə erkən saatlarda dərsə gedən şagird və tələbələrin yuxu rejimi, istirahəti və dərsə psixoloji hazırlığı onların diqqətinə və öyrənmə qabiliyyətinə təsir göstərir: "Dərslərin bir qədər gec başlaması onlara səhərlər daha çox istirahət etmək, dərsə tələsmədən hazırlaşmaq və təhsil müəssisəsinə daha gümrah gəlmək imkanı verə bilər. Bu da dərslərdə diqqətin və iştirak fəallığının artmasına müsbət təsir göstərə bilər. Təbii ki, dərs saatlarının dəyişdirilməsi avtomatik olaraq tıxacların aradan qalxacağı və təhsilin keyfiyyətinin yüksələcəyi demək deyil. Nəticə şəhərin nəqliyyat xüsusiyyətlərindən, məktəb və universitetlərin yerləşməsindən, valideynlərin iş qrafikindən və ictimai nəqliyyatın imkanlarından asılı olacaq. Buna görə də belə bir yanaşmanın əvvəlcə müəyyən ərazilərdə pilot layihə kimi sınaqdan keçirilməsi, daha sonra nəticələrin nəqliyyat sıxlığı, dərsə davamiyyət və təhsil göstəriciləri əsasında qiymətləndirilməsi məqsədəuyğun olardı".

E.Quliyev hesab edir ki, iş və təhsil qrafikləri yalnız ənənəvi saatlara əsasən deyil, insanların gündəlik hərəkət intensivliyi, istirahət ehtiyacı və iqtisadi səmərəlilik nəzərə alınmaqla planlaşdırılmalıdır: "Məqsəd sadəcə dərsləri və ya iş saatlarını gecikdirmək deyil, şəhərin səhər yükünü daha düzgün bölüşdürmək, insanların vaxtına qənaət etmək və daha sağlam, məhsuldar gündəlik rejim formalaşdırmaqdır. Nəticə etibarilə, iş qrafikinin müasir əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırılması təkcə işçilərin rahatlığı məsələsi deyil, həm də iqtisadi səmərəlilik və şəhər həyatının keyfiyyəti ilə bağlıdır. Düzgün planlaşdırılmış çevik iş rejimi yollarda vaxt itkisinin azalmasına, işçilərin rifahının yaxşılaşmasına və müəssisələrin fəaliyyətinin daha səmərəli təşkilinə imkan yarada bilər. Təhsil müəssisələrində dərs saatlarının fərqləndirilməsi də bu yanaşmanın praktik istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər".

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Qətərə səfəri zamanı ABŞ Prezidenti Donald Trampın və digər xarici liderlərin Fransadakı kütləvi etirazlar və iğtişaşlarla bağlı səsləndirdikləri fikirlərə sərt reaksiya verib. Makron xarici siyasətçiləri daxili böhranları öz siyasi məqsədləri üçün manipulyasiya etməkdə günahlandırıb.

Fransada həyat bahalığı, ictimai xidmətlərin pisləşməsi və büdcə kəsirləri fonunda baş verən kütləvi etirazlar və iğtişaşlar beynəlxalq müstəvidə də geniş müzakirələrə səbəb olub. Qətərdə olarkən Fransa Prezidenti Donald Tramp və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun adlarını birbaşa çəkmədən, onların Fransadakı hadisələrdən daxili siyasi qazanc əldə etmək və seçki kampaniyalarında istifadə etmək istədiklərini bildirib.

Makron qeyd edib ki, sosial şəbəkələrdə və xarici mediada Fransaya qarşı süni dezinformasiya kampaniyası aparılır, süni intellekt (AI) vasitəsilə hazırlanmış saxta görüntülər yayılaraq ölkənin guya "miqrantlar və islamçılar tərəfindən işğal olunduğu" iddia edilir. O, bu cür iddiaların tamamilə yalan və əsassız olduğunu vurğulayıb.

Ötən günlərdə Donald Tramp Fransadakı zorakılıq və talan səhnələrindən istifadə edərək miqrasiya siyasətini kəskin tənqid edib. Tramp Fransanın "miqrantlar, cihadçılar və kommunistlər tərəfindən fəth edildiyini, talandığını və yandırıldığını" iddia edərək, bu cür iğtişaşların səbəbini sərhəd və miqrasiya siyasətində görüb. O, həmçinin Fransanın sağçı lideri Marin Le Penə təriflər yağdıraraq onu mühafizəkar səs kimi təqdim edib.

Eyni zamanda, Benyamin Netanyahunun da Fransanın "ekstremistlər tərəfindən işğal olunduğunu" iddia etməsi Parisdə narazılıqla qarşılanıb.

Siyasətçilərin bəyanatlarından fərqli olaraq, müstəqil analitiklər və yerli hesabatlar göstərir ki, Fransadakı etirazların əsas səbəbi miqrasiya deyil, daxili sosial-iqtisadi problemlərdir. Qeyd olunur ki, etirazlar ilk növbədə inflyasiya, yaşayış xərclərinin artması, təhsil müəssisələrindəki problemlər və dövlət xidmətlərindəki büdcə kəsirləri səbəbindən alovlanıb. Paris, Marsel və Leon kimi şəhərlərdə etirazların qarşıdurma və talanlarla müşayiət olunması nəticəsində 2500-dən çox insan saxlanılıb. Hökumət təhlükəsizliyi təmin etmək üçün bəzi bölgələrdə gecə komendant saatı tətbiq edib. Buna baxmayaraq, tətillər və yeni etiraz dalğaları hələ də davam edir. Baş nazir Sebastian Lekornu vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq üçün həmkarlar ittifaqları ilə danışıqlar aparsa da, ölkə daxilində sosial gərginlik səngimir.

Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun sərt reaksiyası göstərir ki, Paris daxili iğtişaşların xarici siyasi qüvvələr tərəfindən manipulyasiya olunmasından ciddi narahatdır. Vaşinqton və digər dairələrin bu böhranı öz daxili siyasi dividentləri (məsələn, ABŞ-də aralıq seçkiləri və ya miqrasiya debatları) üçün alətə çevirməsi Qərb müttəfiqləri arasındakı münasibətlərdəki dərin çatlar və "Böyük parçalanma" dövrünün qlobal reallıqları fonunda diqqəti cəlb edir.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”

Bankdan kredit almaq istəyən şəxslərin müraciətinə mənfi cavab verilməsinin səbəblərindən biri də kredit tarixçəsi ilə bağlı problemlərdir. Cəmiyyətdə bu vəziyyət çox vaxt “qara siyahı”ya düşmək kimi ifadə edilsə də, məsələ əslində daha fərqlidir. Belə ki, kredit ödənişlərində gecikmələr, vaxtında qaytarılmayan borclar və digər maliyyə öhdəlikləri barədə məlumatlar xüsusi sistemlərdə qeydə alınır. Banklar isə yeni kredit müraciətlərini qiymətləndirərkən həmin məlumatları nəzərə alırlar.

Bəs Azərbaycanda kredit tarixçəsi hansı qaydada formalaşır? Kredit tarixçəsində gecikmələrin olması vətəndaşın gələcəkdə kredit almasını mümkünsüz edirmi?

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, "AzPolitika" bir çoxlarını maraqlandıran bu mövzunu araşdırmağa çalışıb.

Azərbaycanda kredit tarixçəsi harada saxlanılır?

Azərbaycanda kredit tarixçələri əsasən iki sistem vasitəsilə formalaşır – Mərkəzi Bankın Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Sistemi və “Azərbaycan Kredit Bürosu”. Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Sistemi 2005-ci ildən fəaliyyət göstərir. Bu sistemdə bankların, bank olmayan kredit təşkilatlarının və kredit ittifaqlarının təqdim etdiyi kredit məlumatları toplanır. 

2018-ci il yanvarın 15-də isə ölkənin səkkiz bankının iştirakı ilə “Azərbaycan Kredit Bürosu” yaradılıb. Büro banklarla yanaşı, digər maliyyə təşkilatları və müxtəlif məlumat mənbələri ilə əməkdaşlıq edir. Burada toplanan məlumatlar əsasında kredit hesabatları hazırlanır və borcalanların kredit riskləri qiymətləndirilir. Hər iki sistemin əsas məqsədi şəxslərin kredit öhdəlikləri və ödəniş davranışları barədə məlumatların toplanmasıdır. Bu məlumatlar maliyyə təşkilatlarına kredit müraciətlərinə baxarkən qərar verməyə kömək edir.

Azərbaycanda rəsmi “qara siyahı” varmı?

Kredit tarixçəsi ilə bağlı ən geniş yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biri ayrıca “qara siyahı”nın mövcud olmasıdır. Əslində, kredit ödənişlərində gecikməsi olan şəxslərin adlarının birdəfəlik daxil edildiyi və sonradan heç bir halda çıxarılmasının mümkün olmadığı ayrıca rəsmi siyahı anlayışı düzgün deyil. Banklar kredit müraciətlərini qiymətləndirərkən şəxsin əvvəlki ödəniş tarixçəsini, mövcud borclarını, gəlirlərini və digər risk amillərini nəzərə alırlar. Bu baxımdan, kredit tarixçəsində problem olması şəxsin bütün banklardan və maliyyə təşkilatlarından avtomatik olaraq imtina cavabı alacağı demək deyil. Azərbaycan Kredit Bürosunun açıqlamalarında da kredit tarixçəsində gecikmələrin olmasının öz-özlüyündə kredit əldə etmək imkanını tamamilə aradan qaldırmadığı vurğulanır.

Bank məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov da "AzPolitika"ya şərhində bildirib ki, "qara siyahı" deyilən bir anlayış yoxdur: "Hər kəsin kredit tarixçəsi var və həmin tarixçə 10 il ərzində sistemdə saxlanılır. Bu məlumatları banklar, bank olmayan kredit təşkilatları və vətəndaşlara nisyə mal satan ticarət şəbəkələri görə bilirlər. Məlumat yalnız 10 il keçdikdən sonra sistemdən çıxarılır".

Ekspert qeyd edib ki, kredit tarixçəsi müsbət və mənfi ola bilər: "Bu, sadəcə, şəxsin kredit öhdəliklərini necə yerinə yetirdiyini göstərən məlumatlar toplusudur. Təbii ki, kredit tarixçəsində mənfi məlumatlar varsa, həmin şəxsə borc vermək istəyən qurum daha ehtiyatlı davranacaq. Hətta ümumiyyətlə, ona kredit verməkdən imtina edə bilər. Ancaq qanunvericilikdə elə bir qadağa yoxdur ki, kredit tarixçəsi problemli olan şəxsə kredit vermək olmaz. Yəni bu, "qara siyahı" demək deyil. Kredit tarixçəsinin əsas məqsədi borc verən tərəfin qərar qəbul edərkən məlumatlı olmasını təmin etməkdir.

Bunu gündəlik həyatımızla da müqayisə etmək olar. Tutaq ki, qohumumuz, qonşumuz və ya tanışımız bizdən borc istəyir. Əgər bilsək ki, həmin şəxs əvvəllər başqalarından aldığı borcları vaxtında qaytarmayıb, təbii ki, ona pul verərkən ehtiyatlı davranacağıq. Kredit tarixçəsi də eyni məntiqlə işləyir. Bir daha vurğulayıram ki, kredit tarixçəsinin problemli olması həmin şəxsə kredit verilməsini mümkünsüz etmir. Məsələn, onun yaxşı girovu ola bilər və ya yüksək ödəmə qabiliyyətinə malik bir şəxs ona zamin dura bilər. Belə hallarda böyük ehtimalla, kreditin verilməsi mümkün ola bilər”.

Hansı hallar kredit tarixçəsinə mənfi təsir göstərir?

Kredit tarixçəsinə təsir edən əsas amillərdən biri borcların vaxtında ödənilməməsidir. Kredit üzrə aylıq ödənişlərin gecikdirilməsi və borcun uzun müddət qaytarılmaması şəxsin maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirməsi ilə bağlı risk yaradır. Bundan başqa, zamin durulan şəxsin kredit ödənişlərini həyata keçirməməsi də müəyyən hallarda zaminin kredit tarixçəsinə və maliyyə vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə təsir göstərə bilər.

Şəxsin eyni vaxtda bir neçə kreditinin olması da bank tərəfindən nəzərə alınan amillərdəndir. Burada əsas məsələ kreditlərin sayından çox, mövcud borcların gəlirlə müqayisədə hansı səviyyədə olması və ödənişlərin vaxtında həyata keçirilməsidir. Digər tərəfdən, əvvəllər kredit götürüb borcunu vaxtında ödəyən şəxslərin müsbət ödəniş tarixçəsi formalaşa bilər. Belə məlumatlar gələcək müraciətlərin qiymətləndirilməsi zamanı nəzərə alınır.

Kredit tarixçəsi yaxşı olsa da, bank niyə imtina edə bilər?

Bəzi hallarda vətəndaşlar kredit tarixçələrində ciddi problem olmadığı halda da banklardan mənfi cavab alırlar. Bunun səbəbi təkcə əvvəlki borclarla bağlı olmaya bilər. Banklar kredit müraciətlərinə baxarkən şəxsin rəsmi gəlirlərini, iş yerindəki stajını, mövcud kredit öhdəliklərini və aylıq ödənişləri qarşılamaq imkanlarını nəzərə alırlar. Məsələn, şəxsin gəliri olsa da, mövcud kreditlər üzrə aylıq ödənişləri yüksəkdirsə, əlavə borcun qaytarılması riskli hesab edilə bilər. Eyni zamanda, gəlirin aşağı olması və ya onun sənədlərlə təsdiqlənməməsi də kreditin rədd edilməsi ilə nəticələnə bilər.

Kredit tarixçəsini necə yoxlamaq olar?

Vətəndaşlar kredit tarixçələrində hansı məlumatların əks olunduğunu özləri də yoxlaya bilərlər. Bunun üçün ilk növbədə Mərkəzi Bankın Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Sisteminin portalından istifadə etmək mümkündür. Vətəndaşlar accr.e-cbar.az ünvanına daxil olaraq ASAN Login vasitəsilə kredit məlumatlarını əldə edə bilərlər. 

Digər imkan Azərbaycan Kredit Bürosunun Findoc platformasıdır. Platforma vasitəsilə qeydiyyatdan keçərək kredit hesabatını və mövcud xidmətlər çərçivəsində kredit skorunu əldə etmək mümkündür.

E. Bəyməmmədli

"AzPolitika.info"

Azərbaycanda daxili yanma mühərrikli (DYM) minik avtomobilləri mərhələli olaraq istismardan çıxarılacaq.

Mediaxeberleri.Az APA-ya istinadən xəbər verir ki, bu, "Azərbaycanın Uzunmüddətli Aşağıkarbonlu İnkişaf Strategiyası" sənədində əksini tapıb.

Sənədə əsasən, 2035-ci ilədək DYM donanmasının ilkin olaraq istismardan çıxarılmasının planlaşdırılması, sərnişin avtomobil parkında elektromobillərin payının artırılması, təşviq proqramları vasitəsilə elektromobillərin tətbiqinin dəstəklənməsi nəzərdə tutulub.

2060-cı ilə qədər isə sərnişin avtomobil parkında elektrik və digər alternativ enerji ilə işləyən nəqliyyat vasitələrinin payının 100%-ə çatdırılması, müxtəlif təşviq proqramları vasitəsilə elektromobillərin tətbiqinin təşviq edilməsi, DYM nəqliyyat vasitələrinin daha mərhələli şəkildə istismardan çıxarılması planlaşdırılıb.

Yardımlı Rayon İcra Hakimiyyətinə yeni başçı təyin olunub.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bununla bağlı Prezident İlham Əliyev Sərəncam imzalayıb.

Sərəncama əsasən, Orxan Fərmayıl oğlu Məmmədov Yardımlı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilib.

Mediaxeberleri.Az yeni icra başçısının dosyesini təqdim edir:

Orxan Məmmədov 1989-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində və Bakı Dövlət Universitetində hüquqşünaslıq üzrə ali təhsil alıb. Həmçinin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının magistratura pilləsində təhsilini davam etdirib.

Bu təyinata qədər Yasamal Rayon İcra Hakimiyyətində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Orxan Məmmədov, 2025-ci ilin mart ayına qədər Yasamal Rayon İcra Hakimiyyəti başçısı Aparatının hüquq şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib.

4 mart 2025-ci il tarixində Yasamal Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini vəzifəsinə təyin edilib.

22 oktyabr 2026-cı ildə isə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Yardımlı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin olunub.

Son dövrlər sosial şəbəkələrdə süni intellekt vasitəsilə yüksək vəzifəli şəxslərin və dövlət adamlarının görüntülərinin canlandırılması, onların əslində səsləndirmədikləri fikirlərin onun dilindən təqdim olunması halları artmaqdadır. Reallıqdan seçilməsi bəzən çətin olan bu cür videolar ictimaiyyətdə çaşqınlıq yaradır, bir çox vətəndaş isə yayılan görüntülərin həqiqiliyinə inanır.

Bəs süni intellekt vasitəsilə hazırlanan və şəxslərin adından saxta fikirlərin səsləndirildiyi bu cür videolar qanunvericilik baxımından necə qiymətləndirilir?

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı Pravda.az-a açıqlama verən vəkil, Azərbaycan İstehlakçılar Şurasının sədri Roman Qaraşovun sözlərinə görə, sosial şəbəkələrdə dövlət və ictimai xadimlərin görüntüsü və səsi süni intellekt vasitəsilə dəyişdirilərək, əslində demədikləri fikirlərin onların adından səsləndirilməsi artıq Azərbaycan qanunvericiliyində ayrıca cinayət-hüquqi qiymət alır.

R.Qaraşov bildirib ki, Cinayət Məcəlləsinin 148-2.1-ci maddəsinə görə, şəxsin razılığı olmadan onun görüntüsündən və ya səsindən istifadə etməklə süni intellekt və ya xüsusi proqram vasitəsilə reallığı əks etdirməyən foto, video və ya audio material hazırlamaq, yaxud həmin materialı mediada və internetdə kütləvi yaymaq cinayətdir: “Bu əmələ görə 3 min manatdan 7 min manatadək cərimə, 360 saatdan 480 saatadək ictimai işlər, 3 ilədək azadlığın məhdudlaşdırılması və ya 3 ilədək azadlıqdan məhrumetmə nəzərdə tutulur. Əgər “deepfake” şəxsi nüfuzdan salmaq məqsədilə hazırlanıbsa və ya onun xidməti vəzifəsini, yaxud ictimai borcunu yerinə yetirməsi ilə əlaqədar törədilibsə, 148-2.2.3 və 148-2.2.4-cü maddələr tətbiq oluna və cəza 3 ildən 5 ilədək azadlıqdan məhrumetməyə çata bilər. Əgər belə material saxta profil və ya hesab vasitəsilə yayılır və həmin videoda şəxs haqqında bilə-bilə yalan, onu nüfuzdan salan məlumatlar təqdim olunur və ya şəxs nalayiq formada alçaldılırsa, Cinayət Məcəlləsinin 148-1-ci maddəsi də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Bu maddəyə görə saxta istifadəçi adı, profil və ya hesabdan istifadə etməklə internetdə kütləvi şəkildə böhtan atma və ya təhqir etmə 1000 manatdan 2000 manatadək cərimə, 360 saatdan 480 saatadək ictimai işlər, 2 ilədək islah işləri və ya 1 ilədək azadlıqdan məhrumetmə ilə cəzalandırıla bilər. Burada “saxta profil” anlayışına başqa şəxsə aid məlumatlardan onun razılığı olmadan yaradılmış hesablar da daxildir”.

Vəkil xatırladıb ki, Ali Məhkəmə Plenumunun 21 fevral 2014-cü il tarixli qərarında da göstərilir ki, böhtan və təhqir sosial şəbəkə və digər internet resurslarında kütləvi yayıldıqda Cinayət Məcəlləsinin 147 və 148-ci maddələri üzrə məsuliyyət yarada bilər: “Plenumun yanaşmasına görə, məhkəmələr fakt xarakterli məlumatla subyektiv fikir və qiymətləndirməni bir-birindən ayırmalıdırlar. Dövlət və ictimai xadimin fəaliyyəti sərt şəkildə tənqid oluna bilər, lakin həmin şəxsin demədiyi sözü ona aid edib saxta video formasında real fakt kimi təqdim etmək artıq fikir və tənqid azadlığının sərhədindən kənara çıxır. Burada şəxsiyyət hüquqları baxımından Ali Məhkəmənin daha yeni mövqeyi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ali Məhkəmə Plenumunun 24 dekabr 2025-ci il tarixli “Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi haqqında” qərarında ad, səs və təsvir şəxsin şəxsiyyəti ilə birbaşa bağlı olan və müstəqil hüquqi müdafiə predmetini təşkil edən dəyərlər kimi müəyyən edilir. Plenumun 2.4.24-cü bəndinə görə, insanın adının, səsinin və təsvirinin onun iradəsi xaricində istifadəsinin yolverilməzliyi insan şəxsiyyətinin toxunulmazlığını və ona hörməti təmin edən fundamental prinsipdir. Plenum daha da konkret mövqe tutur. Qərarın 2.4.27-ci bəndinə əsasən, fiziki şəxsin təsviri onun kimliyini müəyyən etməyə imkan verən istənilən görüntünü, o cümlədən foto və videonu əhatə edir və həmin təsvirin internetdə yerləşdirilməsi, yayılması, eləcə də onun üzərində sonradan aparılan müxtəlif əməliyyatlar da təsvir hüququnun əhatəsinə düşür. 2.4.28-ci bənddə isə texnologiyanın inkişafı nəzərə alınaraq açıq şəkildə qeyd olunur ki, qanunda nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla şəxsin təsvirindən və səsindən onun xəbəri və razılığı olmadan istifadə edilə bilməz. Bu yanaşma deepfake texnologiyalarına xüsusilə uyğun gəlir: burada artıq söhbət sadəcə şəxsin fotosunun paylaşılmasından deyil, onun görüntüsünün və səsinin dəyişdirilərək yeni, reallığa uyğun olmayan məzmun yaradılmasından gedir. Maraqlıdır ki, Plenum bu müdafiəni yalnız adi şəxslərlə məhdudlaşdırmır. Qərarda tanınmış və ya publik şəxsin də səs və görüntüsünün qanuni əsas olmadan əldə edilməsinin və yayılmasının yolverilməz olduğu göstərilir. Yəni şəxsin dövlət və ya ictimai xadim olması onun görüntüsünü və səsini istənilən formada dəyişdirib istifadə etməyə ümumi razılıq kimi qəbul edilə bilməz. Eyni zamanda, Avropa Konvensiyasının 8-ci maddəsinə istinad edilməklə şəxsin öz təsvirindən istifadəyə nəzarət etmək hüququnun dövlət tərəfindən qorunmalı olan hüquq olduğu vurğulanır. “Deepfake” yalnız nüfuzdan salmaq üçün deyil, insanları aldadaraq pul və ya əmlak əldə etmək məqsədilə istifadə olunursa, məsələn, yüksək vəzifəli şəxsin saxta videosu ilə investisiya, yardım proqramı və ya maliyyə platforması reklam edilirsə, Cinayət Məcəlləsinin 178-ci maddəsi üzrə dələduzluq məsələsi də yarana bilər. Ali Məhkəmə Plenumunun dələduzluqla bağlı mövqeyinə görə, aldatma bilə-bilə yalan məlumat vermək, həqiqəti gizlətmək və ya şəxsdə həqiqətə uyğun olmayan təsəvvür yaratmaqla həyata keçirilə bilər. “Deepfake” görüntü də bu mənada aldatmanın texniki vasitəsi rolunu oynaya bilər. Bundan başqa, şəxsin adı, səsi və təsviri fərdi məlumatların qorunması rejimi ilə də əlaqəlidir. “Fərdi məlumatlar haqqında” Qanun biometrik məlumatların xüsusi hüquqi mühafizəsini nəzərdə tutur. Ali Məhkəmənin 2025-ci il Plenum qərarında da ad, səs, təsvir və şəxsin kimliyini müəyyən etməyə imkan verən digər məlumatlar fərdi məlumatlar sırasında göstərilir. Mülki-hüquqi müstəvidə isə Mülki Məcəllənin 23-cü maddəsi şəxsin şərəf, ləyaqət və işgüzar nüfuzunun müdafiəsinə imkan verir. Ali Məhkəmənin yeni Plenum qərarı bu müdafiəni daha geniş şəxsiyyət hüquqları konsepsiyası ilə tamamlayır. Şəxs hüquqa zidd müdaxilənin dayandırılmasını, məlumatın və ya materialın silinməsini, təkzibini, gələcək istifadənin qadağan olunmasını, eləcə də qanunda nəzərdə tutulan hallarda maddi və mənəvi zərərin əvəzini tələb edə bilər. Plenum hüquqa zidd müdaxiləni mülki hüquq pozuntusu kimi qiymətləndirir və belə pozuntu nəticəsində mənəvi zərərin kompensasiyasının tələb oluna biləcəyini ayrıca təsbit edir. Nəticə etibarilə, “deepfake” materiallara yalnız böhtan və ya təhqir prizmasından yanaşmaq artıq kifayət deyil. Burada eyni zamanda şəxsin ad, səs və təsvir hüququ, şəxsi həyatın toxunulmazlığı, fərdi məlumatların qorunması və müəyyən hallarda əmlak hüquqları pozula bilər. Razılıq olmadan süni intellekt vasitəsilə saxta görüntü və ya səs yaratmaq Cinayət Məcəlləsinin 148-2-ci maddəsi ilə, bunu saxta hesab vasitəsilə böhtan və təhqir məqsədilə yaymaq 148-1, 147 və 148-ci maddələrlə, aldatma yolu ilə pul əldə etmək məqsədilə istifadə etmək isə əlavə olaraq 178-ci maddə ilə hüquqi məsuliyyət yarada bilər. Konkret faktlardan asılı olaraq bir neçə cinayət tərkibinin məcmusu məsələsi də ortaya çıxa bilər”.

Bakıda və Abşeron yarımadasında oktyabrın 23-də gecə və səhər bəzi yerlərdə yağış yağacağı, şimşək çaxacağı ehtimalı var.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Milli Hidrometeorologiya Xidməti məlumat yayıb.

Bildirilib ki, hava şəraitinin dəyişkən buludlu olacağı, arabir tutulacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Şimal-şərq küləyi əsəcək.

Havanın temperaturu gecə 15-17° isti, gündüz 19-21° isti olacaq. Atmosfer təzyiqi 767 mm civə sütunu, nisbi rütubət isə 65-75 % təşkil edəcək.

Azərbaycanın rayonlarında bəzi yerlərdə fasilələrlə yağış yağacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə yağıntıların intensiv və güclü olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi, yüksək dağlıq ərazilərdə qar yağacağı ehtimalı var. Axşam qərb rayonlarında yağıntılar tədricən kəsiləcək. Gecə və səhər bəzi yerlərdə duman olacaq. Şərq küləyi əsəcək.

Havanın temperaturu gecə 14-17° isti, gündüz 19-24° isti, dağlarda gecə 5-9° isti, gündüz 10-15° isti olacaq.

Sumqayıtda şirkətdən oğurluq edən şəxs saxlanılıb.

Bu barədə Mediaxeberleri.Az-a Daxili İşlər Nazirliyindən məlumat verilib.

Sumqayıt şəhəri ərazisində yerləşən şirkətlərin birindən 1750 manat dəyərində naqil və digər metal qurğular oğurlanıb. Polisin keçirdiyi tədbirlərlə əməli törədən əvvəllər məhkum olunmuş F.Nəbiyev müəyyən edilərək saxlanılıb.

Araşdırmalarla onun həmin şirkətdə mühafizəçi işlədiyi müəyyən olunub.

Faktla bağlı cinayət işi başlanılıb, araşdırmalar davam etdirilir.