Bakıda 9, 21 və 27 saylı poliklinikaların birləşdirilərək vahid idarəetmə modeli əsasında fəaliyyət göstərməsi planlaşdırılır. TƏBİB bu addımı inzibati funksiyaların optimallaşdırılması və resurslardan daha səmərəli istifadə ilə əsaslandırır. Lakin hamının cavab axtardığı əsas sual budur: dövlət tibb müəssisələrində onsuz da uzun növbələrin və pasiyent sıxlığının yüksək olduğu bir vaxtda üç poliklinikanın birləşdirilməsi xidmətlərin əlçatanlığına və keyfiyyətinə necə təsir edəcək?

Mediaxeberleri.Az mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir:

"Poliklinikaların birləşdirilməsi pasiyentlərin xeyrinə olmayacaq"

Tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Şəmsiyyə Namazova hesab edir ki, poliklinikaların birləşdirilməsi pasiyentlərin xeyrinə olmayacaq. Onun sözlərinə görə, belə bir dəyişiklik həm müayinənin keyfiyyətinə, həm də həkimlərin iş yükünə mənfi təsir göstərə bilər: "Sağlamlıq, müayinənin dəqiqliyi baxımından faydalı olmayacaq. İcbari tibbi sığortanın tətbiqindən sonra tibb müəssisələrində yük artıb. Hər bir həkimin və laboratoriyanın xəstə qəbulu ilə bağlı limiti var. Hər pasiyentə 10-15 dəqiqə vaxt sərf olunması qeyd edilir. Amma elə pasiyentlər var ki, onlarla 30-40 dəqiqə söhbət edirsən. Xəstə robot deyil, biz onları diqqətlə dinləməliyik. Əgər pasiyent yüksək səviyyəli müalicə almaq istəyirsə, həkim də diqqətini ona cəlb edir. Çöldəki növbə isə gözləmir: biri qapını döyür, biri deyir işə gecikirəm, biri deyir məktəbə uşaq aparıram və s. Həkim də tələsir və diqqəti dağılır. Bu, marketdən mal almaq deyil. Mən həkimi də qınamıram. Çünki onu çöldə 30-35 xəstə gözləyir. Təəssüf ki, növbəli sistemi hələ də qaydaya sala bilməyiblər".

Konveyer üsulu ilə müayinə

Ş.Namazova bildirir ki, poliklinikalar hər bir yaşayış ərazisində əhalinin müraciət edə biləcəyi tibb müəssisələridir və ətrafdakı insanlar da həmin müəssisələrə gedə bilirlər: "Poliklinikalar birləşəndə isə digər ərazidə yaşayan insanlar məcbur olub uzağa getməli olacaqlar. Müraciət edənlərin sayı üç dəfə arta bilər. Həkimlərin bu yükü qarşılaması fiziki baxımdan mümkün deyil. Keyfiyyətli, peşəkar xəstə müayinəsindən danışırıqsa, bu cür onu reallaşdırmaq mümkün olmayacaq. Bu, konveyer üsulu ilə müayinə olacaq və xaos yaradacaq. Elə insan var ki, ürəyi xəstədir, təngnəfəsliyi var, ayağı ağrıyır, çəliklə gəzir və s. Onlar həmin ərazidən digər əraziyə necə gedəcəklər?" Həkimin sözlərinə görə, poliklinikaların tutumu da bu qədər insanı qəbul edə bilməyəcək: "Yeni Klinika" kimi şəraitli bir yer olacaqsa, ona söz yoxdur. Amma dövlət poliklinikalarının şəraitini hamımız bilirik. Dəhlizdə nə qədər adam gözləyə bilər? Həm müalicənin effektivliyi baxımından, həm də fiziki yük baxımından bu, ağlasığmaz bir işdir. Lap tutaq ki, növbəli sistem oldu. Saat 2-dən sonra işdə olan həkimin qəbuluna gələn problemli xəstə necə ac qala bilər? Tutaq ki, qalxanvari vəzidə problemi olan xəstə növbəli sistemə düşüb. O, saat 2-yə qədər ac qalsa belə, ondan analiz götürülə bilməz. Bu analiz saat 11-ə qədər verilməlidir. Elə analizlər var ki, gündüz saat 11-ə qədər verilməlidir". Ş.Namzaovanın fikrincə, poliklinikaların birləşdirilməsi ixtisarlara da səbəb ola bilər: "Hər tərəfdən yanaşanda maneə ilə rastlaşırıq. Bu, bir tərəfdən pasiyentlərin həkim qəbuluna düşmə ilə bağlı vaxtını alacaq, keyfiyyətli müayinə olmayacaq, digər tərəfdən həkimlər də çox yüklənəcəklər. Həkimlərin ümumiyyətlə düşünməyə vaxtları qalmayacaq".

"Tibbi personalın sayı azaldılmırsa, xidmətə çıxışda problem olmamalıdır"

Pasiyent Təşkilatları İttifaqının sədri Ayaz Hüseynov istənilən struktur dəyişikliyinin ilkin mərhələdə adaptasiya tələb etdiyini bildirir: "Bizim üçün əsas məsələ odur ki, bu inteqrasiya birbaşa xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsində özünü göstərsin. Əgər binaların fəaliyyəti saxlanılırsa və fiziki məsafə dəyişmirsə, vətəndaş üçün mənfi hal yaranmamalıdır". Pasiyentlərin gözləmə müddətinin uzanması və xidmətə çıxışın çətinləşməsi riskinə gəlincə, A.Hüseynov hesab edir ki, belə bir riskin yaranmaması üçün proses düzgün idarə olunmalıdır: "Tibbi personalın sayı azaldılmırsa, xidmətə çıxışda problem olmamalıdır. Əksinə, üç poliklinikanın imkanlarının (məsələn, laboratoriya və ya diaqnostik avadanlıqların) birgə istifadəsi pasiyentin lazımi müayinədən daha tez keçməsinə şərait yarada bilər. TƏBİB-in də bəyan etdiyi kimi, optimallaşdırma tibbi heyətə toxunmur, yalnız təkrarlanan inzibati funksiyaları əhatə edir. Bizim də gözləntimiz odur ki, mərkəzləşmə həkimlərin üzərindəki qeyri-tibbi və bürokratik yükü azaldacaq. Həkim inzibati işlərə az vaxt sərf edərək bütün diqqətini pasiyentə ayıra biləcək. Bu da nəticə etibarı ilə həm həkimin iş şəraitinin yaxşılaşmasına, həm də müayinənin keyfiyyətinin artırılmasına zəmin yaradacaq".

Təşkilat rəhbərinin sözlərinə görə, səhiyyənin təşkilinin yüksək səviyyədə olması üçün pasiyentin qarşılaşa biləcəyi çətinliklər minimuma endirilməlidir: "Vacib addım səhiyyənin tam rəqəmsallaşması və davamlı maarifləndirmədir. Ən əsası, İctimai Monitorinq Qrupu yaradılmalıdır. Keçid dövründə vətəndaş şikayətlərini operativ həll etmək üçün Pasiyent Təşkilatı və TƏBİB nümayəndələrindən ibarət birgə işçi qrup təşkil olunmalıdır. Bunlar səhiyyənin idarə edilməsində yaranan çətinliklərin operativ və keyfiyyətli şəkildə həll olunmasına gətirib çıxaracaq".

"Mərkəzləşmiş müəssisə olsa, xəstə, yəqin ki, vaxt itirməz"

Həkim-terapevt Məlahət Abbasovanın da fikrincə, bu proses pasiyentləri nizamlaya bilər: "Ayrı-ayrı yerlərə paylaşmaqdansa, müraciətləri bir nöqtədə nizamlanar. Bəzən olur ki, hansısa bir tibb müəssisəsində xəstənin istədiyi prosedur icra olunmur. Pasiyent oradan çıxıb, yola pul xərcləməyə və başqa tibb müəssisəsinə getməyə məcburdur. Amma mərkəzləşmiş müəssisə olsa, xəstə, yəqin ki, vaxt itirməz və müayinəsi üçün lazım olan prosedurlar bir mərkəzdə daha əlçatan olar".

İctimai nəqliyyatda gündəlik və həftəlik biletlər sərnişinə müəyyən zaman kəsiyində limitsiz və ya güzəştli səyahət imkanı verən xüsusi tarif paketləridir.

Mediaxeberleri.Az-ın "Qanun nə deyir?" rubrikasının bugünkü mövzusu Azərbaycanda tətbiqi nəzərdə tutulan həftəlik və aylıq qatar biletləri ilə bağlıdır.

Prezident İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikasında turizmin inkişafına dair 2026-2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı" təsdiq edib.

Sənədə əsasən, regionlardakı əsas turizm məntəqələrinin nəqliyyat əlçatanlığının artırılması və turistlər üçün informasiya xidmətlərinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.

Həmçinin qatar biletlərinin Qlobal Paylama Sisteminə (GDS) inteqrasiyası, turistlər üçün gündəlik, həftəlik və aylıq bilet paketlərinin, eləcə də ayrı-ayrı turizm istiqamətləri üzrə güzəştli biletlərin yaradılması planlaşdırılır.

Məqsəd regionlara turist axınını artırmaq və turistlərin səfərlərini daha rahat planlaşdırmasına imkan yaratmaqdır.

Dalaq (mal və qoyun dalağı) həddindən artıq dərəcədə qidalı və yeyilə bilən içalat növüdür.

Mediaxeberleri.Az bildirir ki, mətbəxdə düzgün təmizlənib bişirildikdə həm ləzzətli, həm də sağlamlıq üçün çox faydalı yeməyə çevrilir.

Əsas faydaları

Yüksək dəmir mənbəyi: Anemiya (qansızlıq) əziyyəti çəkənlər üçün əvəzolunmaz təbii dəmir deposudur.

B12 və zülal: İmmuniteti gücləndirir, hüceyrə bərpasına və enerji mübadiləsinə kömək edir.

Aşağı yağ faizi: Digər bir çox qırmızı ət hissələrinə nisbətən daha az yağlıdır.

Hazırlanma və bişirilmə qaydası

Dalağı bişirməzdən əvvəl üzərindəki nazik zərin (pərdənin) soyulması və axar su altında yaxşıca yuyulması vacibdir. Ən çox üstünlük verilən bişirmə üsulları:

Tavada qızartma: Nazik dilimlənərək kərə yağında, sarımsaq və ədviyyatlarla (kəklikotu, pul bibər) tez qızardılır.

Manqal: Zövqə görə marinad edildikdən sonra köz üzərində bişirilir.

Qeyd: Xolesterin səviyyəsi yüksək olan şəxslərin dalaq istehlakında porsiyaya diqqət etmələri tövsiyə olunur.

Ali Məhkəmədə vətəndaşlardan barəsində rüsvayedici məlumatlar yayacağı hədəsi ilə pul almaqda təqsirləndirilən Taleh Qədirovun barəsindəki qərardan verilən kassasiya şikayəti üzrə məhkəmə iclası başa çatıb.

Mediaxeberleri.Az-ın əldə etdiyi məlumata görə, hakim İlkin Abdullayevin sədrliyi ilə keçirilən prosesdə qərar elan olunub.

Qərara əsasən, kassasiya şikayəti təmin edilməyib, qərar dəyişdirilmədən saxlanılıb.

Qeyd: Taleh Qədirov 2024-cü ilin iyul ayında saxlanılaraq istintaqa təhvil verilib.

 
İttihama görə, təqsirləndirilən şəxs özünü qazi kimi təqdim edib və müxtəlif şəxslərdən rüsvayedici məlumatlar yayacağı hədəsi ilə müxtəlif məbləğlərdə pul alıb.

 
Ona şəxsə Cinayət Məcəlləsinin 182.2.2-ci (Hədə-qorxu ilə tələb etmə, təkrar törədildikdə) maddəsi ilə ittiham irəli sürülüb.

 
Lənkəran Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə Taleh Qədirov 7 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

Yay aylarında havanın temperaturunun yüksəlməsi idman zamanı orqanizmin daha çox yüklənməsinə səbəb ola bilər.

Mediaxeberleri.Az Milli.az-a istinadən xəbər verir ki, isti havada məşq edən şəxslər bəzi vacib məqamlara diqqət etməlidirlər.

Məşq vaxtını düzgün seçin

Günün ən isti saatlarında, xüsusilə günorta vaxtı açıq havada ağır idman etmək tövsiyə olunmur. Mümkün qədər səhər erkən və ya axşam saatlarında məşq etmək daha məqsədəuyğundur.

Maye qəbulunu unutmayın

İsti havada tərləmə artdığı üçün bədən daha çox maye itirir. Buna görə məşqdən əvvəl, məşq zamanı və sonra kifayət qədər su qəbul etmək vacibdir. Uzunmüddətli və intensiv məşqlərdə elektrolit itkisini də nəzərə almaq lazımdır.

Geyimə diqqət edin

Yayda idman üçün yüngül, hava keçirən və təri bədəndən uzaqlaşdıran geyimlər seçmək rahatlığı artırır. Açıq havada məşq zamanı günəşdən qorunmaq üçün baş örtüyündən istifadə etmək də faydalı ola bilər.

Məşqin intensivliyini azaldın

Yüksək temperaturda orqanizm adi günlərdən daha çox çalışır. Buna görə isti havalarda məşqin tempini və müddətini bir qədər azaltmaq, bədənin vəziyyətinə uyğun hərəkət etmək məsləhətdir.

Bədənin siqnallarına fikir verin

Baş gicəllənməsi, güclü halsızlıq, ürəkbulanma, baş ağrısı, əzələ qıcolmaları və həddindən artıq tərləmə istiliklə bağlı problemlərin əlaməti ola bilər. Belə hallarda məşqi dayandırıb sərin yerə keçmək və maye qəbul etmək lazımdır. Vəziyyət ağırdırsa, tibbi yardım almaq vacibdir.

Mütəxəssislər isti havada idman edən şəxslərə əsas məqsədin rekord qırmaq deyil, təhlükəsiz şəkildə fiziki aktivliyi davam etdirmək olduğunu xatırladırlar.

Türkiyə Superliqasında III tur davam edir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, növbəti oyun günündə “Fənərbağça” meydana çıxıb.

Komanda “Samsunspor”un qonağı olub. Hesab erkən açılıb. Vedat Muriç 3-cü dəqiqədə fərqlənib.

“Sarı-lacivərdlilər” ikinci hissədə daha bir qol vurub. Oğuz Aydın oyunda yekun nəticəni müəyyənləşdirib - 2:0.

Qeyd edək ki, xallarının sayını 6-ya çatdıran “Fənər” üçüncü pilləyə yüksəlib.

Misli Premyer Liqasında 3-tur davam edir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu günə nəzərdə tutulan matçlar artıq başa çatıb.

Əvvəlcə Gəncədə "Kəpəz" "Turan Tovuz"la qarşılaşıb. "Kəpəz" uzun fasilədən sonra yenidən inşa olunan stadionunda ilk oyununa çıxıb və görüşdən 1:0 hesablı qələbə ilə üstün ayrılıb.

Günün son oyununda isə "Zirə" "Neftçi"ni qəbul edib. Görüş "Zirə"nin 1:0 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşıb. Bu nəticədən sonra "Zirə" 9 xalla liderliyə yüksəlib.

30 avqust 

Misli Premyer Liqası, 3-cü tur

20:15.“Zirə” – “Neftçi” - 1:0 

Qol: Qismət Alıyev, 45+3 
Hakimlər: Elçin Məsiyev, Elşad Abdullayev, Pərvin Talıbov, Rauf Cabarov
VAR: Əliyar Ağayev
AVAR: Zeynal Zeynalov
Zirə İK stadionu

18:00.“Kəpəz” – “Turan Tovuz” - 1:0 

Qol: Viktor Stina, 47
Hakimlər: Kamal Umudlu, Namiq Hüseynov, Vüsal Məmmədov, Rəşad Əhmədov
VAR: Əli Əliyev
AVAR: Kamran Bayramov
Gəncə şəhər stadionu

29 avqust

“Şəfa” - “İmişli” - 0:1

 “Qəbələ” - “Şamaxı” - 0:0 

31 avqust 

18:00. “Araz-Naxçıvan” - “Sabah”

20:15. “Sumqayıt” - “Qarabağ”

Bomdardirlər:

Breno Almeyda (“Neftçi”) - 4 qol

Aydın Eren (“Zirə”) - 2 qol

Sabah Ağstafa rayonunnn Qıraq Kəsəmən kəndində qaz olmayacaq.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Azəriqaz İstehsalat Birliyi (İB) məlumat yayıb.

31.08.2026-cı il tarixdə saat 10:00-dan Qıraq Kəsəmən kəndində korroziyaya uğramış boruların əvəzlənməsi, daşıyıcı qaz xətti üzərində olan siyirtmələrdə əmələ gəlmiş sızmanın aradan qaldırılması üçün qaz təchizatının dayandırılması zərurəti yaranmışdır. Qeyd olunan işlərin yerinə yetirilməsi üçün qaz təchizatı dayandırılacaqdır.

Odur ki, nəzərə almağınızı Sizdən xahiş edirik.

Azərbaycanda kərə yağı idxalı və istehsalının azalması fonunda palma yağı idxalının kəskin artması qida bazarında istehlak və istehsal strukturunda dəyişikliklərin olduğunu göstərir. 2026-cı ilin ilk yarısında palma yağı və onun bərk fraksiyalarının idxalının 14,6 min tona çatması, illik müqayisədə isə 19,5 dəfə artması diqqət çəkir. 

Bəs palma yağına tələbatın bu qədər artmasının əsas səbəbləri nələrdir və süd məhsulları ilə şirniyyatlarda istifadəsi istehlakçı üçün hansı riskləri yarada bilər? Alıcı məhsulun tərkibində palma yağının olduğunu necə müəyyən edə bilər?

Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya açıqlama verən qida üzrə mütəxəssis Fərid Səfərov deyib ki, Azərbaycanda palma yağı idxalının kəskin artmasını bir neçə amillə əlaqələndirmək olar.

Onun sözlərinə görə, əsas səbəblərdən biri palma yağının kərə yağı və digər süd yağları ilə müqayisədə daha ucuz olmasıdır. Bundan əlavə, uzunmüddətli saxlanma qabiliyyəti, yüksək temperaturda texnoloji xüsusiyyətlərini qoruması və müxtəlif məhsullarda istifadəyə uyğun olması qida istehsalçıları üçün onu əlverişli xammala çevirir: “Xüsusilə şirniyyat, krem, vafli, peçenye, şokolad məmulatları, dondurma və bəzi süd məhsullarında palma yağı və onun fraksiyalarından istifadə edilə bilər. Palma yağının özü avtomatik olaraq “zəhərli” və ya sağlamlıq üçün təhlükəli məhsul hesab edilmir. Əsas məsələ onun hansı formada, nə qədər və hansı məhsulun tərkibində istifadə olunmasıdır. Palma yağının tərkibində doymuş yağ turşularının miqdarı yüksək olduğundan, onun çox və müntəzəm istehlakı rasionda ümumi doymuş yağ yükünü artıra bilər. Bu isə balanssız qidalanma şəraitində ürək-damar xəstəlikləri riskinə mənfi təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, yağın yüksək temperaturda emalı zamanı 3-MCPD efirləri və qlisidil efirləri kimi arzuolunmaz çirkləndiricilər yarana bilər. Buna görə istehsal prosesinə və xammalın keyfiyyətinə nəzarət mühüm əhəmiyyət daşıyır”.

Ekspert qeyd edib ki, istehlakçı üçün əsas problem isə bəzən məhsulun adından onun tərkibində hansı yağın istifadə edildiyini müəyyən etməyin çətin olmasıdır: “Məsələn, “bitki yağı”, “bitki mənşəli yağlar”, “bitki yağlarının fraksiyaları” və ya konkret olaraq “palma yağı”, “palma stearini” kimi ifadələrə rast gəlmək mümkündür. Buna görə məhsul alarkən yalnız ön tərəfdəki “kərə yağı”, “qaymaqlı”, “pendir” və ya “şokoladlı” kimi ifadələrə deyil, mütləq tərkib siyahısına baxmaq lazımdır. Xüsusilə süd məhsullarında “kərə yağı” və ya “pendir” adı ilə satılan məhsulun tərkibində süd yağı əvəzinə və ya onunla birlikdə bitki yağlarının olub-olmaması diqqətlə yoxlanmalıdır. Şirniyyatlarda isə palma yağının istifadəsi daha geniş yayılmış ola bilər və bu, məhsulun texnoloji xüsusiyyətləri ilə yanaşı qiymətinə də təsir edir”.

F.Səfərov sonda vurğulayıb ki, nəticə etibarilə, palma yağına tələbatın artması həm iqtisadi, həm də texnoloji səbəblərlə izah olunur:

“Burada əsas məsələ palma yağının mövcudluğu deyil, onun məhsulda açıq şəkildə göstərilməsi, təhlükəsiz texnologiya ilə istehsal olunması və istehlakçının düzgün məlumatlandırılmasıdır. İstehlakçı isə gündəlik rasionunda belə məhsulların miqdarını nəzərə almalı və mümkün qədər müxtəlif, balanslı qidalanmaya üstünlük verməlidir”.

Oğuz Ayvaz

“AzPolitika.info”

Əmək bazarında vakansiyaların sayı artsa da, təklif olunan maaşlarla insanların gözləntiləri arasında ciddi fərq qalır. Xüsusilə ixtisaslı işçilər daha yüksək gəlir tələb etdiyi halda, işəgötürənlər xərclərin artmasından şikayətlənirlər. Azərbaycanda maaşların yüksəlməsinə nə mane olur? İşçi çatışmazlığı maaşları məcburi şəkildə artıracaqmı?

Bu barədə “AzPolitika”ya açıqlama verən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov bildirib ki, əmək bazarında iş elanlarının sayının çox olmasına baxmayaraq, təklif olunan əməkhaqqı bir sıra hallarda vətəndaşların mövcud xərclərini qarşılamaq üçün kifayət etmir.

Onun sözlərinə görə, insanların mövcud iş yerlərinə maraq göstərməməsinin əsas səbəblərindən biri əməkhaqqı ilə gündəlik xərclər arasındakı uyğunsuzluqdur. Hazırkı həyat şəraiti və artan xərclər vətəndaşları təklif olunan maaşla ailə büdcəsini təmin etməyin mümkün olub-olmaması barədə düşünməyə vadar edir.

“Reallıq ondan ibarətdir ki, maaş təklif edilərkən real istehlak bazarının tələbləri nəzərə alınmır. İşəgötürənin də öz xərcləri var və o, bu ümumi iqtisadi dövriyyənin bir hissəsidir. Beləliklə, qapalı dairə yaranır: işəgötürən daha yüksək maaş təklif edə bilmir, vətəndaş isə həmin maaşla işləməyin ona sərf etmədiyini düşünür. Nəticədə iş yerləri mövcud olsa da, onların bir qismi əmək bazarında real tələbat yaratmır. Əmək bazarındakı problemin səbəblərindən biri də biznes subyektlərinin üzləşdiyi əlavə xərclər və müxtəlif müdaxilələrdir”, - deyə, o bildirir.

İqtisadçının fikrincə, sahibkarlıq mühitində yaranan problemlər nəticə etibarilə həm iş yerlərinin açılmasına, həm də həmin yerlərdə daha yüksək əməkhaqqının təklif edilməsinə mane olur: “Bu gün Azərbaycan biznesinin üzləşdiyi problemlərdən biri də səhnəarxası proseslərdir. Ölkə rəhbərliyi tərəfindən bu məsələlərlə bağlı dəfələrlə xəbərdarlıqlar səsləndirilib, yüksək vəzifəli şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunması halları da baş verib. Lakin buna baxmayaraq, sistemdə problemlər tam aradan qalxmayıb. Bəzi sahibkarlar üzləşdikləri çətinliklərlə bağlı müraciət etməkdən çəkinirlər. Bunun nəticəsində vətəndaşa təklif olunan əməkhaqqı onun real ehtiyaclarına uyğun gəlmir”.

Təhsil və səhiyyə xərcləri də əməkhaqqına təsir edir

F.İbrahimov qeyd edib ki, vətəndaşların iş seçimində yalnız əməkhaqqı deyil, gündəlik həyatla bağlı digər xərclər də mühüm rol oynayır. Buraya təhsil, səhiyyə və nəqliyyat xərcləri daxildir: “Formal olaraq təhsil pulsuz olsa da, valideynlərin məktəbdənkənar əlavə dərslərə müraciət etməsi bu sahədə real xərcləri artırır. Əvvəllər şagirdlər əsasən son siniflərdə əlavə müəllim yanına gedirdilər. Hazırda isə birinci sinifdən etibarən bir çox ailə övladını repetitor yanına göndərir. Bu isə valideyn üçün əlavə xərcdir. Özəl məktəb alternativi də hər ailə üçün əlçatan deyil. Beləliklə, pulsuz hesab olunan təhsil müəyyən mənada dolayı xərclər yaradır”.

Səhiyyə sahəsində də oxşar vəziyyətin yarandığını deyən iqtisadçı icbari tibbi sığortanın mövcudluğuna baxmayaraq, bəzi tibbi xidmətlərdən istifadə zamanı vətəndaşların vaxt və əlavə maliyyə itkisi ilə üzləşdiyini bildirib.

“Vətəndaş hansısa müayinədən keçmək üçün uzun müddət növbə gözləyirsə, son nəticədə vaxt itkisi ilə üzləşir. Sağlamlıq problemi təxirəsalınmaz olduqda isə insanlar növbəni gözləməmək üçün özəl tibb müəssisələrinə müraciət edirlər. Bu da ailə büdcəsi üçün əlavə xərc deməkdir”, – deyə İbrahimov qeyd edib.

Nəqliyyat xərcləri əməkhaqqının real dəyərini azaldır

Əmək bazarına təsir edən digər amil kimi nəqliyyat xərclərini göstərən iqtisadçı hesab edir ki, işə gedib-gəlmək üçün bir neçə nəqliyyat vasitəsindən istifadə edən şəxslərin real gəliri əhəmiyyətli dərəcədə azalır.

“Vətəndaş evindən iş yerinə çatmaq üçün iki-üç marşrut dəyişməli olduqda, yol xərcləri də artır. Əgər vətəndaş bir istiqamətdə üç nəqliyyat vasitəsindən istifadə edirsə, gediş-gəliş xərci gün ərzində əhəmiyyətli məbləğ təşkil edir. Burada yalnız pul itkisini deyil, vaxt itkisini də nəzərə almaq lazımdır. İnsan üçün vaxt da iqtisadi resursdur. Saatlıq və ya müəyyən müddət ərzində bütün nəqliyyat növlərindən istifadə imkanı verən vahid ödəniş sisteminin tətbiqi bu baxımdan müsbət nəticə verə bilər”, – deyə o bildirib.

İbrahimov hesab edir ki, bütün bu xərclər əməkhaqqının vətəndaş üçün real dəyərini müəyyənləşdirən əsas amillərdəndir. Onun fikrincə, 500-600 manat əməkhaqqı alan şəxs işə gedib-gəlmək, qidalanma və digər gündəlik ehtiyaclara görə həmin məbləğə əlavə vəsait xərcləməli olursa, belə iş yerinin onun üçün cəlbediciliyi azalır.

Diplom yox, peşə bacarığı ön plana çıxmalıdır

İqtisadçı əmək bazarındakı problemlərdən danışarkən təhsil və peşə hazırlığı məsələsinə də toxunub. Onun fikrincə, cəmiyyətdə ali təhsilə həddindən artıq üstünlük verilməsi bəzi hallarda real əmək bazarının tələbləri ilə ziddiyyət təşkil edir:

“Diplom məsələsini özümüz üçün böyük problemə çevirmişik. Halbuki əmək bazarında peşəkar mütəxəssislərə ciddi ehtiyac var. İnsan yaxşı zərgər, aşpaz, dərzi, aqronom və ya laboratoriya mütəxəssisi ola bilər. Əsas məsələ konkret sahədə peşəkar bacarığa yiyələnməkdir.

Müəyyən ixtisaslar üzrə peşəkar kadrlara yüksək əməkhaqqı təklif olunur. Xüsusilə məhsuldarlığa və istehsal prosesinə birbaşa təsir göstərən mütəxəssislərin əmək bazarında dəyəri yüksəkdir. İşəgötürən üçün əsas məsələ diplomun mövcudluğu deyil, işçinin konkret sahədə nə qədər peşəkar olmasıdır. Məsələn, yaxşı mühasib şirkətin maliyyə və vergi məsələlərində problemlərlə üzləşməsinin qarşısını ala bilir. Buna görə də peşəkar kadr axtaran işəgötürən onu tapdıqda daha yüksək maaş verməyə hazır olur”, – deyə iqtisadçı bildirib.

Ali təhsil alanların bir qismi niyə ölkədə qalmır?

F.İbrahimov hesab edir ki, peşəkar kadrların xaricə üz tutması da əmək bazarının əsas problemlərindən biridir: “Xaricdə təhsil alan və ya peşə bacarıqlarına yiyələnən insanların bir hissəsinin Azərbaycana qayıtmaması ölkə daxilində mütəxəssis çatışmazlığını daha da dərinləşdirir. Xaricdə təhsil alanların əksəriyyətinin ölkəyə qayıtmadığını görürük. Xüsusilə öz peşəsi üzrə işləmək, inkişaf etmək və daha yaxşı imkanlar əldə etmək istəyən şəxslərin bir qismi xaricdə qalmağa üstünlük verir. Bu prosesin nəticəsində xaricdə yaşayan vətəndaşlarımız arasında xarici vətəndaşlarla nikahların sayının da artdığını müşahidə etmək mümkündür”.

Biznes mühiti dəyişməsə, yeni iş yerləri yaratmaq çətin olacaq

İqtisadçı hesab edir ki, əmək bazarındakı problemlərin həlli yalnız maaşların artırılması ilə məhdudlaşmamalıdır. Bunun üçün ilk növbədə sahibkarlıq və rəqabət mühiti sağlamlaşdırılmalı, biznesin fəaliyyətinə mane olan müdaxilələr aradan qaldırılmalıdır: “İş yerlərinin açılmasına mane olan əsas amillərdən biri rəqabət mühitinin tam formalaşmamasıdır. Biznesə müxtəlif müdaxilələr olduqda sahibkar fəaliyyətini genişləndirə və yeni iş yerləri yarada bilmir. Buna görə də əmək bazarındakı vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün biznes mühitinin sağlamlaşdırılması əsas şərtlərdən biridir.

Bəzi Qərb ölkələrində biznes subyektlərinin fəaliyyətinin dayanmasına görə yerli idarəetmə və nəzarət qurumlarının məsuliyyət daşıdığı mexanizmlərin mövcud olduğunu qeyd edib”.

İqtisadçının təklifinə görə, müəyyən ərazidə müəssisələrin kütləvi şəkildə fəaliyyətini dayandırması hallarında bunun səbəbləri araşdırılmalı və obyektiv səbəb olmadığı təqdirdə məsul dövlət qurumlarından izahat tələb edilməlidir: “Əgər müəyyən ərazidə bir neçə müəssisə ardıcıl şəkildə fəaliyyətini dayandırırsa, bunun səbəbləri araşdırılmalıdır. Sahibkarın öz qərarı ilə fəaliyyətini dayandırması, biznesini düzgün qiymətləndirməməsi və ya müflisləşməsi mümkündür. Lakin dövlət qurumlarının müdaxiləsi və ya biznes mühitindəki problemlər səbəbindən müəssisələr bağlanırsa, buna görə məsuliyyət mexanizmi olmalıdır”.

“İşləməyən biznes mühiti sağlam əmək bazarı yarada bilməz”

Ekspert əlavə edib ki, yerli idarəetmə orqanlarının fəaliyyətinin qiymətləndirilməsində həmin ərazidə yaradılan və bağlanan müəssisələrin dinamikası da nəzərə alına bilər: “Belə mexanizmin tətbiqi dövlət qurumlarını sahibkarların problemlərinə daha həssas yanaşmağa sövq edə bilər. Əgər hansısa rayonda müəssisələr ardıcıl şəkildə fəaliyyətini dayandırırsa, bunun səbəblərinə diqqət yetirilməlidir. Dövlət qurumları sahibkarın qarşısında dayanmalı, onun fəaliyyətinə mane olmaq deyil, biznesin davamlılığını təmin edən şərait yaratmaq üçün çalışmalıdır. Bu baş verdikdə yeni iş yerlərinin yaradılması və makroiqtisadi tarazlığın qorunması üçün daha əlverişli mühit formalaşar”.

İqtisadçı vurğulayıb ki, Azərbaycan cəmiyyətində yüksək potensial, işgüzarlıq və peşə bacarıqları mövcuddur.

“Əsas məsələ bu potensialın reallaşdırılması üçün uyğun iqtisadi mühitin yaradılmasıdır. Azərbaycan xalqının böyük potensialı var. İnsanların işləməsi, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olması və öz bacarıqlarını reallaşdırması üçün şərait yaradılmalıdır. Sağlam rəqabət mühiti formalaşarsa, həm iş yerlərinin sayı, həm də onların keyfiyyəti və əməkhaqqı baxımından müsbət dəyişikliklər baş verə bilər”, – deyə İbrahimov fikirlərini yekunlaşdırıb.

Oğuz Ayvaz 

"AzPolitika.info"