Qərbi Azərbaycan tarixən yüzminlərlə azərbaycanlının yaşadığı coğrafi məkandır. Bu gün həmin ərazilərdə soydaşlarımızın izləri silinmək istənilsə də, Qərbi Azərbaycandakı qədim məskənlərimizi xatırlamaq və bu barədə məlumatlı olmaq hər birimizin borcudur.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" layihəsinin məqsədi də məhz öz yurdlarından didərgin salınmış soydaşlarımızın doğma-yurd yuvaları haqqında məlumatları gənc nəslin diqqətinə çatdırmaqdır.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" "AZfront" və Kuzari təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərən ukraynalı tarixçinin birgə layihəsidir. Layihə "Yoxa çıxmış sivilizasiya - Gözə dəyməyən fəlakət" tarixi araşdırması əsasında hazırlanıb. 2021-2024-cü illərdə aparılan çöl tədqiqatları zamanı müasir Ermənistan ərazisində vaxtilə azərbaycanlıların əcdadlarının yaşadığı 600-ə yaxın kənd üzrə foto və videomateriallar toplanıb, həmin yaşayış məntəqələrinin tarixi, əhalisi və türk mədəni-tarixi irsinin qalıqları - qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər və digər abidələr barədə məlumatlar sistemləşdirilib. Layihə çərçivəsində hər kənd haqqında Azərbaycan, rus və ingilis dillərində video, həmçinin tarixi mənbələrə əsaslanan ayrıca mətn hazırlanıb. Materiallar kənd-kənd mərhələli şəkildə təqdim ediləcək.

Medıaxeberlerı.Az xəbər verir ki, layihə çərçivəsində növbəti material Qərbi Azərbaycanın Əbilkənd bölgəsi haqqında olacaq.

Rusiya imperiyası mənbələrində kənd Əbilkənd adı ilə qeyd olunub. 1946-cı ilin aprelində kənd Bulaxlı, 1960-cı illərin əvvəllərində isə Kalinin qəsəbəsi adlandırılıb. 1991-ci ilin aprelində Ermənistanda Azərbaycan irsini erməniləşdirmək və məhv etmək siyasəti çərçivəsində kəndin adı Noramarq olaraq dəyişdirilib. Kənd 1995-ci ildən Ermənistan Respublikasının Ararat vilayətinin tərkibindədir.

XVIII əsrin ortalarından Rusiya işğalına qədər kəndin ərazisi İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalının tərkibində olub. 1827-ci ildə Rusiya İrəvan xanlığının ərazisini işğal edib, 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi isə onun Rusiya imperiyası tərkibinə birləşdirilməsini təsbit edib. Çar Rusiyası dövründə kənd İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasının tərkibində olub.

1829-1832-ci illərdə Rusiya hakimiyyətinin tapşırığı ilə keçmiş İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının ərazilərinin kameral təsviri tərtib edilib. Sənədə salınmış məlumatlara əsasən, Əbilkənd kəndində hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 85 nəfər yaşayıb.

Erməni mənbələrinin də istinad etdiyi çar dövrünə aid statistik məlumatlara əsasən, 1914-cü ilə qədər müxtəlif dövrlərdə kənddə yalnız və ya əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

Qafqaz haqqında məlumat toplusu:

1873-cü ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 183 nəfər yaşayıb.

1886-cı il ailələr üzrə siyahılardan çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu:

1886-cı ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 222 nəfər yaşayıb.

Korkotyan Z. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1897-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 234 nəfər yaşayıb.

1909-cu ilə olan Qafqaz təqvimi:

1906-cı ildə kənddə 256 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

İrəvan quberniyasının 1908-ci ilə olan yaddaş kitabçası:

1908-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 256 nəfər yaşayıb.

1912-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1911-ci ildə kənddə 272 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

1915-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1914-cü ildə kənddə 376 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

29 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) hökuməti İrəvan, indiki Yerevan şəhərini və bəzi ətraf əraziləri ermənilərə güzəştə gedib. Beləliklə, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının tarixən yaşadığı torpaqlarda Birinci Ermənistan Respublikası yaradılıb. Mövcudluğunun ilk aylarından Ermənistan Respublikası qonşu ölkələrə: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı imperiyasına) ərazi iddiaları irəli sürməyə başlayıb.

1918-1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasında hakimiyyətdə olan millətçi Daşnaksütyun partiyası İrəvan quberniyasında, o cümlədən digər bölgələrdə, xüsusən də Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvanda türk əhaliyə qarşı etnik təmizləmə keçirib.

20 oktyabr 1919-cu ildə Əbilkənd kəndinin sakinləri AXC hökumətinə daşnakların müsəlman əhaliyə divan tutmaları haqda məlumat verdikləri məktubla müraciət edərək, onları öz himayələrinə qəbul etmələrini və təbəəlik vermələrini xahiş ediblər.

Etnik təmizləmənin nəticələri kəndin dağıdıldığını göstərən 1922-ci il Sovet Ermənistanı əhalisinin siyahıyaalınması məlumatlarında öz əksini tapıb.

1920-ci ilin sonunda Ermənistanda sovet hakimiyyəti elan edilib, 1921-ci ildə isə ölkədə kommunist rejimi qəti olaraq bərqərar olub. Bundan sonra azərbaycanlı əhali kəndə qayıtmağa başlayıb.

Kənd müxtəlif vaxtlarda Kəmərli və Zəngibasar (sonradan müvafiq olaraq Artaşat və Masis) rayonlarının tərkiblərinə daxil olub.

Sovet dövründə ləğv edilmiş Reyhanlı, Seyidkənd və Qulucan azərbaycanlı kəndlərinin əraziləri Əbilkəndin tərkibinə daxil olub.

Erməni mənbələrinin məlumatına əsasən, kənddə 1980-ci illərin sonlarına qədər azərbaycanlılar yaşayıblar.

Korkotyan Z. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1926-cı ildə kənddə 40 nəfər yaşayıb, onlardan 36 nəfəri azərbaycanlı olub.

1931-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 75 nəfər yaşayıb.

1948-1953-cü illərdə sovet hakimiyyəti azərbaycanlıların Ermənistan SSR-dən Azərbaycan SSR-ə deportasiyasını həyata keçirib. Nəticədə Əbilkənd kəndi sakinlərinin bir hissəsi zorla Azərbaycan ərazisinə köçürülüb.

Manvelyan A.P., Martirosyan G.M. Ermənistan SSR-in 1831-1959-cu illərdə yaşayış məntəqələri və əhalisi:

1959-cu ildə kənddə 413 nəfər, əsasən, azərbaycanlılar yaşayıblar.

Akopyan T.X., Məlik-Baxşyan S.T., Barseqyan O.X. Ermənistanın və ətraf vilayətlərin toponimləri lüğəti:

1970-ci ildə qəsəbədə 741 nəfər yaşayıb.

1979-cu ildə qəsəbədə 1690 nəfər yaşayıb.

Sovet dövründə xaricdən ermənilərin Ermənistana mütəşəkkil köçürülməsi həyata keçirilib. Bunu kəndin keçmiş sakinləri də təsdiqləyirlər.

1965-ci ildə Əbilkənd kəndində anadan olmuş və 1988-ci ilin noyabr ayına qədər orada yaşamış Sulduz Xəlilov xatırlayır: "Masisdə əhalinin 38%-i erməni, qalanları azərbaycanlı idi. O vaxt bizə deyirdilər ki, qanunla katib azərbaycanlı olmalıdır. Sonra Livandan, başqa haradansa erməniləri topladılar və Masisə gətirdilər… 1982-1983-cü illərdə, onlar əksəriyyət təşkil etsinlər deyə".

1980-ci illərin sonlarında ermənilərin Qarabağa dair ərazi iddiaları və iki respublika arasında münasibətlərin gərginləşməsi nəticəsində azərbaycanlılar tamamilə Ermənistan SSR ərazisindən qovulublar.

Sulduz Xəlilov: "Beləliklə, 1988-ci ildə hamımız qovulduq… Onlar açıq şəkildə bizə "çıxın" deyirdilər. Son iki ayda [sentyabr-oktyabr 1988] kəndə gecələr basqınlar edirdilər. Bizə görə konkret olaraq heç kim məsuliyyət daşımırdı. Qoşunlar ya buraxıldı, ya da başqa bir şey, amma vəziyyət silahlı basqınlara qədər gəlib çatırdı".

2021-2024-cü illərdə "Yoxa çıxmış sivilizasiya" kitabının hazırlanması çərçivəsində Ermənistan ərazisində, o cümlədən ucqar dağlıq bölgələrdə Azərbaycan irsinin müəyyən edilməsi və sənədləşdirilməsi üçün geniş sahə işləri aparılıb. Bu işlər zamanı Əbilkənd kəndində onlarla dağıdılmış qəbirüstü abidələrin qaldığı azərbaycanlı qəbiristanlığı aşkar edilib.

Materialın hazırlanması zamanı istifadə olunan mənbələr:

Yuxarıdakı məlumatların əsaslandırılması üçün 30 ayrıca mənbə istifadə edilib. Bunların sırasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivinin sənədləri, Böyük Sovet Ensiklopediyası, "The Scotsman", Richard Hovannisyanın "The Republic of Armenia" əsəri və digər sənədlər var. Bundan əlavə, Əbilkəndlə bağlı 93 vizual material yerləşdirilib.

Xüsusi qeyd: Bu layihənin videomaterialları eksklüziv olaraq Baku TV-də yayımlanacaq.

Sentyabrın 25-də gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb.

Medıaxeberlerı.Az xəbər verir ki, Milli Hidrometeorologiya Xidməti məlumat yayıb.

Bildirilib ki, Bakıda və Abşeron yarımadasında hava şəraitinin dəyişkən buludlu olacağı, arabir tutulacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Lakin gündüz bəzi yerlərdə qısamüddətli az yağış yağacağı ehtimalı var. Şimal-qərb küləyinin arabir güclənəcəyi gözlənilir.

Havanın temperaturu gecə 20-23° isti, gündüz 23-26° isti olacaq. Atmosfer təzyiqi 761 mm civə sütunundan 766 mm civə sütununa yüksələcək. Nisbi rütubət gecə 70-75 %, gündüz 60-65 % olacaq.

Azərbaycanın əksər rayonlarında havanın əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin bəzi dağlıq və dağətəyi rayonlarda arabir yağış yağacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə qısamüddətli leysan xarakterli olacağı, şimşək çaxacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Gecə və səhər dağlıq ərazilərdə duman olacaq. Qərb küləyi ayrı-ayrı yerlərdə arabir güclənəcək.

Havanın temperaturu gecə 18-22° isti, gündüz 29-34° isti, dağlarda gecə 12-17° isti, gündüz 19-24° isti olacaq.

Ruhumun qidası olan Qazax barədə ən yaxşı halda Feysbukda status yazmışam, o da 5-10 cümləni keçməyib. Bu yay 30 gün bu əsrarəngiz şəhərdə dincəldim. İndiyəqədər isə hər il 10 gün qalardım, qohumlara baş çəkib, qurtarmamış məzuniyyət başa çatardı və paytaxta üz tutardım. Ancaq indi fərqli oldu. 30 gün ərzində fürsəti fövtə verməyib, gəlin tək bəzənən Azərbaycanın geniş sinəsində xal olan Qazaxı az qala qarış-qarış gəzib-dolaşdım. 

Nələr yaşadım?

Doğulub boya-başa çatdığım, dizimin bərkidiyi yurdu belə şən, təmiz, vüqarlı, ismətli görəndə adamın qaməti düzəlir, düşüncəsi, təfəkkürü "refresh" olunur sanki. Öncə insanların həlim münasibətindən söz açım. Kim küçədə, yolda, döngədə gördüsə evinə, ocağına dəvət etdi. Kimi övladının təhsili, kimi iş, kimi Qarabağ, kimi Qazaxın hələ də işğalda qalan kəndlərinin azadlığı, kimi də siyasətlə bağlı suallar ünvanlayır, intellektual potensialım yetdiyi həddə qədər cavablar verirəm. Cavablarım kimini qane edir, kimi də incik salır. Əlbəttə, fikir müxtəlifliyi hər zaman olur. Ən ürəkaçan amil odur ki, heç bir qan, süd, sümük bağı olmayan adamlar bir-biri ilə elə qaynayıb qarışıblar ki... Bu doğmalıq insanların bir-birinə olan etimad və etibarından irəli gəlir. Hamı bir-birinə “əmioğlu” deyə müraciət edir. Əlbəttə, indiki internet erasında münasibətlərin bu qədər intensiv olması, bəzi ritual və nəsnələrin hələ də yaşadılması olduqca arzuolunan haldır. Süni intellekt həyatımıza nüfuz etsə də, Qazaxa bu sünilik ayaq aça bilməyib. Burada qidalar kimi, münasibətlər də təbii və halaldır. 

Nələr öyrəndim?

Onu əxz etdim ki, Qazax 108 il öncə necə maarifçiliyin beşiyi hesab edilirdisə, o missiyanı bu gün də ləyaqətlə, uğurla davam etdirir. ADA Universiteti Qazax Mərkəzinin (Qazax Müəllimlər Seminariyası) fəaliyyətə başlaması ilə maarifçi ruh, yaradıcı nəfəs yenidən Qazaxa qayıdıb. Heç kimə sirr deyil ki, bu Mərkəz Qazax gənclərinin elm və təhsilə olan marağının inkişafı istiqamətində ən başlıca stimul rolunu oynayır. Bildiyim qədərilə hər ötən gün baxımsızlıqdan kərpic-kərpic sökülən Qazax Müəllimlər Seminariyasına yeni nəfəsin verilməsi Rayon İcra Hakimiyətinin başçısı Rəcəb Babaşovun təşəbbüsü ilə baş tutub. Bu inisiativi müsbət qiymətləndirən fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, ADA Universitetinin rektoru Hafiz Paşayev Azərbaycan xalqının tarixi şüurunda dərin izlər buraxan addım ataraq, seminariyaya yenidən can verib. Bu işdə rolu, missiyası olan hər kəsə minnətdarlıq izhar edirəm.

Nələr müşahidə etdim?

Ötənlərdə telekanalların biri Qazaxdan repotaj hazırlamışdı. Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rəcəb Babaşov belə fikir irəli sürmüşdü: 

“Mən Qazaxı piyada gəzirəm”. Düzdür, bu açıqlamaya da qulp qoşanlar oldu, amma Bakıdan boylanıb, Qazaxı görmək çətindir, gərək birbaşa müşahidlər aparasan. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, 30 gündə Qazaxı gəzdim. İcra Hakimiyyətinin başçısı Rəcəb Babaşovu piyada gəzərkən, Qazaxda avtovağzalın yanında, Qazax Olimpiya İdman Kompleksinin yaxınlığında, “Çinarın dibi” (Buranın bir keçilməz yolları vardı, indi isə şüşə kimi asfalt döşənib) adlanan ərazidə, yeni təmir olunmuş Heydər Parkının ərazisində gördüm. Hamısında da aidiyyəti şəxsləri başına yığıb, nələrəsə baxış keçirirdilər. Yolla ötən hər bir vətəndaşla əllə salamlaşıb, hal-əhvalını soruşurdu. “İgidi öldür haqqını danma” misalı burada tam yerinə düşür. Düzdür, zaman-zaman Qazaxla bağlı “tünd” tənqidlər yazırlar. Vicdanını “abort” etdirməyən adam gərək təqdiri də qələmə almağı bacarsın. Azca ədalət hissi olan vətəndaş, jurnalist həqiqəti özü üçün bir mayak hesab etməlidir. Bir sözlə, vətəndaş məmnunluğu Qazax RİH-də prioritet məsələdir.

Nələr yazdım?

Belə bir məlumat eşitmişdim ki, Qazax RİH başçısının xüsusi qəbul günü yoxdur. Başçı işdədirsə, deməli həmin gün qəbul var. Bu halın real olub-olmadığını öyrənmək üçün RİH-nin elektron ünvanına Qazax rayon Daş Salahlı sakinlərinin müqəddəs bir amalının gerçəkləşməsinə dair məktub yazdım və “tet-a-tet” görüş istədim. 

Məktubun tam aşağı hissəsinə qeyd etdim:

“Sabah - 02.09.2026-cı il tarixdə paytaxta qayıtmalıyam, bu gün məni qəbul edə bilsəniz, adekvat olardı”.

İki saat keçmədi, dəvət aldım, görüşdüm. Rəcəb müəllimlə dərin fikir mübadiləsi apardıq. Daş Salahlı camaatını maraqlandıran məsələnin faydalılığını, insanların istəyini və dövlətin maraqlarını müzakirə etdik. R.Babaşov dövlət ərkanını qoruyaraq, sakinlərin bu müqəddəs amalının gerçəkləşməsi üçün “yes” düyməsini basdı. Dövlətçiliyin möhkəmlənməsi, gəncliyin inkişafı və intişarına dəstək ifadə olundu. Bax, dövlət belə olmalıdır və belədir!  

Bir sözlə, çətinliyi olan hər bir vətəndaş ya rayon icra hakimiyyətinin elektron ünvanına yazır, ya da birbaşa görüşə gəlib dərdini izhar edir. Qapılar daim taybatay açıqdır.

Haşiyə: “Elektron ünvana yazılan hər bir məktubu Qazax RİH başçısı şəxsən oxuyur”. 

Nələr gördüm?

Qazax 2026-cı ildə “İdman paytaxtı” seçilib. İndi Qazax Azərbaycanın təkcə “Qərb qapısı” deyil, həm də dünyaya açılan qapısıdır. İndi Qazax beynəlxalq idman yarışlarına ev sahibliyi edir. Qazax az qala bir Avropa şəhəridir. Yolları hamar, parkaları təmizdir. Müasir idman qurğuları və restoranlarla təchiz olunub, xalqın əyləncəsi üçün Heydər Parkında hər cür münbit şərait yaradılıb. Şəxsən mən 28 avqust 2026-cı ildə qızımın doğum gününü doğmalarımla birgə Heydər parkında qeyd etmişəm. Ayıq-sayıq vətəndaş düşünəcək, sorğu edəcək ki, burada qeyri-adi nə var ki?! Parkda, restoran açılıb, orada tort kəsmək nə böyük hikmətdir axı?! Amma həmin şəxsin diqqətinə izhar edim ki, Qazaxda bu sayaq minimal imkanlar indiyə kimi yox idi. Bəli, Heydər parkında bir pinti çay evi vardı, o da ailələr üçün deyildi. Əvvəllər orada nərd və domino çırpan kişilərin haray-həşirindən qulaq tutulurdu. İndi isə Avropa standarlarına cavab verə bilən sistem, mexanizm qurulub. Uşaq, yeniyetmə və gənclərin istirahəti üçün şərait yaradılıb. 25.07.2026-cı ildə Qazaxda ilk dəfə avarçəkmə tədbiri, veloyürüş təşkil olunub. Qısası, idman paytaxtı olan Qazax hər gün yenilənir, inkişaf edir, tərəqqipərvər bir rayona çevrilir. Köhnədən qalan idman zalları və idman qurğuları ya əsaslı təmir olunur, ya da yenidən inşa edilir. Bütün bunlar isə gənc nəslin sağlam yetişməsinə xidmət göstərir. Çünki ruhu, canı sağlam olmayan gənc sağlam vətəndaş kimi formalaşa bilməz. Bu məqamda “İdman sağlamlığın rəhnidir” kəlamı yerinə düşür. 

Nələr eşitdim?

Qazaxa yağan dolu nəticəsində ayrı-ayrı kəndlərdə təxminən 500-ə yaxın evin dam örtüyünü dolu sıradan çıxarıb. Hamı da dövlətdən yardım umur. Əlbəttə, vətəndaşın dövlətdən başqa sığınmalı olduğu istinad nöqtəsi yoxdur. Bu məlumatı mənə Daş Salahlıda evini dolu döymüş şəxslər ərz ediblər. Bildirdilər ki, evlərinin dam örtüyü qısa zaman kəsiyində bərpa olundu. Vətəndaşa diqqət, qayğı belə olmalıdır və belədir!

Şəhid ailələri nələr danışır?

Qazaxda şəhid ailələrinə bir ayrı rəğbət, nəvaziş və qayğı var. Özüm içərisində olduğum hadisəni ərz edirəm: 2024-cü ildə Birinci Qarabağ savaşı zamanı Şəhidlik zirvəsinə ucalmış Fidat Məmmədovun xatirəsinə sərbəst güləş üzrə turnir həyata keçirdik. Turnirin baş tutması üçün icra hakimiyyəti səfərbər olundu, dəstək verdi, məkan ayırdı, tədbirə qatıldı. RİH nümayəndləri təşrif buyurub, tədbiri daha yaddaqalan etdilər. Bununla da “dövlət daim şəhid ailələrinin yanındadır” mesajını verdilər. Bundan başqa, şəhid ailələri bildirdilər ki, rayon icra başçısı daim onların qayğıları ilə maraqlanır. Başçı həmin ailələrə o qədər baş çəkir ki, artıq bütün şəhid ailə üzvlərini adbaad tanıyır və onları öz ailə üzvlü hesab edir.

Qazaxda nələr gözəlləşib?

Qazax həm də zahirən gözəlləşib. Fikrimizi poetik dillə ifadə etsək, Qazaxın çöhrəsinə zəriflik, nəciblik qonub. Rayonun mərkəzi əvəllər “Qazax bazarı” adlanan məkan keçilməz qalanı xatırladırdı. Maşın əlindən addım atmaq olmurdu. İndi orada səliqə-sahman yaradılıb. Hətta, bazarın içərisinə də “əl gəzdirilib” ki, bu da olduqca zəruri idi. Yeni böyük geyim, ərzaq mağazaları, böyük restoranlar fəaliyyətə başlayıb. Bütün bunlar isə sahibkarlara, sahibkarlıqla məşğul olmaq istəyənlərə yaradılan əlverişli şəraitin təcallasıdır. “Böyük bolnitsa” adlanan xəstəxana və “Diaqnostika mərkəzi” tam müasir standartlara müvafiq qurulub, binalar da yenilənib, tibbi avadanlıqlar da. 

Qazaxda nələri bəyəndim?

Bu gün Azərbaycanda paytaxt Bakı daxil olmaqla, bütün regionlarda hər kəsi düşündürən, qayğılandıran bir məsələ də var: 

“Dəbdəbəli ehsan süfrələrini necə aradan qaldıraq?” Bu məsələ Qazaxda tamamilə həllini tapıb. 

Əvvəllər yaxını rəhmətə gedən adamlar bilmirdilər kədərlərinə sızlasınlar, mərhumun xiffətini, niskilini çəksinlər, yoxsa mal-heyvan tapıb, kəsib ehsan versinlər. 

İndi isə çox sadədir: xurma, çay, halva, dovğa, pendir, salat. İkinci bəyəndiyim məsələ odur ki, bütün icra nümayəndələri mövsümündən asılı olmayaraq, kənd sakinlərinə çağırış edib, iməclik təşkil edirlər. Sakinlər qəbiristanlığa gedib, öz yaxınlarının ot-alaf basmış qəbirlərini təmizləyirlər. Bunu necə qiymətləndirməyəsən axı?!

Əslən Daş Salahlıdan olan və sənətinə böyük sayğı duyduğum əməkdar artist Sahib İbrahimovun dəyərli bir fikri var:

“Qarabağlı olub, “Qarabağ şikəstəsi” oxumağa nə var ki?! Məsələ qazaxlı olub, Qarabağ şikəstəsi oxumaqdadır. İndi Rəcəb müəllimlə də bağlı demək olar: 

“Qazaxlı olub, Qazaxı sevməyə nə var ki?! Məsələ Sabirabadda doğulub, boya-başa çatıb Qazaxı sevmək və inkişaf etdirməkdədir”. 

Rəcəb Babaşov Qazaxda “ASAN” xidmət modelində idarəçilik mexanizmi formalaşdırıb, desək yanılmarıq.  

Nələr arzu etdim?

İnşallah o gün olsun ki, mətbuat səhifələrindən “Qazaxın işğaldan azad olunan 4 kəndi- Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrımlı və Qızılhacılıya köç başladı” xəbərini oxuyaq. İnanıram ki, artıq bu prosesə gedən yol görünür.  

Qazaxın işğalda qalan 3 kəndi: Yuxarı Əskipara, Bərxudarlı və Sofulu ana südü qədər halal azadlığına qovuşsun. 

İnanıram və əminlik ifadə edirəm ki, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin siyasi iradəsi, Azərbaycanın diplomatik korpusu və ya siyasi “beyin bankı”nın səyləri nəticəsində bir güllə belə atılmadan o kəndlər də azadlığına qovuşacaq. 

P.S. Qazaxı daim diri və duru görmək bizə yalnız xoşbəxlik ərmağan edir!

Hazırladı: Ayyət Əhməd

16.09.2026-cı il

"Beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi dərin keçid dövrü yaşayır".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəisi, general-polkovnik Əli Nağıyev IV Bakı Təhlükəsizlik Forumunda çıxışında bildirib.

Xidmət rəisi ənənəvi mexanizmlərin yeni təhdidlərə çevik cavab verə bilmədiyini və etibarlı tərəfdaşlığın zəruriliyini qeyd edib.

Təhlükəsizliyin artıq yalnız sərhədlərin qorunmasından ibarət olmadığını açıqlayan DTX rəhbəri davam edən münaqişələrin regional proseslərə, enerji bazarlarına və ərzaq təhlükəsizliyinə təsir etdiyini nəzərə çatdırıb.

2027-ci il yanvarın 1-dən fiziki şəxslərin aylıq gəlirlərinə tətbiq olunan gəlir vergisinin dərəcələrində dəyişiklik ediləcək.

Məlumata görə, Vergi Məcəlləsinə nəzərdə tutulan dəyişikliklər çərçivəsində yeni vergi dərəcələri 2027-ci il ərzində tətbiq olunacaq.

Belə ki, aylıq vergiyə cəlb olunan gəliri 2500 manata qədər olan şəxslər gəlirlərinin 5 faizini vergi kimi ödəyəcəklər.

Aylıq gəliri 2500 manatdan 8000 manatadək olan şəxslər üçün isə vergi 125 manat təşkil edəcək. Bundan əlavə, 2500 manatı aşan gəlirin 10 faizi də vergi hesablanmasına daxil ediləcək.

Gəliri 8000 manatdan yuxarı olan şəxslər isə 675 manat sabit məbləğlə yanaşı, 8000 manatdan artıq hissənin 14 faizini gəlir vergisi kimi ödəyəcəklər.

Yeni qaydaların 2027-ci il yanvarın 1-dən 2028-ci il yanvarın 1-dək qüvvədə olması nəzərdə tutulur.

Bəs maraqlıdır, bu dəyişiklik çalışanlar üçün nə anlam ifadə edir?

Bu barədə iqtisadçı Xalid Kərimli "AzPolitika"ya şərhində bildirib ki, qeyri-dövlət, qeyri-neft sektorunda çalışan özəl şirkətlərin əməkdaşları üçün tətbiq edilən vergi güzəşti 2019-cu ilin əvvəlindən 2025-ci ilin sonunadək qüvvədə olub və 2026-cı il yanvarın 1-dən etibarən üç il ərzində mərhələli şəkildə ləğv edilir.

X. Kərimli qeyd edib ki, 2019-cu ilə qədər vergilər 14 faiz təşkil edib.

Onun sözlərinə görə, yeddi illik güzəşt tətbiq edilərkən bu 14 faizin 7 faizi vətəndaşın pensiya fonduna ödəniş kimi saxlanılıb, digər 7 faiz isə vətəndaşa güzəşt edilib: “Bu dövrdə dövlət demək olar ki, vətəndaşdan gəlir vergisi almadı və 7 faiz də vətəndaşa güzəşt edildi. Burada müxtəlif səbəblər var idi, həm sosial məsələlər var idi, vətəndaşın sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, eyni zamanda əsas məqsədlərdən biri şəffaflıq idi ki, vergidən yayınan özəl biznes subyektləri verginin az olmasını nəzərə alaraq rəsmi uçota qayıtsınlar, əmək haqqı şəffaflaşdırılsın, leqallaşdırılsın”.

İqtisadçı bildirib ki, güzəşt dövrü 2026-cı ilin yanvarından başa çatıb. Onun sözlərinə görə, həmin tarixdən 7 faizin birdəfəlik geri qayıtması gözlənilsə də, prosesin mərhələli şəkildə həyata keçirilməsinə qərar verilib: “Hökumətin təşəbbüsü əsasında Vergi Məcəlləsinə dəyişiklik edildi və 2026-cı il üçün əlavə ediləcək 7 faizdən 3 faizi, 2027-ci il üçün əlavə 2 faizi, 2028-ci il üçün isə yenə də əlavə 2 faiz vergi artırılmaqla 2019-cu ilin, 2009-cu ildən əvvəlki dövrdəki vergi rejiminə qayıdıldı”.

X. Kərimli bildirib ki, özəl sektorda çalışan və 2500 manata qədər maaş alan şəxslər əmək haqlarının 3 faizi qədər vergi ödəyirdilərsə, bu rəqəm 5 faizə yüksələcək: “Yəni, əlavə 2 faiz vergi yükü yaranmış olacaq. Bu, təqribən 2000 manat əmək haqqı alan şəxs üçün əlavə 2 faiz yəni, 40 manat deməkdir. 3 faiz isə onsuz da, 2026-cı ilin yanvarın 1-dən vətəndaşın əmək haqqısından tutulub dövlət büdcəsinə ödənilirdi”.

X. Kərimli vurğulayıb ki, söhbət yeni tətbiq edilən qaydadan deyil, daha əvvəl qəbul edilmiş və 2026-cı ildən mərhələli şəkildə qüvvəyə minən dəyişiklikdən gedir: “Bu, dövlət tərəfindən bizneslərə, vətəndaşlara təqdim edilmiş müvəqqəti güzəştdir. 2028-ci ildə proses bitəndən sonra vətəndaşın əmək haqqından tutulan vergilər 5 faizə çatmış olacaq. Yəni, burada məsələ 7 faiz gəlir vergisi, 10 faiz pensiya fonduna ödənişlər, 2 faiz icbari tibbi sığorta fonduna ödəniş, sonda isə 5 faiz işsizlik fonduna ödəniş kimi yekunlaşacaq”.

Vergi dərəcəsinin artmasının vətəndaşın gəlirlərinə təsirinə toxunan X. Kərimli bildirib ki, bu dəyişiklik nəticəsində maaşdan tutulan məbləğ artacaq.

İqtisadçı hesab edir ki, nəticədə vətəndaşın xərcləyə biləcəyi vəsait müəyyən qədər azlsa da, dövlətin isə əlavə vergi gəlirləri artacaq. 

E. Bəyməmmədli

"AzPolitika.info"

Cənab Prezident İlham Əliyev hər zaman çıxışlarında bütün sahələrdə vətəndaş amilinin əsas götürülməsini səsləndirir ki, bu, kəsə nümunə olmaqla yanaşı, həm də dövlət məmurlarına bir ismarıcdır. O vətəndaş amili ki, ölkə başçısının rəhbərliyi altında ölkəmizdə həyata keçirilən dövlət siyasətinin əsasında məhz bu amil dayanır. Dövlət başçısının söylədiyi “Siyasətimizin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşı dayanır. Bu, həmişə bizim siyasətimizin ana xəttini müəyyən edən istiqamətdir. Çünki mən uzun illərdir deyirəm və bunu əməli işlərdə də biz görürük ki, siyasətimizin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşı dayanır. Bu, sadəcə olaraq, şüar deyil. Bizim bütün siyasətimiz həm sosialyönümlüdür, həm də ki, investisiyayönümlüdür” sözləri bu gün hər bir dövlət məmuru üçün iş fəaliyyətlərində bir yol xəritəsidir. Bu, ölkə başçısı və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyeva tərəfindən vətəndaşlara göstərilən qayğıda hər zaman hiss edilir. Ən əsası isə bu, hər bir dövlət məmuruna nümunə olmalıdır.

Dövlət başçısının yerlərdə vətəndaş müraciətlərinə obyektiv şəkildə baxılması, vətəndaş məmnunluğunun təmin edilməsi ilə bağlı müvafiq sərəncam və tapşırıqlarının icrasına Qazax rayonunda hər zaman operativ və həssaslıqla yanaşılır.

Vətəndaş məmnunluğunun təmin olunması istiqamətində dövlət siyasətini əsas tutaraq, Rayon İcra Hakimiyyətinin inzibati binasında vətəndaşların fərdi və ümumi qəbulları həyata keçirilir, şəhər və kəndlərdə səyyar görüşlər təşkil olunur, vətəndaşların müraciət və təklifləri dinlənilir. Rayonda şəhid ailələri və müharibə iştirakçılarının sosial qayğılarının öyrənilməsi və həlli də daim diqqət mərkəzində saxlanılır. Təqdirəlayiq haldır ki, rayon rəhbərliyi vətəndaşları təkcə inzibati binada qəbul etməklə, səyyar görüşlərdə onlarla görüşməklə kifayətlənmir. İcra başçısı həm də şəhərdə vətəndaşların arasında olaraq onları dinləməyə də üstünlük verir. Uşaqdan böyüyə hər kəsi dinləməyi, qayğıları ilə maraqlanmağı iş fəaliyyətinin tərkib hissəsi hesab edir.

Sentyabrın 23-də Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rəcəb Babaşovun şəhərdə bağçaya gedən körpə fidanla olan səmimi görüşü, onunla olan maraqlı söhbəti, balacanın qayğıları ilə maraqlanması söylədiklərimizin bariz nümunəsidir.

Balacanın valideyni onlara göstərilən qayğıya görə ölkə başçısına və rayon rəhbərinə minnətdarlığını bildirib. Onlarla olan bu səmimi görüşü rayonda vətəndaş amilinin əsas götürülməsi kimi qiymətləndirib.

Dövlət daim öz vətəndaşına qayğı ilə yanaşır, onun rifahının yüksəldilməsini, sosial problemlərinin həllini prioritet vəzifə kimi görür və bu istiqamətdə məqsədyönlü siyasət həyata keçirir. 

Yaxın altı ay ərzində El Ninyo iqlim fenomeninin güclənməsi nəticəsində təxminən 451 min insanın həyatını itirə biləcəyi proqnozlaşdırılır. Bu prosesin fəsadlarının bütün dünyada hiss olunacağı, ən çox zərər çəkə biləcək ölkələr arasında isə Nigeriya, İndoneziya, Hindistan və ABŞ-nin yer alacağı bildirilir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə "The Guardian" məlumat yayıb.

İqlimşünasların hesablamalarına görə, 2026-cı ilin sentyabrından 2027-ci ilin fevralınadək El Ninyonun təsiri ilə yaranan həddindən artıq isti hava, quraqlıq, meşə yanğınları və daşqınlar nəticəsində 451 min əlavə ölüm halı qeydə alına bilər.

Tədqiqatın həmmüəllifi, Çikaqo Universitetinin əməkdaşı Maykl Qrinstoun 451 min nəfərlik göstəricinin olduqca böyük olduğunu bildirib.

Bu rəqəm dünyanın 24 378 regionunda temperaturla bağlı əlavə ölüm halları arasındakı aylıq əlaqənin təhlili əsasında hesablanıb.

İqlimşünaslar əldə olunan məlumatları El Ninyonun təsiri ilə temperaturun yüksəlməsi proqnozları ilə müqayisə ediblər.

Tədqiqatçılar isti havanın təsirlərini azaltmaq üçün xüsusi sərinləmə mərkəzlərinin yaradılmasını, təhlükəli dövrlərdə xəstəxanalarda personal sayının artırılmasını, eləcə də açıq havada çalışan insanlar üçün qoruyucu tədbirlərin hazırlanmasını təklif edirlər.

Tikinti şirkətində işləyən 30-a yaxın şəxs maaşlarını ala bilmir.

Şikayətçilər iddia edirlər ki, işlədikləri "BI Group" tikinti şirkəti aylardır ödənişlərini vermir.

Şikayətçilər deyirlər ki, şirkətin onlara ödəməli olduğu məbləğ ümumilikdə 116 min manatdır.

Səsləndirilən iddialarla bağlı sözügedən şirkətlə əlaqə saxladıq.

Şirkətin təsisçisi Eldəniz Paşazadə "Xəzər Xəbər"ə bildirdi ki, yaranmış anlaşılmazlıq öz həllini tapıb. Sabah işçilərə ödəniş həyata keçirələcək.

Xaçmaz rayonunun Xuray kəndində yuxarı sinif şagirdlərinin təhsillərini davam etdirmələri ilə bağlı problem yaşanır.

Mediaxeberleri.Az İctimai TV-yə istinadən xəbər verir ki, Xuray kəndində yalnız ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. Şagirdlər yuxarı siniflərdə təhsil almaq üçün təxminən 8-9 kilometr məsafə qət edərək qonşu kəndlərdəki məktəblərə getməlidirlər.

Sakinlərin sözlərinə görə, yeni dərs ilində də bu səbəbdən şagirdlərin bir qismi təhsilini davam etdirə bilməyib.

Xuray kənd sakinləri Orxan və Rəcəb də bu il məktəbə gedə bilməyən şagirdlərdəndir. Onlar 9-cu sinfi qonşu Seyidlikəndyeri kəndində başa vurublar. Hazırda 10 və 11-ci siniflərdə təhsil almaq üçün Aslanoba kəndinə getməlidirlər.

Şagirdlərin sözlərinə görə, hər gün 9 kilometr yol qət etmək, xüsusilə payız-qış aylarında ciddi çətinlik yaradır. Yolun bir hissəsinin meşəlik ərazidən keçməsi isə valideynlərin narahatlığını artırır.

Sakinlər bildirirlər ki, əvvəlki illərdə də eyni problem yaşanıb. Valideynlərin bir qismi övladlarını yuxarı siniflərin fəaliyyət göstərdiyi kəndlərdə yaşayan qohumlarının yanına yerləşdirir, bəziləri isə kirayə ev tutur. Digərləri uşaqları şəxsi avtomobillə və ya taksi ilə məktəbə aparıb-gətirməyə çalışırlar.

Lakin maddi imkanları məhdud olan ailələr üçün bu variantlar əlçatan deyil.

Valideynlərin sözlərinə görə, yeni dərs ilində Xuray və Seyidlikəndyeri kəndlərində yaşayan 30-a yaxın 10 və 11-ci sinif şagirdi təhsilini davam etdirə bilməyib.

Sakinlər şagirdlərin məktəbə gedib-gəlmələri üçün avtobus ayrılmasını istəyirlər.

Məsələ ilə bağlı Quba-Xaçmaz Regional Təhsil İdarəsinə sorğu göndərilib.

İdarədən bildirilib ki, valideynlərin müraciətləri nəzərə alınaraq şagirdlərin daşınmasının təşkili imkanları hazırda araşdırılır.