Qərbi Azərbaycan tarixən yüzminlərlə azərbaycanlının yaşadığı coğrafi məkandır. Bu gün həmin ərazilərdə soydaşlarımızın izləri silinmək istənilsə də, Qərbi Azərbaycandakı qədim məskənlərimizi xatırlamaq və bu barədə məlumatlı olmaq hər birimizin borcudur.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş yerləri" layihəsinin məqsədi də məhz öz yurdlarından didərgin salınmış soydaşlarımızın doğma-yurd yuvaları haqqında məlumatları gənc nəslin diqqətinə çatdırmaqdır.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" "AZfront" və Kuzari təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərən ukraynalı tarixçinin birgə layihəsidir. Layihə "Yoxa çıxmış sivilizasiya - Gözə dəyməyən fəlakət" tarixi araşdırması əsasında hazırlanıb. 2021-2024-cü illərdə aparılan çöl tədqiqatları zamanı müasir Ermənistan ərazisində vaxtilə azərbaycanlıların əcdadlarının yaşadığı 600-ə yaxın kənd üzrə foto və videomateriallar toplanıb, həmin yaşayış məntəqələrinin tarixi, əhalisi və türk mədəni-tarixi irsinin qalıqları - qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər və digər abidələr barədə məlumatlar sistemləşdirilib. Layihə çərçivəsində hər kənd haqqında Azərbaycan, rus və ingilis dillərində video, həmçinin tarixi mənbələrə əsaslanan ayrıca mətn hazırlanıb. Materiallar kənd-kənd mərhələli şəkildə təqdim ediləcək.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, layihə çərçivəsində növbəti material Ərəfsə kəndi haqqındadır.

Ərəfsə adı Rusiya imperiyasının mənbələrində qeyd edilir və düz sovet dövrünədək saxlanılıb. Toponim bir qisim nümayəndələri müasir Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində yaşamış kəngərli türk tayfasının qolu olan tayfanın adından - "ərəfsəli" etnonimindən əmələ gəlib. 1968-ci ilin iyul ayında Ermənistanda Azərbaycan irsini erməniləşdirmək və məhv etmək məqsədilə kəndin adı dəyişdirilərək Arevis qoyulub.

Kənd 1995-ci ildən Ermənistan Respublikasının Sünik vilayətinin tərkibindədir.

XVIII əsrin ortalarından Rusiya işğalına qədər kəndin ərazisi Qarabağ xanlığının tərkibində olub.

XIX əsrin əvvəllərində Qarabağ xanlığı Rusiya imperiyasının nəzarəti altına keçib. Çar dövründə kənd Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasının tərkibində olub.

1823-cü ildə Gürcüstanda sərkərdə və baş idarəçi A.P.Yermolovun əmri ilə tərtib edilmiş "Qarabağ əyalətinin təsviri" sənədinə əsasən, kənddə azərbaycanlıların əcdadları, o cümlədən Naxçıvandan olan Əli Hümbət bəyin ailəsi yaşayıb.

Erməni mənbələrinin də istinad etdiyi çar dövrünə aid statistik məlumatlara görə, 1914-cü ilə qədər müxtəlif dövrlərdə kənddə yalnız və ya, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

Zaven Korkotyan. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1831-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 19 nəfər yaşayıb.

1886-cı il ailələr üzrə siyahılardan çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu:

1886-cı ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 148 nəfər yaşayıb.

Zaven Korkotyan. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1897-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 123 nəfər yaşayıb.

Yelizavetpol quberniyası haqqında məlumat toplusu:

1900-cü ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 123 nəfər yaşayıb.

1909-cu ilə olan Qafqaz təqvimi:

1907-ci ildə kənddə 168 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

Yelizavetpol quberniyasının 1910-cu ilə olan yaddaş kitabçası:

1908-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 173 nəfər yaşayıb.

1912-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1911-ci ildə kənddə 182 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

Yelizavetpol quberniyasının 1914-cü ilə olan yaddaş kitabına əlavə:

1912-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 288 nəfər yaşayıb.

1915-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1914-cü ildə kənddə 300 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

29 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) hökuməti İrəvan, indiki Yerevan şəhərini və bəzi ətraf əraziləri ermənilərə güzəştə gedib. Beləliklə, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının tarixən yaşadığı torpaqlarda Birinci Ermənistan Respublikası yaradılıb. Mövcudluğunun ilk aylarından Ermənistan Respublikası qonşu ölkələrə: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı imperiyasına) ərazi iddiaları irəli sürməyə başlayıb.

1918-1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasında hakimiyyətdə olan millətçi Daşnaksütyun partiyası Yelizavetpol quberniyasında, o cümlədən Zəngəzurda türk əhaliyə qarşı etnik təmizləmənin təşəbbüskarı olub. Etnik təmizləmə İrəvan quberniyasında da, eləcə də digər bölgələrdə, xüsusən də Qarabağ və Naxçıvanda həyata keçirilib.

Arxiv sənədlərinə əsasən, artıq 1917-ci ildə milli toqquşmalar nəticəsində Ərəfsə kəndi viran qalıb.

Erməni komandir Andranik Ozanyanın şəxsi köməkçisinin xatirələrinə görə, 1918-ci ilin sentyabrında onlar Ərəfsə kəndinə hücum ediblər, nəticədə əhali oranı tərk etməyə məcbur olub.

Etnik təmizləmənin nəticələri əvvəlki illərdə kəndin türk əhalisinin sayı ilə 1922-ci il Sovet Ermənistanı əhalisinin siyahıyaalınması məlumatlarını müqayisə etdikdə görünür.

Zaven Korkotyan. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1922-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 151 nəfər yaşayıb.

29 noyabr 1920-ci ildə Daşnaksütyun hökumətinin hələ də İrəvanda hakimiyyətdə qalmasına baxmayaraq, Sovet Ermənistanı elan edilib. Növbəti gün Sovet Azərbaycanının rəhbərliyi Zəngəzuru Sovet Ermənistanına vermək qərarını qəbul edib. Nəticədə keçmiş Zəngəzur qəzası bölünüb: 1921-ci ilin yayında etnik təmizləmədən sonra, əsasən, erməni əhalisinin qaldığı qərb hissəsi Ermənistan SSR-in tərkibinə daxil olub, şərq hissəsi isə Azərbaycan SSR-in tərkibində qalıb.

1930-cu ildən kənd Sisian rayonunun tərkibində olub.

Erməni mənbələrinin məlumatına görə, 1980-ci illərin sonlarına qədər müxtəlif vaxtlarda kəndin ərazisində yalnız və ya, əsasən, azərbaycanlılar yaşayıblar.

Zaven Korkotyan. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1931-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 225 nəfər yaşayıb.

Manvelyan A.P., Martirosyan G.M. 1831-1959-cu illərdə Ermənistan SSR-in yaşayış məntəqələri və əhalisi:

1959-cu ildə kənddə 478 nəfər, əsasən, azərbaycanlılar yaşayıblar.

Akopyan T.X., Məlik-Baxşyan St.T., Barseqyan O.X. Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimləri lüğəti:

1970-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 551 nəfər yaşayıb.

1979-cu ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 476 nəfər yaşayıb.

1980-ci illərin sonlarında ermənilərin Qarabağa dair ərazi iddiaları və iki respublika arasında münasibətlərin gərginləşməsi nəticəsində azərbaycanlılar tamamilə Ermənistan SSR ərazisindən qovulublar.

Azərbaycanlıların qovulmasından sonra kəndin ərazisində ermənilər yerləşdiriliblər.

2021-2024-cü illərdə "Yoxa çıxmış sivilizasiya" kitabının hazırlanması çərçivəsində Ermənistan ərazisində, o cümlədən ucqar dağlıq bölgələrdə Azərbaycan irsinin müəyyən edilməsi və sənədləşdirilməsi üçün geniş sahə işləri aparılıb. Bu işlər zamanı kənddə üzərində azərbaycanlıların adlarının qaldığı II Dünya müharibəsi qurbanlarının xatirəsinə qoyulmuş memorial aşkar edilib.

Materialın hazırlanması zamanı istifadə olunan mənbələr:

Yuxarıdakı məlumatların əsaslandırılması üçün 32 ayrıca mənbə istifadə edilib. Bunların sırasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivinin sənədləri, İrəvan əyalətinin icmal dəftəri, Riçard Hovannisyanın "The Republic of Armenia" əsəri və digər sənədlər var. Bundan əlavə, Ərəfsə ilə bağlı 17 vizual material yerləşdirilib.

Xüsusi qeyd: Bu layihənin videomaterialları eksklüziv olaraq Baku TV-də yayımlanacaq.

Bu gün Xocavənd rayonunun Hadrut qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsindən altı il ötür.

Mediaxeberleri.Az xatırladır ki, 2020-ci il oktyabrın 9-da Azərbaycan Ordusu torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi uğrunda yeni tarix yazır - bir neçə ərazimiz işğaldan azad edilir.

Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev özünün "X" səhifəsində xalqımızın torpaq itkisi kədərini azadlıq sevinci ilə əvəzləyən xəbəri verir.

Ölkə başçısı Xocavənd rayonunun Sor kəndi və Hadrut qəsəbəsinin, Tərtər rayonunun Çaylı kəndi, Cəbrayıl rayonunun Qışlaq, Qaracallı, Əfəndilər, Süleymanlı, Füzuli rayonunun Yuxarı Güzlək, Gorazıllı kəndlərinin işğaldan tam azad edildiyini açıqlayır.

Qərbi Azərbaycan tarixən yüzminlərlə azərbaycanlının yaşadığı coğrafi məkandır. Bu gün həmin ərazilərdə soydaşlarımızın izləri silinmək istənilsə də, Qərbi Azərbaycandakı qədim məskənlərimizi xatırlamaq və bu barədə məlumatlı olmaq hər birimizin borcudur.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" layihəsinin məqsədi də məhz öz yurdlarından didərgin salınmış soydaşlarımızın doğma-yurd yuvaları haqqında məlumatları gənc nəslin diqqətinə çatdırmaqdır.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" "AZfront" və Kuzari təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərən ukraynalı tarixçinin birgə layihəsidir. Layihə "Yoxa çıxmış sivilizasiya - Gözə dəyməyən fəlakət" tarixi araşdırması əsasında hazırlanıb. 2021-2024-cü illərdə aparılan çöl tədqiqatları zamanı müasir Ermənistan ərazisində vaxtilə azərbaycanlıların əcdadlarının yaşadığı 600-ə yaxın kənd üzrə foto və videomateriallar toplanıb, həmin yaşayış məntəqələrinin tarixi, əhalisi və türk mədəni-tarixi irsinin qalıqları - qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər və digər abidələr barədə məlumatlar sistemləşdirilib. Layihə çərçivəsində hər kənd haqqında Azərbaycan, rus və ingilis dillərində video, həmçinin tarixi mənbələrə əsaslanan ayrıca mətn hazırlanıb. Materiallar kənd-kənd mərhələli şəkildə təqdim ediləcək.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, layihə çərçivəsində növbəti material Qərbi Azərbaycanın Böyük Vedi kəndi haqqındadır.

Kənd bir neçə əsr ərzində Böyük Vedi adını daşıyıb. 1946-cı ilin aprelində kəndin adı Vedi olaraq dəyişdirilib. 1963-cü ildə kəndə şəhər tipli qəsəbə statusu verilib. 1995-ci ildə Vedi şəhər statusu alıb və Ermənistan Respublikasının Ararat vilayətinin tərkibinə daxil olub.

1578-1590-cı illər Osmanlı-Səfəvi müharibəsinə son qoymuş 1590-cı il Konstantinopol müqaviləsinə əsasən, müasir Ermənistan Respublikasının, demək olar ki, bütün ərazisi Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altına keçib.

1590-cı ildə Osmanlı məmurları yaşayış məntəqələri arasında Böyük Vedi kəndinin də qeyd edildiyi "İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri"ni tərtib ediblər.

1724-cü ildə Rusiya və Osmanlı imperiyaları arasında bağlanmış Konstantinopol müqaviləsinə əsasən, müasir Ermənistan Respublikasının ərazisi Rusiya tərəfindən Osmanlı imperiyasının torpaqları kimi tanınıb.

1728-ci ildə Osmanlı məmurları yaşayış məntəqələrinin adlarını göstərən "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ni tərtib ediblər, orada da bu kənd qeyd edilir. XVIII əsrin ortalarından Rusiya işğalına qədər kəndin ərazisi İrəvan xanlığının Vedibasar mahalının tərkibində olub.

1827-ci ildə Rusiya İrəvan xanlığının ərazisini işğal edib, 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi isə onun Rusiya imperiyası tərkibinə birləşdirilməsini təsbit edib. Çar Rusiyası dövründə kənd İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasının tərkibində olub.

1829-1832-ci illərdə Rusiya hakimiyyətinin tapşırığı ilə keçmiş İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının ərazilərinin kameral təsviri tərtib edilib. Sənədə salınmış məlumatlara əsasən, kənddə 1 244 nəfər yaşayıb: 799 nəfər yerli türk və İrandan köçürülmüş 400-dən çox erməni.

Erməni mənbələrinin də istinad etdiyi çar dövrünə aid statistik məlumatlara əsasən, 1915-ci ilə qədər müxtəlif dövrlərdə kənddə yalnız və ya, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

Qafqaz haqqında məlumat toplusu:

1873-cü ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 1 743 nəfər yaşayıb.

1886-cı il ailələr üzrə siyahılardan çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu:

1886-cı ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 2 110 nəfər yaşayıb.

Korkotyan Z. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1897-ci ildə kənddə 2 798 nəfər yaşayıb, onlardan 2 792 nəfəri azərbaycanlıların əcdadları olub.

1899-cu il "Zaqafqaziya diyarının beş quberniyasında torpaq mülkiyyəti və təsərrüfat üsulları haqqında statistik məlumatlar toplusu"na əsasən, kənddə torpaq mülkiyyətinə yalnız azərbaycanlıların əcdadları sahib olublar.

1909-cu ilə olan Qafqaz təqvimi:

1906-cı ildə kənddə 2 423 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

İrəvan quberniyasının 1908-ci ilə olan yaddaş kitabçası:

1908-ci ildə kənddə 2 423 nəfər yaşayıb, onlardan 2 387 nəfəri azərbaycanlıların əcdadları olub.

1912-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1911-ci ildə kənddə 2 501 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

1916-cı ilə olan Qafqaz təqvimi:

1915-ci ildə kənddə 2 464 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

29 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) hökuməti İrəvan, indiki Yerevan şəhərini və bəzi ətraf əraziləri ermənilərə güzəştə gedib. Beləliklə, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının tarixən yaşadığı torpaqlarda Birinci Ermənistan Respublikası yaradılıb. Mövcudluğunun ilk aylarından Ermənistan Respublikası qonşu ölkələrə: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı imperiyasına) ərazi iddiaları irəli sürməyə başlayıb.

1918-1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasında hakimiyyətdə olan millətçi Daşnaksütyun partiyası İrəvan quberniyasında, o cümlədən digər bölgələrdə, xüsusən də Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvanda türk əhaliyə qarşı etnik təmizləmə keçirib.

Həmin dövrdə Böyük Vedi və ətraf kəndlər daşnak diktaturasına qarşı türk müqavimət mərkəzlərindən birinə çevrilib. Erməni hökuməti dəfələrlə oraya qoşun göndərib, bu, Vedibasarda 1919-cu ilin yayında alışmış tammiqyaslı üsyana gətirib çıxarıb.

Etnik təmizləmənin nəticələri əvvəlki illərdə kəndin türk əhalisinin sayını 1922-ci il sovet Ermənistanı əhalisinin siyahıyaalınması məlumatları ilə müqayisə etdikdə görünür.

Korkotyan Z. Son yüz ildə sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1922-ci ildə kənddə 1969 nəfər yaşayıb, onlardan 1504 nəfəri azərbaycanlı olub.

1920-ci ilin sonunda Ermənistanda sovet hakimiyyəti elan edilib, 1921-ci ildə isə ölkədə kommunist rejimi qəti olaraq bərqərar olub. Böyük Vedi Vedi rayonunun inzibati mərkəzi olub. Rayon ləğv edildikdən sonra kənd müvəqqəti olaraq Artaşat rayonunun bir hissəsi olub, sonra isə yenidən bərpa edilmiş və daha sonra Ararat adlandırılmış Vedi rayonunun inzibati mərkəzinə çevrilib.

Sovet və erməni mənbələrinin məlumatına əsasən, kənddə 1980-ci illərin sonlarına qədər azərbaycanlılar yaşayıblar.

Korkotyan Z. Son yüz ildə sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1926-cı ildə kənddə 1839 nəfər yaşayıb, onlardan 1545 nəfəri azərbaycanlı olub.

1931-ci ildə kənddə 1478 nəfər yaşayıb, onlardan 1254 nəfəri azərbaycanlı olub.

Əhalinin 1939-cu il Ümumittifaq siyahıyaalınması. SSRİ-nin müttəfiq respublikalarının rayon, şəhər və iri kənd əhalisinin milli tərkibi:

1939-cu ildə kənddə 2830 nəfər yaşayıb, onlardan 2319 nəfəri azərbaycanlı olub.

1948-1953-cü illərdə sovet hakimiyyəti azərbaycanlıların Ermənistan SSR-dən Azərbaycan SSR-ə deportasiyasını həyata keçirib. Nəticədə 2000 nəfərə yaxın azərbaycanlı Böyük Vedi kəndindən Azərbaycanın müxtəlif rayonlarına deportasiya olunub.

Manvelyan A.P., Martirosyan G.M. Ermənistan SSR-in 1831-1959-cu illərdə yaşayış məntəqələri və əhalisi:

1959-cu ildə kənddə 3478 nəfər, əsasən, ermənilər yaşayıblar.

Akopyan T.X., Məlik-Baxşyan St.T., Barseqyan O.X. Ermənistanın və ətraf vilayətlərin toponimləri lüğəti:

1970-ci ildə qəsəbədə 6165 nəfər, əsasən ermənilər yaşayıblar.

1979-cu ildə qəsəbədə 7900 nəfər, əsasən ermənilər yaşayıblar.

1980-ci illərin sonlarında ermənilərin Qarabağa dair ərazi iddiaları və iki respublika arasında münasibətlərin gərginləşməsi nəticəsində azərbaycanlılar tamamilə Ermənistan SSR ərazisindən qovulublar.

1879-cu il "Qafqaz haqqında məlumat toplusu"nda kənddə fəaliyyət göstərən bir məscidin, "İrəvan quberniyasının 1902-ci ilə olan yaddaş kitabçası"nda isə artıq dörd məscidin olduğu qeyd edilir.

2021-2024-cü illərdə "Yoxa çıxmış sivilizasiya" kitabının hazırlanması çərçivəsində Ermənistan ərazisində, o cümlədən ucqar dağlıq bölgələrdə Azərbaycan irsinin müəyyən edilməsi və sənədləşdirilməsi üçün geniş sahə işləri aparılıb. Bu işlər zamanı kənddə məscidin xarabalıqları aşkar edilib.

Qərbi Azərbaycan tarixən yüzminlərlə azərbaycanlının yaşadığı coğrafi məkandır. Bu gün həmin ərazilərdə soydaşlarımızın izləri silinmək istənilsə də, Qərbi Azərbaycandakı qədim məskənlərimizi xatırlamaq və bu barədə məlumatlı olmaq hər birimizin borcudur.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" layihəsinin məqsədi də məhz öz yurdlarından didərgin salınmış soydaşlarımızın doğma-yurd yuvaları haqqında məlumatları gənc nəslin diqqətinə çatdırmaqdır.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" "AZfront" və Kuzari təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərən ukraynalı tarixçinin birgə layihəsidir. Layihə "Yoxa çıxmış sivilizasiya - Gözə dəyməyən fəlakət" tarixi araşdırması əsasında hazırlanıb. 2021-2024-cü illərdə aparılan çöl tədqiqatları zamanı müasir Ermənistan ərazisində vaxtilə azərbaycanlıların əcdadlarının yaşadığı 600-ə yaxın kənd üzrə foto və videomateriallar toplanıb, həmin yaşayış məntəqələrinin tarixi, əhalisi və türk mədəni-tarixi irsinin qalıqları - qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər və digər abidələr barədə məlumatlar sistemləşdirilib. Layihə çərçivəsində hər kənd haqqında Azərbaycan, rus və ingilis dillərində video, həmçinin tarixi mənbələrə əsaslanan ayrıca mətn hazırlanıb. Materiallar kənd-kənd mərhələli şəkildə təqdim ediləcək.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, layihə çərçivəsində növbəti material Qərbi Azərbaycanın Gölkənd kəndi haqqında olacaq.

Kənd bir neçə əsr ərzində Gölkənd adını daşıyıb. Bəzi çar mənbələrində kəndin adı Qaraqoyunlu kimi qeyd edilir. 1991-ci ilin aprelində Ermənistanda Azərbaycan irsinin erməniləşdirilməsi və məhv edilməsi siyasəti çərçivəsində kəndin adı Ayqut olaraq dəyişdirilib.

Kənd 1995-ci ildən Ermənistan Respublikasının Geğarkunik vilayətinin tərkibindədir.

Kənd haqqında qeydlərə onun Dağlıq Qaraqaya vilayətinə aid olduğunu göstərən XVI və XVIII əsrlərə aid Osmanlı mənbələrində rast gəlinir. Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə bu ərazi sonradan Kartli-Kaxetiya çarlığından asılı vəziyyətə düşmüş Şəmşəddil vilayətinin bir hissəsi olub.

1801-ci ildə I Aleksandr "Gürcü xalqına" manifestlə Kartli-Kaxetiya çarlığının ilhaqını təsdiqləyib. Gürcü monarxiyası ləğv edilib, Şərqi Gürcüstan isə Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil edilib. Çar Rusiyası dövründə kənd Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasının tərkibində olub.

Erməni mənbələrinin də istinad etdiyi çar dövrünə aid statistik məlumatlara əsasən, 1914-cü ilə qədər müxtəlif dövrlərdə kənddə yalnız və ya əsasən azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

Korkotyan Z. "Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931)"

1831-ci ildə kənddə 357 nəfər yaşayıb və onların hamısı azərbaycanlıların əcdadları olub.

1873-cü ildə kənddə 1567 nəfər yaşayıb və onların hamısı azərbaycanlıların əcdadları olub.

"1886-cı il ailələr üzrə siyahılardan çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu"

1886-cı ildə kənddə 2157 nəfər yaşayıb və onların hamısı azərbaycanlıların əcdadları olub.

Korkotyan Z. "Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931)"

1897-ci ildə kənddə 1255 nəfər yaşayıb və onların hamısı azərbaycanlıların əcdadları olub.

"Yelizavetpol quberniyasının 1910-cu ilə olan yaddaş kitabçası"

1908-ci ildə kənddə 1555 nəfər yaşayıb və onların hamısı azərbaycanlıların əcdadları olub.

"1912-ci ilə olan Qafqaz təqvimi"

1911-ci ildə kənddə 1555 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıb.

"1915-ci ilə olan Qafqaz təqvimi"

1914-cü ildə kənddə 1866 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıb.

29 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) hökuməti İrəvan şəhərini və bəzi ətraf əraziləri ermənilərə güzəştə gedib. Beləliklə, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının tarixən yaşadığı torpaqlarda Birinci Ermənistan Respublikası yaradılıb.

Mövcudluğunun ilk aylarından Ermənistan Respublikası qonşu ölkələrə - Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı imperiyasına) ərazi iddiaları irəli sürməyə başlayıb.

1918-ci ildə Ermənistan Qazax qəzasının dağlıq hissəsinə iddia irəli sürüb. Qəza ərazisinin bir hissəsinin erməni nəzarətinə keçməsinə baxmayaraq, erməni müntəzəm ordusu AXC-nin tərkibində qalan, türk əhalisinin yaşadığı kəndləri məhv etməyə davam edib.

Erməni mənbələrinə əsasən, Qaraqaya ərazisindəki bütün azərbaycanlı kəndlərinin sakinləri daşnak birləşmələrinə müqavimət göstəriblər, lakin 1920-ci ilin iyununda qovulublar. Gölkəndin əhalisi Azərbaycanın Qazax qəzasına qaçıb.

1920-ci ilin sonunda Ermənistanda sovet hakimiyyəti elan edilib, 1921-ci ildə isə ölkədə kommunist rejimi qəti olaraq bərqərar olub. Bundan sonra Qazax qəzasının əvvəllər erməni qüvvələrinin nəzarətinə keçmiş hissəsinin Ermənistan SSR-ə birləşdirilməsi təsbit edilib.

1930-cu ildən kənd Dilican, 1937-ci ildən isə Krasnoselsk rayonlarının tərkibində olub.

Erməni mənbələrinin məlumatına əsasən, kənddə 1980-ci illərin sonlarına qədər azərbaycanlılar yaşayıblar.

Korkotyan Z. "Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931)"

1922-ci ildə kənddə 1015 nəfər yaşayıb və onların hamısı azərbaycanlı olub.

1926-cı ildə kənddə 1068 nəfər yaşayıb, onlardan 1055-i azərbaycanlı olub.

1931-ci ildə kənddə 1283 nəfər yaşayıb, onlardan 1279-u azərbaycanlı olub.

1948-1953-cü illərdə sovet hakimiyyəti azərbaycanlıların Ermənistan SSR-dən Azərbaycan SSR-ə deportasiyasını həyata keçirib. Nəticədə Gölkənd əhalisinin bir hissəsi zorla Azərbaycan SSR-ə köçürülüb.

Manvelyan A. P., Martirosyan G. M. "Ermənistan SSR-in 1831-1959-cu illərdə yaşayış məntəqələri və əhalisi"

1959-cu ildə kənddə 1123 nəfər, əsasən, azərbaycanlılar yaşayıb.

Akopyan T. X., Məlik-Baxşyan St. T., Barseqyan O. X. "Ermənistanın və ətraf vilayətlərin toponimləri lüğəti"

1979-cu ildə kənddə 2022 nəfər yaşayıb.

1991-ci ildə kənddə 78 nəfər yaşayıb.

1980-ci illərin sonlarında ermənilərin Qarabağa dair ərazi iddiaları və iki respublika arasında münasibətlərin gərginləşməsi nəticəsində azərbaycanlılar Ermənistan SSR ərazisindən tamamilə qovulublar.

2021-2024-cü illərdə "Yoxa çıxmış sivilizasiya" kitabının hazırlanması çərçivəsində Ermənistan ərazisində, o cümlədən ucqar dağlıq bölgələrdə Azərbaycan irsinin müəyyən edilməsi və sənədləşdirilməsi üçün geniş sahə işləri aparılıb.

Bu işlər zamanı kənddə bir hissəsi salamat qalan onlarla məzar daşının olduğu iki azərbaycanlı qəbiristanlığı aşkar edilib. Salamat qalmış bəzi məzar daşlarında ərəb dilində yazılar var.

Materialın hazırlanması zamanı istifadə olunan mənbələr

Yuxarıdakı məlumatların əsaslandırılması üçün 30 ayrıca mənbədən istifadə edilib. Bunların sırasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivinin sənədləri, "Böyük Sovet Ensiklopediyası", Riçard Hovannisyanın "The Republic of Armenia" əsəri və digər sənədlər var.

Bundan əlavə, Gölkəndlə bağlı 79 vizual material yerləşdirilib.

Xüsusi qeyd: Layihənin videomaterialları eksklüziv olaraq Baku TV-də yayımlanacaq.

Tanınmış şərqşünas alim Nəriman Qasımoğlu bir müdət əvvəl maraqlı tarixi bir sənəd paylaşıb.

Azpost.info bildirir ki, bu sənəd 1969-cu il aprelin 1-də Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası partiya komitəsinin keçirdiyi qapalı yığıncağının 5 nömrəli protokolundan çıxarışdır.

Protokol görkəmli alim, Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Ziya Bünyadovun və tarix elmləri doktoru Mahmud İsmayılovun cəzalandırılması haqqındadır.

Hər iki alim Azərbaycanın Rusiyaya birləşdirilməsinin 150 illiyinin bayram edilməsinə qarşı etirazlarına görə tənqid edilir.

Protokolda deyilir ki, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Elmi Şurasında professor Suleyman Əliyarovun “Zaqafqaziyanın və Orta Asiyanın Rusiyaya birləşdirilməsinin tarixşünaslığı haqqında” məruzəsi ətrafında çıxış edən Ziya Bünyadov Azərbaycanın Rusiyaya birləşdirilməsinin müsbət məqamlarını rədd edib. O, bununla bağlı Rusiyaya birləşmənin 150 illiyinin bayram edilməsinin əleyhinə çıxış edib. Respublika rəhbərliyinin və bu bayramla bağlı Bakıya səfər etmiş SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin sədri Podqornının ünvanına yolverilməz ifadələr işlədib. M. İsmayılov da buna qarşı çıxıb və bu birləşdirilmənin bayram kimi qeyd olunmasına etiraz edib.

İclasda çıxış edənlər bununla bağlı Z.Bünyadova və MM.İsmayılova etirazını bildiriblər. Protokolu AMEA-nın partiya təşkilatının katibi Mədətov imzalayıb.

AzPost.az

Bu gün millət vəkili Qənirə Paşayevanın vəfatının ildönümüdür.

Mediaxeberleri.Az xatırladır ki, Qənirə Paşayeva 1975-ci ildə Tovuz rayonunun Düz Qırıqlı kəndində anadan olub. O, orta məktəbi bitirərək 1991-1998-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin Pediatriya fakültəsində oxuyub, daha sonralar Bakı Dövlət Universitetində beynəlxalq hüquq ixtisası üzrə təhsil alıb. 2010-cu ildə isə dissertasiya müdafiə edərək siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb.

1998-ci ildə hələ tələbə ikən jurnalistika sahəsində fəaliyyətə başlayıb, "ANS" televiziyasında müxbir kimi çalışıb, sonra isə baş redaktor vəzifəsinə qədər yüksəlib.

Q.Paşayeva dörd çağırış Milli Məclisin deputatı olub. O, Mədəniyyət Komitəsinin sədri kimi türk dünyası ölkələri ilə mədəni əlaqələrin inkişafına, Qarabağ həqiqətlərinin yayılmasına mühüm töhfə verib.

Bundan başqa, Qənirə Paşayeva Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, erməni soyqırımı, Qarabağ və digər mühüm mövzuları əhatə edən 10-dan çox elmi və publisistik əsərin, çoxsaylı məqalələrin və filmlərin müəllifi olub.

2023-cü ildə səhhətində yaranan problemlə əlaqədar Mərkəzi Klinik Xəstəxanaya yerləşdirilməsinə baxmayaraq, onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Qənirə Paşayeva sentyabrın 28-də 48 yaşında dünyasını dəyişib və İkinci Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılıb.

Qərbi Azərbaycan tarixən yüzminlərlə azərbaycanlının yaşadığı coğrafi məkandır. Bu gün həmin ərazilərdə soydaşlarımızın izləri silinmək istənilsə də, Qərbi Azərbaycandakı qədim məskənlərimizi xatırlamaq və bu barədə məlumatlı olmaq hər birimizin borcudur.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" layihəsinin məqsədi də məhz öz yurdlarından didərgin salınmış soydaşlarımızın doğma-yurd yuvaları haqqında məlumatları gənc nəslin diqqətinə çatdırmaqdır.

"Qərbi Azərbaycanın yaddaş məkanları" "AZfront" və Kuzari təxəllüsü ilə fəaliyyət göstərən ukraynalı tarixçinin birgə layihəsidir. Layihə "Yoxa çıxmış sivilizasiya - Gözə dəyməyən fəlakət" tarixi araşdırması əsasında hazırlanıb. 2021-2024-cü illərdə aparılan çöl tədqiqatları zamanı müasir Ermənistan ərazisində vaxtilə azərbaycanlıların əcdadlarının yaşadığı 600-ə yaxın kənd üzrə foto və videomateriallar toplanıb, həmin yaşayış məntəqələrinin tarixi, əhalisi və türk mədəni-tarixi irsinin qalıqları - qəbiristanlıqlar, pirlər, məscidlər və digər abidələr barədə məlumatlar sistemləşdirilib. Layihə çərçivəsində hər kənd haqqında Azərbaycan, rus və ingilis dillərində video, həmçinin tarixi mənbələrə əsaslanan ayrıca mətn hazırlanıb. Materiallar kənd-kənd mərhələli şəkildə təqdim ediləcək.

Medıaxeberlerı.Az xəbər verir ki, layihə çərçivəsində növbəti material Qərbi Azərbaycanın Əbilkənd bölgəsi haqqında olacaq.

Rusiya imperiyası mənbələrində kənd Əbilkənd adı ilə qeyd olunub. 1946-cı ilin aprelində kənd Bulaxlı, 1960-cı illərin əvvəllərində isə Kalinin qəsəbəsi adlandırılıb. 1991-ci ilin aprelində Ermənistanda Azərbaycan irsini erməniləşdirmək və məhv etmək siyasəti çərçivəsində kəndin adı Noramarq olaraq dəyişdirilib. Kənd 1995-ci ildən Ermənistan Respublikasının Ararat vilayətinin tərkibindədir.

XVIII əsrin ortalarından Rusiya işğalına qədər kəndin ərazisi İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalının tərkibində olub. 1827-ci ildə Rusiya İrəvan xanlığının ərazisini işğal edib, 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi isə onun Rusiya imperiyası tərkibinə birləşdirilməsini təsbit edib. Çar Rusiyası dövründə kənd İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasının tərkibində olub.

1829-1832-ci illərdə Rusiya hakimiyyətinin tapşırığı ilə keçmiş İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının ərazilərinin kameral təsviri tərtib edilib. Sənədə salınmış məlumatlara əsasən, Əbilkənd kəndində hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 85 nəfər yaşayıb.

Erməni mənbələrinin də istinad etdiyi çar dövrünə aid statistik məlumatlara əsasən, 1914-cü ilə qədər müxtəlif dövrlərdə kənddə yalnız və ya əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

Qafqaz haqqında məlumat toplusu:

1873-cü ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 183 nəfər yaşayıb.

1886-cı il ailələr üzrə siyahılardan çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu:

1886-cı ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 222 nəfər yaşayıb.

Korkotyan Z. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1897-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 234 nəfər yaşayıb.

1909-cu ilə olan Qafqaz təqvimi:

1906-cı ildə kənddə 256 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

İrəvan quberniyasının 1908-ci ilə olan yaddaş kitabçası:

1908-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlıların əcdadları olmaqla 256 nəfər yaşayıb.

1912-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1911-ci ildə kənddə 272 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

1915-ci ilə olan Qafqaz təqvimi:

1914-cü ildə kənddə 376 nəfər, əsasən, azərbaycanlıların əcdadları yaşayıblar.

29 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) hökuməti İrəvan, indiki Yerevan şəhərini və bəzi ətraf əraziləri ermənilərə güzəştə gedib. Beləliklə, müasir azərbaycanlıların əcdadlarının tarixən yaşadığı torpaqlarda Birinci Ermənistan Respublikası yaradılıb. Mövcudluğunun ilk aylarından Ermənistan Respublikası qonşu ölkələrə: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə (o dövrdə Osmanlı imperiyasına) ərazi iddiaları irəli sürməyə başlayıb.

1918-1920-ci illərdə Ermənistan Respublikasında hakimiyyətdə olan millətçi Daşnaksütyun partiyası İrəvan quberniyasında, o cümlədən digər bölgələrdə, xüsusən də Zəngəzur, Qarabağ və Naxçıvanda türk əhaliyə qarşı etnik təmizləmə keçirib.

20 oktyabr 1919-cu ildə Əbilkənd kəndinin sakinləri AXC hökumətinə daşnakların müsəlman əhaliyə divan tutmaları haqda məlumat verdikləri məktubla müraciət edərək, onları öz himayələrinə qəbul etmələrini və təbəəlik vermələrini xahiş ediblər.

Etnik təmizləmənin nəticələri kəndin dağıdıldığını göstərən 1922-ci il Sovet Ermənistanı əhalisinin siyahıyaalınması məlumatlarında öz əksini tapıb.

1920-ci ilin sonunda Ermənistanda sovet hakimiyyəti elan edilib, 1921-ci ildə isə ölkədə kommunist rejimi qəti olaraq bərqərar olub. Bundan sonra azərbaycanlı əhali kəndə qayıtmağa başlayıb.

Kənd müxtəlif vaxtlarda Kəmərli və Zəngibasar (sonradan müvafiq olaraq Artaşat və Masis) rayonlarının tərkiblərinə daxil olub.

Sovet dövründə ləğv edilmiş Reyhanlı, Seyidkənd və Qulucan azərbaycanlı kəndlərinin əraziləri Əbilkəndin tərkibinə daxil olub.

Erməni mənbələrinin məlumatına əsasən, kənddə 1980-ci illərin sonlarına qədər azərbaycanlılar yaşayıblar.

Korkotyan Z. Son yüz ildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831-1931):

1926-cı ildə kənddə 40 nəfər yaşayıb, onlardan 36 nəfəri azərbaycanlı olub.

1931-ci ildə kənddə hamısı azərbaycanlı olmaqla 75 nəfər yaşayıb.

1948-1953-cü illərdə sovet hakimiyyəti azərbaycanlıların Ermənistan SSR-dən Azərbaycan SSR-ə deportasiyasını həyata keçirib. Nəticədə Əbilkənd kəndi sakinlərinin bir hissəsi zorla Azərbaycan ərazisinə köçürülüb.

Manvelyan A.P., Martirosyan G.M. Ermənistan SSR-in 1831-1959-cu illərdə yaşayış məntəqələri və əhalisi:

1959-cu ildə kənddə 413 nəfər, əsasən, azərbaycanlılar yaşayıblar.

Akopyan T.X., Məlik-Baxşyan S.T., Barseqyan O.X. Ermənistanın və ətraf vilayətlərin toponimləri lüğəti:

1970-ci ildə qəsəbədə 741 nəfər yaşayıb.

1979-cu ildə qəsəbədə 1690 nəfər yaşayıb.

Sovet dövründə xaricdən ermənilərin Ermənistana mütəşəkkil köçürülməsi həyata keçirilib. Bunu kəndin keçmiş sakinləri də təsdiqləyirlər.

1965-ci ildə Əbilkənd kəndində anadan olmuş və 1988-ci ilin noyabr ayına qədər orada yaşamış Sulduz Xəlilov xatırlayır: "Masisdə əhalinin 38%-i erməni, qalanları azərbaycanlı idi. O vaxt bizə deyirdilər ki, qanunla katib azərbaycanlı olmalıdır. Sonra Livandan, başqa haradansa erməniləri topladılar və Masisə gətirdilər… 1982-1983-cü illərdə, onlar əksəriyyət təşkil etsinlər deyə".

1980-ci illərin sonlarında ermənilərin Qarabağa dair ərazi iddiaları və iki respublika arasında münasibətlərin gərginləşməsi nəticəsində azərbaycanlılar tamamilə Ermənistan SSR ərazisindən qovulublar.

Sulduz Xəlilov: "Beləliklə, 1988-ci ildə hamımız qovulduq… Onlar açıq şəkildə bizə "çıxın" deyirdilər. Son iki ayda [sentyabr-oktyabr 1988] kəndə gecələr basqınlar edirdilər. Bizə görə konkret olaraq heç kim məsuliyyət daşımırdı. Qoşunlar ya buraxıldı, ya da başqa bir şey, amma vəziyyət silahlı basqınlara qədər gəlib çatırdı".

2021-2024-cü illərdə "Yoxa çıxmış sivilizasiya" kitabının hazırlanması çərçivəsində Ermənistan ərazisində, o cümlədən ucqar dağlıq bölgələrdə Azərbaycan irsinin müəyyən edilməsi və sənədləşdirilməsi üçün geniş sahə işləri aparılıb. Bu işlər zamanı Əbilkənd kəndində onlarla dağıdılmış qəbirüstü abidələrin qaldığı azərbaycanlı qəbiristanlığı aşkar edilib.

Materialın hazırlanması zamanı istifadə olunan mənbələr:

Yuxarıdakı məlumatların əsaslandırılması üçün 30 ayrıca mənbə istifadə edilib. Bunların sırasında Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivinin sənədləri, Böyük Sovet Ensiklopediyası, "The Scotsman", Richard Hovannisyanın "The Republic of Armenia" əsəri və digər sənədlər var. Bundan əlavə, Əbilkəndlə bağlı 93 vizual material yerləşdirilib.

Xüsusi qeyd: Bu layihənin videomaterialları eksklüziv olaraq Baku TV-də yayımlanacaq.

Hazırladı:

Şükufə Süleymanlı

"Əsrin müqaviləsi"nin imzalanmasından 32 il ötür.

Mediaxeberleri.Az xatırladır ki, sentyabrın 20-si Azərbaycanda Xəzərin milli sektorunda yerləşən "Azəri-Çıraq-Dərinsulu Günəşli" (AÇG) yataqlar blokunun işlənməsi üzrə Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişinin ("Əsrin müqaviləsi") ildönümü və neft-qaz sahəsində çalışan işçilərin peşə bayramı - Neftçilər Günü kimi qeyd olunur.

Bu günün peşə bayramı kimi qeyd edilməsi Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin 16 avqust 2001-ci il tarixli fərmanı ilə rəsmiləşdirilib.

Məhz həmin günün bu sektorda çalışanların peşə bayramı kimi qeyd edilməsi isə 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda AÇG-nin birgə işlənməsi və hasil olunan neftin pay şəklində bölüşdürülməsi haqqında Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ilə altı ölkədən olan 11 xarici neft şirkəti arasında müqavilənin imzalanması ilə bağlıdır.

İlkin olaraq 30 il müddətinə imzalanmış AÇG sazişi 12 dekabr 1994-cü il tarixində Milli Məclis tərəfindən qəbul olunub və 14 dekabr 1994-cü il tarixində qüvvəyə minib. Bu saziş keçmiş Sovet İttifaqının hər hansı bir ölkəsinə Qərb transmilli şirkətləri tərəfindən qoyulmuş ilk böyük investisiya olub və "Əsrin müqaviləsi" kimi tanınır.

Saziş ratifikasiya olunduqdan sonra SOCAR və Azərbaycan hökuməti ilə əməkdaşlıq edən xarici səhmdarlar adından həyata keçirmək üçün Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (ABƏŞ) yaradılıb. İlkin olaraq ABƏŞ altı ölkəni, yəni Böyük Britaniya, ABŞ, Rusiya, Norveç, Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanını təmsil edən 11 iri xarici neft şirkəti (bp, "Amoco", "Unocal", "LUKoil", "Statoil", "Exxon", TPAO, "Pennzoil", "McDermott", "Ramco" və "Delta Nimir") tərəfindən təşkil olunmuşdu.

1999-cu ilin iyun ayından etibarən bp ABƏŞ üzrə operatorluq funksiyasını üzərinə götürüb.

AÇG neft yatağı Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda, Bakıdan təxminən 100 km şərqdə yerləşir. AÇG meqastrukturu Xəzər dənizinin altında 2 000-3 500 m dərinlikdə yerləşən Balaxanı VIII və X, həmçinin, yuxarı və aşağı Fasilə lay dəstələrini əhatə edir.

Yatağın işlənməsi bir neçə mərhələdə həyata keçirilib: "Çıraq" yatağından hasilat İlkin Neft Layihəsi (İNL) çərçivəsində 1997-ci ildən başlanıb. Bunun ardınca "Azəri" layihəsi "Mərhələ 1" - "Mərkəzi Azəri"dən hasilat 2005-ci ilin əvvəlində başlanıb. Sonrakı, ikinci faza "Qərbi Azəri" və "Şərqi Azəri" platformalarını əhatə edib. Orada hasilat müvafiq olaraq 2005-ci ilin dekabrında və 2006-cı ilin axırlarında başlanılıb. AÇG yatağının işlənməsinin növbəti, üçüncü fazası çərçivəsində "Dərinsulu Günəşli" platformasından hasilat 2008-ci ilin aprelində başlanıb. Həmin fazalardan sonra "Qərbi Çıraq" platformasını əhatə edən Çıraq Neft Layihəsi davam edib. Həmin platformadan ilk neft 28 yanvar 2014-cü il tarixində əldə olunub. AÇG yatağının işlənməsi ilə əlaqədar ən sonuncu layihə "Mərkəzi-Şərqi Azəri" layihəsidir. Bu layihəyə 2019-cu ildə sanksiya verilib.

AÇG yatağının işlənməsinin uğurunu nəzərə alaraq, Azərbaycan hökuməti və AÇG tərəfdaşları düzəliş edilmiş və yenidən təsdiq edilmiş sazişi 14 sentyabr 2017-ci il tarixində imzalayaraq AÇG sazişinin müddətini əsrin ortalarına qədər uzadıblar.

Yeni saziş hökumətə və investorlara AÇG-nin Azərbaycan və şirkətlər üçün iqtisadi səmərəliliyini növbəti 30 il ərzində maksimum dərəcədə artırmağa və bu dünyasəviyyəli yatağa 40 milyard ABŞ dollarından çox kapital qoymağa imkan verir.

"Ermənilər nə qədər çalışsalar da, tarixin saxtalaşdırılması üçün nə qədər səylər göstərsələr də, Qafqaz Albaniyası Azərbaycanın tarixi irsidir".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu fikirləri Oxu.Az-a açıqlamasında millət vəkili, Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin üzvü Ceyhun Məmmədov deyib.

O bildirib ki, Azərbaycan tarixində özünəməxsus yeri olan dövlətlərdən biri də Qafqaz Albaniyasıdır:

"Kimin nə iddia etməsindən asılı olmayaraq, bu dövlət azərbaycanlıların olub və bizin ərazimizdə qurulub. Sözügedən dövlətin iki paytaxtı da olub - Qəbələ və Bərdə şəhərləri. Qeyd etmək lazımdır ki, bu gün Azərbaycanda çoxlu Qafqaz abidələri də var. Bunlar Azərbaycan tarixinin ayrılmaz parçasıdır. Qafqaz Albaniyasının Azərbaycan tarixində özünəməxsus xüsusi yeri və çəkisi var. Yəni bu, birmənalı olaraq qəbul edilən, vurğulanan və haqqında bəhs edilən məsələdir. Zaman-zaman ermənilər müxtəlif tarixi abidələrə sahib çıxmağa, saxtalaşdırma ilə məşğul olmağa çalışıblar, amma istəklərinə nail ola bilməyiblər. Təəssüf ki, sözügedən proses zaman-zaman ermənilər tərəfindən həyata keçirilir. Rəsmi Bakı dəfələrlə bu məsələyə kəskin reaksiyasını verib, ancaq ermənilər təxribata cəhd göstərirlər. Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, Alban yeparxiyası təəssüf ki, zaman-zaman çar Rusiyasının da təzyiqlərinə məruz qalıb".

C.Məmmədov xatırladıb ki, ötən əsrlərdə yeparxiyanın ləğvi məqsədilə müxtəlif qərarlar qəbul edilib:

"Burada da biz yenə Ermənistanın rolunu xüsusi qeyd etməliyik. Nəhayət, 1836-cı ildə ermənilər öz məqsədinə nail oldular. Sinodun qərarı ilə yeparxiya ləğv edildi. Ləğv olunduqdan sonra ona aid olan bütün abidələr erməni kilsəsinə verildi. Bu məsələdə ermənilərin rolu çox böyük olub. O dövrdən başlayaraq ermənilər bu saxtalaşdırmanı həyata keçirməyə başladılar və sözügedən istiqamətdə müxtəlif addımları atdıqlarını şahidi olduq. Hesab edirəm ki, bu saxtalaşdırmanın heç bir rolu və təsiri olmayıb, gələcəkdə də olmayacaq. Onu da əlavə etməliyik ki, ölkələr arasında sülh prosesi gedir, müxtəlif addımlar atılır, bu mənada da ermənilər saxtalaşdırmaya son qoymalı və bu təbliğatı dayandırmalıdırlar".