Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini Rəşad Mustafayev media nümayəndələri üçün keçirilən brifinqdə bildirib ki, yeni artımla orta aylıq pensiya və yaşa görə orta aylıq pensiya müvafiq olaraq 593 manata və 632 manata çatıb.
Nazir müavinin sözlərinə görə, 2018-2025-ci illərdə orta aylıq pensiya 208 manatdan 543 manata, yaşa görə orta aylıq pensiya 234 manatdan 578 manata çatıb.
“Yeni artımla orta aylıq pensiya və yaşa görə orta aylıq pensiya müvafiq olaraq 593 manata və 632 manata çatır. Bu da 2018-ci ilə nisbətən orta aylıq pensiyada 2,8 dəfə, yaşa görə orta aylıq pensiyada 2,7 dəfə artıma nail olunması deməkdir”, -deyə o qeyd edib.
Nazir müavinin son illərdə pensiyaların bir neçə dəfə artırılması ilə bağlı dediyi fikirlər ilk başda qulağa xoş səslənsə də, burada diqqətdən kənarda qalmamalı bir sıra vacib məqamlar var. İlk növbədə pensiya artımlarının əhalinin rifahına real təsir göstərməsi üçün bu artımlar təkcə nominal deyil, həm də ərzaq və xidmətlər üzrə inflyasiyanı üstələməlidir. Əks halda, maaş və pensiyalardakı artım kağız üzərində qalır, gündəlik bazar xərcləri isə bu artımı qısa müddətdə “əridir”.
Elə pensiyaçılar özləri də çox vaxt sözügedən artımların onların həyat səviyyəsinə ciddi təsir etmədiyini bildirirlər. Bildirilir ki, pensiyalar artırılsa da, ərzaq və gündəlik tələbat məhsullarının qiymətindəki bahalaşma, xüsusilə son dövrlərdə çörək, yağ, un məmulatları və dərman qiymətlərinin yüksəlməsi pensiyaçıların real alıcılıq qabiliyyətini zəiflədir və artımların gündəlik həyatda ciddi hiss olunmadığına dair narazılıqları artırır.
Bəs həqiqətənmi son illərdəki pensiya artımları ərzaq qiymətlərindəki bahalaşmanı kompensasiya edə bilmir?
Mövcud artımların əhalinin rifahına hansı səviyyədə təsir etdiyini daha aydın anlamaq üçün son 15 ildə ölkədə ərzaq məhsullarının qiymətində baş verən qiymət dəyişikliyini araşdırmaq qərarına gəldik.
Apardığımız araşdırma zamanı məlum oldu ki, son 15 il ərzində – 2011-ci ilin yanvarından 2026-cı ilin yanvarınadək Azərbaycanda əsas ərzaq məhsullarının demək olar ki, hamısında qiymət artımı qeydə alınıb.
Ət məhsulları üzrə:
- Sümüklü mal ətinin 1 kiloqramı 2011-ci ildə 7 manat olduğu halda, 2026-cı ildə 16,5 manata yüksəlib – 2,4 dəfə artıb;
- Sümüklü qoyun əti 8 manatdan 18,8 manata qalxıb – 2,3 dəfə bahalaşıb;
- Toyuq əti isə 4 manatdan 6,15 manata yüksəlib – 54 faiz artım var.
Çörək və un məmulatları
- 300 qramlıq çörək 0,30 manatdan 0,55 manata qalxıb – 83 faiz artım.
- Unun 1 kiloqramı 0,50 manatdan 1,50 manata yüksəlib – 3 dəfə bahalaşıb.
- Makaron və vermişel məhsulları hər biri 0,80 manatdan 2,70 manata qalxaraq 3,4 dəfə artım göstərib.
Süd və süd məhsulları
- Kərə yağı ən çox bahalaşan məhsul olub: 6,30 manatdan 23,30 manata – 3,7 dəfə artım;
- Qatıq 1,50 manatdan 2,85 manata yüksəlib – 90 faiz artım;
- Sterilizə olunmuş süd 1,50 manatdan 3 manata qalxıb – 2 dəfə bahalaşıb;
- Yumurtanın 1 ədədi 0,17 manatdan 0,21 manata qalxıb – 24 faiz artım;
Yağlar və digər əsas məhsullar
- Qarğıdalı yağı 1 litr üçün 2,30 manatdan 5,50 manata yüksəlib – 2,4 dəfə;
- Duzun 1 kiloqramı 0,40 manatdan 1 manata qalxıb – 2,5 dəfə;
- Çay (100 qram) 0,80 manatdan 1,40 manata yüksəlib – 75 faiz artım;
- Şəkər tozu 1 manatdan 1,95 manata qalxıb – 95 faiz artım.
Dənli və paxlalı məhsullar
- Qarabaşaq 2,40 manatdan 3,40 manata yüksəlib – 42 faiz artım;
- Yumru düyü 1,30 manatdan 3,10 manata qalxıb – 2,4 dəfə;
- Uzun düyü 2,70 manatdan 4,80 manata yüksəlib – 78 faiz artım;
Quru meyvə və çərəzlər
- Qoz ləpəsi 10 manatdan 17 manata qalxıb – 70 faiz artım;
- Fındıq ləpəsi 8 manatdan 27 manata yüksəlib – 3,4 dəfə bahalaşıb;
Meyvə-tərəvəz üzrə mənzərə daha fərqlidir:
-Banan 2,60 manatdan 3 manata qalxıb – 15 faiz artım;
-Armud 3 manatdan 3,60 manata yüksəlib – 20 faiz artım.;
-Mandarin (xarici) 2 manatdan 2,30 manata qalxıb – 15 faiz artım;
-Portağal (xarici) 2,50 manatdan 3 manata yüksəlib – 20 faiz artım;
-Xiyar (istixana) 2 manatdan 3,80 manata qalxıb – 90 faiz artım;
-Pomidor 3 manatdan 4,60 manata yüksəlib – 53 faiz artım;
-Kök 1 manatdan 1,20 manata qalxıb – 20 faiz artım.
Eyni zamanda ucuzlaşma qeydə alınan məhsullar da var
- Alma 2 manatdan 1,80 manata düşüb – 10 faiz ucuzlaşma;
- Soğan və kələm hər ikisi 0,80 manatdan 0,70 manata enib – 12,5 faiz ucuzlaşma;
- Kartof 0,90 manatdan 1,10 manata qalxıb – 22 faiz artım;
- Göyərtinin qiyməti isə 0,20 manat olaraq dəyişməyib.
Hesablamalar göstərir ki, eyni dövrdə əsas ərzaq məhsullarının böyük əksəriyyətinin qiyməti 2–4 dəfə, bəzi məhsulların — xüsusilə kərə yağı, un məmulatları və çərəzlərin qiyməti isə 3–4 dəfə artıb. Məsələn, kərə yağının qiyməti 15 ildə 3,7 dəfə, un və makaron məhsulları 3 dəfədən artıq bahalaşıb.
Pensiya sahəsindəki artımlara gəlincə, 2011-ci ildə ölkədə orta aylıq pensiya məbləği 115 manat olub. Bu məbləğ 15 il ərzində 590 manata yüksəlib ki, bu da 5 dəfədən çox nominal artım deməkdir.
Ancaq pensiyalar nominal olaraq 5 dəfə artsa da, gündəlik istehlak səbətindəki xərclərin sürətli artımı pensiyaçıların real alıcılıq qabiliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb.
Sadə müqayisə üçün 2011-ci ildə pensiyaçıların gündəlik istehlak etdiyi əsas ərzaq məhsullarından ibarət şərti “ərzaq səbəti” götürək. Məsələn, 1 kiloqram un, 1 kiloqram sümüklü mal əti, 1 litr süd, 100 qram çay, 1 kiloqram şəkər tozu və 1 kiloqram kartofdan ibarət səbətin dəyəri 2011-ci ildə təxminən 13–14 manat təşkil edirdisə, 2026-cı ilin yanvarına gəldikdə eyni məhsullardan ibarət səbətin qiyməti 30 manata yaxınlaşır.
Beləliklə, pensiyalar 15 il ərzində nominal olaraq 5 dəfədən çox artırılsa da, qiymətlərin yüksəlməsi - ərzaq və xidmət inflyasiyası bunun həyat səviyyəsinə təsirini neytrallaşdırıb.
E. Bəyməmmədli
“AzPolitika.info”
