Dəmir çatışmazlığı əvvəlcə heç bir əlamət göstərmədən irəliləyə bilər. Lakin dəmir ehtiyatları azaldıqca bədəndə müxtəlif dəyişikliklər yaranır. Daimi yorğunluq, başgicəllənmə, saç tökülməsi və diqqəti cəmləməkdə çətinlik bu əlamətlər arasında ola bilər.
Mediaxeberleri.Az yerli mediaya istinadən xəbər verir ki, dəmir orqanizmdə oksigenin toxumalara daşınması üçün vacib olan hemoqlobinin yaranmasında iştirak edir. Bu mineralın çatışmazlığı fiziki və zehni fəaliyyəti zəiflədə, diqqəti və öyrənmə qabiliyyətini azalda bilər. Daha ağır hallarda isə ürəkdöyünmə və nəfəs darlığı kimi əlamətlər meydana çıxa bilər.
Dəmir çatışmazlığının əsas əlamətləri
Dəmir ehtiyatları azaldıqda aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
Daimi halsızlıq və tez yorulma;
Diqqəti cəmləməkdə çətinlik;
Başgicəllənmə;
Ürəkdöyünmə;
Əl və ayaqlarda soyuqluq hissi;
Dərinin və göz qapaqlarının daxili hissəsinin solğunlaşması;
Dırnaqların kövrəkləşməsi;
Ağız kənarlarında çatların yaranması;
Saç tökülməsinin artması.
Bu əlamətlər təkcə dəmir çatışmazlığı ilə əlaqəli olmaya bilər. Buna görə də səbəbi dəqiqləşdirmək üçün həkim müayinəsi və qan analizləri vacibdir.
Dəmir çatışmazlığının səbəbi araşdırılmalıdır
Qadınlarda, xüsusilə menstruasiya zamanı qanaxması çox olanlarda dəmir çatışmazlığı riski arta bilər. Yeniyetmə qızlar, hamilələr, vegetarianlar və məhdudlaşdırıcı pəhriz saxlayan şəxslər də risk qrupuna daxil ola bilərlər.
Yetkin kişilərdə və menopauzadan sonrakı qadınlarda dəmir çatışmazlığı aşkarlandıqda isə səbəb mütləq araşdırılmalıdır. Bəzi hallarda bu vəziyyət mədə-bağırsaq sistemində qanaxma, xora və ya digər ciddi xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər.
Dəmir çatışmazlığı necə müəyyən edilir?
Dəmir ehtiyatlarını qiymətləndirmək üçün ümumi qan analizi və ferritin testi aparıla bilər. Həkim ehtiyacdan asılı olaraq serum dəmiri və dəmir bağlama qabiliyyətini göstərən digər analizləri də təyin edə bilər.
Dəmir çatışmazlığı, xüsusilə uşaqlarda və yeniyetmələrdə, fiziki inkişafla yanaşı diqqət və öyrənmə qabiliyyətinə də təsir göstərə bilər. Buna görə davamlı yorğunluğu və digər əlamətləri yalnız stress və yuxusuzluqla əlaqələndirmək düzgün deyil.
Dəmir çatışmazlığının qarşısını almaq üçün nə etmək olar?
Dəmir mənbələrinə qırmızı ət, balıq, yumurta, mərcimək, noxud və digər paxlalılar daxildir. İspanaq və digər yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər də dəmir qəbuluna töhfə verə bilər. C vitamini ilə zəngin qidalar, məsələn, bibər, pomidor, kivi və portağal bitki mənşəli dəmirin sorulmasını yaxşılaşdıra bilər.
Çay və qəhvənin yeməklə birlikdə və ya dərhal sonra içilməsi dəmirin sorulmasını azalda bilər. Buna görə onları yeməklə aralı qəbul etmək faydalıdır.
Dəmir çatışmazlığı təsdiqlənərsə, müalicə onun səbəbindən və ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq seçilir. Dəmir preparatlarını özbaşına qəbul etmək olmaz. Xüsusilə kişilərdə və menopauzadan sonrakı qadınlarda çatışmazlığın səbəbini müəyyənləşdirmək vacibdir.
Azərbaycanda dövlət portalı vasitəsilə 42 milyon manatlıq vəsaiti leqallaşdırmaqda təqsirləndirilən dəstə üzvlərinin cinayət işi üzrə məhkəmənin növbəti iclası keçirilib.
Mediaxeberleri.Az-ın məlumatına görə, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hakimi Kamil Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən iclasda təqsirləndirilən şəxslər onlara qarşı irəli sürülən ittihamlarda özlərini təqsirli bilmədiklərini bildiriblər.
Daha sonra məhkəmə təqsirləndirilən şəxslərin ifadəsi ilə davam edib.
Təqsirləndirilən Çingiz Cəfərli tikinti işi ilə məşğul olduğunu və briqadir işlədiyini deyib: "20 yanvar"da tanış olduğum Faiq Cabbarov adlı biri dedi ki, gəl iş görək. 2020-ci ildən 2024-cü ilə kimi bu işlə məşğul oldum; tutulana kimi 250 firma açıb satmışam. Hərəsini 500 manatdan satıb, o puldan özümə 150 manat götürüb qalanını təsisçiyə vermişəm. Axırda 2024-cü ildə vergi saxtakarlığından məni tutdular. Həbsdən çıxandan sonra dövlət büdcəsinə 24 300 manat ödəməli oldum. Alqı-satqını etibarnamə ilə etmişəm. Şirkəti ancaq satırdım, fəaliyyətlərindən xəbərim olmayb. Mühasibə 40 manat, tapdığımız təsisçiyə 350 manat verib şirkət yaradırdım. Tural, Məhərrəm, Anar və Şahinlə (təqsirləndirilən şəxsləri nəzərdə tutur - red.) "20 yanvar" da tanış olmuşam".
Təqsirləndirilənlərdən Tərxan Şirinov isə ilk həbsinin 2010-cu ildə olduğunu bildirib:
"Öz adıma 68 şirkət açdım, sonra gəlib məni həbs elədilər. Məhərrəm Hüseynovu dayım oğlu vasitəslə tanıdım. Mən şirkət açmamışam, satmamışam. Oturmuşdum Kürdəxanıda, prokurorluqdan gəlib apardılar, sonra da gördüyünüz kimi həbs olundum".
Növbəti iclas 4 dekabr 16:00-a təyin olunub.
Xatırladaq ki, ibtidai istintaqı Baş Prokurorluqda aparılan cinayət işi üzrə ittiham olunanlar Azad Rəsulov, Şahin Mustafayev, Emin Hacıyev, Məhərrəm Hüseynov, Çingiz Cəfərli, Tural Qədirov, Anar Əhmədov, Vüsal Osmanov, Bəxtiyar Məmmədov, Xəyyam Hacıyev, Tərxan Şirinov yalançı sahibkarlıq subyektləri təsis etməklə 42 milyon manata yaxın vəsaiti leqallaşdırmaqda ittiham olunurlar.
İstintaqla müəyyən edilib ki, mütəşəkkil dəstənin fəaliyyətini vahid mərkəzdən idarə edən Çingiz Cəfərli və istintaqla şəxsiyyətləri müəyyən edilməyən qeyriləri dəstə halında 2021-2024-cü illər ərzində yalançı sahibkarlıq subyektləri olan hüquqi şəxsin və müəssisə kimi fəaliyyət göstərən fiziki şəxslərin faktiki rəhbərləri olaraq vəzifəli şəxs kimi müəyyən olunmayan ünvanlarda, vaxtlarda və texniki vasitələrlə Dövlət Vergi Xidmətinin veb səhifəsinə giriş edərək saxta əməliyyatlar aparıblar.
Dəstə üzvləri Dövlət Vergi Xidmətinin "www.e-taxes.gov.az" rəsmi internet səhifəsində guya malların real alqı-satqısı, xidmət göstərilməsi və iş görülməsi əməliyyatlarının aparılmasına dair 1 419 sayda saxta elektron qaimə-fakturalar, bildirişlər, müqavilələr, təhvil-təslim aktları və digər sənədlər tərtib edib informasiya resurslarına və rəsmi sənədlərə bilə-bilə yalan məlumatlar daxil etməklə mütəşəkkil dəstə tərkibində vəzifə saxtakarlığı törədiblər.
Bununla da dəstə üzvləri tərəfindən əmlakın həqiqi xarakterinin, yerinin, onlara sərəncam verilməsinin, onların əmlaka olan hüquqların və onların kimə məxsus olmasının ört-basdır edilməsi və gizlədilməsi məqsədilə ümumilikdə 41 818 630.21 manat məbləğində maliyyə vəsaiti müxtli əqdlər həyata keçirilməklə leqallaşdırılıb.
Təqsirləndirilən dəstə üzvlərinə qarşı Cinayət Məcəlləsinin 178.4, 193.3.1, 193-1.3.1, 193-1.3.2 və 313-cü maddələri ilə ittiham irəli sürülüb.
Quba rayonundakı alma bağlarını bürüyən müxtəlif bitki xəstəlikləri məhsuldarlığı xeyli aşağı salıb.
Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu "Report"a yerli fermerlər bildiriblər.
Onların sözlərinə görə, yetişmə dövründə havanın normadan artıq rütubətli və yağıntılı keçməsi səbəbindən alma bağlarında yayılmış göbələk, bakteriya, virus, mikoplazma, həmçinin funksional və abiotik mənşəli xəstəliklər məhsuldarlığa və toplanan meyvələrin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərib.
Qiymətlərə gəldikdə hazırda bazarda Quba almasının qiyməti 60 qəpik-1 manat aralığında dəyişir. Bölgədə fəaliyyət göstərən emal müəssisələri almanın 1 kiloqramını fermerlərdən cəmi 10 qəpiyə alır. Bu isə bağ sahiblərini qane etmir.
Fermer Elşad Rüstəmov deyib ki, 1.5 hektar sahəsi olan alma bağına hər il adətən 5-6 dəfə dərman vururdusa, bu il bağı 15 dəfə dərmanlamaq məcburiyyətində qalıb:
"Ötən illərdə alma bağından 8-10 min manat gəlir götürürdük. Bu il isə heç qoyduğumuz mayanı da çıxara bilmədik. Dərmanın və fəhlələrin pulunu, digər xərcləri hesablasaq, 5-6 min manat ziyandayıq. Növbəti ildə də vəziyyət dəyişməsə, ənənəvi Quba alması artıq tarixə qovuşacaq".
Digər fermer Teymur Seyfullayev isə deyib ki, onun təsərrüfatında yığıma beş gün əvvəl başlanılıb:
"Məhsuldarlıq çox aşağı düşüb. Alma bağımın sahəsi təqribən hektar yarımdır. Demək olar ki, yığım başa çatmaq üzrədir. Ötən illərdə meyvənin dərilməsi az qala ayyarım davam edərdi. Dəqiq desəm, əvvəllər hər il 16 ton alma yığırdıqsa, bu il məhsuldarlıq 6 tona düşüb. Böyük zəhmət hesabına becərdiyimiz almanı alıcılar maksimum 70 qəpiyə alırlar. Bu isə o deməkdir ki, 7-8 min manat ziyan etmişik".
Quba Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzinin (DAİM) bitkiçilik sektorunun müdiri Tarverdi İsmayılov məsələ ilə bağlı qeyd edib ki, rayon ərazisində almaya xəstəlik düşməsinin səbəbi davamlı yağıntı və rütubətli hava şəraitidir:
"Quba rayonunda 17 min 170 hektar meyvə bağı mövcuddur. Bunun da 6 min 860 hektarı, yəni 40%-i alma bağlarıdır. Alma bağlarında ən çox dəmgil xəstəlikləri yayılıb. Qubada sürətlə yayılan bu tip xəstəlik məhsuldarlığa çox mənfi təsir göstərir. Qiymətləri müqayisə etsək, yerli fermerlər ötən illərdə almanın hər kiloqramından 4-8 qəpik gəlir əldə edirdilər. Lakin bu il emal müəssisələrində almanın qəbul qiyməti bir qədər artırılaraq kiloqramı 12-13 qəpik, tonu isə 120-130 manat təşkil edib".
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski oktyabrın 31-də Türkiyəyə işgüzar səfər edəcək.
Mediaxeberleri.Az Oxu.Az-a istinadən xəbər verir ki, Türkiyə Prezidenti Administrasiyasının İctimaiyyətlə Əlaqələr Departamentinin rəhbəri Burhanettin Duran Zelenskinin Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dəvəti ilə Türkiyəyə gələcəyini açıqlayıb.
İstanbulda keçiriləcək görüşlərdə Türkiyə-Ukrayna ikitərəfli əməkdaşlığının inkişafı istiqamətində atıla biləcək addımlar müzakirə olunacaq.
Bundan əlavə, Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Qara dənizdəki təhlükəsizlik vəziyyəti, eləcə də regional və beynəlxalq məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılacaq.
Adi qayğanağın dadını dəyişmək üçün mürəkkəb reseptlərə ehtiyac yoxdur. Cəmi bir neçə damcı küncüt yağı yumurtaya xüsusi aroma verə, kənarlarının xırtıldayan, sarısının isə yumşaq qalmasına kömək edə bilər.
Mediaxeberleri.Az yerli mediaya istinadən xəbər verir ki, bu barədə "Startlap" nəşri yazıb.
Yumurta səhər yeməyinin ən sadə və tez hazırlanan yeməklərindən biridir. Əksər insanlar onu kərə yağı və ya zeytun yağında bişirsə də, kulinariya mütəxəssisləri fərqli dad əldə etmək üçün küncüt yağından istifadə etməyi məsləhət görürlər.
Bu yağ qovrulmuş küncüt toxumlarını xatırladan özünəməxsus qoxu və dada malikdir. Yumurtaya əlavə edildikdə yeməyin dadını daha dolğun edir. Düzgün temperaturda bişirildikdə isə yumurtanın kənarlarının xırtıldamasına, sarısının yumşaq qalmasına şərait yaradır.
Küncüt yağının bir neçə növü var. Açıq rəngli, qovrulmamış toxumlardan hazırlanan yağ daha yüngül dada malikdir və birbaşa qızartma zamanı istifadə oluna bilər. Tünd rəngli, qovrulmuş küncüt yağının isə daha güclü, qozu xatırladan aroması var. Bu növü yeməyə əlavə dad vermək üçün az miqdarda istifadə etmək kifayətdir.
Mütəxəssislər küncüt yağını həddindən artıq qızdırmamağı tövsiyə edirlər. Xüsusilə qovrulmuş yağ yüksək temperaturda öz ətrini itirə və acı dad ala bilər. Buna görə yumurtanı orta odda bişirmək, yaxud adi yağda qızardıb süfrəyə verməzdən əvvəl üzərinə bir neçə damcı küncüt yağı əlavə etmək məsləhətdir.
Yeməyin dadını yaşıl soğan, çili bibəri, qara istiot və az miqdarda soya sousu ilə də zənginləşdirmək olar. Üzərinə qovrulmuş küncüt səpmək də mümkündür. Lakin soya sousu duzlu olduğundan əlavə duzun miqdarına diqqət yetirmək lazımdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Elçin Əmirbəyovun Vyetnama işgüzar səfəri çərçivəsində ölkə Prezidenti və Kommunist Partiyasının Baş katibi To Lam, Prezident Administrasiyasının rəhbəri Le Khanh Hay, Administrasiya rəhbərinin müavini Hoanq Anh, Administrasiyanın Xarici Əlaqələr Baş İdarəsinin direktoru Vu Ha Le, Vyetnam Parlamentinin Milli müdafiə, təhlükəsizlik və xarici əlaqələr komitəsi sədrinin daimi müavini Vu Hay Ha, Vyetnam Diplomatik Akademiyasının prezidenti Hunq Son və bir sıra digər rəsmi şəxslərlə görüşlər keçirilib.
Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, görüşlər zamanı Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərinin mövcud vəziyyəti və inkişaf perspektivləri nəzərdən keçirilib, siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi, eləcə də qarşılıqlı maraq doğuran prioritet istiqamətlər üzrə fikir mübadiləsi aparılıb. Siyasi dialoqun gücləndirilməsinin və yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin yaxın gələcəkdə davam etdirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb.
Prezident To Lam ilə görüşdə Vyetnam rəhbəri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevaya səmimi salamlarını və ən xoş arzularını çatdırmağı xahiş edib. O, 2025-ci ilin may ayında Bakıya dövlət səfəri zamanı Azərbaycan Prezidenti və xanımı tərəfindən göstərilmiş yüksək qonaqpərvərliyi və aparılmış məzmunlu fikir mübadilələrini minnətdarlıqla xatırladıb. Həmçinin dost ölkə olan Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi mühüm nailiyyətləri, ölkəmizin regional və beynəlxalq nüfuzunun getdikcə artmasını, eləcə də AQEM-in 7-ci Zirvə görüşünə uğurla ev sahibliyi etməsini yüksək qiymətləndirib.
Həmsöhbətlər Azərbaycan-Vyetnam dostluq münasibətlərinin dərin tarixi köklərə malik olduğunu qeyd ediblər. Bu xüsusda, 1959-cu ildə Vyetnam Prezidenti Ho Şi Minin Azərbaycana, 1983-cü ildə isə Ulu Öndər Heydər Əliyevin Vyetnama səfərlərinin iki xalq arasında dostluq əlaqələrinin inkişafında müstəsna rol oynadığı diqqətə çatdırılıb. Eyni zamanda, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2014-cü ildə Vyetnama, Vyetnam Prezidenti Çıonq Tan Sanın isə 2015-ci ildə Azərbaycana səfərlərinin iqtisadi-ticarət əlaqələrinin inkişafına əhəmiyyətli təkan verdiyi bildirilib.
İkitərəfli gündəliyin əsas məsələlərindən biri olan strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb. Bu xüsusda Prezident To Lamın 2025-ci ildə Azərbaycana dövlət səfəri çərçivəsində imzalanmış Azərbaycan Respublikası ilə Vyetnam Sosialist Respublikası arasında Strateji Tərəfdaşlığın yaradılması haqqında Birgə Bəyanatın ikitərəfli münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəltdiyi vurğulanıb. Tərəflər gələn il Azərbaycan və Vyetnam arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasının 35-ci ildönümünün qeyd olunacağını nəzərə alaraq, bu əlamətdar tarix münasibətilə birgə tədbirlərin təşkili və yüksək səviyyəli dialoqun davam etdirilməsi istiqamətində səylərin artırılmasının vacibliyini qeyd ediblər.
Danışıqlar zamanı ticarət-iqtisadi və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi məsələləri də müzakirə olunub. Xüsusilə neft-qaz, bərpa olunan enerji, təhsil, nəqliyyat, müdafiə sənayesi, təhlükəsizlik və logistika sahələrində əməkdaşlıq üçün geniş imkanların mövcud olduğu qeyd edilib, bu baxımdan iki ölkənin biznes dairələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsinin və qarşılıqlı investisiyaların təşviqinin vacibliyi vurğulanıb.
Görüşlərdə, həmçinin parlamentlərarası əməkdaşlığın davam etdirilməsinin, o cümlədən parlamentlərdə fəaliyyət göstərən dostluq qrupları arasında əlaqələrin və parlament üzvlərinin qarşılıqlı səfərlərinin əhəmiyyəti qeyd olunub.
E.Əmirbəyov görüşlər zamanı həmsöhbətlərini Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımlar, Cənubi Qafqazda dayanıqlı və dönməz sülhün təmin edilməsi üçün zəruri şərtlər, Azərbaycanın gözləntiləri və bu istiqamətdə həyata keçirdiyi ardıcıl siyasət barədə məlumatlandırıb. Vyetnam tərəfi normallaşma prosesində əldə olunmuş irəliləyişi müsbət qiymətləndirərək, regionda davamlı sülhün təmin edilməsinə dəstəyini ifadə edib.
Prezidentin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi həmçinin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri, eləcə də mina təhlükəsi ilə mübarizə istiqamətində görülən tədbirlər barədə məlumat verib və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini diqqətə çatdırıb.
Qərbi Azərbaycan tarixən yüzminlərlə azərbaycanlının yaşadığı coğrafi məkandır. Bu gün həmin ərazilərdə soydaşlarımızın izləri silinmək istənilsə də, Qərbi Azərbaycandakı qədim məskənlərimizi xatırlamaq və bu barədə məlumatlı olmaq hər birimizin borcudur.
"Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri" layihəsinin məqsədi də məhz öz yurdlarından didərgin salınmış soydaşlarımızın doğma-yurd yuvaları haqqında məlumatları gənc nəslin diqqətinə çatdırmaqdır.
"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" "AZfront" və Kuzari təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərən ukraynalı tarixçinin birgə layihəsidir. Layihə "Yoxa çıxmış sivilizasiya - Gözə dəyməyən fəlakət" tarixi araşdırması əsasında hazırlanıb. 2021-2024-cü illərdə aparılan çöl tədqiqatları zamanı müasir Ermənistan ərazisində vaxtilə azərbaycanlıların əcdadlarının yaşadığı 600-ə yaxın kənd üzrə foto və videomateriallar toplanıb, həmin yaşayış məntəqələrinin tarixi, əhalisi və türk mədəni-tarixi irsinin qalıqları - qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər və digər abidələr barədə məlumatlar sistemləşdirilib. Layihə çərçivəsində hər kənd haqqında Azərbaycan, rus və ingilis dillərində video, həmçinin tarixi mənbələrə əsaslanan ayrıca mətn hazırlanıb. Materiallar kənd-kənd mərhələli şəkildə təqdim ediləcək.
Mediaxeberleri.Azxəbər verir ki, layihə çərçivəsində növbəti material Leyliqaçan kəndi haqqındadır.
XIX əsrə və XX əsrin ilk üçdə birinə aid Rusiya imperiyasının sənədlərində və digər yazılı mənbələrdə müasir azərbaycanlıların əcdadları müxtəlif terminlərlə qeyd edilib: "tatarlar", "qafqaz tatarları", "türklər" və ya "müsəlmanlar". Layihənin hazırlanmasında istifadə edilmiş bəzi mənbələrdə "türklər", "türk-tatarlar", "islamlar" və ya "məhəmmədilər" adlarına da rast gəlinir. Bundan sonra şərti olaraq, 1920-ci ilə qədərki dövrlə bağlı "azərbaycanlıların əcdadları", daha sonrakı dövr üçün isə "azərbaycanlılar" termini istifadə olunacaq.
Leyliqaçan Ermənistan ərazisində dövrümüzə qədər gəlib çıxmayan türk kəndlərindən biridir.
Adları:
çar dövründə - Leyli-Kaçan, Leyli-koçan, Leylikoçan, Leylikaçan
sovet dövründə - Leyli Qaçan, Leylikaçan
Leyliqaçan kəndinin təməli XIX əsrin ikinci yarısında Terp kəndindən olanlar tərəfindən qoyulub. Çar dövründə kənd İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasının tərkibində olub.
Erməni mənbələrinin də istinad etdiyi çar dövrünə aid statistik məlumatlara görə, 1919-cu ilə qədər müxtəlif dövrlərdə kənddə yalnız və ya, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.
Qafqaz haqqında məlumat toplusu:
1873-cü ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 139 nəfər yaşayıb.
1886-cı il ailələr üzrə siyahılardan çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu:
1886-cı ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 153 nəfər yaşayıb.
XIX əsrin sonlarında sənaye və ticarətin inkişafı, xüsusilə ümumqafqaz bazar şəbəkəsinin yaradılması Cənubi Qafqazın bəzi yaşayış məntəqələrini yaşayış və qazanc üçün daha cəlbedici edib. XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərinə aid erməni mənbələrində Leyliqaçan yaxınlığında gümüş və qurğuşun yataqları olan mədənlərdən bəhs edilir ki, bu mədənlərin işləməsi kənd əhalisinin artmasına səbəb ola bilərdi.
Əhalinin artımı qonşu kənddən sakinlərin köçürülməsi ilə də bağlı olub: 1890-cı ildə Daylaxlı kəndinin 12 türk məhəlləsindən 10-u Leyliqaçana köçürülüb. Bu amillər 1897-ci ilə kənd əhalisinin sayının nəzərəçarpacaq dərəcədə artmasını izah etməyə imkan verir.
Zaven Korkotyan. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):
1897-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 352 nəfər yaşayıb.
İrəvan quberniyasının 1908-ci ilə olan yaddaş kitabçası:
1908-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 384 nəfər yaşayıb.
1915-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:
1914-cü ildə kənddə 384 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.
29 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) hökuməti İrəvan, indiki Yerevan şəhərini və bəzi ətraf əraziləri ermənilərə güzəştə gedib. Beləliklə, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının tarixən yaşadığı torpaqlarda Birinci Ermənistan Respublikası yaradılıb. Mövcudluğunun ilk aylarından Ermənistan Respublikası qonşu ölkələrə: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı imperiyasına) ərazi iddiaları irəli sürməyə başlayıb.
1918-1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasında hakimiyyətdə olan millətçi Daşnaksütyun partiyası İrəvan quberniyasında, o cümlədən digər bölgələrdə, xüsusən də Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvanda türk əhaliyə qarşı etnik təmizləmə keçirib.
AXC xarici işlər nazirinin Ermənistan xarici işlər nazirinə göndərdiyi notaya əsasən, 1919-cu ilin sonlarında Leyliqaçan da daxil olmaqla türk əhalisi olan bir sıra kəndlər erməni qoşunlarının hücumlarına məruz qalıb. Buraya salınmış məlumatlara görə, bu kəndlərdə 300 kişi öldürülüb, 30 qadın isə əsir götürülüb.
Etnik təmizləmənin nəticələri kənddə sakinlərin qalmadığını göstərən 1919-cu ilin statistik məlumatlarında öz əksini tapıb.
Sonradan, sovet dövründə kəndə Terp kəndi (indiki Saravan) sakinlərinin az bir hissəsi köçürülüb.
Manvelyan A.P., Martirosyan G.M. 1831-1959-cu illərdə Ermənistan SSR-in yaşayış məntəqələri və əhalisi:
1959-cu ildə kəndin ərazisində hamısı azərbaycanlı olmaqla 13 nəfər yaşayıb.
Sonrakı illərə aid mənbələrdə kənd haqqında qeyd yoxdur.
2021-2024-cü illərdə "Yoxa çıxmış sivilizasiya" kitabının hazırlanması çərçivəsində Ermənistan ərazisində, o cümlədən ucqar dağlıq bölgələrdə Azərbaycan irsinin müəyyən edilməsi və sənədləşdirilməsi üçün geniş sahə işləri aparılıb. Bu işlərin gedişində kəndin ərazisində onlarla yarıdağılmış məzar daşlarının olduğu azərbaycanlı qəbiristanlığı aşkar edilib.
Materialın hazırlanması zamanı istifadə olunan mənbələr:
Yuxarıdakı məlumatların əsaslandırılması üçün 27 ayrıca mənbə istifadə edilib. Bunların sırasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivinin sənədləri, İrəvan əyalətinin icmal dəftəri, Riçard Hovannisyanın "The Republic of Armenia" əsəri və digər sənədlər var. Bundan əlavə, Ardanış ilə bağlı 26 vizual material yerləşdirilib.
Xüsusi qeyd: Bu layihənin videomaterialları eksklüziv olaraq Baku TV-də yayımlanacaq.
Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, qəza rayonun Alakol kəndi istiqamətində qeyd alınıb.
Belə ki, Şəmkir rayon sakini 2003-cü il təvəllüdlü Qurbanov Anar Saleh oğlunun idarə etdiyi “VAZ-2107” markalı avtomobil kanala aşıb.
Hadisə zamanı 4 nəfər xəsarət alaraq Tovuz Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına yerləşdirilib.
Faktla bağlı araşdırma aparılır.
***
Qəzada xəsarət alan şəxslərin kimliyi məlum olub.
Belə ki, hadisə zamanı sürücü ilə yanaşı 1996-cı il təvəllüdlü Abuzər Abuzərli, 1991-ci il təvəllüdlü Rəşid Sabirli və 1992-ci il təvəllüdlü Turxan Kamranzadə də müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri ilə xəstəxanaya yerləşdiriliblər.
Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, dünya bazarında Azərbaycan neftinin 1 barelinin qiyməti 3.88 ABŞ dolları və ya 3.17% artaraq 126.16 ABŞ dolları təşkil edib.