Bu gün saat 15:00-dan etibarən 2026–2027-ci tədris ili üzrə ümumi təhsil müəssisələrinin birinci siniflərinə şagird qəbuluna başlanılır. Valideynlər eyni tarixdən başlayaraq məktəb və müəllim seçimini həyata keçirə biləcəklər. Seçim mərhələsi iyunun 5-i saat 11:00-dək davam edəcək.
Azərbaycanda hər il minlərlə valideyn övladını 1-ci sinfə qeydiyyat etdirməzdən əvvəl eyni sual üzərində düşünür: uşaq məktəbə 6 yaşında başlamalıdır, yoxsa bir il də gözləmək daha doğru olar?
Mövzu ilə bağlı fikirlər birmənalı deyil.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, məktəbə başlamaq üçün yalnız yaş göstəricisi deyil, uşağın psixoloji, fiziki və sosial hazırlığı da nəzərə alınmalıdır.
Azərbaycanda məktəbə qəbul yaşı neçədir?
Azərbaycanda ümumi qaydaya əsasən, həmin tədris ilinin sonunadək 6 yaşı tamam olan uşaqlar 1-ci sinfə qəbul edilə bilirlər. Yəni uşağın sentyabr ayında deyil, ilin sonuna qədər 6 yaşını tamam etməsi kifayət edir.
Bu səbəbdən oktyabr, noyabr və ya dekabr ayında doğulan uşaqların valideynləri tez-tez seçim qarşısında qalırlar: uşağı bu il məktəbə göndərmək, yoxsa bir il də gözləmək?
Mütəxəssislər nə tövsiyə edir?
Təhsil üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, məktəbə hazırlıq təkcə hərf tanımaq, saymaq və ya yazı yazmaqla ölçülmür. Uşaq məktəbə başlamazdan əvvəl diqqətini müəyyən müddət cəmləyə bilməli, kollektivə uyğunlaşma bacarığına malik olmalı, tapşırıq məsuliyyəti hiss etməli və ən əsası emosiyalarını qismən idarə edə bilməlidir.
Psixoloqların fikrincə, bəzi uşaqlar 6 yaşında akademik baxımdan hazır görünsələr də, emosional olaraq məktəb yükünə uyğun olmaya bilirlər. Xüsusilə ilin son aylarında doğulan uşaqlar sinifdə yaşıdlarından daha kiçik olduqları üçün adaptasiya prosesində çətinlik yaşaya bilirlər.
Mütəxəssislər valideynlərə qərar verməzdən əvvəl uşağın bağça müəllimi, psixoloq və ya hazırlıq müəlliminin rəyini almağı tövsiyə edirlər. Qərar verərkən yalnız “yaş çatır” prinsipi deyil, uşağın ümumi inkişaf səviyyəsi əsas götürülməlidir.
Mediaxeberleri.Az-ın məlumatına görə mövzu ilə bağlı Pravda.az-a danışan təhsil məsələləri üzrə mütəxəssis Elçin Əfəndi bildirib ki, bəzi hallarda 6 yaşı sentyabrdan sonra tamam olan uşaqların valideynləri bu məsələ ilə bağlı narahatlıq keçirirlər.
Onun sözlərinə görə, uşaqların mümkün qədər erkən təhsilə başlaması daha məqsədəuyğundur: “Uşaqlar nə qədər tez təhsilə başlasalar, bir o qədər yaxşıdır. Şagirdlər təhsil prosesinin içərisində olduqda digər istiqamətlərə yönələn meyillər və maraqlar azalır. Onlar özlərini təhsilin bir parçası kimi hiss edirlər. Bu isə həm ümumi təhsil göstəricilərinin, həm də gələcək akademik nailiyyətlərin formalaşmasına müsbət təsir göstərir. Bu səbəbdən yaşı sentyabrdan sonra tamam olacaq uşaqların valideynləri narahatlıq keçirməməlidir. Əksinə, övladlarına dəstək olmalıdırlar. Düşünürəm ki, təhsilə erkən başlayan şagirdlərin göstəriciləri daha yüksək olur. Gələcəkdə yüksək bal toplayanların arasında da erkən təhsilə başlayanların üstünlük təşkil etdiyini müşahidə edirik.”
Həkimlər nə düşünür?
Tanınmış pediatr Vaqif Qarayev Pravda.az-a açıqlamasında bildirib ki, uşaqların məktəbə daha gec – 7 yaşında başlamasının tərəfdarıdır:
“Düşünürəm ki, uşaqların 7 yaşından məktəbə getməsi daha məqsədəuyğundur. Bu, köhnə yanaşma ilə bağlı deyil. Məsələ ondadır ki, məktəb uşaq üçün ciddi psixoloji yükdür. Uşaq birdən-birə tamamilə fərqli və tanımadığı bir mühitə düşür və buna psixoloji baxımdan hazır olmalıdır. Digər tərəfdən, hazırkı məktəb proqramı kifayət qədər ağırdır. Biz tez-tez uşaqları hiperaktiv adlandırırıq, amma əslində müasir uşaqlarda sosiallaşma ilə bağlı daha çox çətinliklər müşahidə olunur. Adaptasiya problemləri var. Bu səbəbdən uşağın bir qədər də böyüməsi, həm bu çətinliklərin öhdəsindən daha rahat gəlməsi, həm də dərs yükünün onu yormaması baxımından vacibdir”.
Vaqif həkim bu yaxınlarda bir əməkdar müəllimin “uşaqlar 3 yaşından məktəbə getməlidir” fikrini yada salıb.
Qeyd edib ki, bir həkim və valideyn kimi bu yanaşma onun üçün qəbuledilməzdir: “6 yaş belə bəzən çətinlik yaradırsa, 3 yaş ümumiyyətlə uyğun deyil. Müasir uşaqların psixoloji durumu əvvəlki nəsillərdən fərqlidir. Amma dövlətin müəyyən etdiyi qayda var və uşaqlar 6 yaşdan məktəbə qəbul olunurlar. Bu qaydanı dəyişmək mənim səlahiyyətimdə deyil”.