Bu gün səhər saatlarında 3 nömrəli marşrut avtobusunun intervalı bir saata yaxın artıb və bu da vətəndaşların narazılığına səbəb olub.

Məsələ ilə bağlı “Bakı Bus” MMC-nin mətbuat katibi Əsmər Əliyeva Mediaxeberleri.Az-a açıqlamasında bildirib ki, 3 nömrəli müntəzəm marşrut xətti üzrə sərnişindaşıma fəaliyyəti ümumilikdə 24 avtobusla təmin edilir və xətt üzrə hərəkət 6-7 dəqiqəlik intervalla həyata keçirilir.

“3 nömrəli marşrut xətti üzrə hərəkət intervalında yaranan artım Əzizbəyov heykəlinin yanı (20 nömrəli məktəbin qarşısı) istiqamətində aparılan təmir işləri ilə əlaqədar yolun bağlanması səbəbindən baş verib. Bununla əlaqədar olaraq 3, 6 və 10 nömrəli marşrut xətlərinin hərəkət sxemi müvəqqəti dəyişdirilərək Mikayıl Müşfiq dairəsi – Mətbuat prospekti – Ayna Sultanova küçəsi – Texniki Universitetin yanı istiqamətindən təşkil edilib. Marşrut üzrə yaranan əlavə hərəkət yükü avtobuslararası intervalın artmasına səbəb olub”, - o vurğulayıb.

Qeyd olunan dəyişiklik və yolun bağlanması ilə bağlı operativ məlumat səhər saatlarında “Bakı Bus” MMC-nin rəsmi Teleqram kanalında paylaşılsa da, mediada yayılmayıb, Teleqram kanalının isə cəmi 1246 izləyicisi var.

Şəxslərin platformada qeydiyyatına dair tələblər müəyyənləşir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin bu gün keçirilən iclasında müzakirəyə çıxarılan “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” qanuna təklif edilən yeni maddələrdə əksini tapıb.

Layihəyə əsasən, 16 yaşı tamam olmamış şəxslərin platformada fərdi rəqəmsal hesablarının yaradılmasına yol verilmir.

Platformaların siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən olunur.

Provayder platformada fərdi rəqəmsal hesabın yaradılması zamanı yaş məhdudiyyətinə nəzarəti təmin etmək üçün aşağıdakı texniki üsulların ardıcıl tətbiqini təmin etməlidir:

- şəxsin yaşının bəyan edilməsi;

- şəxsin bəyan edilən yaşının dəqiqləşdirilməsi, habelə 16-18 yaş arası uşağın qanuni nümayəndəsinin fərdi rəqəmsal hesabın yaradılmasına razılığının alınması üçün bank kartı, elektron poçt ünvanı və mobil telefon nömrəsi üzrə məlumatların təqdim edilməsi.

Bu Qanunda qeyd edilən məlumatlar əsasında provayder şəxsin, habelə 16-18 yaş arası uşağın qanuni nümayəndəsinin elektron poçt ünvanına və mobil nömrəsinə sorğunun göndərilməsi, habelə ona məxsus bank kartından pul vəsaitinin çıxılması (geri qaytarılması şərtilə) vasitəsilə bəyan edilmiş yaşın yoxlanılmasını həyata keçirir.

Qanunda nəzərdə tutulmuş texniki üsullarla aparılan yoxlama nəticəsində istifadəçinin yaşının 16 və ya yuxarı olduğu müəyyən edildikdə, fərdi rəqəmsal hesabın yaradılması təmin edilir.

16-18 yaş arası uşağın fərdi rəqəmsal hesabında provayder tərəfindən yerləşdiriləcək məzmunların və reklamların dairəsi, habelə onun platformadan istifadə saatları uşağın qanuni nümayəndəsi tərəfindən idarə edilir. Belə nəzarətin həyata keçirilməsi üçün provayder platformada zəruri funksionallığı təmin etməlidir. Qanuni nümayəndələr 16-18 yaş arası uşaqların fərdi rəqəmsal hesablarına həmin funksionallıq əsasında aktiv nəzarət edilməsinə, habelə onların sosial şəbəkə platformalarından bu Qanunun tələblərinə uyğun şəkildə istifadə etməsinə cavabdehdirlər.

Provayder şəxsin sosial şəbəkə platformasındakı davranışının mütəmadi olaraq təhlil edilməsini, bəyan edilən yaşı ilə bağlı əsaslı şübhələr olduqda təkrar yaş yoxlanılmasını təmin etməlidir. Bu zaman yaş tələbinin pozulması halları aşkar edildikdə həmin şəxsin fərdi rəqəmsal hesaba girişi dərhal məhdudlaşdırılmalıdır. Məhdudiyyət tətbiq edilmiş hesabların idarə edilməsi platformaların daxili qaydalarına uyğun olaraq tənzimlənir.

İstifadəçi yaşının yoxlanılması məqsədilə provayder topladığı fərdi məlumatlarla bağlı aşağıdakı tədbirləri həyata keçirə bilməz:

- onları öz informasiya sistemində saxlamaq və ya üçüncü şəxslərə ötürmək;

- onlardan yaşın yoxlanılması istisna olmaqla, kommersiya, hədəfli reklam (konkret istifadəçiyə yönələn) və ya digər məqsədlər üçün istifadə etmək.

Provayder bu Qanunda qeyd olunan yoxlama prosesi başa çatdıqda dərhal toplanılmış fərdi məlumatların silinməsini təmin etməlidir.

Provayder fərdi rəqəmsal hesabı olan şəxsin yetkinlik yaşına çatanadək yerləşdirdiyi məlumatların, paylaşdığı məzmunun və fərdi məlumatlarının özünün, yetkinlik yaşına çatmadığı halda qanuni nümayəndəsinin və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) müraciəti əsasında, həmçinin daxili qaydalarında müəyyən edilmiş hallarda öz təşəbbüsü ilə silinməsini təmin etməlidir.

16-18 yaş arası uşaqların həyatına, sağlamlığına, cinsi toxunulmazlığına, şərəfinə, ləyaqətinə və qanunla qorunan digər hüquq və azadlıqlarına təhlükə yaradan zərərli məzmunların yayılmasının qarşısının alınması üçün provayder platformada fasiləsiz rejimdə fəaliyyət göstərən və operativ müdaxiləni təmin edən rəqəmsal həlləri tətbiq etməlidir. Belə halların qarşısının alınması üzrə provayderin texniki müdaxilə müddəti zərərli məzmunun aşkar edildiyi andan etibarən 24 saatdan artıq olmamalıdır.

Bu Qanunun 4.2-ci maddəsi (Provayderlər bu Qanun qüvvəyə minənədək yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarında (və həmin platformalarda yaradılan fərdi rəqəmsal hesablarda) yaş həddinin müəyyən edilməsi ilə bağlı rəqəmsal həllərin tətbiqi üçün texniki imkanları təmin etməli və bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) məlumat verməlidirlər) nəzərə alınmaqla, bu Qanun dərc edildiyi gündən on iki ay sonra qüvvəyə minir.

Provayderlər bu Qanun qüvvəyə minənədək yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarında (və həmin platformalarda yaradılan fərdi rəqəmsal hesablarda) yaş həddinin müəyyən edilməsi ilə bağlı rəqəmsal həllərin tətbiqi üçün texniki imkanları təmin etməli və bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) məlumat verməlidirlər.

Provayderlər bu Qanun qüvvəyə mindikdən sonra 16 yaşdan aşağı uşaqlara məxsus mövcud fərdi rəqəmsal hesablara girişin məhdudlaşdırılmasını, şəxsin 16 yaşının tamam olmasını təsdiq edən məlumat təqdim edilmədikdə həmin hesabların və fərdi məlumatlarının silinməsini təmin etməli və bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) məlumat verməlidirlər.

Qanun layihəsi səsverməyə çıxarılaraq üçüncü oxunuşda qəbul edilib.

Yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarının fəaliyyəti ilə bağlı tələblərin pozulmasına görə cərimələr müəyyənləşir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin bu gün keçirilən iclasında müzakirəyə çıxarılan İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əlavə edilən yeni - 388-4-cü maddədə əksini tapıb.

Layihəyə əsasən, “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” qanunda qeyd edilən məlumatların müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) təqdim edilməməsinə və ya təqdim edilməsi müddətinin pozulmasına, yaxud natamam və ya təhrif edilmiş məlumatın təqdim edilməsinə görə vəzifəli şəxslər altı min manatdan yeddi min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər on beş min manatdan iyirmi min manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Həmçinin, layihəyə əsasən, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) göndərdiyi sorğuların yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformasının provayderi tərəfindən 5 (beş) iş günü ərzində cavablandırılmamasına, yaxud natamam və ya təhrif edilmiş məlumatların təqdim edilməsinə görə vəzifəli şəxslər yeddi min manatdan səkkiz min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər iyirmi beş min manatdan otuz min manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarından təhlükəsiz istifadə ilə bağlı tələblərin pozulmasına görə vəzifəli şəxslər səkkiz min manatdan doqquz min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər otuz beş min manatdan qırx min manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Nəzərdə tutulmuş xətaların inzibati tənbeh almış şəxs tərəfindən inzibati tənbeh vermə haqqında qərar qüvvəyə mindiyi gündən bir il ərzində təkrar törədilməsinə görə vəzifəli şəxslər doqquz min manatdan on min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər qırx beş min manatdan əlli min manatadək məbləğdə cərimə ediləcək.

Qanun dərc edildiyi gündən on iki ay sonra qüvvəyə minir.

Qanun layihəsi səsverməyə çıxarılaraq üçüncü oxunuşda qəbul edilib.

Süni intellekt ChatGPT Rusiya Federasiyasının mümkün dağılması ilə bağlı ekspert rəylərini təhlil edib və onun yerində hansı beş müstəqil dövlətin yarana biləcəyini proqnozlaşdırıb.

Mediaxeberleri.Az lent.az-a istinadla xəbər verir ki, "Telegrаf" nəşri neyron şəbəkəsinə müvafiq sorğu göndərib.

ChatGPT-yə görə, ekspert dairələrində aşağıdakı potensial formasiyalar ən çox qeyd olunur:

1. Mərkəzi Moskva və Mərkəzi Rusiyada yerləşən Avropa Rusiyası iqtisadi və demoqrafik potensial baxımından ən böyük varis dövlət olacaq - federal hökumət və əhalinin əsas hissəsi burada cəmləşib;

2. Ural Respublikası regionun sənaye təməli - metallurgiya və maşınqayırma - üzərində qurulacaq;

3. Mərkəzləri Novosibirsk və ya Krasnoyarskda olan Sibir Respublikası təbii sərvətlərə, enerjiyə və elmi müəssisələrə güvənəcək;

4. Paytaxtı Vladivostokda yerləşən Uzaq Şərq respublikası, artıq sıx iqtisadi əlaqələri olan Asiya-Sakit okean bölgəsinə təbii bir istiqamətdə yönəlmiş olardı;

5. Yüksək etnik və siyasi heterojenliyinə görə Şimali Qafqaz ya bir neçə ayrı dövlətə, ya da vahid konfederasiyaya çevrilə bilər.

Süni intellekt həmçinin qeyd edir ki, Tatarıstan Respublikası, Saxa Respublikası (Yakutiya) və ya digər milli respublikaların müstəqil dövlətlərə çevriləcəyi alternativ modellər mövcuddur. Bəzi ssenarilərdə yeni qurumların sayı 10-20 və ya daha çoxa çatır.

Eyni zamanda, ChatGPT bu cür proqnozların fundamental qeyri-müəyyənliyini vurğulayır.

Neyron şəbəkəsinin cavabında deyilir: "Heç kim Rusiyanın, ümumiyyətlə, parçalanıb-parçalanmayacağını, xüsusən də hansı konkret dövlətlərə bölünəcəyini dəqiq proqnozlaşdıra bilməz. Hər hansı konkret siyahı fərziyyə olardı".

Yeni dövlətlərə kim rəhbərlik edəcək?

Yeni dövlətlərin gələcək liderləri ilə bağlı qeyri-müəyyənlik daha da böyükdür.

ChatGPT SSRİ və Yuqoslaviyanın dağılması təcrübəsini xatırladır: sonda yeni ölkələrə rəhbərlik edən şəxslərin əksəriyyəti bir neçə il əvvəl ehtimal olunan lider hesab edilmirdi.

"Gələcəkdə hipotetik Rusiya dövlətləri üçün bu gün verilən hər hansı konkret ad proqnoz deyil, etibarlı əsası olmayan bir fərziyyə olardı", - süni intellekt yekun olaraq bildirir.

Yol bağlanıb, hərəkət məhdudlaşdırılıb, amma aylardır yamacda gözəçarpan hər hansı iş görülmür.

Mediaxeberleri.Az "Xəzər" TV-yə istinadən xəbər verir ki, bir neçə ay əvvəl Bakının Səbail rayonu, Cavidan İbrahimli küçəsi, Badamdar-20-ci sahə yolu kimi tanınan ərazidə yamacda aktivlik müşahidə edildiyi üçün təhlükəsizlik məqsədilə nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti məhdudlaşdırılıb.

Ərazidə yaşayanlar deyirlər ki, yol bağlanandan sonra vəziyyət elə əvvəlki kimi qalıb. Onların sözlərinə görə, nə yamacda bərkitmə işləri aparılır, nə də yolun nə vaxt açılacağı ilə bağlı sakinlərə konkret məlumat verilir.

Məsələ ilə bağlı Səbail Rayon İcra Hakimiyyəti və Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyi sözügedən ərazidə hər hansı iş aparmadıqlarını bildirib.

Məlumata görə, yolu sürüşmə təhlükəsi səbəbindən Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN) bağlayıb və ərazidə görülməli olan tədbirlər də bilavasitə bu nazirliyin səlahiyyətindədir. İndi isə əsas sual budur: əgər ərazidə təhlükə hələ də qalırsa, bərkitmə işləri nə üçün aparılmır?

Futbol üzrə dünya çempionatında 1/16 final mərhələsinin matçları davam edir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu mərhələnin üçüncü oyun günündə Kot-d'İvuar Norveçlə, Fransa millisi İsveçlə, Meksika isə Ekvadorla üz-üzə gələcək.

Dünya çempionatı

1/16 final

30 iyun

21:00. Kot-d'İvuar - Norveç.

1 iyul

01:00. Fransa - İsveç;

05:00. Meksika - Ekvador.

Ukraynanın Rusiya neft emalı zavodlarına (NEZ) ardıcıl zərbələr endirməsi qarşı tərəfdə ciddi yanacaq böhranına yol açıb.

Artıq Rusiyanın bir sıra regionlarında yanacaq satışının məhdudlaşdırılması, bəzi yanacaq doldurma məntəqələrinin bağlanması, uzun növbələr və kəskin qıtlıq müşahidə olunur.

İqtisadçı ekspert Elfəniz Əmirov mövcud vəziyyəti və Rusiyanı gözləyən təhlükələri "AzPolitika" üçün şərh edərək bildirib ki, problem artıq Kreml tərəfindən də rəsmən etiraf olunur.

Ekspertin sözlərinə görə, Rusiyada yanacaq istehsalında azalma tendensiyası hələ bir neçə il əvvəldən başlayıb. Belə ki, Rusiya 2024-cü ildə 41,1 milyon ton avtomobil benzini istehsal edib ki, bu da 2023-cü ilin göstəricisindən (43,9 milyon ton) 6 faizdən çox azdır. İstehsal olunan benzinin təxminən 87 faizi daxili bazarda satılmış, ixrac isə ümumi istehsalın təxminən 13 faizini (5,76 milyon ton) təşkil etmişdi.2025-ci il üzrə illik benzin istehsalına dair rəsmi açıq statistika verilməsə də, rəqəmlər böhranın miqyasını aydın göstərir. Elfəniz Əmirov qeyd edib ki, 2026-cı ilin iyununda Rusiyada gündəlik benzin istehsalı təxminən 90 min tona düşüb. Bu isə 2025-ci ilin iyun ayının orta gündəlik istehsalı ilə müqayisədə təxminən 25 faiz azalma deməkdir.

Vəziyyətdən çıxış yolu üçün daxili bazarı qorumağa çalışan Kreml benzin ixracını məhdudlaşdırır, dizel ixracına qadağanı müzakirə edir və Qazaxıstandan təxminən 50 min ton AI-92 benzini idxal etməyi nəzərdən keçirir. 

Lakin iqtisadçı vurğulayır ki, bu addımlar böhranı aradan qaldırmaq gücündə deyil: "Məsələ burasındadır ki, illik 41,1 milyon ton benzin istehsalı fonunda Qazaxıstandan nəzərdə tutulan 50 min tonluq idxal çox kiçik bir həcmdir və Rusiyanın dərdinə dərman ola bilməz. Digər alternativ kimi Belarusdan idxal variantı da problemi həll etmir. Belarus özünün benzin istehsalı həcmini rəsmi açıqlamasa da, ölkənin iki neft emalı zavodu birlikdə ildə təxminən 18 milyon ton neft emal edir. Adətən neft emalı həcminin maksimum 30 faizədək hissəsi benzin ola bilir ki, bu da Belarusun potensialının nə qədər yetərsiz olduğunu göstərir. Konkret fakt kimi qeyd edim ki, Belarus 2025-ci ilin sentyabrında Rusiyaya cəmi 49 min ton benzin göndərə bilmişdi. Bu isə Rusiyadakı böhranı aradan qaldıracaq miqyasdan çox uzaqdır".

Elfəniz Əmirov xəbərdarlıq edir ki, Ukraynanın Rusiya NEZ-lərinə zərbələri davam edərsə, benzin istehsalındakı azalma daha da dərinləşəcək və yanacaq qıtlığı ölkənin bütün regionlarına yayılacaq: "Bu prosesin nəticəsi hazırda yanacaq doldurma məntəqələrində və mülki avtomobillərdə hiss olunsa da, növbəti mərhələdə daha ağır fəsadlar verəcək. Yanacaq qıtlığı birbaşa hərbi logistikaya, qoşunların təminatına və cəbhənin dayanıqlılığına ciddi zərbə vura bilər. Bütün bunlarla yanaşı, prosesin Rusiya daxilində yarada biləcəyi iqtisadi və sosial çaxnaşma riskləri də olduqca yüksəkdir".

Rasim

"AzPolitika.info"

DÇ-2026-da 1/16 final oyunları keçirilir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu gün beşqat dünya çempionu Braziliya millisi meydana çıxıb. Bakı vaxtı ilə saat 21:00-da başlayan görüşdə "sambaçılar" Yaponiya ilə üz-üzə gəlib. Matç Braziliyanın 2:1 hesablı qələbəsi ilə yekunlaşıb.

Digər görüşdə isə dördqat dünya çempionu olan Almaniya yığması Paraqvayla qarşılaşıb. Matçın əsas vaxtında tərəflər hərəyə 1 dəfə fərqləniblər. Əlavə vaxtda qapılara qol vurulmayıb və belədə, qalibi penaltilər seriyası müəyyənləşdirib. Burada daha dəqiq oynayan Paraqvay millisi qələbə qazanıb. Beləcə, Almaniya yığması mundialla 1/16 finalda vidalaşıb.

DÇ-2026

1/16 final

29 iyun

Braziliya - Yaponiya - 2:1

Qollar: Kayşu Sano, 29 (0:1), Kazemiro, 56 (1:1), Qabriel Martinelli, 90+6 (2:1)

30 iyun

Almaniya - Paraqvay - 1:1, penaltilər seriyası: 3:4

Qollar: Xulio Ensiso, 42 (0:1), Kay Havertz, 56 (1:1) 

"Haber Global" telekanalı Bakıda keçirilən Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinə həsr olunmuş Türk Dünyası Həftəsinin başlaması ilə əlaqədar süjet hazırlayıb.

Mediaxeberleri.Az-ın xəbərinə görə, materialda qeyd olunub ki, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tədbir iştirakçılarına müraciət ünvanlayıb. O, məktubunda bir daha türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın artırılmasının vacibliyini qeyd edib. Qardaş ölkənin rəhbəri həmçinin 1926-cı ildə keçirilən və türk dünyasının elmi tarixində dönüş nöqtəsi hesab edilən Bakıda keçirilən Birinci Türkologiya Qurultayının əhəmiyyətinə toxunub.

Ərdoğan qurultayda iştirak edən ziyalıların məsləhətləşmələri və qərarları ilə qətiyyətli iradə və uzaqgörənlik nümayiş etdirdiklərini vurğulayıb.

Ərdoğan həmçinin Azərbaycanın bu gün də türk dövlətlərinin ortaq məqsədlərinə töhfə verməyə davam etdiyini bildirib.

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Rusiyanın dərinliklərində yerləşən neft emalı zavodlarına (NEZ) endirdiyi ardıcıl və dağıdıcı pilotsuz uçuş aparatı (PUA) zərbələri Rusiya daxilində yanacaq infrastrukturunu iflic edib. Ölkədə benzin və dizel qıtlığı artıq kritik həddi keçərək genişmiqyaslı sosial-iqtisadi böhrana və xalqda kütləvi narazılığa çevrilməkdədir.

Vəziyyətin ciddiliyini Rusiya Prezidenti Vladimir Putin də etiraf etmək məcburiyyətində qalıb. Hökumətin yanacaq bazarına həsr olunmuş son iclasında çıxış edən Putin, Rusiyanın artıq daxili bazarı qorumaq üçün strateji yanacaq rezervlərindən istifadə etməyə başladığını bəyan edib. O, ölkənin ən böyük neft emalı zavodlarının maksimum güclə işlədiyini iddia etsə də, rəsmi rəqəmlər və regionlardan gələn xəbərlər fəlakətin miqyasını gizlətməyin qeyri-mümkün olduğunu göstərir.

Mediaxeberleri.Az xarici mediaya və yerli mənbələrə istinadən Rusiyanı bürüyən yanacaq böhranının təfərrüatlarını təqdim edir:

Krım və Moskvada panika, Sibirdə fövqəladə vəziyyət

Ukrayna PUA-larının son zərbələrindən sonra Rusiyada 13 neft emalı zavodunun fəaliyyəti tamamilə və ya qismən dayandırılıb. Bu isə ölkədəki ümumi neft emalının 40%-nin, benzin istehsalının 41%-nin və dizel yanacağının 44%-nin sıradan çıxması deməkdir. Nəticədə Rusiya regionları bir-birinin ardınca "qara günlərini" yaşayır.

Böhran artıq paytaxt Moskvaya da çatıb. Rusiyanın neft nəhəngi "Lukoyl" paytaxtdakı yanacaqdoldurma məntəqələrinin (YDM) demək olar ki, hamısını müvəqqəti bağlayıb. İşğal altındakı Krımda isə benzin 100% bahalaşıb və Sevastopolda yanacaq satışı QR-kodlarla həyata keçirilir. "The Washington Post" qəzetinə danışan moskvalı işbaz Krımda panikanın başladığını, insanların yarımadanı piyada və ya velosipedlə tərk etməyə çalışdığını bildirir.

Sibirdə rekord qiymətlər və məhdudiyyətlər hökm sürür. İrkutsk vilayətində yanacaq qıtlığı səbəbindən "Yüksək hazırlıq" (fövqəladə vəziyyət öncəsi) rejimi elan edilib. Burada benzinin litri fantastik qiymətə - 121 rubla (təxminən 2.40 AZN) yüksəlib. YDM-lər sıravi vətəndaşlara yanacaq satmağı dayandırır, yalnız hüquqi şəxslərə xidmət göstərir. Zabaykalye diyarında da analoji rejim tətbiq olunub, yanacaq növbələri kilometrlərlə uzanır.

İrkutsk şəhərinin meri Ruslan Bolotov növbələrdə günlərlə gözləyən sürücülərin "əziyyətini azaltmaq üçün" YDM-lərin yaxınlığında bio-tualetlərin quraşdırılacağını vəd edib. O, həmçinin idarə rəhbərlərini yanacaq qıtlığına görə işçiləri kütləvi şəkildə evdən (məsafədən) iş rejiminə keçirməyə çağırıb.

Təcili yardımlar gəlmir, zibillər daşınmır, sosial sahə çökür

Böhran fonunda regional hakimiyyət orqanları yanacaq paylanmasında ciddi limitlər və prioritetlər siyahısı tətbiq edir. Birinci növbədə yanacaq Təcili Tibbi Yardım, Yanğınsöndürmə və Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) maşınlarına verilir. Lakin reallıqda yanacaq ümumiyyətlə olmadığı üçün bu siyahılar da işə yaramır.

Zabaykalyenin cənub-şərqində yaşayan Viktoriya adlı sakinin dedikləri mənzərəni tam çılpaqlığı ilə ortaya qoyur: "Həyat yoldaşım diabetik komaya düşdü, qıcolmaları başladı. Təcili yardıma zəng etdim, bir neçə saatdan sonra dispetçer etiraf etdi ki, maşın axtarmayın, bizdə ümumiyyətlə benzin yoxdur. Xəstəxanaya qədər 90 kilometr məsafə var idi. Piyada 15 kilometr qonşu kəndə gedib yoldaşımın dostunu köməyə çağırdım. İnsult keçirən biri olsaydı, çoxdan ölmüşdü. Hökumətin prioritet siyahıları heç nəyi həll etmir, benzin sadəcə yoxdur!"

Eyni zamanda, logistika və kommunal xidmətlər də iflic olub. Yanacaq çatışmazlığı səbəbindən marşrut taksiləri və avtobuslar xətlərdən çıxarılır. Regionlarda məişət tullantılarının daşınması dayandırılıb. Sakinlər şəhərlərin zibil içində üfunət qoxuduğunu, antisanitariya və epidemiya təhlükəsinin yarandığını bildirirlər. Xabarovsk diyarında isə yanacaq olmadığı üçün texnika yerindən tərpənə bilməyib və yerli sakinlər meşə yanğınını öz əlləri ilə söndürməli olublar.

YDM-lərdə əlbəyaxa davalar və "növbə alveri"

Rusiya şəhərlərində benzin növbəsində dayanmaq artıq bir "sənətə" çevrilib. Sürücülər gecə saat 4-5-dən növbəyə dururlar. "Rosneft" şirkətinin YDM-ləri qarşısında avtomobil növbələrinin uzunluğu 3-4 kilometri keçir. İnsanlar benzin ala bilmək üçün maşınlarında gecələyirlər.

Bu gərginlik fonunda YDM-lərdə kütləvi davalar və əlbəyaxa döyüşlər adi hala çevrilib. Kiminsə növbədənkənar keçmək cəhdi dərhal qanlı qarşıdurma ilə nəticələnir. Vəziyyətdən istifadə edən bəzi şəxslər isə növbə alverinə başlayıblar - YDM qarşısında ilk iyirmilikdə yer almağın qiyməti 800 rubla (təxminən 16 AZN) təklif edilir. Həmçinin, sürücülərin qoyulan 15-20 litrlik limiti aşaraq baqajdakı bidonlara gizlicə benzin doldurmasının qarşısını almaq üçün əksər YDM-lər kart sistemini ləğv edib, yalnız nağd pulla satışa keçiblər.

Televizor artıq işə yaramır

İqtisadçı ekspertlər qeyd edirlər ki, Rusiyanın Sibir və Uzaq Şərq regionları daxili yanacaq tələbatını ödəyə bilmir. Bu bölgələrin təminatı cəmi dörd kiçik neft emalı zavodundan asılıdır və indiki şəraitdə həmin zavodların gücü ölkənin qərb hissəsindəki (Ukrayna PUA-larının vurduğu) boşluqları doldurmağa yönəldilir. Bu isə Rusiyanın daxili regionlarını tamamilə ruzisiz və yanacaqsız qoyur.

Ən diqqətçəkən məqam isə Rusiya cəmiyyətindəki psixoloji qırılmadır. Xabarovsk sakini Anatoli yerli mühiti belə təsvir edir: "Uzaq rayonlar tamamilə yanacaqsız qalıb. İlk dəfədir ki, müxalif ziyalılar yox, adi zavod fəhlələri, fəaliyyətsizliyə görə birbaşa 'ali rəhbəri' (Putini) lənətləyirlər. Haraya gedirsən - yeməkxana, mağaza, bərbərxana, hamı ancaq bundan danışır. Dövlət televiziyasının təbliğatı artıq insanlara təsir etmir, çünki reallıq göz qabağındadır".

Ukrayna ordusunun Rusiyanın neft-qaz infrastrukturuna yönəlmiş "asmetrik müharibə" taktikası artıq öz bəhrəsini verir. Rusiya iqtisadiyyatının onurğa sütunu sayılan neft sektoru daxili tələbatı ödəyə bilməyəcək dərəcədə parçalanır və bu böhran davam etdikcə, Kremlin həm cəbhəni, həm də daxili sabitliyi qoruması getdikcə qeyri-mümkün olacaq.

Rasim Əliyev

"AzPolitika.info"