"Haber Global" telekanalı Bakıda keçirilən Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinə həsr olunmuş Türk Dünyası Həftəsinin başlaması ilə əlaqədar süjet hazırlayıb.

Mediaxeberleri.Az-ın xəbərinə görə, materialda qeyd olunub ki, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tədbir iştirakçılarına müraciət ünvanlayıb. O, məktubunda bir daha türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın artırılmasının vacibliyini qeyd edib. Qardaş ölkənin rəhbəri həmçinin 1926-cı ildə keçirilən və türk dünyasının elmi tarixində dönüş nöqtəsi hesab edilən Bakıda keçirilən Birinci Türkologiya Qurultayının əhəmiyyətinə toxunub.

Ərdoğan qurultayda iştirak edən ziyalıların məsləhətləşmələri və qərarları ilə qətiyyətli iradə və uzaqgörənlik nümayiş etdirdiklərini vurğulayıb.

Ərdoğan həmçinin Azərbaycanın bu gün də türk dövlətlərinin ortaq məqsədlərinə töhfə verməyə davam etdiyini bildirib.

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Rusiyanın dərinliklərində yerləşən neft emalı zavodlarına (NEZ) endirdiyi ardıcıl və dağıdıcı pilotsuz uçuş aparatı (PUA) zərbələri Rusiya daxilində yanacaq infrastrukturunu iflic edib. Ölkədə benzin və dizel qıtlığı artıq kritik həddi keçərək genişmiqyaslı sosial-iqtisadi böhrana və xalqda kütləvi narazılığa çevrilməkdədir.

Vəziyyətin ciddiliyini Rusiya Prezidenti Vladimir Putin də etiraf etmək məcburiyyətində qalıb. Hökumətin yanacaq bazarına həsr olunmuş son iclasında çıxış edən Putin, Rusiyanın artıq daxili bazarı qorumaq üçün strateji yanacaq rezervlərindən istifadə etməyə başladığını bəyan edib. O, ölkənin ən böyük neft emalı zavodlarının maksimum güclə işlədiyini iddia etsə də, rəsmi rəqəmlər və regionlardan gələn xəbərlər fəlakətin miqyasını gizlətməyin qeyri-mümkün olduğunu göstərir.

Mediaxeberleri.Az xarici mediaya və yerli mənbələrə istinadən Rusiyanı bürüyən yanacaq böhranının təfərrüatlarını təqdim edir:

Krım və Moskvada panika, Sibirdə fövqəladə vəziyyət

Ukrayna PUA-larının son zərbələrindən sonra Rusiyada 13 neft emalı zavodunun fəaliyyəti tamamilə və ya qismən dayandırılıb. Bu isə ölkədəki ümumi neft emalının 40%-nin, benzin istehsalının 41%-nin və dizel yanacağının 44%-nin sıradan çıxması deməkdir. Nəticədə Rusiya regionları bir-birinin ardınca "qara günlərini" yaşayır.

Böhran artıq paytaxt Moskvaya da çatıb. Rusiyanın neft nəhəngi "Lukoyl" paytaxtdakı yanacaqdoldurma məntəqələrinin (YDM) demək olar ki, hamısını müvəqqəti bağlayıb. İşğal altındakı Krımda isə benzin 100% bahalaşıb və Sevastopolda yanacaq satışı QR-kodlarla həyata keçirilir. "The Washington Post" qəzetinə danışan moskvalı işbaz Krımda panikanın başladığını, insanların yarımadanı piyada və ya velosipedlə tərk etməyə çalışdığını bildirir.

Sibirdə rekord qiymətlər və məhdudiyyətlər hökm sürür. İrkutsk vilayətində yanacaq qıtlığı səbəbindən "Yüksək hazırlıq" (fövqəladə vəziyyət öncəsi) rejimi elan edilib. Burada benzinin litri fantastik qiymətə - 121 rubla (təxminən 2.40 AZN) yüksəlib. YDM-lər sıravi vətəndaşlara yanacaq satmağı dayandırır, yalnız hüquqi şəxslərə xidmət göstərir. Zabaykalye diyarında da analoji rejim tətbiq olunub, yanacaq növbələri kilometrlərlə uzanır.

İrkutsk şəhərinin meri Ruslan Bolotov növbələrdə günlərlə gözləyən sürücülərin "əziyyətini azaltmaq üçün" YDM-lərin yaxınlığında bio-tualetlərin quraşdırılacağını vəd edib. O, həmçinin idarə rəhbərlərini yanacaq qıtlığına görə işçiləri kütləvi şəkildə evdən (məsafədən) iş rejiminə keçirməyə çağırıb.

Təcili yardımlar gəlmir, zibillər daşınmır, sosial sahə çökür

Böhran fonunda regional hakimiyyət orqanları yanacaq paylanmasında ciddi limitlər və prioritetlər siyahısı tətbiq edir. Birinci növbədə yanacaq Təcili Tibbi Yardım, Yanğınsöndürmə və Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) maşınlarına verilir. Lakin reallıqda yanacaq ümumiyyətlə olmadığı üçün bu siyahılar da işə yaramır.

Zabaykalyenin cənub-şərqində yaşayan Viktoriya adlı sakinin dedikləri mənzərəni tam çılpaqlığı ilə ortaya qoyur: "Həyat yoldaşım diabetik komaya düşdü, qıcolmaları başladı. Təcili yardıma zəng etdim, bir neçə saatdan sonra dispetçer etiraf etdi ki, maşın axtarmayın, bizdə ümumiyyətlə benzin yoxdur. Xəstəxanaya qədər 90 kilometr məsafə var idi. Piyada 15 kilometr qonşu kəndə gedib yoldaşımın dostunu köməyə çağırdım. İnsult keçirən biri olsaydı, çoxdan ölmüşdü. Hökumətin prioritet siyahıları heç nəyi həll etmir, benzin sadəcə yoxdur!"

Eyni zamanda, logistika və kommunal xidmətlər də iflic olub. Yanacaq çatışmazlığı səbəbindən marşrut taksiləri və avtobuslar xətlərdən çıxarılır. Regionlarda məişət tullantılarının daşınması dayandırılıb. Sakinlər şəhərlərin zibil içində üfunət qoxuduğunu, antisanitariya və epidemiya təhlükəsinin yarandığını bildirirlər. Xabarovsk diyarında isə yanacaq olmadığı üçün texnika yerindən tərpənə bilməyib və yerli sakinlər meşə yanğınını öz əlləri ilə söndürməli olublar.

YDM-lərdə əlbəyaxa davalar və "növbə alveri"

Rusiya şəhərlərində benzin növbəsində dayanmaq artıq bir "sənətə" çevrilib. Sürücülər gecə saat 4-5-dən növbəyə dururlar. "Rosneft" şirkətinin YDM-ləri qarşısında avtomobil növbələrinin uzunluğu 3-4 kilometri keçir. İnsanlar benzin ala bilmək üçün maşınlarında gecələyirlər.

Bu gərginlik fonunda YDM-lərdə kütləvi davalar və əlbəyaxa döyüşlər adi hala çevrilib. Kiminsə növbədənkənar keçmək cəhdi dərhal qanlı qarşıdurma ilə nəticələnir. Vəziyyətdən istifadə edən bəzi şəxslər isə növbə alverinə başlayıblar - YDM qarşısında ilk iyirmilikdə yer almağın qiyməti 800 rubla (təxminən 16 AZN) təklif edilir. Həmçinin, sürücülərin qoyulan 15-20 litrlik limiti aşaraq baqajdakı bidonlara gizlicə benzin doldurmasının qarşısını almaq üçün əksər YDM-lər kart sistemini ləğv edib, yalnız nağd pulla satışa keçiblər.

Televizor artıq işə yaramır

İqtisadçı ekspertlər qeyd edirlər ki, Rusiyanın Sibir və Uzaq Şərq regionları daxili yanacaq tələbatını ödəyə bilmir. Bu bölgələrin təminatı cəmi dörd kiçik neft emalı zavodundan asılıdır və indiki şəraitdə həmin zavodların gücü ölkənin qərb hissəsindəki (Ukrayna PUA-larının vurduğu) boşluqları doldurmağa yönəldilir. Bu isə Rusiyanın daxili regionlarını tamamilə ruzisiz və yanacaqsız qoyur.

Ən diqqətçəkən məqam isə Rusiya cəmiyyətindəki psixoloji qırılmadır. Xabarovsk sakini Anatoli yerli mühiti belə təsvir edir: "Uzaq rayonlar tamamilə yanacaqsız qalıb. İlk dəfədir ki, müxalif ziyalılar yox, adi zavod fəhlələri, fəaliyyətsizliyə görə birbaşa 'ali rəhbəri' (Putini) lənətləyirlər. Haraya gedirsən - yeməkxana, mağaza, bərbərxana, hamı ancaq bundan danışır. Dövlət televiziyasının təbliğatı artıq insanlara təsir etmir, çünki reallıq göz qabağındadır".

Ukrayna ordusunun Rusiyanın neft-qaz infrastrukturuna yönəlmiş "asmetrik müharibə" taktikası artıq öz bəhrəsini verir. Rusiya iqtisadiyyatının onurğa sütunu sayılan neft sektoru daxili tələbatı ödəyə bilməyəcək dərəcədə parçalanır və bu böhran davam etdikcə, Kremlin həm cəbhəni, həm də daxili sabitliyi qoruması getdikcə qeyri-mümkün olacaq.

Rasim Əliyev

"AzPolitika.info"

Ukrayna sərhədi keçərsə, Belarus bütün hərbi potensialı ilə cavab verəcək.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu Belarus xarici işlər nazirinin müavini İqor Sekreta bildirib.

“Qırmızı xətlər” prezidentimiz tərəfindən dəqiq müəyyən edilib. Bu, bizim sərhədimizdir”, - nazir müavini əlavə edib.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin müsahibəsində rus ordusunun Kupyansk şəhərindən 2,5-5 kilometr aralıda olduğunu bildirib. Problem ondadır ki, həm Rusiya prezidenti, həm də Baş Qərargah rəisi Valeri Gerasimov əvvəllər dəfələrlə Kupyanskın ələ keçirildiyini bildirmişdilər.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Kremlə yaxınlığı ilə bilinən “Kremlyovskaya Tabakerka” Teleqram kanalı yazıb.

“Kremldəki mənbələr bildirir ki, Prezident Putin Gerasimovun deyil, başqa mənbələrdən cəbhədəki vəziyyətlə bağlı müəyyən məlumatlar almağa başlayıb. Putin guya Baş Qərargah rəisinə etibar edir, lakin qoşunların davamlı qələbələr və yeni şəhər və qəsəbələrin ələ keçirilməsi fonunda niyə bu qədər yavaş irəliləməsindən təəccüblənir. Prezident həqiqətən də anlamaq istəyir ki, cəbhədə nə baş verir. O, son vaxtlar hərbçilərlə daha tez-tez əlaqə saxlayır, onları Kremlə dəvət edir. Görünür, onların verdiyi məlumatlar Baş Qərargahın verdiyi məlumatlardan xeyli fərqlənir”, - kanal bildirib.

Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidzenin Astanaya səfəri çərçivəsində Gürcüstan və Qazaxıstan arasında strateji tərəfdaşlığa dair birgə bəyanat imzalanacaq.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Gürcüstanın xarici işlər naziri Maka Boçorişvili məlumat verib.

Onun sözlərinə görə, sənəd iki ölkə arasında uzun illərdir davam edən sıx əməkdaşlığın məntiqi davamı olacaq və eyni zamanda münasibətləri yeni mərhələyə yüksəldəcək:

“Bu gün Baş nazirin Qazaxıstana səfəri çərçivəsində strateji tərəfdaşlığa dair birgə bəyanat rəsmiləşdiriləcək. Bu, ölkələrimiz arasında mövcud sıx əməkdaşlığın davamı olmaqla yanaşı, münasibətlərimizi yeni səviyyəyə qaldıracaq”.

Xəstəxanaya yerləşdirilən Xalq şairi Nəriman Həsənzadənin vəziyyəti açıqlanıb.

Mediaxeberleri.Az  APA-ya istinadla xəbər verir ki, Mərkəzi Klinikadan Xalq şairinin vəziyyəti ağır stabil olaraq qaldığı açıqlanıb.

Bildirilib ki, Nəriman Həsənzadənin kompleks müalicəsi davam etdirilir.

Qeyd edək ki, Xalq şairi Nəriman Həsənzadə xroniki orqan çatışmazlığı diaqnozu ilə Mərkəzi Klinikaya yerləşdirilib.

Mərkəzi Bank kredit risklərinin idarə edilməsi qaydalarına dəyişiklik edib. Bankdan dəyişiklikləri məsafədən maliyyə xidmətləri sahəsində risklərin azaldılması və istehlakçıların hüquqlarının qorunmasının gücləndirilməsi istiqamətində normativ bazanın təkmilləşdirilməsi ilə əlaqələndiriblər.

Mediaxeberleri.Az xəbər veirr ki, bu barədə millət vəkili, iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov deyib.

Ekspert bildirib ki, bu ilin oktyabrından qüvvəyə minəcək dəyişikliklərə əsasən, müştərilərə məsafədən istehlak krediti müqavilələrinin bağlanmasına və kredit limitlərinin artırılmasına qarşı könüllü məhdudiyyət tətbiq etmək imkanı yaradılır:

“Yəni, riskləri nəzərə alaraq vətəndaş özü məsafədən kredit təklifini məhdudlaşdıra biləcək. Bu zaman istənilən vətəndaşımız Azərbaycan Kredit Bürosu üzərindən sorğu yerləşdirməklə bütün kredit təşkilatlarında məsafədən kredit rəsmiləşdirilməsinə qadağa qoya biləcək. Yeni dəyişikliklərə əsasən, vətəndaşlar müştərisi olduqları kredit təşkilatına birbaşa müraciət etməklə yalnız həmin təşkilata məhdudiyyət tətbiq edə biləcəklər. Kredit təşkilatları məsafədən kredit rəsmiləşdirilmədən öncə bu qadağanı yoxlamalı və yalnız məhdudiyyət qoyulmadığı halda krediti verməlidirlər.

Qaydalarda digər dəyişiklik məsafədən bağlanılan istehlak krediti müqavilələri üzrə vəsaitlərin verilməsində “gözləmə müddəti”nin tətbiq edilməsidir. Belə ki, kreditin məbləği minimum əmək haqqının iki mislinədək olduqda vəsait 2 saat, bu həddi aşdıqda isə 24 saat sonra hesaba oturacaqdır.

Mərkəzi Bank tərəfindən məsafədən kredit ilə bağlı qadağaların tətbiqi müsbət addım olsa da belə, bu, daha çox ənənəvi yanaşmadır. Aydındır ki, bu qadağaların tətbiqinə səbəb məsafədən kredit rəsmiləşdirilməsi adı altında hakerlərin bir sıra hallarda vətəndaşları aldadaraq vəsaitlərini mənimsəməsidir. 2024-2025-ci illəri əhatə edən dövrdə kiberdələduzluq və haker hücumları nəticəsində ümumilikdə 22 milyon manatlıq maliyyə oğurluğu baş verib və 17 minə yaxın dələduzluq məqsədli bank kartı əməliyyatı qeydə alınıb. Bütün bunlar, qadağalar ilə yanaşı və yəqin ki, onlardan daha çox vacib olan təhlükəsizlik sistemlərinin daha da gücləndirilməsini aktuallaşdırıb. Azərbaycan Kredit Bürosu üzərindən bu məsələ ilə bağlı sorğu yerləşdirənlərin sayının çox olacağını proqnozlaşdırmaq çətindir. Belə olan halda qadağa hüququndan istifadə edəcək vətəndaşlarımızın statistikası yeni qaydaların hansı formada səmərəli olduğunu göstərəcək. “Gözləmə müddəti”nin tətbiqi müsbət hal olsa da, daha məqsədəuyğun olardı məsafədən kreditləşmədə tranşlar tətbiq olunsun. Minimum əmək haqqının iki misli bəzi kreditlər üzrə çox az, bəziləri üçün isə kreditin əhəmiyyətli hissəsidir. Bu baxımdan, daha məqsədəuyğun olardı ki, minimum əmək haqqından çox olmamaq şərti ilə kredit məbləğinin 5 faizinədək ilkin tranş açılsın və kredit götürən şəxs tərəfindən vəsaitin alınması təsdiq olunduqdan sonra bir sutka ərzində qalan məbləğ ödənilsin.

Bütün bunlarla yanaşı, çox vacib məqamlardan biri də maarifləndirmədir. Vətəndaşlar arasında maliyyə və bank xidmətləri ilə bağlı maarifləndirmə genişlənməyincə, hakerlər istənilən imkanlardan yararlanmağa çalışacaqlar. Maarifləndirmə isə yalnız Mərkəzi Bank deyil, fərqli və xüsusən də müstəqil steykholderlər tərəfindən həyata keçirilməlidir”.

Türkiyənin Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinə həsr olunmuş Türk Dünyası Həftəsinin iştirakçılarına müraciət ünvanlayıb.

Mediaxeberleri.Az APA-ya xəbər verir ki, müraciəti Türkiyə mədəniyyət və turizm nazirinin müavini Gökhan Yazgı səsləndirib.

“Türk dünyası həftəsi çərçivəsində Birinci Bakı Türkoloji Qurultayının 100 illiyi münasibətilə təşkil olunan bu əlamətdar konqresin uğurla keçməsini və türk dünyası üçün xeyirli nəticələrə səbəb olmasını arzulayıram. Bir qədər əvvəl türk dünyasının müxtəlif bölgələrindən gəlmiş ziyalılarımız Bakıda ortaq tarix və mədəniyyət şüurunun müsbət elmlər əsasında gücləndirilməsi məqsədini qarşıya qoydular. Onların apardıqları müzakirələr və qəbul etdikləri qərarlar yalnız bu günümüzə işıq salan elmi fəaliyyət deyil, eyni zamanda qətiyyətli iradə və uzaqgörən baxış ortaya qoydu. Bakı Qurultayının bizə miras qoyduğu bu ideyanı könül coğrafiyamızın hər bir guşəsində yaşatmaq, gücləndirmək və gələcək nəsillərə ötürmək hamımızın ortaq məsuliyyətidir.

Türk dünyasındakı institusional əməkdaşlığımızın əsaslarından biri olan Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində fəaliyyətlərimizi böyük mütəfəkkir İsmayıl Qaspıralının “Dildə, fikirdə, işdə birlik” şüarından ilham alaraq hər keçən gün daha da dərinləşdirir və genişləndiririk. Bütün bu prosesdə Bakı Qurultayının ortaya qoyduğu təşəbbüsü yolumuzu işıqlandıran bir rəhbər kimi qəbul etməyə davam edirik. Türkiyənin ən mühüm hədəflərindən biri türk dünyasının ortaq tariximizə, dilimizə və mədəniyyətimizə sahib çıxması, qədim keçmişimizdən aldığımız güclə türk əsri vizyonunun inşa edilməsidir. Bu çərçivədə qarşıdakı payızda keçiriləcək və mühüm qərarların qəbul olunacağı Türk Dövlətləri Təşkilatının Ankara Zirvəsini türk dünyasının inteqrasiyası məqsədimizə istiqamət verəcək dönüş nöqtəsinə çevirmək üçün bütün gücümüzlə çalışırıq.

Şübhəsiz ki, bu əlamətdar tədbirdə aparılacaq müzakirələr ortaq əməkdaşlıq imkanlarımızı genişləndirərək Ankara Zirvəsinə və bütövlükdə türk dünyasının gələcəyinə mühüm töhfələr verəcək. 1926-cı ildə Birinci Türkoloji Qurultayın keçirilməsi kimi, bu mühüm tədbirin də Bakıda təşkil olunması təsadüf deyil. Türk dünyasının birlik və həmrəyliyinin ən güclü simvollarından biri olan Azərbaycan bu gün də türk dövlətlərinin ortaq məqsədlərinə töhfə verməyə davam edəcək. Bu düşüncələrlə tədbirin təşkilində əməyi keçən bütün şəxsləri, qurum və təşkilatları təbrik edirəm. Konqres münasibətilə Birinci Türkoloji Qurultayda iştirak etmiş əcdadlarımızı rəhmətlə yad edir, türk birliyimizin, həmrəyliyimizin və qardaşlığımızın daim olmasını diləyirəm”, - müraciətdə deyilir.

Ermənistanda yanmış avtomobildə üç nəfərin meyiti aşkarlanıb.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistan mediası məlumat yayıb.

Məlumata görə, hadisə İrəvan-Arazdəyən avtomobil yolunun Ararat vilayətinin Surenavan kəndi ərazisindən keçən hissəsində baş verib. Hadisə yerinə cəlb olunan yanğınsöndürənlər alovu söndürdükdən sonra “Nissan Rogue” markalı avtomobilin salonunda qismən yanmış üç meyit aşkar ediblər.

Bildirlib ki, əraziyə polis əməkdaşları və müstəntiqlər də gəlib. Faktla bağlı cinayət işi başlanıb, hadisənin başvermə səbəbləri və ölənlərin şəxsiyyətinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində araşdırma aparılır.

Qeyd edək ki, ötən gün günorta saatlarında İrəvan-Arazdəyən avtomobil yolunun 45-ci kilometrliyində “Çanqan” markalı avtomobildə “Avanqard” tibb mərkəzinin təsisçisi, keçmiş deputat, sabiq səhiyyə naziri Qagik Stambultsyanın meyiti aşkarlanmışdı.

Tovuzda ağır yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib.

Mediaxeberleri.Az APA-ya istinadən xəbər verir ki, hərəkətdə olan avtomobil idarəetmədən çıxaraq yolun kənarına aşıb.

Qeyd olunub ki, "VAZ-2106" markalı minik avtomobilinin qarşısına mal-qara çıxıb. Bu zaman minik maşını idarəetmədən çıxaraq yolun kənarına aşıb.

Qəza zamanı bir nəfər xəstəxanaya aparılarkən yolda ölüb, xəsarət alan bir neçə nəfər isə xəstəxanaya yerləşdirilib.

Hadisə yerinə polis əməkdaşları cəlb ediliblər.

Ölən şəxs 2006-cı il təvəllüdlü N.Rəhimov olduğu müəyyən edilib. Xəsarət alanlar isə 2006-cı il təvəllüdlü Ə.Məmmədov və 2006-cı il təvəllüdü A.Xanmirzəyevdir.

Faktla bağlı araşdırma aparılır.