Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı qlobal istiləşmənin artıq real və ciddi nəticələr doğurduğunu bildirir. Məsələn, Arktika bölgəsində buzlaqların sahəsi tarixdə görünməmiş səviyyədə kiçilib.

Bəs Xəzər hövzəsində iqlim dəyişikliyi özünü necə göstərir? Azərbaycan üçün bu prosesin yaratdığı əsas iqlim təhlükələri hansılardır?

Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya açıqlamasında ekoloq Sevil Yüzbaşova deyib ki, bu ay keçirilən BMT-nin Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (ÜMT) iclasında açıqlanan Ümumdünya Meteorologiya Gününə həsr olunmuş illik hesabatda bildirilib ki, Yer kürəsində iqlim dəyişkənliyi kritik həddə çatıb.

İqlimoloqlar qeyd ediblər ki, istixana qazlarının yüksək konsentrasiyası atmosferi və okeanları istiləşdirməyə davam edir və qlobal istiləşmə artıq Arktika dəniz buzlarının rekord dərəcədə azalmasına səbəb olub.

Hesabatda deyilir: “Bu sürətli dəyişikliklər cəmi bir neçə onillik ərzində baş verib, lakin yüzlərlə və potensial olaraq minlərlə il ərzində mənfi nəticələrə səbəb olacaq”.

Hesabatda həmçinin bildirilib ki, Yer kürəsinin iqlimi hazırda ən qeyri-sabit vəziyyətdədir.

Sevil Yüzbaşova bildirib ki, hazırda dünyada və Azərbaycana qonşu olan ölkələrdə iqlimə acı təsirləri olan çox ağır müharibə gedir. Müharibə ətraf mühitə kompleks şəkildə və eləcədə dağıdıcı təsir göstərir ki, bu da iqlim dəyişikliyini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirir və ekoloji böhranları daha da ağırlaşdırır:

“Hərbi əməliyyatlar, avadanlıqların istismarı, partlayışlar və yanğınlar çoxlu miqdarda istixana qazlarının buraxılmasına səbəb olur. İnfrastrukturun (silah istehsal edən zavod, fabriklər, anbarlar) dağılması zəhərli emissiyaların artmasına səbəb olur, ekosistemlər məhv edilir. Müharibələr meşələrin məhv olmasına, qorunan ərazilərdə yanğınlara və heyvanların ölümünə səbəb olur ki, bu da təbiətin karbonu udma qabiliyyətini azaldır. Neft və qaz boru kəmərlərinin, eləcə də enerji qurğularının zədələnməsi metan və digər çirkləndiricilərin atmosferə sızmasına səbəb olur ki, bu da istixana effektini artırır. İqlim dəyişikliyi ilə mübarizə aparmaq üçün lazım olan maliyyə və siyasi resurslar hərbi ehtiyaclara yönəldilir və bu da qlobal dekarbonizasiya səylərini ləngidir. Silahlı münaqişələr bölgələri quraqlıq və daşqınlar kimi ekstremal hava hadisələrinə daha həssas edir ki, bu da öz növbəsində ərzaq təhlükəsizliyinə təsir göstərir. Biz bu müharibənin mənfi təsirlərini bundan sonra daha çox hiss edəcəyik. Müharibə ekoloji problemləri planet üçün uzunmüddətli təhdidlərə çevirir, davamlı inkişafa keçidi ləngidir və atmosferdə istixana qazlarının konsentrasiyasını artırır.

Azərbaycan iqlim dəyişikliyindən birbaşa təsirlənən regionlardan biridir. Azərbaycan üçün ən böyük iqlim riskləri əsasən istiləşmə, səhralaşma, su ehtiyatlarının azalması və ekstremal hava hadisələrinin artması ilə bağlıdır. Bizim və dünya üçün əsas iqlim riskləri kimi orta illik temperaturun artması, quraqlıq günlərinin artması, Xəzər dənizinin səviyyəsinin enməsi, buzlaqların əriməsi, su ehtiyatlarının azalması və aridləşmə (quraqlıq), meşə ehtiyatlarının azalması və s göstərə bilərik”.

Ekoloq qeyd edib ki, statistikaya görə, temperaturu 30°C-dən yuxarı olan günlərin sayı əvvəlki illərlə müqayisədə təxminən 18% artıb. Ölkədə olan yüksək dağlıq ərazilərdə buz ehtiyatlarının azalması, buzlaqların əriməsi su ehtiyatlarının azalmasına və uzunmüddətli su qıtlığı təhlükəsinə yol açır:

“Su resurslarının azalması kənd təsərrüfatı və ekosistemlər üçün böyük təhlükə yaradır. İqlim dəyişikliyi meşə sahələrinin azalmasına və biomüxtəlifliyə də mənfi təsir göstərir. Bu amillər, xüsusilə su çatışmazlığı və kənd təsərrüfatı sahəsində ciddi iqtisadi və ekoloji problemlərə səbəb ola bilər. İqlim dəyişikliyi həmçinin Xəzər regionuna əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Bu, əsasən dəniz suyun səviyyəsinin aşağı düşməsi və ekstremal hava hadisələrinin artması ilə əlaqəli ekoloji böhran şəklində özünü göstərir. Xəzər dənizinin səviyyəsinin aşağı düşməsi tendensiyası 2006-cı ildən bəri sabit şəkildə qeydə alınıb. 2021-ci ilə qədər dəniz 2005-ci illə müqayisədə 119 sm dayazlaşıb. Bu, buxarlanmanı sürətləndirən artan temperatur və hava dövranında olan dəyişikliklərlə əlaqədardır. Dayazlaşma ekosistemlərin məhvinə, heyvanların (xüsusən də Xəzər suitisinin) ölümünə, balıq ehtiyatlarının azalmasına səbəb olur və gəmiçiliyin fəaliyyətinə mane olur. Qlobal istiləşmə quraqlığın artmasına, daha çox gün ərzində həddindən artıq isti havanın baş verməsinə və sahil ərazilərində səhralaşmanın güclənməsinə səbəb olur. İqlim dəyişikliyi Xəzər regionuna ciddi təsir göstərir və suyun səviyyəsinin sürətlə aşağı düşməsinə səbəb olur ki, bu da 2025-2026-cı illərdə instrumental müşahidələr tarixində rekord səviyyəyə çatıb. Son illərdə kritik dayazlaşma 2026-cı ilin əvvəlinə qeyd edilib ki, dəniz səviyyəsi təxminən -29,4 m-ə düşmüşdü ki, bu da 1977-ci ilin tarixi minimum səviyyəsindən (-29,0 m) aşağıdır. 2020-ci ildən bəri dəniz səviyyəsinin azalma sürəti ildə 30 sm-ə qədər artmışdır. Dayazlaşmanın əsas səbəbi hava temperaturunun artmasıdır ki, bu da dəniz səthindən buxarlanmanın sürətlənməsinə və çaylardan (Volqa, Ural və s.) suyun axınını üstələməsinə səbəb olur. Şimal-şərqdə (Qazaxıstan sahilləri) dəniz onlarla kilometr geri çəkilərək geniş dəniz dibi sahələrini üzə çıxarıb. Bu, balıq və quşlar üçün yaşayış yeri olan dayaz su ekosistemlərini məhv edir. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, əgər hazırkı istixana qazı tullantıları bu səviyyədə davam edərsə, Xəzər dənizinin səviyyəsi 2100-cü ilə qədər 9-18 metr enə bilər. Bu, dənizin şimal dayaz sektorunun tamamilə yox olmasına və ümumi sahəsinin 25%-ə qədərinin itirilməsinə səbəb olacaq.

Böyük Qafqazda buzlaqların sürətlə əriməsi də bölgənin su balansına da təsir göstərir. Əgər mövcud istiləşmə meylləri davam edərsə, Xəzər dənizi səviyyəsinin aşağı düşməyə davam edəcəyi gözlənilir ki, bu da təcili uyğunlaşma tədbirlərinin görülməsini tələb edir”.

Oğuz Ayvaz

Bakıda intensiv yağıntılar səbəbindən bəzi ərazilərdə subasma halları müşahidə olunur.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti məlumat yayıb.

Bildirilib ki, səhər saatlarından etibarən Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti, rayon icra hakimiyyətləri və aidiyyəti təsərrüfat strukturları gücləndirilmiş iş rejimində fəaliyyət göstərirlər.

Qeyd olunub ki, gün ərzində normadan xeyli artıq yağan yağış kollektor sistemlərinin yüklənməsinə səbəb olub və nəticədə bəzi ərazilərdə suyun kənarlaşdırılmasında çətinliklər yaranıb.

Məlumata görə, subasma müşahidə olunan ərazilər monitorinq qrupları tərəfindən müəyyən edilərək Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinə təqdim olunur.

Aidiyyəti qurumlar tərəfindən yağışın fəsadlarının aradan qaldırılması istiqamətində işlər davam etdirilir.

Azərbaycan millisi bu gün “FIFA Series – 2026” beynəlxalq turniri çərçivəsində ilk oyununa çıxıb. 

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, Ayxan Abbasovun baş məşqçilik etdiyi komanda Sent Lüsiya yığması ilə üz-üzə gəlib. Bu, Azərbaycan millisinin 2026-cı ildə ilk oyunu olub

Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionunda təşkil olunan görüş yığmamızın 6:1 hesablı qalibiyyəti ilə yekunlaşıb. Bu, millimizin tarixinə ən böyükhesablı qələbə kimi düşüb. 

Qeyd edək ki, hazırda Azərbaycan millisi FİFA reytinqində 125-ci, Sent Lüsiya isə 167-ci yeri tutur.

Azərbaycan millisi martın 30-da Syerra Leone yığması ilə qarşılaşacaq. 

“FIFA Series – 2026”

27 mart

19:10. Azərbaycan - Sent Lüsiya - 6:1 

Qollar: Emin Mahmudov, 2, (1:0), Rəhim Sadıxov, 21 (2:0),  Musa Qurbanlı, 37 (3:0), Filip, 52-pen (3:1), Toral Bayramov, 64 (4:1), Vüsal İsgəndərli, 87 (5:1), Rüstəm Əhmədzadə, 89 (6:1)
Baş hakim: Giorgi Kruaşvili (Gürcüstan)
Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionu

Buna qədər Azərbaycan komandasının ən böyük hesablı qələbələri San Marino (AÇ-2000 seçmə mərhələ, 5:1) və Lixtenişteynlə (DÇ-2018 seçmə mərhələ, 4:0) matçlarda qeydə alınmışdı.

Ayxan Abbasovun rəhbərlik etdiyi kollektov martın 30-da Syerra Leone yığması ilə qarşılaşacaq.

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) "112" qaynar telefon xəttinə intensiv yağan yağışlarla əlaqədar paytaxtın Binəqədi və Suraxanı rayonları ərazisində fərdi yaşayış evlərinin həyətyanı sahələrinin subasmaya məruz qalması səbəbindən vətəndaşların köməksiz vəziyyətdə qalması barə məlumatlar daxil olub.

Bu barədə FHN-dən bildirilib.

Daxil olan məlumatlarla əlaqədar FHN-in Xüsusi Riskli Xilasetmə Xidmətinin qüvvələri dərhal ərazilərə cəlb edilib.

Görülmüş xilasetmə tədbirləri nəticəsində subasma ilə əlaqədar evlərini tərk etməkdə çətinlik çəkən 4-ü azyaşlı olmaqla ümumilikdə 9 vətəndaşın təxliyəsi və digər təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsi işləri həyata keçirilib.

ABŞ və İsrail qüvvələri İranın mərkəzi hissəsində yerləşən Yəzd əyalətində uran filizi konsentratı istehsal edən zavoda zərbələr endirib.

Bu gün Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla Ermənistan Respublikasının xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan arasında telefon danışığı aparılıb.

APA xəbər verir ki, bu barədə Xarici İşlər Nazirliyi (XİN) məlumat yayıb. Bildirilib ki, nazirlər Azərbaycan və Ermənistan arasında normallaşma prosesinin daha da irəlilədilməsi istiqamətində müsbət inkişafları məmnunluqla qeyd ediblər.

Ceyhun Bayramov və Ararat Mirzoyan həmçinin regional məsələləri və çoxtərəfli platformalar çərçivəsində fəaliyyətləri müzakirə ediblər.

Azərbaycan–Türkiyə Birgə Media Platforması iki ölkə mediasının əlaqəli və səmərəli fəaliyyət göstərməsini nəzərdə tutan platforma çərçivəsində müvafiq işlər görür.

Medianın İnkişafı Agentliyindən "Report"a verilən məlumata görə, bunu qurumun icraçı direktoru Əhməd İsmayılov İstanbulda keçirilən Strateji Kommunikasiya Sammitindəki çıxışı zamanı deyib.

Beynəlxalq əməkdaşlığa toxunan Əhməd İsmayılov qeyd edib ki, Medianın İnkişafı Agentliyi və bir sıra xarici ölkələrin aidiyyəti qurumları arasında əməkdaşlığa dair ikitərəfli sənədlər mövcuddur:

"Bu sənədlər çərçivəsində milli maraqların birgə təşviqi və qorunmasına yönəlmiş ikitərəfli əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılması, media sahəsində qarşılıqlı əlaqələrin inkişaf etdirilməsi, birgə layihələrin həyata keçirilməsi və təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu əməkdaşlıqlar çərçivəsində Azərbaycan–Türkiyə Birgə Media Platformasını xüsusi vurğulamaq istərdik. İki ölkənin mediasının əlaqəli şəkildə, səmərəli fəaliyyət göstərməsini nəzərdə tutan Platforma çərçivəsində müvafiq işlər görülmüş, bu prosesin qarşıdakı dövrdə daha geniş şəkildə inkişaf etdirilməsi planlaşdırılır".

Ə.İsmayılov hər il keçirilən Şuşa Qlobal Media Forumuna toxunaraq qeyd edib ki, bu forum Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə keçirilir və qlobal media trendlərinin təhlili, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, innovativ imkanların araşdırılması və qlobal təhlükəsizlik üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan bir çox məsələlər ətrafında müzakirələrin aparılması, konstruktiv dialoqların və təcrübə mübadiləsinin təşviqi məqsədilə dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan rəsmilər, media və vətəndaş cəmiyyəti, dövlət və biznes nümayəndələri, beynəlxalq təşkilatların medianın inkişafı üzrə təmsilçiləri, o cümlədən dünyaca məşhur media simaları üçün mühüm platforma rolunu oynayır:

"Onu da qeyd etmək istərdik ki, türk dünyasında çoxtərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində prioritet istiqamətlərdən biri kimi informasiya təhlükəsizliyi məsələsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, bu sahədə əlaqələndirilmiş fəaliyyətin gücləndirilməsi isə ümumi informasiya məkanının dayanıqlılığının və etibarlılığının təmin olunmasına mühüm töhfə verir".

Rusiya Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələri bir gecə ərzində Rusiya bölgələri üzərində 85 pilotsuz uçuş aparatını məhv edib.

Medıaxeberlerı.Az xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Müdafiə Nazirliyi məlumat yayıb.

Məlumata görə, hücum saat 23:00-dan 07:00 arasında baş verib. Həyəcan siqnalı ilə hava hücumundan müdafiə sistemləri Bryansk, Leninqrad, Voloqda, Smolensk, Belqorod, Kursk və Pskov vilayətləri üzərindəki hədəfləri ələ keçirib.

Bundan əlavə, Qara dəniz üzərində və Moskva vilayətində dronlar vurulub.

Adəm