Dodaqların kənarlarında yaranan çatlar (anqulyar xeylit) orqanizmdəki bəzi problemlərdən xəbər verə bilər. Bu halın ən geniş yayılmış səbəblərindən biri dərinin və selikli qişaların bərpa olunma qabiliyyətini zəiflədən müəyyən vitamin və mineralların çatışmazlığıdır.

Bu barədə Gazeta.ru-ya həkim-terapevt Dmitri Bessudnov məlumat verib.

"B qrupu vitaminlərinin, xüsusilə B2, B6, B9 və B12 vitaminlərinin çatışmazlığı buna səbəb ola bilər. Riboflavin (B2 vitamini) çatışmazlığı əsas səbəblərdən biridir. B12 vitamini və fol turşusunun (B9) azlığı da epitel toxumasının vəziyyətinə və çatların sağalmasına birbaşa təsir göstərir.

Dəmir çatışmazlığı anemiyası da tez-tez dodaq kənarlarında çatların yaranması ilə müşayiət olunur. Reproduktiv yaşda olan qadınlarda bu, çox vaxt gizli dəmir çatışmazlığı ilə əlaqələndirilir. Sink çatışmazlığı immuniteti zəiflədir və toxumaların bərpasını çətinləşdirir. Ümumi zülal çatışmazlığını və digər mikroelementlərin azlığını da unutmaq olmaz. Qeyri-sağlam qidalanma və qida maddələrinin sorulmasının pozulması onların kompleks şəkildə çatışmazlığına səbəb ola bilər", - deyə həkim izah edib.

B qrupu vitaminləri, dəmir və sink hüceyrələrin yenilənməsində, qan yaranmasında və immun sisteminin fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Bu maddələrin çatışmazlığı zamanı dərinin və selikli qişaların bərpası ləngiyir, yerli immunitet zəifləyir. Nəticədə mikroçatlara infeksiya, məsələn, kandida göbələyi və ya bakteriyalar asanlıqla daxil ola bilər. Bu zaman dodaq kənarlarındakı dəri quruyur, elastikliyini itirir və daha asan zədələnir.

"Lakin xeylitin yeganə səbəbi vitamin çatışmazlığı deyil. Dodaqları yalamaq vərdişi, uyğun olmayan diş protezləri və ya breketlərdən istifadə, həmçinin yaşla əlaqədar dəri tonusunun azalması da buna səbəb ola bilər. Şəkərli diabet, mədə-bağırsaq traktında sorulma pozğunluğu ilə müşayiət olunan xəstəliklər və digər xroniki xəstəliklər də çatların yaranmasına təkan verə bilər.

Səbəbi təkbaşına müəyyən etmək mümkün deyil. Buna görə də dodaq kənarlarındakı çatlar sizi uzun müddət narahat edirsə, lazımi analizləri təyin edəcək və müvafiq müalicə seçəcək terapevtə və ya dermatoloqa müraciət edin", - deyə həkim vurğulayıb.

Bakının Suraxanı rayonunun Zığ qəsəbəsi, Mirzə Ələkbər Sabir küçəsinin sakinləri yol problemindən şikyətçidirlər.

Onların sözlərinə görə, küçənin vəziyyəti xüsusilə yağışlı havalarda daha da pisləşir.

Vətəndaşlar iddia edirlər ki, ərazidə əvvəllər aparılan abadlıq və asfaltlama işləri zamanı əsas yola yaxın hissələr təmir edilsə də, daxili küçələr diqqətdən kənarda qalıb.

Şikayətçilərdən biri bildirib ki, uzun illərdir küçənin vəziyyəti dəyişməyib və sakinlər yolu öz imkanları hesabına dəfələrlə düzəltməyə çalışıblar:

"160-200 metrlik hissəni asfaltlamadılar. Camaat palçığa bata-bata gedir. İndi hələ küçənin yaxşı vəziyyətidir. Qışda buraya gəlsəniz, qalxa bilməzsiniz".

Məsələni aydınlaşdırmaq məqsədilə Baku TV-nin çəkiliş qrupu Zığ qəsəbə inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyə gedib.

İcra nümayəndəsi Rəhman Hüseynov məsələyə münasibət bildirmək istəməyib və ərazini tərk edib. Lakin gedərkən küçənin düzəldiləcəyini bildirib, işlərin konkret nə vaxt aparılacağını isə açıqlamayıb.

Binanın beş addımlığında bünövrə qazıb, beton tökdülər... Dörd tərəfini armaturlarla hörüb, daha sonra yarımçıq saxladılar...

Görüntülər paytaxtın Nəsimi rayonu, 999-cu məhəllə, Akademik Həsən Əliyev küçəsi, 12D ünvanında yerləşən yaşayış kompleksinin həyətindəndir.

Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsindən sorğumuza cavab olaraq bildirldi ki, sözügedən ünvanda yerləşən qeyri-yaşayış təyinatlı obyektin tikintisinə Bakı Şəhər Memarlıq və Şəhərsalma Baş İdarəsi tərəfindən 29 iyun 2022-ci il tarixində icazə verilib. O da qeyd edildi ki, tikinti və istismara icazələr barədə məlumatlar Elektron Tikinti Portalında yerləşdirilir. Vətəndaşlar müvafiq obyektlər üzrə icazələr barədə ətraflı məlumatla portal vasitəsilə tanış ola bilərlər.

Mediaxeberleri.Az mövzu ilə bağlı daha ətraflı videomaterialı təqdim edir.

Paytaxtın Nizami rayonu, Nəsimi küçəsi, 7 ünvanında yaşayan sakinlərlə "Orbita" MTK arasında ziddiyyət yaranıb.

Sakinlərin bildirdiyinə görə, şirkət onları yaşadıqları mənzillərdən çıxararaq ərazidə yeni çoxmərtəbəli bina inşa etmək niyyətindədir.

Tərəflər arasında ortaq məxrəc əldə olunmadığı üçün məsələyə Nizami Rayon Məhkəməsində baxılıb və qərar "Orbita" MTK-nın xeyrinə çıxarılıb. MTK söküntü və tikinti işləri davam etdiyi müddətdə sakinlərə müvəqqəti məskunlaşmaları üçün aylıq 600 manat kirayə haqqı ödəməyi təklif edib. Lakin sakinlər bu qərardan narazıdırlar.

Şikayətçilərdən biri məsələyə belə münasibət bildirib:

"Çıxarışlı mülkiyyətim ola-ola şirkətin məni məhkəməyə verməsi və mülkiyyət hüququmun qüvvədən düşərək hansısa MTK-ya həvalə edilməsi qəbuledilməzdir. Mənə məcburi şəkildə harada və neçənci mərtəbədə yaşayacağımı diktə edirlər. İndiyədək belə bir şey görünməyib".

"Orbita" MTK-nın əməkdaşı Fazil Bağıyev isə iddialara cavab olaraq bildirib:

"Sakinin 42 kvadratmetrlik ikiotaqlı mənzilinə qarşı biz ona yeni binada 73,5-74 kvadratmetrlik ikiotaqlı mənzil təklif edirik. Lakin bununla razılaşmırlar".

Sakinlərin mərtəbə seçimi ilə bağlı narazılıqlarına toxunan şirkət nümayəndəsi əlavə edib ki, bu məsələ danışıqlar yolu ilə həll oluna bilər: "Mənzil dəyişdirilməsi mümkündür, sadəcə, sakinlər dialoqa gəlmirlər".

Paytaxtın Xəzər rayonunda valideynlə məktəb rəhbərliyi arasında narazılıq yaranıb.

Mediaxeberleri.Az Xəzər TV-yə istinadən xəbər verir ki, Binə qəsəbəsində yerləşən 334 saylı tam orta məktəbin 7A sinfində təhsil alan şagirdin valideyni Səyyar İmanov övladının sinifdə saxlanılması ilə bağlı ona vaxtında məlumat verilmədiyini iddia edir.

Valideynin sözlərinə görə, tədris ili başa çatarkən ailəyə uşağın növbəti sinfə keçirilməsi ilə bağlı hər hansı problemin olduğu bildirilməyib. Lakin yeni tədris ilinin başlanmasına az müddət qalmış məktəb rəhbərliyi şagirdin sinifdə saxlanıldığını açıqlayıb.

İmanov bildirir ki, məktəbə dəvət olunsa da, övladının sənədləri ona təqdim edilməyib. Onun iddiasına görə, məktəb rəhbərliyi şagirdin sinifdə saxlanılması barədə məlumatın elektron sistemə vaxtında yerləşdirilmədiyini deyib.

Valideynə uşağın sinifdə saxlanılmasının səbəbi kimi dərsə davamiyyəti göstərilib.

Səyyar İmanov qeyd edib ki, övladı artıq yeddi ildir həmin məktəbdə təhsil alır və indiyədək ailə ilə məktəbin pedaqoji kollektivi arasında hər hansı problem yaşanmayıb.

Onun sözlərinə görə, ötən tədris ilində şagird səhhətində yaranan problemlə əlaqədar bir neçə gün dərsdə iştirak etməyib.

Məsələ ilə bağlı məktəb rəhbərliyinin mövqeyi barədə əlavə məlumat verilməyib.

Bir çox insan hazır yeməklərin soyuducuda təxminən bir həftə təhlükəsiz şəkildə saxlanıla biləcəyini düşünür.

Lakin qida təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bəzi yemək qalıqları artıq 48 saatdan sonra potensial təhlükə yarada bilər. Hətta onların qoxusu, rəngi və ya dadı dəyişməsə belə, tərkibində ciddi qida zəhərlənməsinə səbəb ola biləcək bakteriyalar çoxala bilər.

Mediaxeberleri.Az Lent.az-a istinadən soyuducuda iki gündən artıq saxlanıldıqdan sonra hansı məhsullardan imtina etməyin daha təhlükəsiz olduğunu təqdim edir:

Bişmiş düyü

Bir çoxları düyünü ən təhlükəsiz qarnirlərdən biri hesab edir, amma bu, tam belə deyil. Çiy düyünün tərkibində bişirmə prosesindən sağ çıxa bilən Bacillus cereus bakteriyasının sporları ola bilər.

Bişmiş düyü otaq temperaturunda uzun müddət qalarsa və ya həddindən artıq saxlanılarsa, bakteriyalar fəal şəkildə çoxalmağa və toksinlər ifraz etməyə başlaya bilər. Buna görə düyünü bişirdikdən sonra mümkün qədər tez soyutmaq və soyuducuya yerləşdirmək lazımdır.

Əgər 48 saatdan çox vaxt keçibsə, belə düyünü yeməmək daha məqsədəuyğundur.

Bişmiş tərəvəz və göyərti olan salatlar

Hazır salatlar, xüsusilə kahı yarpaqları, göyərti, bişmiş tərəvəzlər və müxtəlif souslarla hazırlananlar təzəliyini tez itirir.

Rütubət təhlükəli mikroorqanizmlərin inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Salat bir neçə gündür soyuducuda qalıbsa, hətta tam normal görünsə belə, onu dadmaq məsləhət görülmür.

Belə məhsulların istifadəsi mədə-bağırsaq pozğunluğu və ya qida zəhərlənməsi ilə nəticələnə bilər.

Tam bişirilməmiş və ya kifayət qədər istilik emalından keçməmiş ət

Mal, donuz və ya toyuq ətindən hazırlanmış, tam bişirilməmiş yeməklərin saxlanmasına xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Soyuducuda belə bakteriyaların fəaliyyəti tamamilə dayanmır.

Mütəxəssislər bu cür ət yeməklərini iki gündən çox saxlamamağı məsləhət görürlər. Təkrar istifadə etməzdən əvvəl ət təhlükəsiz temperatura qədər yaxşıca qızdırılmalıdır.

Dəniz məhsulları

Balıq, krevet, midiya, kalmar və digər dəniz məhsulları tez xarab olan ərzaqlar sırasındadır. Zülalla zəngin olduqları üçün onlar bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli mühit yarada bilər.

Dəniz məhsulları daim soyuducuda saxlanılsa belə, 48 saatdan sonra onların istifadəsi tövsiyə edilmir. Bu, xüsusilə souslu və ya əvvəllər yenidən qızdırılmış dəniz məhsullarına aiddir.

Həkimlər tərkibində gübrələrdən alınan yüksək miqdarda kimyəvi maddələr olan qarpızları yeməməyi tövsiyə edir.

Mediaxeberleri.Az Medicina.az-a istinadən xəbər verir ki, erkən yetişən qarpızlar Rusiyaya isti ölkələrdən (Türkiyə, Çin, Özbəkistan, Qazaxıstan, Azərbaycan) idxal olunur və bu məhsullar daşınmaya davam gətirmə qabiliyyətini təmin edən kimyəvi maddələrlə işlənir.

"Veçernyaya Moskva" qəzetinin məlumatına görə, onların sellülozunda nitrat və pestisidlərin izləri ola bilər. Erkən qarpızlardan alınan nitratların mədə və bağırsaq mikroflorasına dağıdıcı təsiri var.

Qeyd olunur ki, gübrələrdə olan nitratlar bədənə daxil olduqda, bağırsaq mikroflorası və mədə mukozası zədələnir. Qarpızların kimyəvi tərkibi yalnız laboratoriyada müəyyən edilə bilər, ev şəraitində sınaqdan keçirmək mümkün deyil.

Azərbaycanda bağırsaq xərçəngi ilə mübarizədə ən böyük problem təkcə gec diaqnoz deyil. Bunun arxasında maarifləndirmənin kifayət qədər olmaması, insanların ilk simptomları ciddiyə almaması, həkimə gec müraciət etməsi və sosial məsuliyyətin aşağı olması dayanır.

Son illər dünyada həkimləri və alimləri narahat edən tendensiyalardan biri bağırsaq (kolorektal) xərçənginin getdikcə daha gənc yaşlarda aşkarlanmasıdır. Əgər əvvəllər bu, əsasən 50 yaşdan yuxarı insanların xəstəliyi hesab olunurdusa, indi 20-40 yaş arası şəxslərdə bağırsaq xərçəngi diaqnozuna daha tez-tez rast gəlinir.

Augusta Universitetinin tədqiqatçılarının hazırladığı hesabatda da qeyd edilir ki, bağırsaq xərçəngi artıq yaşlı nəslin xəstəliyi olmaqdan çıxıb. Dünyada 50 yaşdan aşağı insanlarda bu diaqnozun qoyulma tezliyi kəskin şəkildə artır və bu, qlobal səhiyyə sistemlərindən erkən skrininq proqramlarını yeniləməyi tələb edir.

Bəs Azərbaycanda vəziyyət necədir? Bağırsaq xərçəngi ölkəmizdə də gəncləşirmi? Risk qrupuna kimlər daxildir və xəstəliyin erkən aşkarlanması üçün nələrə diqqət yetirmək lazımdır?

Mediaxeberleri.Az mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir:

"Xəstəliyin yayılma göstəricilərində artım müşahidə olunur"

"Liv Bona Dea" xəstəxanasının Onkologiya şöbəsinin müdiri, tibbi onkologiya uzmanı Altay Əliyev bildirdi ki, dünya üzrə statistik göstəricilərdə kolorektal xərçəng görülmə tezliyinə görə üçüncü, xərçənglə bağlı ölüm hallarına görə isə ikinci yerdədir. Azərbaycanda son statistik məlumatlara əsasən, bu xəstəlik bütün xərçəng növləri arasında görülmə tezliyinə görə dördüncü, ölüm səbəbi kimi isə üçüncü yerdə qərarlaşıb: "Ən çox hallara 50 yaşdan yuxarı yaş qrupunda rast gəlinsə də, son illərdə həm dünyada, həm də Azərbaycanda xəstəliyin yayılma göstəricilərində artım müşahidə olunur. Gənc yaşda aşkarlanan kolon xərçəngi hallarının ümumi kolon xərçəngi xəstələri arasında payı təxminən 10 faiz təşkil edir. Daha detallı statistik göstəricilərə əsasən, 1992-2005-ci illər arasında kolorektal xərçəngin görülmə tezliyi 100 000 gənc əhali üzrə artım göstərib. Bu artım kişilərdə 1.5 faiz, qadınlarda isə 1.6 faiz təşkil edib. Gənc yaş qrupunda bu xəstəlik kişilər arasında daha çox müşahidə olunur".

Onkoloqun sözlərinə görə, bioloji və klinik xüsusiyyətlər baxımından gənc xəstələrdə kolon xərçəngi daha aqressiv gedişli ola bilir və bəzi hallarda müalicəyə daha az həssaslıq göstərir.

Bağıraq xərçənginin gəncləşmə səbəbi nədir?

Xəstəliyin gəncləşmə səbəblərinə gəldikdə isə həkim bildirir ki, qidalanma vərdişlərindəki dəyişikliklər mühüm rol oynayır: "Süni və yarıemal olunmuş fabrikat qidaların istifadəsinin artması, süd və lif tərkibli məhsulların istehlakının azalması risk faktorlarının yüksəlməsinə səbəb kimi göstərilir. Genetik və bioloji mexanizmlər baxımından isə gənc xəstələrdə bəzi irsi sindromların, o cümlədən "Lynch" sindromunun daha çox rast gəlinməsi diqqət çəkir. Eyni zamanda, son illərdə gənclər arasında artıq çəki və şəkərli diabet halları da bağırsaq mikrobiotasına təsir edərək xəstəliyin yaranmasına zəmin yaradan amillər sırasında göstərilir".

Ən həyat qurtarıcı yanaşma

Həkim vurğulayır ki, əlamətlər ortaya çıxdıqdan sonra müraciət edən xəstələrdə çox vaxt artıq irəliləmiş mərhələdə xəstəlik diaqnozu qoyulur. Buna görə risk qruplarının müəyyənləşdirilməsi və əlamət olmadan skrininq müayinələrinin aparılması tövsiyə edilir: "Bu müayinələrə kolonoskopiya və nəcisdə gizli qanın yoxlanılması daxildir. Ən həyat qurtarıcı yanaşma isə xəstəlik əlamət vermədən diaqnozun qoyulması və ya xərçəngönü proses sayılan poliplərin vaxtında aşkar edilərək götürülməsidir. Nəcisdə qan, səbəbsiz çəki itkisi və bağırsaq funksiyasında, o cümlədən defekasiya vərdişlərində pozulmalar xəbərdaredici əlamətlər kimi qiymətləndirilməlidir. Erkən diaqnoz üçün nəcisdə gizli qan analizi və kolonoskopiya tövsiyə edilir. Kolon xərçəngi skrininqi məqsədilə artıq bir çox ölkədə 45 yaşdan etibarən kolonoskopiya məsləhət görülür. Kolonoskopiyanın əhəmiyyəti təkcə erkən diaqnozla məhdudlaşmır. Bu müayinə bağırsaqda aşkarlanan poliplərin çıxarılmasına imkan verir və gələcəkdə xərçəngin yaranmasının qarşısını almaqda mühüm rol oynayır".

"Qəhrəmanlıq" və ya "sağlamlıq göstəricisi"

Onkoloq bağırsaq xərçəngi ilə bağlı cəmiyyətdə yayılmış yanlış təsəvvürlər haqqında da məlumat verdi: "Ən geniş yayılmış yanlış təsəvvür onun yalnız yaşlı insanların xəstəliyi olması fikridir. Digər təhlükəli yanaşma isə heç bir şikayət yoxdursa, narahat olmağa ehtiyac olmadığı düşüncəsidir. Halbuki erkən mərhələdə kolorektal xərçəng çox vaxt heç bir simptom vermir və yalnız skrininq müayinələri vasitəsilə aşkarlana bilər. Ümumiyyətlə, ən təhlükəli və tez-tez rast gəlinən yanlış düşüncələrdən biri uzun müddət həkimə müraciət etməməyin "qəhrəmanlıq" və ya "sağlamlıq göstəricisi" kimi qəbul edilməsidir."

Həkimin sözlərinə görə, Azərbaycanda bağırsaq xərçəngi ilə mübarizədə ən böyük problem təkcə gec diaqnoz deyil. Bunun arxasında maarifləndirmənin kifayət qədər olmaması, insanların ilk simptomları ciddiyə almaması, həkimə gec müraciət etməsi və sosial məsuliyyətin aşağı olması dayanır: "Bir çox xəstələr nəcisdə qan, bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik, səbəbsiz çəki itkisi və ya uzunmüddətli qarın ağrılarını hemorroy, sadə həzm problemi kimi qiymətləndirərək aylarla həkimə müraciəti gecikdirirlər. Skrininq mədəniyyətinin formalaşdırılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Kolorektal xərçəng azsaylı xərçəng növlərindən biridir ki, skrininq vasitəsilə təkcə erkən aşkarlanması deyil, həm də xərçəngə çevrilməzdən əvvəl poliplərin aşkar edilərək çıxarılması ilə qarşısını almaq mümkündür. Buna görə də ictimai maarifləndirmənin gücləndirilməsi, risk qruplarının vaxtında müayinələrə cəlb edilməsi və erkən diaqnostika proqramlarının genişləndirilməsi xəstəlikdən ölüm hallarının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına töhfə verə bilər".

"Erkən diaqnoz həyat xilas edir"

Həkim əlavə edir ki, ən güclü müdafiə vasitəsi erkən diaqnozdur: "Klassik prinsip dəyişmir: erkən diaqnoz həyat xilas edir və bir çox hallarda xəstəliyin tam müalicəsinə imkan yaradır. Simptomları görməzdən gəlmək olmaz, çünki gecikdirilən hər ay müalicə şansına mənfi təsir göstərə bilər".

Böyük Britaniyanın "Healthline" tibb portalının və ABŞ-nin Klivlend Klinikasının həkimləri gecələr ayaqlarda qıcolmaların niyə baş verə biləcəyini izah ediblər.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə onlar "Metro" nəşrinə müsahibələrində danışıblar.

"Healthline" portalının mütəxəssislərinin sözlərinə görə, ayaq qıcolmalarına motor (hərəkət) neyron xəstəliyi, periferik neyropatiya, Parkinson xəstəliyi, osteoartrit, qaraciyər, böyrək və qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, eləcə də diabet və ürək-damar xəstəlikləri səbəb ola bilər. Eyni zamanda, həkimlər qeyd ediblər ki, bu hallarda qıcolmalardan başqa digər simptomlar da müşahidə olunur. Bunlara şiddətli ağrı, ayaqların şişməsi, əzələ zəifliyi və dərinin qızarması daxildir.

Klivlend Klinikasının həkimləri vurğulayıblar ki, əksər hallarda gecə qıcolmaları təhlükəli xəstəliklərdən qaynaqlanmır.

"50 yaşdan yuxarı insanların demək olar ki, hamısında ən azı bir dəfə qıcolma baş verir. Qadınların təxminən 40 faizində hamiləlik dövründə çəki artımı səbəbindən ayaqlarda qıcolmalar yaranır", - deyə həkimlər bildiriblər.