Zahid ORUC, millət vəkili

Cənubi Qafqaz regionu son illərdə fundamental geosiyasi transformasiya mərhələsinə daxil olub. Xüsusilə, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra yaranan yeni reallıqlar region dövlətlərinin xarici siyasət kursunu, iqtisadi prioritetlərini və təhlükəsizlik arxitekturasını köklü şəkildə dəyişib.

Yeni geosiyasi dinamika və dəyişikliklər fonunda Gürcüstanın siyasəti, eləcə də Azərbaycan–Gürcüstan münasibətlərinin gələcəyi xüsusi diqqət tələb edir. Çünki Cənubi Qafqaz həmişə tektonik areallardan biridir. Məhz ona görə də Azərbaycan lideri, “qlobal layları tərpətdik”, deyir. Faktiki olaraq, İkinci Qarabağ müharibəsi yeni dünya nizamının baş siqnalıdır.

İlk növbədə, yaxın tarixə nəzər yetirilsə, aydın görünür ki, Gürcüstan son illər xarici siyasətində kəskin dönüş edərək, Mixeil Saakaşvili hakimiyyəti zamanı Qərbə tam inteqrasiya və himayə xəttindən müəyyən mənada uzaqlaşıb. Əvəzində, rəsmi Bakının xəttini təkrarlayan daha balanslı və praqmatik siyasət yürütməyə başlayıb: Gürcüstan həm Qərblə, həm Rusiya ilə, həm də region ölkələri ilə münasibətlərini daha çevik şəkildə tənzimləməyə çalışır.

Son illərdə Gürcüstanda davamlı etiraz aksiyaları, küçə qarşıdurmaları və siyasi gərginliklər hakimiyyəti ciddi sınaq qarşısında qoysa da, nəticə etibarilə, ölkədə sabitlik əldə olunub. Xüsusilə, “xarici agentlər haqqında qanun” kimi tanınan tənzimləyici addımlar Gürcüstanın daxili siyasətinə kənar təsirləri məhdudlaşdırıb. Eyni zamanda, Avropa strukturlarının uzun illər ərzində Gürcüstanın daxili siyasi kursuna təsir imkanları zəifləyib.

Hazırda Gürcüstan Ermənistan-Azərbaycan sülh gündəliyindən maksimum fayda əldə etməyə çalışan ölkələrdən biridir və bunu üç əsas istiqamətdə həyata keçirməyə çalışır:

Birincisi, Bakı ilə İrəvan arasında kommunikasiyaların tam bərpa olunmaması fonunda Gürcüstan ehtiyatlı tranzit və ötürücü rolunu qoruyur. Bu ona regionda müəyyən iqtisadi və siyasi üstünlüklər qazandırır. Lakin Tbilisi Zəngəzur istiqamətində açılması planlaşdırılan yeni nəqliyyat qovşaqlarının perspektivlərini də diqqətlə hesablayır. Xüsusilə “Trump yolu” kimi tanınan alternativ marşrutların gündəmə gəlməsi Gürcüstanın əvvəlki “yeganə tranzit qapısı” statusunu itirməsi ilə bağlı müəyyən narahatlıqlar yaradır.

İkincisi, Gürcüstan artıq “Orta dəhliz”də Azərbaycanın aparıcı rolunu tam şəkildə qəbul edir. Bakı yalnız enerji ixrac edən ölkə deyil, eyni zamanda,Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas logistika mərkəzlərindən birinə çevrilib. Reallıq Gürcüstanı Azərbaycanla daha sıx əməkdaşlığa vadar edir.

Üçüncüsü, Gürcüstan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü hərbi yolla bərpa etməsi fonunda Rusiya ilə münasibətlərində müəyyən güzəştlər əldə etməyə çalışsa da, istədiyi nəticəni qazana bilmədi. Nəticədə, yenidən Qərblə münasibətlərin normallaşdırılması xəttinə qayıtmaq məcburiyyətində qaldı, çoxvektorlu siyasət yürütməkdə davam etdi.

Nəhayət, Gürcüstan Türkiyə-Azərbaycan xəttində uzlaşdırıcı və körpü rolunu oynayaraq, maksimum təhlükəsizlik və iqtisadi dividendlər əldə edir. Tbilisi üçün Bakı ilə strateji tərəfdaşlıq alternativsiz olaraq qalır.

Məhz belə mürəkkəb və çoxşaxəli geosiyasi şəraitdə Prezident İlham Əliyevin 6 aprel 2026-cı il tarixində Gürcüstana dövlət səfəri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bakı Qələbədən sonra qurmağa çalışdığı yeni geosiyasi arxitekturaya uyğun olaraq, Tblisi ilə təkcə ikitərəfli münasibətlərin inkişafı deyil, həm də regionda yeni geosiyasi konfiqurasiyanın formalaşdırılması üçün strateji addımlar atır.

Səfər göstərdi ki, Azərbaycan regionda yalnız iqtisadi deyil, daha çox siyasi və təhlükəsizlik baxımından əsas təşəbbüskar qüvvədir. İşğal dövrünün arxada qalması Bakını dominant rola sahib edib. İlham Əliyevin yürüdüyü siyasət Cənubi Qafqazda çoxəsrlik qarşıdurmadan hamının qazanacağı əməkdaşlığa keçidi təmin edən siyasətdir.

Xüsusilə, hazırkı qlobal gərginlikdə-Yaxın Şərqdə artan qarşıdurmalar, böyük güclər arasında rəqabət və enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı risqlər fonunda Azərbaycan sabitlik ixracatçısına çevrilib. Ölkəmiz heç vaxt öz ərazisini böyük güclərin toqquşma meydanına çevirməyib, hərbi bazaların olmadığı tək ölkədir, hərbi bloklara qoşulmayıb və forpost deyil, əksinə, dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi çıxış edir.

Nəticə etibarilə, İlham Əliyevin Gürcüstana səfəri yeni mərhələnin başlanğıcıdır: regional inteqrasiyanın dərinləşməsi, alternativ nəqliyyat xətlərinin inkişafı və Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün təmin olunması ilə xarakterizə olunur. Azərbaycan artıq təkcə regionun deyil, daha geniş geosiyasi məkanın gələcəyini müəyyən edən əsas aktorlardan biridir.

Mediada zaman-zaman hakim “Gürcü Arzusu” hökümətinin tranzit və logistika sahəsində ölkəmizə müəyyən çətinliklər yaratdığı ilə bağlı iddialar səslənir. Məsələyə daha geniş geosiyasi və iqtisadi kontekstdən yanaşmaq lazımdır. Reallıqda Gürcüstan artıq Azərbaycanın yalnız bir istiqamətdən-Tbilisi üzərindən keçən strateji layihələrdən asılılığı dövrünün başa çatdığını yaxşı anlayır. Zəfərimiz təkcə ərazi bütövlüyünə və siyasi suverenliyin tamlığına səbəb olmayıb, həm də geosiyasi təsir dairəmizi genişləndirib. Nəticədə, regionda yeni nəqliyyat-logistika konfiqurasiyaları formalaşır və obyektiv proses qarşısıalınmazdır.

Eyni zamanda, Gürcüstanın xarici güclərin geosiyasi oyunlarını tam miqyasda həyata keçirəcək resurslara malik olmadığı da aydındır. Azərbaycanla əməkdaşlıq onun üçün alternativsiz strateji xətt olaraq qalır.

Prezident İlham Əliyev Cənubi Qafqazda yeni siyasi və iqtisadi arxitekturanın əsas memarı kimi çıxış edir. Onun siyasəti region xalqlarını tarixi qarşıdurma mərhələsindən çıxararaq, əməkdaşlıq və rifah modelinə yönəltməyə hesablanıb. Mövcud yanaşma təkcə milli maraqlara deyil, bütövlükdə regionun sabitliyinə xidmət edir. Tarixi mənada Ənvər Sədatın regionda sülhə nail olmaq üçün o dövrdə İsrail və ərəb ölkələri arasında uzun on illiklərin düşmənçiliyini durudurmasına bənzər siyasətə regionun əlahiddə ehtiyacı var. Həmin tarixi xətt Kemp-Devid razılaşmalarına gətirib çıxarmışdı və Qafqazlarda daha çətin missiyanı Əliyevin barış kursu gerçəkləşdirir.

Bəzi yanaşmalarda Gürcüstanın Zəngəzur istiqamətində açılan yeni kommunikasiyalara dolayısı ilə təsir göstərmək niyyəti qeyd olunsa da, praktiki baxımdan bunun reallaşdırılması üçün yetərli imkanlarının olmadığı mütləqdir. Əksinə, Azərbaycan rəhbərliyi Gürcüstanı öz strateji planlarının ayrılmaz hissəsinə çevirməyi bacarıb və regionda xaotik geosiyasi ssenarilərin qarşısını alır.

Təsadüfi deyil ki, Aleksey Overçuk “Gülüstan müqaviləsi sonrası formalaşn qüvvələr balansının dəyişdiyi”ni vurğuladı. Azərbaycanın Qələbəsi regionun tarixi-siyasi dinamikasını-trayektoriyasını dəyişdirərək milli dövlətçilik tariximizdə ilk dəfə, beynəlxalq masalarda taleyimizin özümüz tərəfindən həllinə hüdudsuz imkanlar açdı, “erməni məsələsi”nin dinc şəkildə, Xankəndini könüllü və İrəvanda hakimiyyət uğrunda mübarizəyə alət edilmələri səbəbilə tərk etmələri ilə beynəlxalq sanksiyalar, hüquqi cəzalar doğurmayan bir şəkildə coğrafiyamızdan kənara çıxmasına yol açdı, yeni güc mərkəzlərinin və əməkdaşlıq platformalarının yaranmasına vəsilə oldu.

Digər mühüm məqam, beynəlxalq müstəvidə Qələbənin legitimliyinin getdikcə daha geniş şəkildə qəbul olunmasıdır. Xüsusilə, 8 avqust Vaşinqton Zirvəsində əldə olunan razılaşmalar çərçivəsində regionda yeni kommunikasiya xətlərinin açılması istiqamətində əldə olunan anlaşmalar, son 9 ayda onların icrasına xidmət edən Vensin və digər yüksək çinli amerikalı rəsmilərin regiona səfərləri “Trump Yolu”nun gerçəkləşəcəyinə təminat verməklə, Azərbaycanın strateji mövqeyini daha da gücləndirir. Layihə 8 noyabr Zəfərin baş məqsədlərindən biri olmaqla təkcə nəqliyyat dəhlizi deyil, eyni zamanda, geoiqtisadi və geosiyasi təsir alətidir.

“Trump Yolu” Azərbaycanın coğrafi mövqeyini keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxarır. Ölkəmiz Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində əsas tranzit qovşaqlardan birinə çevrilir. Xüsusilə, qlobal ticarət və təchizat zəncirlərinin risk altına düşdüyü mövcud şəraitdə alternativ marşrutların əhəmiyyəti kəskin şəkildə artır. Azərbaycan yalnız enerji ixracatçısı deyil, həm də çoxşaxəli logistika və ticarət platforması kimi çıxış edir.

Eyni zamanda, transmilli layihələr iqtisadi diversifikasiyanı gücləndirir. Yükdaşımaların şaxələndirilməsi ölkənin gəlirlərinin yalnız enerji resurslarından asılılığını azaldır və uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığı təmin edir. Milli təhlükəsizlik baxımından alternativ yollar mühüm amildir.

“Trump Yolu” yalnız regional deyil, qlobal enerji və ticarət təhlükəsizliyi baxımından da əvəzsiz marşrut kimi çıxış edə bilər. Müəyyən mənada, Azərbaycan liderinin Zəngəzur layihəsi ənənəvi enerji və ticarət axınlarının cəmləşdiyi Hörmüz boğazının alternativi kimi çıxış edə bilər. Bəli, söhbət gündəlik milyonlarla barrel neft daşımalarının tam əvəzlənməsindən getmir, lakin logistik təhlükəsizlik, marşrutların şaxələndirilməsi və qitələrarası ticarətin dayanıqlılığı baxımından, layihə strateji əhəmiyyət daşıyır. Cənubi Qafqazı işğal səbəbilə inkişafdan geri qalan məkan olduğunu vurğulayan Əliyev ona görə Bakı-Tblisi-Ceyhandan az əhəmiyyətli olmayan Zəngəzur Sülh yolu ideyasını gerçəkləşdirməyi təklif edir.

Beləliklə bir daha Prezidentin dövlət səfərinə qayıtsaq, Azərbaycan-Gürcüstan münasibətlərinin tarixi əsaslarının da kifayət qədər möhkəm olduğunu qeyd etmək olar. Xüsusilə, 2008-ci il Rusiya–Gürcüstan müharibəsi zamanı Azərbaycanın liderinin cəsarətli və əsil qafqazlı kişilərə məxsus comarəd davranışları, Avropadan gələn 5 Prezidenti Gəncə üzərində Tbilisiyə göstərdiyi dəstək və həyata keçirdiyi siyasət gürcülər tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Bu amil iki xalq arasında qarşılıqlı etimadı gücləndirən mühüm faktor kimi qalır.

Nəticə etibarilə, mövcud çağırışlara baxmayaraq, Azərbaycan–Gürcüstan iqtisadi əməkdaşlığı strateji xarakter daşımaqda davam edəcək. Yeni logistika marşrutlarının yaranması münasibətləri zəiflətmir, əksinə daha şaxəli və dayanıqlı əməkdaşlıq modelinə keçidi təmin edir. Bu isə bütövlükdə regionda sabitliyin və iqtisadi inkişafın əsas təminatlarından biridir.

Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri, Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyev Gəncə şəhərinin Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən ilk raket hücumuna məruz qalmasının dördüncü ildönümü ilə bağlı paylaşım edib:

"4 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycanın Gəncə şəhəri və onun mülki əhalisi Ermənistan tərəfindən atılan Skad ballistik raketləri ilə vuruldu. Bu, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Avropada ballistik raketlərin ilk istifadəsi idi. Məqsəd geniş miqyasda mülki tələfata səbəb olmaq və dəhşət yaratmaq idi".