Azərbaycan millisinin keçmiş məşqçisi Arif Əsədovun QOL.az saytına müsahibəsi

- Premyer Liqamızın gedişatı ilə bağlı nə demək olar? Yarışın səviyyəsi necədir?

- Çempionatımızın səviyyəsinin qalxması göz önündədir. Bu mövsüm kimin çempion olacağını demək olmaz. Son çempion “Sabah”, “Neftçi” və “Qarabağ” əsas favoritlərdir. “Turan Tovuz” və “Zirə”ni də bura qatsaq, çempionluq uğrunda yarışan komandaların sayı artmış olur. Eləcə də turnir cədvəlinin orta sıralarında güclü rəqabət gedir. Kimin çempionatdan gedəcəyini də demək çox çətindir. Yəni, çempionatımızın səviyyəsi yaxşı mənada dəyişib.

- İlk “3-lük”də qərarlaşan “Neftçi”, “Sabah” və “Qarabağ” necə təsir bağışlayır?

- Hazırda “Sabah” əsas favorit kimi görünür. O baxımdan ki, komanda ötən mövsüm çempion olub və sabit heyətini qoruyub saxlaya bilib. “Qarabağ”da hazırda formalaşma gedir. Hələ də yeni transferlər öz üzərlərində işləyirlər, komandaya uyğunlaşmağa çalışırlar.

“Neftçi” çempionata yaxşı başlasa da, onlar da hələ heyətini formalaşdırır. Heyətin qorunması baxımından deyirəm ki, onlar favoritdir. Amma “Sabah” da üç cəbhədə mübarizə aparır. Ola bilər ki, komanda tam gücünü Çempionlar Liqasına qoysun. İkinci heyətdə isə axsamalar görünür. Bunu son oyunlarında da gördük. Hazırda çempionluğa ən real namizəd “Sabah” görünsə də, Çempionlar Liqasındakı mübarizəni davam etdirmələri “Neftçi” və “Qarabağ”la güclərini bərabərləşdirir.

- Qarşıdan gələn “Qarabağ” - “Neftçi” oyunu haqda nə düşünürsünüz?

- Məncə, indi güclər bir az bərabərləşib. Hətta “Qarabağ”da heyətin formalaşdırılmasını nəzərə alsaq, “Neftçi”nin cüzi də olsa, üstün olduğunu deyə bilərik. Bu komandaların oyunu həmişə maraqlı olub. Son illər həmişə “Qarabağ”ı favorit görürdüksə, indi hər nəticə ola bilər. Daha çox heç-heçənin olacağını düşünmək olar. Ona görə də proqnoz vermək bir az çətindir.

- Hətta siz düşünürsünüz ki, “Neftçi”nin üstünlüyü var?

- Bəli, cüzi də olsa belə görürəm. O baxımdan ki, “Neftçi” 4-5 turdur daha stabil oynayır. “Qarabağ”da isə hələ də axtarış gedir. Amma təbii ki, “Qarabağ” öz meydanında oynayır, ümumi götürsək, balans eynidir.

- “Neftçi”nin 90 illik yubileyinin komandaya əlavə motivasiya verdiyini demək olarmı?

- Təbii ki, yubileydən başqa, “Neftçi” həm də bu mövsüm daha iddialıdır. Yubiley də əlavə məsuliyyət və motivasiya yaradır. Baş məşqçi Yuri Vernidub da bu tələblərə uyğun mütəxəssisdir. Komandanın nəbzini tutub, oyunçuların dilini bilir. Yanaşması da elədir ki, yaxşı atmosferi qoruyub saxlayır. Bircə qalır ki, strateji baxımdan vacib oyunlarda xallar itirilməsin. Necə ki, “Neftçi” 4 oyunda qalib gəldi, sonra əsas rəqiblərindən olan “Sabah”la heç-heçə etdi. Əsas odur ki, xallar itirilməsin.

- Bu gün “Sabah” Çempionlar Liqasının Liqa mərhələsində “Slaviya” ilə qarşılaşacaq. Bu oyundan gözləntiləriniz nədir?

- “Sabah”ın çox çətin rəqibləri var. Amma qrupda qalib gələ biləcəyimiz rəqiblərdən biri “Slaviya”dır. “Sabah” bu komandanı üstələyə bilər. Həm oyunçu keyfiyyəti baxımından, həm də oyun baxımından “Sabah” daha kreativlik görünür. Amma “Slaviya” daha intizamlı komandadır, ölkəsinin çempionudur. Hazırda da ön pillələrdə qərarlaşır. Oyun prinsipləri də elədir ki, çalışırlar ki, rəqibə imkan verməsinlər. Bu gün də belə oyunun şahidi olacağıq. Yəqin ki, daha çox pressinq edəcəklər. Əsas “Sabah”ın orta xəttinə güc düşəcək. Onlar işin öhdəsindən gələ bilsələr, “Sabah” nəsə edə bilər. “Slaviya” 5-li, “Sabah” isə 4-lü müdafiə ilə oynayır. Sağda rəqibin, ortada “Sabah”ın üstünlüyü ola bilər.

Ramiq Ağaməmmədov

"İran ətrafındakı vəziyyət xaricdən çox, məhz daxildə daha sürətlə qarışacaq".

Prezident İlham Əliyevin hakim Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) qurultayındakı çıxışı ilə bağlı Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadə “AzPolitika.info”ya müsahibə verib. O, həmçinin ABŞ-İran münasibətlərinin gizli tərəflərinə toxunub.

– İqbal bəy, Prezidentin YAP-ın qurultaydakı çıxışında həm daxili, həm də xarici siyasətlə, Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı bir sıra məsələlərə toxunuldu. Partiya sədri kimi sizin qiymətləndirməniz necədir?

– Mən əslində bir yazı yazdım və xarici mesajların hara ünvanlandığını qeyd etdim. Bəziləri, çox təəssüf ki, dərhal həmin mesajları başqa istiqamətə yönəltməyə çalışdılar. Amma izlədiyim proseslər və siyasi hadisələrə görə mesajın hara ünvanlandığını çox rahat görmək mümkün idi. Prezidentin çıxışına qədər baş verən hadisələrə baxın. İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rezayinin sentyabrın 22-də Azərbaycanın hava məkanını bağlamasından sonra, sentyabrın 23-də Azərbaycana yönəlik verdiyi mesaj çox sərt idi. Sentyabrın 26-da verdiyi digər sərt mesajı, sentyabrın 29-da Şahin Mustafayevlə görüşündə aşağılayıcı və etiket, protokol normalarını pozan davranışı gördük. Qum şəhərində keçirilən “Azərbaycanın dindarları” adlı konfrans və oradan Azərbaycana verilən mesajlar da var idi. Təbriz bələdiyyəsinin şura üzvü və çox nüfuzlu dindarlardan birinin Azərbaycanla bağlı açıqlamaları oldu. O deyirdi ki, “mən Azərbaycan türküyəm, bizim dilimizdir, mənim dilim fars dili deyil”. Daha sonra onun xüsusi xidmət orqanları vasitəsilə götürülüb məcbur edilməsi və “Azərbaycan birdir, orada bizimkilərdir, bizə birləşməlidir” və sair kimi mesajların verilməsi də diqqət çəkirdi.

İranın regionda supergüc olması ilə bağlı iddialar və bunun üzərindən Azərbaycana verilən mesajlar, təbii ki, bizə yönəlmişdi. Bunun cavabını da prezident ad çəkmədən, diplomatik formalara uyğun şəkildə verdi. Diplomatiya hər şeyi danışmaq və hər şeyi açıq demək deyil. Verilən diplomatik dillə mesajlar, təbii ki, İrana yönəlmişdi.

Orada silahların alınması ilə bağlı məsələ xüsusilə Türkiyəyə ünvanlanmış kimi xarakterizə olundu və daha çox bu istiqamətdə danışıldı. Amma Möhsün Rezayinin bir bəyanatı var idi. Deyirdi ki, İsrail və Türkiyə Azərbaycana silahları pulsuz verir ki, onlar İranın şimalında iğtişaşlar törətsinlər, yəni Cənubi Azərbaycanda iğtişaşlar törətsinlər, İranın başı ona qarışsın və İsrail bizim nüvə obyektlərimizi rahat vursun.

Əslində, prezidentin cavabı buna idi ki, bizə silahı heç kim müftə verməyib, biz silahı son qəpiyinə qədər öz pulumuzla almışıq. Hətta bəzən dünya bazarından da yuxarı qiymətə bizə silahlar satılıb.

Möhsün Rezayinin “1993-cü ildə biz sizə silah verdik” deməsi Əbülfəz Elçibəyin dövründə, 1993-cü ilin avqust ayında Azərbaycan ilə İran arasında 30 milyon dollarlıq silah ticarəti ilə bağlı idi. Bu silah ticarətində də qiymət dünya bazarından doğrudan da çox yuxarı idi. “Biz qaçqınlara yardım edirdik və mən şəxsən onlara başçılıq etmişəm”, - deyən Möhsün Rezayi o vaxt SEPAH komandiri idi.

Buna da cavab verilirdi ki, bizə qaçqınlara heç kim yardım etməyib. Doğrudan da, qaçqınlara edilən yardımlar Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, İran və başqa ölkələrin yardımları olub və bunlar Qırmızı Aypara xətti ilə mərkəzləşdirilmiş qaydada həyata keçirilib. Yaxın ölkələr, ətraf dövlətlər Qırmızı Aypara xətti ilə yardım ediblər. Bu, ümumdünya miqyasında qəbul olunmuş humanitar yardım sistemidir.

Təəssüf ki, İran meyilliləri həm Türkiyədə, həm də Azərbaycanda dərhal istiqaməti Türkiyəyə çevirdilər və Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin zədələnməsi üçün kifayət qədər ciddi fəaliyyətə keçdilər. Hətta 2011-ci ildə oxşar məsələ ilə bağlı İstanbulda aksiya keçirənlərin böyük bir qismi yenə İstanbul konsulluğunun qarşısında idi. O adamların bir qismi də azərbaycanlıdır. Bilirsiniz, onlar Türkiyədədirlər.

Türkiyənin daxilində vəziyyət kifayət qədər qarışıqdır. Etnik-milli və dindar kəsim var ki, onlar Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini fərqli istiqamətdə görmək istəyirlər. Yaxud da Türkiyənin və Azərbaycanın zəifləməsini görmək istəyən qüvvələri var. O istiqamətdən hərtərəfli hərəkətə keçdilər. Sosial şəbəkələrdə müəyyən bir seqment var və onun üzərindən daha çox paylaşımlar edildi. Süni intellekt vasitəsilə, yəqin ki, sizin də rastınıza çıxıb, xeyli videomateriallar hazırlanıb və bu mesajların ünvanı dəyişdirildi.

Sentyabrın 23-də Möhsün Rezayinin verdiyi bəyanatda deyilirdi ki, “Amerikanın oyununu oynayanlar regionda İranın sərt üzünü görəcəklər. İran regionun supergücüdür”. Həmçinin hava limanlarının bağlanması ilə bağlı da “oradan bir daha uçuş olmayacaq” kimi bəyanat vermişdi.

Buna görə də cənab Prezident çıxışında dedi ki, supergüc iki dövlətdir: Amerika Birləşmiş Ştatları və Çin. Həmçinin çıxışda daxili siyasətlə bağlı mesajlar da var idi.

- İqbal bəy, Prezident həm də Ermənistanla sülh prosesi ilə bağlı mesajlar verdi…

– Ermənistan sülh müqaviləsini bir qədər ləngidirmiş kimi görünür. Bu da təbii ki, Azərbaycanı, həm də regionda maraqlı olan dövlətləri bir qədər nigaranlığa salır, narahatlıq yaradır. Verilən mesajlar həm gələcəyə, həm də keçmişdəki hadisələrə aid idi. Mesajlardan biri bu idi ki, biz eyforiyaya qapılmadıq. Biz üçüncü zəfər tağını İrəvanda qura bilərik. Bu, keçmişə yönəlmiş mesaj idi. Gələcəyə yönəlmiş mesaj isə bu idi ki, biz daimi müharibə istəmirik. Daimi müharibə istəsəydik, biz fərqli addımlar atardıq. Amma sizə də o qədər böyük inamımız yoxdur. Çünki bu proseslər ləngiyir və siz üzərinizə götürdüyünüz öhdəlikləri yerinə yetirməlisiniz.

Hesab edirəm ki, müdafiə sənayesi sahəsində verilən mesajlar doğru idi. Çünki əlimizi-qolumuzu salıb oturmuş olsaq, təbii ki, çoxlarına yem ola bilərik. Buna görə də hərbi gücümüzü artıracağıq, bu gələcək təhlükəsizliyinin təminatıdır. Doğru mesaj idi.

Ermənistanla sülh müqaviləsi nə zaman imzalanacaq? Çox güman ki, konstitusiya dəyişiklikləri, referendum olandan sonra bu məsələyə getməyi planlaşdırırlar. Mən verilən mesajlardan belə başa düşdüm. Ermənistan ən azı konstitusiyasının preambula hissəsində Qarabağla bağlı iddialardan geri çəkilməlidir və bu da xoşməramın əsas göstəricisi olmalıdır. Baxmayaraq ki, iqtisadi əlaqələr qurulur, kommunikasiyalar açılır, tranzit layihələr yüksək sürətlə həyata keçirilir, əsas məsələ Ermənistanın gələcəkdə də ərazi iddiası irəli sürməsinin qarşısının alınmasının təminatıdır. O da konstitusiyaya referendum yolu ilə ediləcək dəyişikliklə bağlıdır.

- Ötən həftələrdə sülh prosesi ilə bağlı ictimai səviyyədə narahatedici diskusiyalar oldu. Paşinyanın Moskva səfəri ərəfəsində belə mənzərənin yaranması təsadüfi görünmür. Məlumdur ki, Kremldə Rusiya-Ermənistan münasibətləri ilə bağlı kritik müzakirə olacaq. Bu ərəfədə Ermənistan müəyyən dərəcədə sülh prosesini tormozlamaq cəhdi müşahidə olunur. Gedişatı regional hadisələr fonunda necə şərh edərdiniz?

– Bu gün Cənubi Qafqaz respublikaları, xüsusilə postsovet ölkələri Rusiya ilə nə tam qopa bilir, nə də tam yaxınlaşa bilir. Sadəcə hamı bu dövrü Rusiyadan salamat ötüşməyi düşünür. Çünki Rusiya dünya üçün olmasa da, region üçün elə güclü dövlətdir ki, onun istənilən zərbəsi ağır nəticələr gətirib çıxara bilər. Ukrayna gözümüzün önündədir. Buna görə Paşinyan uzunmüddətli kurs götürüb: Avropaya inteqrasiya və Ermənistanın Rusiyadan qoparılması. Amma hələlik həm hakimiyyətini, həm də Ermənistanı Rusiyanın tam zərbəsindən xilas etmək üçün manevrlər edir. O manevrləri də təbii qəbul edirəm və hesab edirəm ki, doğru olan budur. Çünki əks təqdirdə Rusiyanı radikal addımlara məcbur etsə, Cənubi Qafqazda ictimai-siyasi vəziyyət dəyişə bilər.

Ermənistanda hələ kifayət qədər revanşist qüvvələr var. Onlar ictimai-siyasi həyatdan çəkilməyiblər. Ordu, xüsusi xidmət orqanları təmizlənməyib. O cümlədən Gümrüdəki Rusiya ordusu faktoru var. Maraqlı olan nə idi? Putin çox açıq bir mesaj verdi: istəmirlərsə, Gümrüdən gedə bilərik. Amma Paşinyanın da cavabı gecikmədi: istərlərsə, çıxıb getsinlər. Yəni “bu bizə lazım deyil” Rusiyaya verilən mesaj idi. Rusiya, xalq dilində desək, ağız aradı ki, ermənilər nə deyirlər. Paşinyan da çox kəskin cavab verdi. Çoxları bunun üzərindən sükutla keçdi.

Paşinyan dedi ki, istərlərsə, gedə bilərlər. Bu o deməkdir ki, “gedəcəksiniz”. Amma yenə deyirəm, nə qədər ki, Ukrayna müharibəsi bitməyib, nə qədər ki, Rusiya hələ ayaqdadır və dünya Rusiyanı yerində oturda bilməyib, hər kəs ehtiyatlı mövqe tutur. Ona görə də Paşinyanın region səfərlərini, müxtəlif tədbirlərdə iştirakını və sair məsələləri mən Cənubi Qafqazın gələcəyinə təsir edən siyasətdən daha çox, bu manevrlərdən biri hesab edirəm.

- Avropa İttifaqı Ermənistana öz köməyini təklif edib, azad ticarət üçün ikitərəfli pəncərə açıb. Təbii ki, Ermənistan üçün Türkiyə ilə sərhədlərin açılması da bu dövrdə önəmlidir. Çünki Rusiyanın alternativi regionda böyük Türkiyə bazarı və Türkiyə sərmayəsi ola bilər. Bu məsələ həm də Azərbaycan-Türkiyə məsləhətləşmələrindən asılıdır. Bu tandem nə edəcək?

– Artıq altyapıda Türkiyə-Ermənistan sərhədinin açılması və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi istiqamətində çox böyük məsafə qət olunub. Tərəflər çox böyük məsafə qət ediblər və artıq Türkiyədən həm ticarət, həm də turizm üçün kifayət qədər qapılar açılıb. Sadəcə rəsmi sərhədlərin açılması qalıb.

Paşinyan da öz tərəfindən bəyan etdi, sonra Ararat Mirzoyan da Türkiyədə səfərdə olanda dedi ki, biz tam şəkildə hazır vəziyyətdəyik. Yəni Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin tənzimlənməsinə yaxın Türkiyə qapıları da açılacaq. Mən razıyam ki, regionda Rusiyanı əvəz edə biləcək tək qüvvə Türkiyədir. Avropa Birliyi nə qədər Ermənistana dəstək versə, nə qədər açıq qapı siyasəti yürütsə, nə qədər vizasız gediş-gəliş imkanları tanısa da, quru sərhədləri olan və regionda daha rahat bazar formalaşdıran Türkiyə Ermənistan üçün Rusiyanın əvəzləyicisidir.

Elə çox qüvvələrin Ermənistan daxilində də qorxduğu budur. O qapı açılarsa, həm düşmənçiliyə, həm də revanşizm siyasətinə son veriləcək bir dövr başlayır. Məncə, Türkiyə və Azərbaycan da bunun fərqindədir və yavaş-yavaş buna doğru gedirlər. Dediyim kimi, altyapıda bununla bağlı çox məsafə qət edilib. Amma real nəticələr Azərbaycanla Ermənistan sülh müqaviləsini bağlamağa yaxın olanda ortaya çıxacaq. Artıq bu addım da sülh müqaviləsinə bir töhfə olar.

- Dünən ABŞ Dövlət katibi Rubio Azərbaycanın xarici işlər nazirinə zəng edib. Amma Ermənistan xarici işlər naziri ilə belə bir telefon danışığı olmayıb. Azərbaycanla üç məsələ müzakirə olunub: həm Ermənistanla sülh prosesi, həm kommersiya mövzuları, həm də Amerika-Azərbaycan münasibətləri. Bu çox maraqlıdır. Həm sülh prosesi ilə bağlı müəyyən narahatlıqlar fonunda maraqlıdır, həm də Paşinyanın gözlənilən Moskva səfəri ərəfəsində Amerikanın mövqeyi maraqlıdır. Necə şərh edirsiniz?

– Mən hesab edirəm ki, bu, sülh müqaviləsi ilə bağlı Azərbaycan tərəfinə verilən mesajdır. Ola bilsin ki, Paşinyanın manevrləri barədə Amerikanın da informasiyası var. Onlar bilirlər ki, Azərbaycan bundan narahatdır ki, fərqli region siyasəti sabah sülh müqaviləsindən imtina üçün əsas ola bilər. Azərbaycan da, Amerika Birləşmiş Ştatları da buna görə sülh məsələsində mövqeyini sərtləşdirə bilər.

Buna görə də əvvəlcədən bir arxayınlıq yaratmaq və həmçinin Azərbaycanı bu istiqamətdə rahatlatmaq üçün deyirlər ki, biz prosesləri nəzarətdə saxlayırıq və narahat olmayın, Ermənistan üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirəcək. Region ətrafında baş verən hadisələr, həmçinin Ermənistan-Rusiya münasibətləri ilə bağlı səfərlər bizim tam şəkildə nəzarətimizdə olan məsələdir. Müzakirə olunan digər məsələlər – iqtisadi əlaqələr, müttəfiqlik və sair məsələlər sadəcə olaraq bir süfrənin delikatesidir, əsas yeməyi deyil.

- Bu günlərdə Ermənistanın xarici işlər naziri Mirzoyan Tehranda idi. O, TRIPP layihəsinin İran üçün təhlükəsizlik məsələsi olmadığını əsaslandırmağa çalışır, həm də faydalı iqtisadi layihə olduğunu bildirir. Məntiqlə bu səfərdən sonra Rubionun Mirzoyanla da telefon danışığının olması vacib idi. Çünki İrəvan ABŞ-nin regiondakı rəqibi ilə müzakirə içindədir. İranın bu proseslərə tormozlayıcı təsir imkanları qala bilər?

– Mən sizinlə bir məsələdə razı deyiləm. Amerikanın bu gün regionda ən böyük müttəfiqi İrandır, həm də rəqibidir...

– İqbal bəy, qeyd etdiniz ki, Amerikanın regionda həm əsas rəqibi, həm də müttəfiqi İrandır. Bu necə başa düşülməlidir?

– Bəli, düz eşitdiniz. ABŞ ilə İran Çinlə qlobal rəqabət şəraitində, xüsusilə enerji daşıyıcıları məsələsində Venesuela ssenarisinə bənzər şəkildə müəyyən razılığa gəliblər. Lakin əsas problem Vaşinqtonla Tehranın bir-biri ilə tam dil tapa bilməməsində və mütəmadi hədələrdədir. İran atəşkəsdən sonra Amerikaya hakimiyyətin qısa zamanda bərpa olunacağını və sivil idarəetməyə keçəcəyini vəd etmişdi.

Amma hazırda İranda ali dini rəhbər faktiki olaraq ortada yoxdur. Pezeşkianın oğlunun paylaşdığı karikatura və şeirlər də hakimiyyətə SEPAH rəhbərliyinin gəldiyinə işarə edirdi. Amerika isə SEPAH-ın idarəçiliyinə qarşıdır və hakimiyyətin mülki qaydada həyata keçirilməsini tələb edir. Əgər SEPAH hakimiyyətdə qalsa, gərginlik səngiməyəcək. Yox, əgər mülki idarəetməyə keçilsə, bu dəfə SEPAH ötən dövrdəki etirazların yatırılmasına və baş verən ölüm hallarına görə xalq qarşısında cavab verməli olacaq.

İranda vəziyyət gərgindir: ötən illə müqayisədə cəmiyyət artıq şəriət qanunları ilə yaşamaq istəmir. SEPAH ya bu qaydaları sərt şəkildə qaytarmalıdır, ya da mülki hakimiyyət qurulmalıdır. Lakin bu keçid təmin olunmadığı üçün SEPAH ilə mülki qüvvələr arasında ciddi mübarizə gedir.

– Bu daxili ziddiyyətlər fonunda Tehranın xarici siyasətə, o cümlədən regiondakı proseslərə təsir imkanları qalırmı?

– XİN rəhbərlərinin və ya digər rəsmilərin nə deməsindən asılı olmayaraq, ABŞ çox gözəl bilir ki, İran daxildə öz problemlərini həll edə bilmədiyi üçün onun qonşu dövlətlərə təsir imkanları sıfıra bərabərdir. Elə prezident Pezeşkian da bir neçə çıxışında üstüörtülü şəkildə “mən heç kiməm, daha ciddi hakimiyyət var” mesajını verib. Trampın mütəmadi sərt bəyanatlar verməsinin səbəbi də İrana verilən sözlərin tutulmamasıdır.

Möhsün Rezayinin Ali Dini Şuraya katib təyin olunmasından sonra isə ölkədə faktiki idarəçilik onun əlinə keçib və bu, cəmiyyətdə böyük narahatlıq yaradıb. İranda ciddi milli problem mövcuddur – milliyyətçi lider olan Rezayinin hakimiyyətini nə ölkədəki türklər, nə də farslar qəbul etmirlər. Buna görə də İran ətrafındakı vəziyyət xaricdən çox, məhz daxildə daha sürətlə qarışacaq.

E.Rüstəmli

“AzPolitika.info”

Azərbaycanda cinayətlərin sayında azalma müşahidə olunur. 2025-ci ildə qeydə alınan cinayətlərin sayı 2024-cü illə müqayisədə təxminən 4.6 faiz azalıb. 2026-cı ilin birinci yarısında da əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən əhəmiyyətli azalma qeydə alınıb.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu Azərbaycanın Baş prokuroru Kamran Əliyev "Trend" Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinə və REAL TV-yə birgə müsahibəsində deyib.

Baş prokuror müsahibənin əvvəlində "Trend" Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinin və REAL televiziyasının rəhbərliyinə, eləcə də kollektivlərinə təşəkkürünü bildirib. Prokurorluq işçilərinin peşə bayramı ərəfəsində keçirilən müsahibədə o, qurumun qarşısında duran vəzifələrə və ölkədə cinayətkarlığın dinamikasına dair sualları cavablandırıb.

- Bu gün Azərbaycan Prokurorluğunun qarşısında dayanan əsas vəzifə nədir?

Kamran Əliyev bildirib ki, prokurorluğun qarşısında bir çox vəzifə dayanır və bunlar Konstitusiyada, eləcə də digər qanunlarda əksini tapıb. Onun sözlərinə görə, həmin vəzifələr mahiyyət etibarilə daim qalır, lakin zamanın tələbinə və cəmiyyətdə gedən dinamik proseslərə uyğun olaraq bu və ya digər formada dəyişə bilər.

Prokurorluğun qarşısında duran əsas vəzifələr

"Əslində, bu suala dərindən və ətraflı cavab vermək üçün "Prokurorluq nədir? Bu qurumun cəmiyyətdə və dövlət idarəçiliyində yeri və rolu nədir?" suallarına nəzər salmalıyıq. Bu məsələləri aydınlaşdırmağa çalışsaq, ilk növbədə qeyd etməliyik ki, prokurorluğun dövlət qurumu kimi ən gözəl tərifi ulu öndər, müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu və banisi Heydər Əliyev tərəfindən verilmişdir. Xatırlayırsınızsa, 1994-cü ildə ulu öndər prokurorluq orqanlarını dövlətin əsas sütunlarından biri adlandırmışdır", - deyə o bildirib.

Baş prokuror qeyd edib ki, prokurorluğun vəzifələri dövlət və cəmiyyətdə sabitliyin qorunmasından qanunun aliliyinin təmin edilməsinə qədər bir sıra istiqamətləri əhatə edir.

"Bu baxımdan prokurorluğun qarşısında dövlət və cəmiyyətdə sabitliyin qorunmasına xidmət etmək, qanunun aliliyini təmin etmək, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını qorumaq, cinayətkarlığa qarşı kəsərli mübarizənin aparılmasını təmin etmək, qanunların icrasına qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda və formada nəzarət etmək və digər funksiyaları yerinə yetirmək kimi vəzifələr durur. Bu funksiyaların həyata keçirilməsinin konkret metodları, üsulları, vasitələri və mexanizmləri var və onlar qanunvericilikdə təsbit edilib", - deyə Kamran Əliyev vurğulayıb.

Cinayətlərin sayında azalma və yeni cinayət növləri

Ölkədə cinayətkarlığın ümumi mənzərəsinə toxunan Baş prokuror bildirib ki, bu, geniş mövzudur, lakin əsas tendensiya cinayətlərin sayının azalmasıdır.

"Qısaca deyə bilərəm ki, Azərbaycan cəmiyyətində cinayətkarlığın azalması tendensiyası müşahidə olunur və bu, bizi sevindirməyə bilməz. Təbii ki, bu, ilk növbədə, uğurlu islahatların, eyni zamanda hüquq-mühafizə orqanlarının, hesab edirəm ki, səmərəli fəaliyyətinin nəticəsidir", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyev cinayətlərin sayına dair göstəriciləri də açıqlayıb.

"Yalnız onu qeyd etmək istəyirəm ki, 2024-cü illə müqayisədə 2025-ci ildə cinayətlərin sayında təxminən 4,6 faiz azalma müşahidə olunub. 2026-cı ilin birinci yarımilini 2025-ci ilin birinci yarımili ilə müqayisə etsək, burada da əhəmiyyətli azalma görərik".

Baş prokurorun sözlərinə görə, cinayətkarlığın vəziyyəti və dinamikası hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən nəzarətdə saxlanılır. Bununla yanaşı, son zamanlar cinayətlərin məzmununda və törədilən cinayətlərin növlərində müəyyən dəyişikliklər baş verir.

"Dediyim kimi, cəmiyyətdə gedən proseslər nəticəsində bəzi cinayət növlərinin sayı bir qədər artır, yeni cinayət növləri meydana çıxır. Bu proseslər yalnız Azərbaycanda deyil, bütün dünyada müşahidə olunur və tərəfimizdən daim nəzarətdə saxlanılır", - deyə Kamran Əliyev əlavə edib.

Narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizə

Baş prokuror Kamran Əliyev narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinin Azərbaycan cəmiyyətini narahat edən geniş yayılmış cinayətlərdən biri olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, 2026-cı ilin göstəricilərində 2025-ci illə müqayisədə müəyyən sabitləşmə, hətta cüzi azalma meyli müşahidə olunur.

"Amma bu, bizi qətiyyən aldatmamalıdır", - deyə o vurğulayıb.

Kamran Əliyev qeyd edib ki, əsas təhlükə problemin transmilli xarakter daşımasıdır. Onun sözlərinə görə, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi yalnız Azərbaycanın qarşılaşdığı problem deyil və buna qarşı mübarizədə, xüsusilə region ölkələri ilə səylərin birləşdirilməsi vacibdir.

"Narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinin sərhədləri aşması, qeyd etdiyiniz kimi, yeni informasiya texnologiyalarından istifadə edilməklə onların internet üzərindən alınıb-satılması, təhlükəli narkotik maddələrin yeni, süni şəkildə hazırlanmış növlərinin yayılması gənclərimizin sağlamlığı üçün təhlükə yaradır. Bu baxımdan qarşımızda çoxlu vəzifələr durur", - deyə Baş prokuror bildirib.

O, bu sahədə hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən çox iş görüldüyünü söyləyib. Kamran Əliyev narkotik vasitələrin sərhədləri aşaraq ölkəyə gətirildiyini nəzərə alaraq, daxili işlər orqanlarının, Dövlət Gömrük Komitəsinin və Dövlət Sərhəd Xidmətinin fəaliyyətinin xüsusi əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Baş prokuror narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə mübarizəni qarşıda duran ən mühüm vəzifələrdən biri adlandırıb.

Region ölkələri ilə əməkdaşlıq

Qonşu dövlətlərlə əməkdaşlığa dair sualı cavablandıran Kamran Əliyev bu istiqamətdə işin səmərəli aparıldığını bildirib. Onun sözlərinə görə, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi ilə bağlı problemlər və mübarizə yolları həm region ölkələri arasında, həm də beynəlxalq səviyyədə müzakirə edilir.

"Əməkdaşlığımız səmərəlidir. Bu problemlər və onlarla mübarizə yolları həm region ölkələri arasında, həm də beynəlxalq səviyyədə müzakirə olunur. Praktik əməkdaşlıqda isə, təbii ki, region və qonşu ölkələrlə əlaqələr daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Açıq deyim ki, hər bir ölkə bu sahədə əməkdaşlığa kifayət qədər meyllidir", - deyə Baş prokuror əlavə edib.

Yeni informasiya texnologiyaları ilə törədilən cinayətlər

Rəqəmsallaşma dövründə cinayətlərin üsul və formalarının dəyişməsi, belə cinayətlərə qarşı mübarizə və süni intellektin bu sahədə gələcək rolu barədə sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, narkotiklərin internet üzərindən qanunsuz dövriyyəsi və yeni informasiya texnologiyalarından istifadə edilməklə törədilən cinayətlər xüsusi diqqət tələb edir.

"Yeni növ cinayətlər dedikdə xüsusilə narkotiklərin internet üzərindən qanunsuz satışı, kibercinayətkarlıq və yeni informasiya texnologiyalarından istifadə etməklə törədilən digər cinayətlər nəzərdə tutulur.

Təəssüf ki, cəmiyyətin inkişafı üçün meydana çıxan hər bir yenilik fəlsəfi baxımdan həm müsbət, həm də mənfi rol oynaya bilər. Yeni informasiya texnologiyaları, o cümlədən qeyd etdiyiniz süni intellektin tətbiqi bəşəriyyətin inkişafında yeni addımdır. Təəssüf ki, cinayətkarlar da bu texnologiyaların, o cümlədən süni intellektin imkanlarından istifadə edirlər. Bu baxımdan məsələyə çox ciddi yanaşmalıyıq.

Kibercinayətlərin sayı, təəssüf ki, gündən-günə artır. Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 30-cu fəsli kibercinayətlərə həsr olunub və bu fəsildə üç maddə yer alır. Həmin maddələr informasiya sistemlərinə qanunsuz daxilolma və müdaxilə kimi əməlləri əhatə edir.

Reallıqda isə, mən deyərdim ki, hazırda törədilən bütün cinayətlərin təxminən 40-50 faizi yeni informasiya texnologiyalarından istifadə edilməklə törədilir. Bu da prokurorluq və digər hüquq-mühafizə orqanları əməkdaşlarının həmin sahədə bilik və bacarıqlarını daha da təkmilləşdirməsini zəruri edir. Təbii ki, bu istiqamətdə işləyirik", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

İnsan alveri, məişət zorakılığı və ekoloji cinayətlər

Baş prokuror mübarizə aparılması vacib olan digər cinayət növlərinə də toxunub:

"Zamanın tələbinə uyğun olaraq rəqəmsal cinayətləri, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsini və informasiya texnologiyalarından istifadə etməklə törədilən cinayətləri qeyd etdik. İnsan alverinə və məişət zorakılığına qarşı mübarizəni də xüsusi vurğulamaq istəyirəm. Bu sahələrdə üzərimizə mühüm vəzifələr düşür. Ekoloji cinayətlərə qarşı mübarizə də indiki mərhələdə çox aktualdır. Çirkli pulların yuyulmasına və istifadəsinə qarşı mübarizə də qarşımızda duran ən mühüm vəzifələrdən biridir".

Qanunvericiliyin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması

Cinayətkarlığın yeni formaları meydana çıxdıqca qanunvericiliyin hansı istiqamətlərdə təkmilləşdirilməsinə ehtiyac yarandığı barədə sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, bir sıra istiqamətlərdə dəyişikliklər artıq edilib və bu proses davam edir.

"Qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi dinamik prosesdir. Bununla yanaşı, onun sabitliyini qorumaq da vacibdir. Çünki qanunların səmərəli tətbiqi üçün sabitlik zəruridir.

Digər tərəfdən, cəmiyyətin müxtəlif sahələrində sürətli inkişaf və elmi tərəqqi qanunvericiliyin yenilənməsini zəruri edir. Bu dəyişikliklər diqqətlə aparılmalıdır. Qanunvericiliyin sabitliyini qorumaqla yanaşı, mühüm sahələr üzrə ona dəyişiklik və əlavələr edilməlidir. Bu istiqamətdə aidiyyəti dövlət qurumları ilə işimizi davam etdiririk", - deyə Baş prokuror bildirib.

Kamran Əliyev qanunvericiliyə dəyişiklik edilməsi üçün ciddi əsasların olmasının vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu əsaslar təcrübədən, o cümlədən məhkəmə və istintaq təcrübəsindən irəli gəlir.

"Qanunvericiliyin dəyişdirilməsi üçün, ilk növbədə, ciddi əsaslar olmalıdır. Bu əsaslar zərurətdən, eləcə də məhkəmə və istintaq təcrübəsindən irəli gəlir. Biz əvvəlcə həmin təcrübəni öyrənir və dəyişikliklərə ehtiyac olduğunu əsaslandırırıq. Müəyyən müddət ərzində qanunvericiliyə dəyişiklik edilməsinin zəruri olduğunu gördükdə bununla bağlı müvafiq dövlət qurumlarına müraciət edirik", - deyə o qeyd edib.

Rəqəmsal sübutlarla bağlı yeni qaydalar

Baş prokuror bildirib ki, prokurorluğun fəaliyyətinə aid dəyişikliklər həm prosessual qanunvericiliyi, həm də maddi hüquq normalarını əhatə edir. O, kibercinayətkarlığa qarşı beynəlxalq konvensiyaların müddəalarının Azərbaycan qanunvericiliyinə daxil edilməsinə toxunub.

"Bildiyiniz kimi, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının kibercinayətkarlığa qarşı mübarizə ilə bağlı konvensiyası qəbul olunub və Azərbaycan onu imzalayan ilk ölkələrdən biri olub. Eyni zamanda, kibercinayətkarlığa qarşı mübarizə sahəsində Avropa Şurasının Budapeşt Konvensiyası da mövcuddur.

Biz hər iki konvensiyanın müddəalarını artıq Azərbaycan qanunvericiliyinə daxil etmişik. Rəqəmsal sübutların əldə edilməsi, qorunması, saxlanması və cinayət işində istifadə olunması ilə bağlı yeni qaydaların müəyyən edilməsi zəruridir", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

Onun sözlərinə görə, rəqəmsal sübutların əldə edilməsi və cinayət işlərində istifadəsi ənənəvi sübutlardan fərqli qaydalar tələb edir.

"Ənənəvi, klassik sübutlardan fərqli olaraq, rəqəmsal sübutların götürülməsi, cinayət işinə əlavə edilməsi, istifadəsi və qiymətləndirilməsi üçün xüsusi qaydalar müəyyən edilməli idi. Bununla bağlı aidiyyəti dövlət qurumlarına təkliflər verdik və müvafiq qanun qəbul olundu. Eyni zamanda, Cinayət Məcəlləsinə də müəyyən dəyişikliklərin edilməsi zərurəti vardı və həmin dəyişikliklər artıq edilib. Deyə bilərik ki, bu dəyişikliklərdən sonra cinayət-prosessual və maddi hüquq normalarımız beynəlxalq konvensiyaların tələblərinə tam uyğundur", - deyə Baş prokuror əlavə edib.

İllər əvvəl törədilmiş cinayətlərin açılması

Uzun illər bağlı qalmış cinayətlərin istintaqında əldə olunan nəticələrdən danışan Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, cinayətin üstündən nə qədər vaxt keçməsindən asılı olmayaraq, onun bütün təfərrüatı ilə açılması zəruridir.

"Cinayət törədilibsə, onun bütün təfərrüatı ilə açılması çox vacibdir. Cinayətkarlar cəzasız qala bilməzlər. Cəzasızlıq yeni cinayətlərin törədilməsinə gətirib çıxarır. Bu baxımdan, üstündən istər 30, istərsə də 40 il keçsin, hər bir cinayətin açılması zəruridir. Bu məsələyə qətlə yetirilmiş şəxsin yaxınlarının mövqeyindən də yanaşmalıyıq", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyev vətəndaş qəbullarında əvvəlki illərdən bağlı qalmış qətl işləri ilə bağlı müraciətlər aldığını qeyd edib:

"Əvvəlki illərdən bağlı qalmış qətl işləri üzrə həlak olmuş şəxslərin qohumları və yaxınları vətəndaş qəbullarına gəlirlər. Onlar bu cinayətlərin açılacağına böyük ümid bəsləyirlər. Nə baş verdiyini, yaxınlarının nəyə görə və kimlər tərəfindən qətlə yetirildiyini bilmək istəyirlər. Bu, təbii istəkdir və biz həmin istiqamətdə daim işləyirik".

Baş prokurorun sözlərinə görə, belə işlər üzərində Baş Prokurorluğun Kriminalistika və informasiya texnologiyaları idarəsi, İstintaq İdarəsi və rayon prokurorluqları aidiyyəti dövlət qurumları ilə birlikdə çalışır. Bu məqsədlə birgə istintaq-əməliyyat qrupları yaradılıb.

Ötən illərdən qalan 57 cinayət işinin üstü açılıb

Kamran Əliyev bildirib ki, indiyədək əvvəlki illərdən bağlı qalmış 57 cinayət işinin üstü açılıb. Onun sözlərinə görə, ən çox nəticə 2022-ci ildə əldə olunub: həmin il 17 belə iş açılıb. 2026-cı ilin birinci yarımilindən bu günədək isə daha yeddi işin açılması təmin edilib.

"Bir neçə işin açılması istiqamətində də xeyli iş görülüb. Hesab edirəm ki, yaxın vaxtlarda onların da açılması təmin olunacaq və bu barədə cəmiyyətə məlumat veriləcək", - deyə Baş prokuror bildirib.

O vurğulayıb ki, bu nəticələrin əldə edilməsində prokurorluqla yanaşı, digər qurumlar da iştirak edir:

"Ədalət naminə deməliyəm ki, bu işlərin aparılmasında yalnız prokurorluq orqanları iştirak etmir. Daxili işlər orqanları, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti və Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidməti ilə kifayət qədər səmərəli əməkdaşlıq edirik. Bu işləri biz koordinasiya edirik".

İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi

İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar, itkin düşmüş şəxslərin taleyi və Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı törədilən cinayətlərlə bağlı toplanan sübutların əhəmiyyətindən danışan Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, bu işlərin həm tarixi, həm də prosessual əhəmiyyəti var.

"Bu işlərin həm tarixi, həm də prosessual əhəmiyyəti böyükdür. Təəssüf ki, Birinci və İkinci Qarabağ müharibələri zamanı ümumilikdə 4 010 Azərbaycan vətəndaşı itkin düşüb. Onlardan 4 004 nəfəri Birinci Qarabağ müharibəsi, altı nəfəri isə İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə itkin düşüb", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, itkin düşmüş şəxslərlə bağlı dövlət tərəfindən iş aparılır. Bu sahədə İtkin düşmüş şəxslərin işləri üzrə Dövlət Komissiyası ilə prokurorluq orqanları birgə əməkdaşlıq edirlər.

"Bu günədək, səhv etmirəmsə, 900-dən artıq itkin düşmüş şəxsin qalıqları müəyyən edilib. Prokurorluq orqanları itkin düşmüş şəxslərin bütün yaxın qohumlarından DNT nümunələri götürüb. Yeni qalıqlar müəyyən edildikcə onların aidiyyəti laboratoriyalarda eyniləşdirilməsi aparılır", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

Şəxsiyyəti müəyyən edilmiş şəxslərin qalıqları yaxınlarına təhvil verilir

Kamran Əliyev bildirib ki, aşkar olunan qalıqların kimə məxsus olduğunu müəyyənləşdirmək üçün analizlər davam etdirilir.

"İtkin düşmüş şəxslərin kimliyinin müəyyən edilməsi istiqamətində işlər görülüb. Səhv etmirəmsə, 328 nəfərin şəxsiyyəti müəyyən edilib, digərləri üzrə analizlər davam edir. Artıq 270-dən bir qədər çox şəxsin qalıqları yaxınlarına təhvil verilib və onlar dəfn olunublar", - deyə o bildirib.

Baş prokuror vurğulayıb ki, yaxınları uzun illər keçməsinə baxmayaraq, itkin düşən şəxslərin taleyi barədə məlumat gözləyirlər:

"Bu, çox mühüm məsələdir. Uzun müddət keçsə də, yaxınları bu gün də itkin düşmüş şəxslərin taleyi ilə maraqlanırlar. Qeyd etdiyim kimi, bu, təbiidir. Çalışırıq ki, həmin şəxslərin yaxınları heç olmasa müəyyən təsəlli tapsınlar".

Kamran Əliyev bu istiqamətdə beynəlxalq qurumlarla da əməkdaşlıq edildiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, İtkin düşmüş şəxslərin işləri üzrə Dövlət Komissiyası əsasən təşkilati məsələlərlə, prokurorluq orqanları isə işin prosessual tərəfi ilə məşğul olur.

"Bununla bağlı beynəlxalq qurumlarla, xüsusən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İtkin Düşmüş Şəxslər üzrə Komitəsi ilə əməkdaşlıq edirik. Qeyd etdiyim kimi, İtkin düşmüş şəxslərin işləri üzrə Dövlət Komissiyası daha çox təşkilati məsələlərlə məşğul olur. İşin prosessual tərəfi ilə isə prokurorluq orqanları, konkret olaraq Baş Prokurorluğun İstintaq İdarəsi məşğul olur", - deyə Baş prokuror əlavə edib.

Xaricdə olan şəxslərin məsuliyyətə cəlb edilməsi

Dövlətə və xalqa qarşı xüsusilə ağır cinayətlər törətməkdə ittiham olunan, hazırda xaricdə olan şəxslərin məhkəmə qarşısına çıxarılmasında beynəlxalq hüququn roluna dair sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, digər dövlətlərin aidiyyəti qurumları ilə əməkdaşlıq vacibdir və konkret nəticələr verir.

"Söhbət yalnız həmin şəxslərdən getmir. Ümumilikdə beynəlxalq hüquq çərçivəsində əlaqələr və digər dövlətlərin aidiyyəti qurumları ilə əməkdaşlıq çox vacibdir, konkret fayda verir. Qeyd etdiyiniz kateqoriyadan olan şəxslərin indi və ya gələcəkdə cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi də mümkündür. Hesab edirəm ki, bu istiqamətdə müvafiq işlər aparırıq", - deyə o bildirib.

Baş prokuror qeyd edib ki, sözügedən şəxslərin bir qismi artıq məsuliyyətə cəlb olunub. O, həmin məhkəmə prosesinin keçirilməsini torpaqların azad edilməsindən sonra yaranmış şəraitlə əlaqələndirib.

"Bəli, həmin kateqoriyadan olan şəxslərin bir qismi məsuliyyətə cəlb edilib. Xüsusi qeyd etməliyəm ki, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən tədbirlər, eləcə də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası və tarixi Qələbənin əldə olunması bu məhkəmə prosesinin keçirilməsinə imkan yaradıb", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

Toplanmış sübutlardan istifadə üçün yaranan şərait

Kamran Əliyev istintaqın və məhkəmə prosesinin aparılmasının mövcud şəraitdən də asılı olduğunu söyləyib:

"Hüquq elmində "istintaq situasiyaları" anlayışı var. Bu o deməkdir ki, istintaqın taktikası və gedişatı, eləcə də məhkəmə prosesinin aparılması cəmiyyətdə yaranmış müəyyən şəraitdən asılı olur.

Qarabağ münaqişəsi başlayandan bəri prokurorluq əməkdaşları uzun müddət ərzində sübutlar toplamışdılar. Bu iş həm əvvəlki, həm də sonrakı dövrlərdə çalışan əməkdaşlar tərəfindən aparılmışdı. Sübut bazası mövcud idi, lakin həmin sübutlardan istifadə etmək üçün münbit şərait yox idi".

Baş prokurorun sözlərinə görə, hərbi əməliyyatlardan sonra həmin sübutlardan istifadə etmək və şəxsləri məsuliyyətə cəlb etmək imkanı yaranıb. O, cinayət işi üzrə axtarışda olan digər şəxslərin də gələcəkdə məsuliyyətə cəlb ediləcəyinə ümid etdiyini bildirib.

"Bildiyiniz kimi, həmin cinayət işinin axtarışda olan digər iştirakçıları da var. Ümid edirəm ki, onların da gələcəkdə məsuliyyətə cəlb edilməsi mümkün olacaq", - deyə o qeyd edib.

Kamran Əliyev başqa dövlətlərin təcrübəsinə də toxunub. Onun sözlərinə görə, bəzi ölkələrin hüquq-mühafizə orqanları hərbi cinayətlərlə bağlı sübutlar toplasalar da, həmin sübutların məhkəmə prosesində istifadəsi üçün şəraitləri yoxdur.

"Başqa dövlətlərdə də belə cinayətlər baş verib. Konkret ölkə adı çəkmək istəmirəm, amma yaxın ətrafımıza nəzər salsaq, görərik ki, həmin dövlətlərin hüquq-mühafizə və prokurorluq orqanları hərbi cinayətlərlə bağlı çoxlu sübut toplayıblar. Lakin onların bu sübutlardan istifadə etmək və müvafiq məhkəmə proseslərini keçirmək üçün imkanları və şəraitləri yoxdur. Çatdırmaq istədiyim fikir budur", - deyə Baş prokuror əlavə edib.

Korrupsiyanın qarşısının alınmasında qabaqlayıcı tədbirlər

Korrupsiyaya şərait yaradan halların əvvəlcədən aradan qaldırılması barədə sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev ASAN xidmət mərkəzlərinin yaradılmasını mühüm qabaqlayıcı tədbir kimi qiymətləndirib.

"Korrupsiya cinayətləri bəşəriyyəti daim narahat edib. Müasir dünyada istər Avropada, istərsə də planetin digər bölgələrində bu cinayətlər cəmiyyət və dövlət üçün ciddi problem olaraq qalır. Hesab edirəm ki, ölkəmizin siyasi rəhbərliyi tərəfindən bu sahədə kifayət qədər uğurlu işlər görülür.

Qabaqlayıcı tədbir kimi ASAN xidmət mərkəzlərinin yaradılmasını xüsusi qeyd etmək istəyirəm. Bu, mühüm profilaktik addım idi. Həmin mərkəzlərin yaradılması nəticəsində ölkəmizdə korrupsiya cinayətlərinin sayı əhəmiyyətli dərəcədə azaldı. Bu gün də fəaliyyətimizi, əsasən, belə cinayətlərin qarşısının alınmasına yönəldirik", - deyə Baş prokuror bildirib.

Kamran Əliyev qeyd edib ki, qabaqlayıcı tədbirlərlə yanaşı, korrupsiya cinayətləri üzrə cinayət təqibi də aparılmalıdır. Onun sözlərinə görə, bu istiqamətdə Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsi fəaliyyət göstərir.

"İctimaiyyəti bu sahədə daim məlumatlandırmağa çalışırıq. Hər bir cinayət təqibini, eyni zamanda, maarifləndirici və qabaqlayıcı tədbir kimi qiymətləndirmək olar. Çünki belə hallara qarşı barışmaz münasibət prokurorluq və digər hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən həyata keçirilən ən mühüm qabaqlayıcı tədbirlərdən biridir", - deyə o vurğulayıb.

Müraciətlərin təhlili və dövlət qurumlarının məlumatlandırılması

Baş prokuror bildirib ki, korrupsiya cinayətləri və hüquqpozmalarla bağlı prokurorluğa daxil olan məlumatlar təhlil edilir. Bura Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsinin qaynar xətt əlaqə mərkəzinə və digər yollarla daxil olan məlumatlar da daxildir.

"Prokurorluğa korrupsiya cinayətləri və digər hüquqpozmalarla bağlı daxil olan məlumatları təhlil edirik. Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsinin qaynar xətt əlaqə mərkəzinə və digər yollarla prokurorluğa daxil olan məlumatları zəruri hallarda aidiyyəti qurumlara göndəririk", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

O, məlumatların aidiyyəti qurumlara göndərilməsinin cinayət barədə məlumatların araşdırılmadan həmin qurumlara ötürülməsi kimi başa düşülməməli olduğunu xüsusi vurğulayıb:

"Bu o demək deyil ki, cinayət törətmiş şəxslər barədə məlumatları onların işlədiyi qurumlara göndəririk. Hər bir qanun pozuntusu cinayət deyil. Cinayət xarakteri daşımayan digər hüquqpozmalarla bağlı məlumatları aidiyyəti qurumlara göndəririk. Onlar araşdırma aparır, zəruri hallarda əməkdaşlarını inzibati məsuliyyətə cəlb edirlər. Aşkarlanan boşluqlar barədə də həmin qurumları məlumatlandırırıq ki, qabaqlayıcı tədbirlər görsünlər".

Sahibkarlığın inkişafı və qanunlara nəzarət

Qanuni fəaliyyət göstərən sahibkarların hüquqlarının qorunması ilə qanunsuzluqlara qarşı mübarizə arasında tarazlığa dair sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bunun həssas və vacib məsələ olduğunu bildirib.

"Bu, maraqlı və həssas məsələdir. Hər bir cəmiyyətin inkişafı üçün iqtisadiyyat mühüm əhəmiyyət daşıyır. İqtisadiyyatın uğurlu inkişafı üçün isə sahibkarlıq fəaliyyəti sərbəst, eyni zamanda qanun çərçivəsində həyata keçirilməlidir", - deyə o qeyd edib.

Kamran Əliyev bildirib ki, nəzarət güclü olsa da, sahibkarlığın və iqtisadiyyatın inkişafına mane olmamalıdır:

"Biz hesab edirik ki, hüquq-mühafizə orqanları, o cümlədən prokurorluq fəaliyyətini elə qurmalıdır ki, qanunsuzluqlarla mübarizə aparmaqla yanaşı, ölkədə həyata keçirilən iqtisadi islahatlara və iqtisadi inkişafa təkan versin.

Əsas rolumuz da bundan ibarətdir: iqtisadi inkişafı əngəlləməmək, əksinə, ona təkan vermək. Buna görə də prokurorluğun aidiyyəti dövlət qurumları və özəl sektorla işini elə qurmağa çalışırıq ki, fəaliyyətimiz fayda gətirsin".

İnsan alveri və cinayət yolu ilə əldə olunan vəsaitlər

Korrupsiya və insan alveri cinayətlərinə qarşı mübarizəni dəyərləndirən Baş prokuror bildirib ki, bu cinayətləri, eləcə də narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsini birləşdirən cəhətlərdən biri qanunsuz gəlir əldə edilməsidir.

"Korrupsiya cinayətlərini, insan alverini, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsini və bu kimi digər cinayətləri birləşdirən amillərdən biri qanunsuz gəlir əldə edilməsidir. Bu cinayətlər nəticəsində əldə olunan maliyyə vəsaitləri sonradan leqallaşdırılır və istifadə edilir", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

Onun sözlərinə görə, insan alverinə qarşı mübarizə sahəsində dövlət qurumları fəaliyyətlərini əlaqələndirirlər. Baş prokuror bu sahədə 2026-2030-cu illəri əhatə edən dövlət proqramına və Daxili İşlər Nazirliyinin müvafiq idarəsinin fəaliyyətinə də toxunub.

"Ölkəmizdə insan alverinə qarşı kəsərli mübarizə aparılır. Bununla bağlı 2026-2030-cu illəri əhatə edən dövlət proqramı var. Daxili İşlər Nazirliyinin müvafiq idarəsi də fəaliyyət göstərir və bu sahədə dövlət qurumları işlərini əlaqələndirirlər. Əsas məsələlərdən biri həm bu cinayətlərə, həm də onların nəticəsində əldə olunan maliyyə vəsaitlərinin leqallaşdırılmasına qarşı mübarizə aparmaqdır", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyev vurğulayıb ki, həm cinayətlərin törədilməsinə, həm də onlardan əldə olunan vəsaitlərin leqallaşdırılmasına qarşı mübarizə aparılmalıdır:

"Cinayətlərin özünə qarşı mübarizə aparıb, onlardan əldə edilən vəsaitlərin leqallaşdırılmasına qarşı kifayət qədər səmərəli mübarizə aparmasaq, nəticə əldə edə bilmərik. Eyni zamanda, yalnız qanunsuz vəsaitlərin leqallaşdırılmasına diqqət yetirib həmin vəsaitlərin hansı cinayətlərdən əldə olunduğunu diqqətdən kənarda qoysaq, mübarizə yenə səmərəli olmayacaq. Fəaliyyətimizin hər iki istiqamətdə səmərəli olmasına çalışırıq".

Elektron Prokurorluq sisteminin işə təsiri

Elektron Prokurorluq sisteminin gündəlik fəaliyyətə və vətəndaşların müraciət imkanlarına təsirindən danışan Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, Elektron Prokurorluq İnformasiya Sistemi 2021-ci ildə yaradılıb və qısa müddətdə tətbiqinə başlanılıb.

"Bu sistem, ilk növbədə, prokurorluq əməkdaşlarının işini daha səmərəli edir. Əvvəlki illərdən bağlı qalmış qətl işlərinin açılmasında da onun tətbiqi mühüm rol oynayır. Belə işlərdə sübut və məlumatların operativ əldə olunması, çevik fəaliyyət vacibdir. Bu baxımdan sistem əməkdaşlarımız üçün böyük əhəmiyyət daşıyır", - deyə o bildirib.

Baş prokurorun sözlərinə görə, vətəndaşlar sistem vasitəsilə prokurorluğa şikayət göndərə və müraciətlərinin nəticəsi barədə məlumat ala bilirlər. Elektron ünvanlar və sosial şəbəkələr vasitəsilə müraciət imkanları da mövcuddur.

"Vətəndaşlar Elektron Prokurorluq İnformasiya Sistemi vasitəsilə şikayət edə və müraciətlərinin nəticəsi barədə məlumat ala bilərlər. Bununla yanaşı, elektron ünvanlarımız və sosial şəbəkələr vasitəsilə də müraciət etmək mümkündür", - deyə Kamran Əliyev qeyd edib.

İstintaq işlərinə elektron nəzarət

Kamran Əliyev bildirib ki, Elektron Prokurorluq İnformasiya Sistemində istintaq, cinayət xarakterli materiallar, dövlət ittihamı və cəzanın icrası ilə bağlı modullar var. Onun sözlərinə görə, bu modullar prokuror nəzarətinin daha səmərəli həyata keçirilməsinə imkan yaradır.

"Baş prokuror kimi istənilən vaxt rayon prokurorluqlarının icraatında olan cinayət işlərinə baxa bilirəm. Onların icraatında neçə cinayət işi olduğunu görə, işlərə daxil olaraq dindirilmiş şahidlərin ifadələri və digər sənədlərlə elektron qaydada, həmin əməkdaşlara ayrıca müraciət etmədən tanış ola bilirəm. Bu imkanlar prokurorluq əməkdaşlarının fəaliyyətinə və iş şəraitinin yaxşılaşdırılmasına kömək edir", - deyə Baş prokuror əlavə edib.

Rəqəmsal sübutlar və şəxsi həyatın toxunulmazlığı

İstintaqda rəqəmsal məlumatlardan istifadə ilə şəxsi həyatın toxunulmazlığı arasında tarazlığın necə qorunduğu barədə sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, yeni texnologiyalar daha çox məlumat əldə etməyə imkan yaratsa da, şəxsi məlumatların qorunması əsas şərtdir.

"Yeni informasiya texnologiyaları, bir tərəfdən, daha çox məlumat əldə etməyə imkan yaradır. Bu, vacibdir, çünki hər bir şəxsin informasiya əldə etmək hüququ var. Digər tərəfdən, hər kəsin şəxsi həyatı və şəxsi məlumatları toxunulmazdır. Bu hüquq Konstitusiyada, beynəlxalq konvensiyalarda və Azərbaycan qanunlarında qorunur. Məsələ etik qaydalar baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, Elektron Prokurorluq İnformasiya Sistemindəki məlumatlara giriş məhdudlaşdırılıb və hər bir əməkdaş yalnız öz fəaliyyət sahəsinə aid məlumatları əldə edə bilər.

"Elektron Prokurorluq İnformasiya Sistemində müxtəlif məlumatlar var və onların məxfiliyini qorumağa çalışırıq. Sistemdə məlumatlara girişlə bağlı ciddi qaydalar tətbiq olunur: hər kəs yalnız öz fəaliyyət sahəsinə aid məlumatları əldə edə bilər. Kimin hansı məlumatı necə əldə edə biləcəyinə nəzarət edirik. Bu, vətəndaşlarımız və cəmiyyət qarşısında böyük məsuliyyətdir.

Vətəndaşlardan şəxsi həyatlarının toxunulmazlığının pozulması və ya şəxsi məlumatlarının qanunsuz əldə edilməsi ilə bağlı müraciətlər də daxil olur. Bu hüquqlar qanunla ciddi şəkildə qorunur və hüquq-mühafizə orqanları belə pozuntulara qarşı kəsərli mübarizə aparırlar", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

Elektron nəzarət vasitəsilə gecikmələrin aşkarlanması

Elektron Prokurorluq İnformasiya Sistemi vasitəsilə bölgələrdə aparılan işlərə baxarkən müdaxilə tələb edən hallarla qarşılaşıb-qarşılaşmadığına dair sualı cavablandıran Kamran Əliyev bildirib ki, sistemdə daha çox materiallara vaxtında baxılmaması, araşdırmanın uzadılması və əsassız süründürməçilik halları görünür.

"Sualınıza səmimi cavab verməyə çalışacağam. Elektron Prokurorluq İnformasiya Sistemi vasitəsilə işlərə baxanda daha çox materiallara vaxtında baxılmamasını, araşdırmaların uzadılmasını və əsassız süründürməçiliyə yol verilməsini görürəm. Bəzən əməlin tövsifi ilə bağlı məsələlər də diqqətimi çəkir. Belə hallar olub və biz dərhal müdaxilə etmişik", - deyə o bildirib.

Baş prokurorun sözlərinə görə, araşdırmanın nəzərdə tutulmuş müddətdən artıq davam etməsinin səbəbləri hər bir halda yoxlanılır. O qeyd edib ki, gecikmələrin obyektiv səbəbləri də ola bilər, lakin subyektiv amil müəyyən edildikdə əməkdaşlar məsuliyyətə cəlb olunurlar.

"Açıq deyim ki, əməkdaşlarımız kifayət qədər peşəkardırlar və işlərini səmərəli qururlar. Bununla belə, araşdırma nəzərdə tutulmuş müddətdən artıq davam edəndə səbəbini dərhal öyrənirik. Hər bir hal ayrıca araşdırılır. Bəzən gecikmənin işin xüsusiyyətlərindən irəli gələn obyektiv səbəbləri olur. Subyektiv amil müəyyən edildikdə isə əməkdaşlarımızı məsuliyyətə cəlb edirik", - deyə Kamran Əliyev vurğulayıb.

İstintaq işlərində beynəlxalq hüquqi əməkdaşlıq

Məsuliyyətdən yayınmaq üçün ölkəni tərk edən şəxslərlə bağlı ekstradisiya və qarşılıqlı hüquqi yardımın nəticələrini dəyərləndirən Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, Baş Prokurorluq səviyyəsində aparılan istintaq işlərinin təxminən yarısında beynəlxalq hüquqi əməkdaşlığa ehtiyac yaranır.

"Baş Prokurorluq səviyyəsində - İstintaq İdarəsində, Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsində və digər qurumlarda aparılan istintaqların, belə demək mümkünsə, təxminən yarısında beynəlxalq hüquqi əməkdaşlığa ehtiyac yaranır. Bu, hüquqi yardım haqqında vəsatətlərin göndərilməsini və ekstradisiyanı əhatə edir. Ona görə də belə əməkdaşlıq çox vacibdir", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, Azərbaycan həm region ölkələrinin, həm də digər dövlətlərin prokurorluq və hüquq-mühafizə orqanları ilə sıx əməkdaşlıq qurub. O vurğulayıb ki, bu təmasların arxasında konkret işlər dayanır.

"Biz həm region ölkələrinin, həm də digər dövlətlərin prokurorluq və hüquq-mühafizə orqanları ilə sıx əməkdaşlıq edirik. İlk baxışda kimsə bu təmasları yalnız simvolik görüşlər və səfərlər kimi qiymətləndirə bilər. Lakin onların hər birinin arxasında ciddi iş dayanır. Müxtəlif ölkələrin prokurorluq orqanları ilə memorandumlar imzalayır və səmərəli əməkdaşlıq qururuq", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, hüquqi yardım sorğularının müxtəlif mərhələlərdən keçməsi vaxt apardığı üçün digər ölkələrin aidiyyəti qurumları ilə birbaşa və sıx əlaqələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

"Hüquqi yardım haqqında sorğunun hazırlanması, müxtəlif mərhələlərdən keçməsi və ünvanına çatdırılması vaxt aparır. Bu sahədə prokurorluq orqanları digər hüquq-mühafizə qurumlarının fəaliyyətini əlaqələndirirlər. Ona görə də ölkələrin aidiyyəti qurumları arasında sıx münasibətlər çox vacibdir.

Bu əməkdaşlıq bir çox hallarda operativ müdaxilə etməyimizə imkan verir. Xarici həmkarlarımızla əlaqələri davam etdiririk və həmin ölkələrdən də çoxlu hüquqi yardım vəsatəti alırıq", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

2025-ci ildə 65 nəfərin Azərbaycana ekstradisiyası

Baş prokuror ekstradisiyanın prokurorluğun gündəlik fəaliyyətinin bir hissəsi olduğunu, şəxslərin həm Azərbaycana gətirilməsi, həm də ölkədən digər dövlətlərə ekstradisiyası barədə ictimaiyyətə məlumat verildiyini söyləyib.

"Mətbuat Xidmətimiz şəxslərin ölkəmizə və ya Azərbaycandan digər ölkələrə ekstradisiyası barədə mütəmadi məlumat verir. Bu, gündəlik fəaliyyətimizin bir hissəsidir.

Hüquqi yardım və ekstradisiya sahəsində Azərbaycan Respublikası Prokurorluğu ilə Ədliyyə Nazirliyi mərkəzi icra orqanlarıdır. Hər iki qurum bu istiqamətdə fəaliyyət göstərir", - deyə o qeyd edib.

Kamran Əliyevin bildirdiyinə görə, 2025-ci ildə 65 nəfər digər ölkələrdən Azərbaycana ekstradisiya olunub. O, bu rəqəmi yaddaşına əsasən səsləndirdiyini qeyd edib.

"Səhv etmirəmsə, 2025-ci ildə 65 nəfər digər ölkələrdən Azərbaycana ekstradisiya olunub. Hər bir ekstradisiya mürəkkəb prosesdir. İstər biz bir şəxsin ekstradisiyasını tələb edək, istərsə də başqa ölkə bizə müraciət etsin, prosesin bütün mərhələləri yoxlanılır. Bu sahədə qanunun kifayət qədər sərt tələbləri var.

Hər hansı şəxsi başqa ölkəyə ekstradisiya etməzdən əvvəl məsələnin bütün hüquqi tərəflərini nəzərdən keçiririk. Hesab edirəm ki, gələcəkdə bu sahədə əməkdaşlıq daha da təkmilləşməli və çevik olmalıdır", - deyə Baş prokuror əlavə edib.

Ekoloji hüquqpozmaların araşdırılması

Qanunsuz ağac kəsilməsi, su ehtiyatlarının çirkləndirilməsi və torpaqlara zərər vurulması kimi əməllərlə bağlı vəziyyətə toxunan Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, təbii resurslardan qanunsuz istifadə və təbiətə zərər vurulması mühüm məsələlərdir.

"Ekoloji cinayətlər, meşə fondundan düzgün istifadə edilməməsi, yerin təkindən, torpaqlardan və digər təbii resurslardan qanunsuz istifadə, təbiətə zərər vurulması mühüm məsələlərdir. Bu problemlər bütün dünyada, o cümlədən Azərbaycanda ön plana çıxır", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi bu kateqoriyadan olan hallarla bağlı prokurorluğa müraciətlər göndərir. Baş Prokurorluqda isə həmin məsələlərlə məşğul olan Cinayət təqibindən kənar icraatlar idarəsi fəaliyyət göstərir.

"Ölkəmizdə bu istiqamətdə kifayət qədər səmərəli iş aparılır. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi belə hallarla bağlı prokurorluğa mütəmadi müraciətlər edir. Baş Prokurorluğun yeni strukturu 2020-ci ildə təsdiqlənərkən Cinayət təqibindən kənar icraatlar idarəsi yaradıldı. Həmin idarə bu və digər kateqoriyadan olan işlərlə bilavasitə məşğuldur", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

İctimai maraqların qorunması və ziyanın ödənilməsi

Kamran Əliyev Cinayət təqibindən kənar icraatlar idarəsinin fəaliyyətinin bəzən düzgün izah olunmadığını söyləyib. Onun sözlərinə görə, idarənin işi ictimai maraqların qorunması kimi də xarakterizə edilə bilər.

"Mətbuatı izləyirəm və görürəm ki, Cinayət təqibindən kənar icraatlar idarəsinin fəaliyyəti bəzən düzgün şərh olunmur. "Cinayət təqibindən kənar" nə deməkdir? Əslində, bu idarəni ictimai maraqların qorunması idarəsi də adlandırmaq olar. Söhbət cəmiyyətin maraqlarının qorunmasından gedir", - deyə o bildirib.

Baş prokuror qeyd edib ki, idarə ekoloji məsələlərlə yanaşı, məişət zorakılığı, azyaşlılar və ailədə zorakılıq, valideynlik hüququndan məhrumetmə ilə bağlı məsələlərdə, həmçinin cəzaçəkmə müəssisələrində cəzanın məqsədinə nail olunması prosesində iştirak edir.

"İdarə ekoloji cinayətləri, məişət zorakılığı, azyaşlılara qarşı və ailədaxili zorakılıq, eləcə də valideynlik hüququndan məhrumetmə ilə bağlı məsələləri araşdırır. Təəssüf ki, belə hallar baş verir. İdarə, eyni zamanda, cəzaçəkmə müəssisələrində cəzanın məqsədinə nail olunması ilə bağlı prosesdə yaxından iştirak edir", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

O əlavə edib ki, ekoloji hüquqpozmalarla bağlı işlərdə əsas diqqət vurulan ziyanın ödənilməsinə yönəldilir. Ziyanın həcminin daha böyük olduğu hallarda isə şəxslərin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi təmin olunur.

"Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyindən yerin təkindən və digər təbii resurslardan qanunsuz istifadə, ağacların kəsilməsi, meşə fondunun məhv edilməsi ilə bağlı materiallar daxil olur. Belə işlərdə əsas diqqətimiz vurulan ziyanın ödənilməsinin təmin edilməsinə yönəlir. Ziyanın həcminin daha böyük olduğu hallarda isə təqsirli şəxslərin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi təmin olunur", - deyə Baş prokuror vurğulayıb.

Məişət zorakılığı ilə bağlı xəbərdaredici hallar

Məişət zorakılığı, qadın və uşaqlara qarşı cinayətlərdən əvvəl yaranan xəbərdaredici hallarla bağlı sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, bu sahəyə müdaxilə xüsusi həssaslıq tələb edir.

"Tamamilə doğrudur. Açıq etiraf edim ki, bu, çox həssas sahədir. Ailənin həyatına həddindən artıq müdaxilə etmək olmaz. Amma bəzən elə hallar yaranır ki, müdaxilə etməyə məcbur oluruq.

Təəssüf ki, qəsdən adam öldürmə cinayətlərinin çoxu məişət xarakterli olur. Təhlil zamanı görürük ki, belə cinayətlərdən əvvəl zorakılıq kimi xəbərdaredici hallar baş verib. Həmin hallar hər zaman cinayət məsuliyyətinə səbəb olmasa da, onlara diqqət yetirmək vacibdir", - deyə Baş prokuror bildirib.

Kamran Əliyev qeyd edib ki, bəzi qadınlar ailənin dağılmaması üçün zorakılıq barədə məlumat vermək və hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlıq etmək istəmirlər. Onun sözlərinə görə, belə hallara həssas yanaşmaq lazımdır.

"Bəzən qadınlar ailənin dağılmaması üçün zorakılıq barədə məlumat vermək, hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlıq etmək istəmirlər. Bu, başadüşüləndir. Ona görə də belə məsələlərə böyük həssaslıqla yanaşırıq", - deyə o qeyd edib.

Baş prokuror valideynlik hüququndan məhrumetmənin son zərurət olduğunu vurğulayıb. Bununla yanaşı, onun sözlərinə görə, daxil olan müraciətlər əsasında bəzən valideynlik hüququndan məhrumetmə və ya həmin hüququn məhdudlaşdırılması üçün məhkəməyə müraciət etmək lazım gəlir.

"Qeyd etdiyim kimi, uşaqlarla bağlı məsələlərdə valideynlik hüququndan məhrumetmə son zərurətdir. Nə prokurorluq, nə də dövlət kiminsə bu hüquqdan məhrum edilməsini istər. Amma bəzən daxil olan müraciətlər əsasında valideynlik hüququndan məhrumetmə və ya həmin hüququn məhdudlaşdırılması tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalırıq. Belə hallar olur və bu iddialar, bir qayda olaraq, təmin edilir", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

Hüquqi maarifləndirmə və vətəndaşlarla ünsiyyət

Prokurorluğun hüquqi maarifləndirmə fəaliyyəti və ictimai etimadın gücləndirilməsi barədə danışan Baş prokuror müasir informasiya texnologiyalarının bu sahədə müxtəlif vasitələrdən istifadə etməyə imkan verdiyini söyləyib. O, maarifləndirmənin konkret nəticəsi olan mühüm fəaliyyət istiqaməti olduğunu bildirib.

"Müasir informasiya texnologiyaları müxtəlif resurslardan istifadə etməklə maarifləndirmə işi aparmağa imkan verir. Bəziləri maarifləndirməni ümumi bir anlayış hesab edə bilər. Əslində isə onun rolu çox mühümdür. Bu baxımdan Baş Prokurorluqda müvafiq iş planı tərtib edilib", - deyə Kamran Əliyev qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, maarifləndirmənin daha çox aparılmalı olduğu sahələr müəyyənləşdirilib. Bu işin əsas məqsədi vətəndaşlara həm hüquqlarını, həm də məsuliyyətlərini izah etməkdir.

"Daha çox hansı sahələrdə maarifləndirmə işinin aparılmalı olduğunu müəyyən etmişik. Bunun müxtəlif üsul və vasitələri var. Əsas məqsəd vətəndaşlara hüquqlarını və məsuliyyətlərini izah etməkdir.

Bəzən insanlar qanunları və öz hüquqlarını bildiklərini düşünürlər. Amma məsələyə daha dərindən baxanda məlum olur ki, onların məlumatı ümumi xarakter daşıyır, mühüm incəliklər isə bilinmir", - deyə Baş prokuror bildirib.

Kamran Əliyev qeyd edib ki, prokurorluq əməkdaşları televiziyalarda və dəyirmi masalarda həm ümumi hüquqi mövzular, həm də konkret işlər barədə çıxış edirlər. Cəmiyyəti narahat edən aktual işlərlə bağlı mətbuatda və sosial şəbəkələrdə məlumat verilir.

"Əməkdaşlarımız televiziya verilişlərində və dəyirmi masalarda iştirak edirlər. Onlar həm ümumi mövzularda, həm də konkret işlərlə bağlı danışırlar. Cəmiyyəti narahat edən aktual işlər olduqda mətbuatda və sosial şəbəkələrdə də məlumat verirlər", - deyə o söyləyib.

Baş prokuror bildirib ki, qurumun rəhbər işçiləri və idarə rəisləri vətəndaşların suallarını onlayn qaydada cavablandırırlar. Prokurorluğa elektron formada daxil olan müraciətlər də cavablandırılır.

"Baş Prokurorluğun rəhbər işçiləri və idarə rəisləri vətəndaşların suallarını mütəmadi olaraq onlayn qaydada cavablandırırlar. Elektron formada daxil olan müraciətlərə də cavab veririk. Hesab edirəm ki, bütün bunlar zəruridir", - deyə Kamran Əliyev əlavə edib.

Vətəndaş qəbullarında daha çox hansı məsələlər qaldırılır?

Vətəndaşlarla görüşlərdə daxil olan müraciətlərin xarakterindən danışan Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, şikayətlər arasında həm əsaslı, həm də kifayət qədər əsaslı olmayan tələblər olur. Onun sözlərinə görə, bəzi müraciətlərdə tərəflərin tələbləri bir-birinə ziddir.

"İlk növbədə qeyd edim ki, müraciətlərə qanun çərçivəsində baxılır. Onların arasında əsaslı, kifayət qədər əsaslı olmayan, bəzən isə bir-birinə zidd tələblər olur.

Cinayət işində zərərçəkmiş və təqsirləndirilən şəxslərin maraqları hər zaman üst-üstə düşmür, bəzən bir-birinə zidd olur. Biz bütün bu müraciətləri araşdırırıq", - deyə Baş prokuror bildirib.

Kamran Əliyev qeyd edib ki, bəzi müraciətlər irəli sürülən ittihamla, bəziləri isə təqsirləndirilən şəxsin əməlinin tövsifi və ona verilən cəza ilə bağlı olur.

"Məsələn, təqsirləndirilən şəxs törətdiyi əmələ uyğun olmayan daha ağır maddə ilə ittiham edildiyini bildirir. Zərərçəkmiş şəxs isə, əksinə, təqsirləndirilən şəxsə onun fikrincə, qanunun tələb etdiyindən daha yüngül cəza verildiyini və ya əməlinin düzgün tövsif olunmadığını düşünür.

Bəzən də müraciətlərdə cinayəti törədən bütün şəxslərin müəyyən edilmədiyi, kimlərinsə məsuliyyətdən kənarda qaldığı bildirilir. Bu kateqoriyadan olan şikayətlər də daxil olur", - deyə o söyləyib.

Baş prokurorun sözlərinə görə, son zamanlar dələduzluq faktları və cinayət işinin başlanması ilə bağlı müraciət edənlər də çoxdur. O bildirib ki, belə halların qiymətləndirilməsində cinayət-hüquqi və mülki-hüquqi münasibətlər bir-birindən fərqləndirilməlidir.

"Son zamanlar cinayət işinin başlanması, xüsusilə dələduzluq faktları ilə bağlı müraciət edənlərin sayı çoxdur.

Belə müraciətlərə obyektiv yanaşmağa çalışırıq. Bəzi hallarda tərəflər arasındakı münasibətlər cinayət-hüquqi deyil, mülki-hüquqi xarakter daşıya bilər. Məsələn, borc verilməsi ilə bağlı mübahisələr belə hallardandır. Münasibətlər mülki-hüquqi xarakter daşıyırsa, şəxslər mülki qaydada məhkəməyə müraciət etməlidirlər. Prokurorlara da tövsiyə və tapşırıqlar veririk ki, yalnız qanunun tələbləri çərçivəsində fəaliyyət göstərsinlər", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

Dövlət maraqları və vətəndaş hüquqları

Dövlət maraqları ilə vətəndaş hüquqları arasında tarazlığın necə təmin olunduğu barədə sualı cavablandıran Baş prokuror bildirib ki, onun fikrincə, dövlətin və vətəndaşların maraqları arasında ziddiyyət yoxdur.

"Mənim fikrimcə, dövlətin maraqları ilə vətəndaşların maraqları arasında ziddiyyət yoxdur. Onlar bir-birini tamamlayır. Dövlətin maraqlarını tam təmin ediriksə, bu, vətəndaşların da maraqlarının təmin olunması deməkdir. Eyni zamanda, vətəndaşların qanuni maraqlarını tam təmin etmək dövlətin prokurorluq orqanları qarşısında qoyduğu vəzifədir", - deyə o qeyd edib.

Kamran Əliyev əlavə edib ki, müxtəlif situasiyalar yarandıqda prokurorluq qanunun tələblərini rəhbər tutmalıdır.

"Bəzən müxtəlif vəziyyətlər yaranır və belə hallarda yalnız qanunun tələblərini rəhbər tutmağa çalışırıq. Prokurorun əsas vəzifələrindən biri dövlətin və cəmiyyətin maraqlarını qorumaqdır. Konkret bir şəxsin marağı ictimai maraqlarla hər zaman uyğun gəlməyə bilər. Bizim üçün dövlətin, cəmiyyətin və onun bütün üzvlərinin maraqları əsasdır. Təbii ki, cəmiyyətin üzvləri də ayrı-ayrı şəxslərdən ibarətdir", - deyə Baş prokuror vurğulayıb.

Qanunu və etik qaydaları pozan prokurorların məsuliyyəti

Prokurorluq əməkdaşının qanunu və ya etik davranış qaydalarını pozduğu halda məsuliyyətinin necə təmin olunduğu barədə sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, belə əməkdaş tutduğu vəzifəyə görə daha böyük məsuliyyət daşıyır.

"Prokurorluq əməkdaşı qanunu pozarsa, hesab edirəm ki, digər qurumların əməkdaşları ilə müqayisədə ikiqat məsuliyyət daşıyır. Tutduğu vəzifə ona etik və mənəvi baxımdan bəraət qazandırmır, əksinə, məsuliyyətini artırır", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, qanun və etik qayda pozuntularının qarşısını almaq üçün əməkdaşlar mütəmadi təlimatlandırılır, onlara tövsiyələr verilir.

"Bu sahədə kəsərli mübarizə aparırıq. İlk növbədə, əməkdaşlarımızı daim təlimatlandırır, onlara tövsiyələr veririk. Onlar qanunun tələblərinə uyğun olaraq dövlətə, cəmiyyətə və hər bir vətəndaşa xidmət etməyə çalışırlar", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

O bildirib ki, pozuntu ehtimalı müəyyənləşdirildikdə Baş Prokurorluğun 2020-ci ildə yaradılmış Xidməti Araşdırmalar İdarəsi tərəfindən araşdırma aparılır. Qurumda İntizam Komissiyası və Etik Davranış Komissiyası da fəaliyyət göstərir.

"Belə hallar müəyyən edildikdə 2020-ci ildə Baş Prokurorluqda yaradılmış Xidməti Araşdırmalar İdarəsi araşdırma aparır. Baş Prokurorluqda, həmçinin iki komissiya - İntizam Komissiyası və Etik Davranış Komissiyası fəaliyyət göstərir", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

İntizam və cinayət məsuliyyəti

Baş prokuror izah edib ki, qanun pozuntusu ilə etik davranış qaydalarının pozulması ayrı-ayrı komissiyalarda araşdırılır:

"Prokurorluq əməkdaşı qanunu pozmadan etik davranış qaydalarını poza bilər. Xidməti araşdırmanın nəticələrinə əsasən qanun pozuntusu ilə bağlı materiallar İntizam Komissiyasına, Etik Davranış Kodeksinin tələblərinin pozulması ilə bağlı materiallar isə Etik Davranış Komissiyasına göndərilir. Bu sahədə müvafiq tədbirlər görülür və pozuntuya yol verən əməkdaşlar məsuliyyətə cəlb olunurlar".

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, bu ilin səkkiz ayından bir qədər artıq dövründə prokurorluq əməkdaşlarına töhmət verilməsi, onların vəzifədən azad olunması və sərəncama götürülməsi halları olub. Bir nəfər prokurorluq orqanlarından xaric edilib. O, bəzi əməkdaşların cinayət məsuliyyətinə də cəlb olunduğunu bildirib.

"Bu ilin səkkiz ayından bir qədər artıq müddətində əməkdaşlara töhmət verilməsi, onların vəzifədən azad olunması və sərəncama götürülməsi halları olub. Bir nəfər isə prokurorluq orqanlarından xaric edilib. Son dövrlərdə prokurorluq əməkdaşlarını özümüzün cinayət məsuliyyətinə cəlb etdiyimiz hallar da olub.

Təəssüf ki, belə hallar baş verir. Prokurorluq orqanında işləmək cinayət məsuliyyətindən azad olunmaq üçün heç bir imtiyaz vermir. Əksinə, hesab edirəm ki, bu vəzifə daha böyük məsuliyyət tələb edir", - deyə Baş prokuror vurğulayıb.

İstintaq barədə məlumatlandırma və məxfilik

Cinayət hadisələri barədə cəmiyyətin operativ məlumatlandırılması ilə istintaq sirrinin və təqsirsizlik prezumpsiyasının qorunması arasında tarazlığa dair sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, bu məsələ vətəndaşların şəxsi məlumatlarının məxfiliyi ilə də bağlıdır.

"Əslində, vətəndaşların şəxsi məlumatlarının açıqlanmaması və məxfi saxlanılması məsələsinə artıq toxunduq. İstintaq sirrinin qorunması da bununla bağlıdır", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyev Baş Prokurorluğun Mətbuat Xidmətinin media qurumları ilə əməkdaşlığına toxunub və prokurorluqla əməkdaşlığa görə media işçilərinə təşəkkür edib.

"Çalışırıq ki, Mətbuat Xidmətimiz səmərəli fəaliyyət göstərsin və media qurumları ilə fəal əməkdaşlıq etsin. Fürsətdən istifadə edərək prokurorluqla əməkdaşlığa görə bütün media qurumlarına və media işçilərinə təşəkkürümü bildirirəm. Tam məsuliyyətlə deyirəm ki, prokurorluq bütün media qurumları ilə eyni qaydada əməkdaşlıq edir. Bu da çox vacibdir", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, media həm cinayətlərin qarşısının alınmasında, həm də hüquqi maarifləndirmə və qabaqlayıcı tədbirlərdə mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, cəmiyyətin məlumat almaq hüququ ilə istintaqın və ayrı-ayrı şəxslərin hüquqlarının qorunması birlikdə nəzərə alınmalıdır.

"Medianın cinayətlərin qarşısının alınmasında, eləcə də bayaq toxunduğumuz maarifləndirmə və qabaqlayıcı tədbirlərin həyata keçirilməsində rolu əvəzedilməzdir. İnanın mənə, əvəzedilməzdir. Eyni zamanda, qeyd etdiyim kimi, burada iki prinsip arasında tarazlıq gözlənilməlidir: bir tərəfdən, vətəndaşların və cəmiyyətin məlumat almaq hüququ, digər tərəfdən isə istintaq sirrinin, təqsirsizlik prezumpsiyasının və ayrı-ayrı şəxslərin hüquqlarının qorunması", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

Baş prokuror bildirib ki, məlumat verilərkən onun doğruluğuna əmin olmaq, təqsirsizlik prezumpsiyasını və istintaq sirrini pozmamaq vacibdir.

"Biz, təbii ki, qanunun tələblərinə uyğun olaraq bu tarazlığı tam gözləməyə çalışırıq. Bəzən media nümayəndələri hansısa məlumatı başqa mənbədən əldə edib bizə müraciət edirlər. Bizi düzgün başa düşün: həmin məlumatı yalnız onun doğruluğuna tam əmin olduqda, təqsirsizlik prezumpsiyasının və istintaq sirrinin pozulmayacağına əminlik yarandıqda açıqlaya bilərik", - deyə o söyləyib.

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, xüsusilə intensiv istintaq-əməliyyat tədbirləri aparılan işlər barədə məlumatın açıqlanması mümkün olmaya bilər. Şəxsi məlumatların ictimailəşdirilməsinin nəticələri də nəzərə alınır.

"Çünki elə işlər var ki, bayaq qeyd etdiyim kimi, əvvəlki illərdən bağlı qalmış bir neçə cinayət işinin açılması istiqamətində çox intensiv istintaq-əməliyyat tədbirləri aparılır. Təbii ki, bu işlərlə bağlı məlumat verə bilmərik. Yaxud hər hansı vətəndaşın şəxsi məlumatlarının mətbuata sızmasının, ictimailəşdirilməsinin hansı nəticələrə səbəb ola biləcəyini də nəzərə almalıyıq. Bütün bunlara baxırıq.

Bu, həssas və çox məsuliyyətli məsələdir. Hər bir halda məlumatın açıqlanması barədə qərarı işin hallarına uyğun olaraq veririk", - deyə Baş prokuror əlavə edib.

Müasir prokurorun peşəkar və mənəvi keyfiyyətləri

Müasir prokurorun və hüquqşünasın hansı keyfiyyətlərə malik olmalı olduğu barədə sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, hüquqi bilik və təcrübə ilə yanaşı, vicdanlı və ədalətli olmaq da əsas şərtdir.

"Çətin və maraqlı sualdır. Çalışacağam qısa və lakonik cavab verim. Savadlı hüquqşünas olmaq, qanunları yaxşı bilmək və təcrübəyə malik olmaq çox vacibdir. Amma ilk növbədə mənəviyyatlı, vicdanlı, ədalətli və dürüst olmaq lazımdır. Prokurorluq orqanlarında işləyən şəxslər düzgün insanlar olmalıdırlar. Ən mühüm cəhət budur", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, prokurorluq əməkdaşının bilikləri yalnız hüquq sahəsi ilə məhdudlaşmamalıdır. O, geniş dünyagörüşünü, siyasi ayıqlığı, vətənpərvərliyi və dövlətçiliyə bağlılığı da vacib keyfiyyətlər sırasında göstərib.

"Təbii ki, müasir və savadlı prokuror yalnız hüquqi biliklərə deyil, ümumiyyətlə, geniş biliyə malik olmalıdır. Siyasi cəhətdən ayıq olmalıdır. Mənəviyyat geniş anlayışdır və onun ən mühüm tərkib hissələrindən biri vətənpərvərlikdir. Prokurorluq əməkdaşı öz dövlətini və dövlətçiliyini, xalqını, tarixini, mədəniyyətini və dilini sevməlidir. Bunlar çox vacib məsələlərdir", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

O, hüquqi biliklərlə mənəvi keyfiyyətlərin bir-birini tamamlamalı olduğunu bildirib:

"Təsəvvür edək ki, prokurorluq əməkdaşı savadlıdır, biliklidir və bayaq qeyd etdiyim mənəvi keyfiyyətlərə də malikdir. Bunu fəlsəfi kateqoriyalar olan forma və məzmunla müqayisə etmək istərdim. Onun mənəvi keyfiyyətləri, dövlətçilik anlayışı, vətənpərvərliyi və xalqına münasibəti məzmunu təşkil edir".

Gənc əməkdaşlar üçün təcrübənin əhəmiyyəti

Kamran Əliyev bildirib ki, gənc əməkdaşlar lazımi bilik və mənəvi keyfiyyətlərə malik olsalar belə, prokurorluq fəaliyyətində təcrübə toplamaq üçün zamana ehtiyac duyurlar.

"Eyni zamanda, hesab edirəm ki, prokurorluq və ümumilikdə hüquq-mühafizə orqanlarında təcrübə də mühüm məsələdir. Gənc əməkdaşlar işə gəlirlər. Onlar vətənpərvər, məsuliyyətli, vicdanlı və ədalətli olmaqla yanaşı, dərin hüquqi biliklərə də malikdirlər. Amma təcrübə toplamaları üçün bir qədər vaxt lazımdır", - deyə o bildirib.

Baş prokurorun sözlərinə görə, prokurorluq fəaliyyəti qanunun tətbiqi ilə yanaşı, insanlarla işləməyi də tələb edir. Buna görə əməkdaşların psixologiya və işin digər tərəfləri barədə də bilikləri olmalıdır.

"Çünki bizim fəaliyyətimiz hüququn tətbiqi və insanlarla işlə bağlıdır. Burada həm psixoloji, həm də digər amillər var. Əməkdaşlarımız bunları da yaxşı bilməlidirlər. Hesab edirəm ki, bəzi bacarıqlar zaman keçdikcə, iş prosesində qazanılan təcrübə əsasında formalaşır", - deyə Kamran Əliyev əlavə edib.

Prokurorluğa qəbul və gənc əməkdaşların hazırlanması

Prokurorluğun kadr siyasətində nələrə üstünlük verildiyi barədə sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev bildirib ki, gənc əməkdaşların yetişdirilməsində təcrübəli işçilərin və rəhbərlərin məsuliyyəti böyükdür.

"Gənc prokurorluq əməkdaşlarının yetişdirilməsində və təcrübələrinin formalaşmasında daha təcrübəli əməkdaşların, xüsusilə rəhbər işçilərin məsuliyyəti çox böyükdür. Qanun və etik qaydalar da onlardan bunu tələb edir. Onların borcudur ki, gənc əməkdaşlara düzgün işləməyi öyrətsinlər, işlərini düzgün üsullarla aparmalarına kömək etsinlər və fəaliyyətlərini doğru istiqamətə yönəltsinlər. Bu, çox vacibdir", - deyə o bildirib.

Kamran Əliyevin sözlərinə görə, prokurorluq orqanlarına qəbul qanunla müəyyən edilmiş test üsulu ilə aparılır. Sənədlər apreldən oktyabrın 1-dək elektron qaydada qəbul edilir. Ardınca test, yazılı imtahan və müsahibə mərhələləri keçirilir.

"Ümumiyyətlə, kadrlarla işin qurulmasına da toxunmaq istərdim. Prokurorluq orqanlarına qəbul qanunla müəyyən edilmiş test üsulu ilə həyata keçirilir və biz hər il bununla bağlı elan veririk. Aprel ayından oktyabrın 1-dək sənədlər elektron qaydada qəbul edilir. Oktyabrın 1-dən yanvarın 1-dək isə test, daha sonra yazılı imtahan və müsahibə mərhələləri keçirilir. Namizədləri bu mərhələlərdən sonra seçirik", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

O bildirib ki, prokurorluqda işləmək istəyən gənc hüquqşünasların sayı çoxdur. Bu il üçün elan edilmiş 30 vakansiyaya sənəd qəbulu müsahibə zamanı davam edirdi.

"Prokurorluqda işləmək istəyən gənc hüquqşünaslarımız çoxdur və bu, bizi sevindirir, ruhlandırır. Bu il üçün 30 vakansiya elan etmişik. Həmin vakansiyalar üzrə sənəd qəbulu hələ davam edir. Artıq kifayət qədər çox gənc hüquqşünas müraciət edib", - deyə Kamran Əliyev bildirib.

Əməkdaşların 93,2 faizi test üsulu ilə qəbul olunub

Baş prokurorun sözlərinə görə, hazırda prokurorluq əməkdaşlarının 93,2 faizi 2002-ci ildən sonra test üsulu ilə işə qəbul edilənlərdir. O, seçim zamanı hüquqşünasların yalnız qanunları bilməsinə deyil, onların mahiyyətini dərk etməsinə və tətbiqinə yaradıcı yanaşmasına diqqət yetirildiyini söyləyib.

"Hazırda prokurorluq əməkdaşlarının 93,2 faizi 2002-ci ildən sonra test üsulu ilə işə qəbul olunanlardır. Həmin vaxta qədər bu üsul tətbiq edilmirdi. İndi əməkdaşların təxminən 93 faizinin test üsulu ilə qəbul olunması kifayət qədər yüksək göstəricidir.

Çalışırıq ki, prokurorluğa ən səriştəli, savadlı və bilikli hüquqşünasları seçək. Bizim üçün qanunu yalnız texniki baxımdan bilmək deyil, onun fəlsəfəsini və mahiyyətini dərk etmək, tətbiqinə yaradıcı yanaşmağı bacarmaq da vacibdir", - deyə o vurğulayıb.

Kamran Əliyev prokurorluğun mövcud kadr potensialına əsaslanaraq gələcəkdə qurumun peşəkarlığının və fəaliyyət səmərəsinin daha da artacağını düşündüyünü bildirib.

"Hesab edirəm ki, kadr siyasətimiz kifayət qədər yaxşı və uğurludur. Prokurorluğun bugünkü potensialı və əməkdaşlarının peşəkarlığı mənə deməyə əsas verir ki, bir müddət sonra qurumun peşəkarlığı və fəaliyyətinin səmərəsi daha da artacaq", - deyə Baş prokuror qeyd edib.

Prokurorluqda qadın əməkdaşların sayı artır

Gender bərabərliyi məsələsinə də toxunan Kamran Əliyev bildirib ki, hüquq təhsilinə və prokurorluqda işləməyə maraq göstərən qadınların sayı artır. Onun sözlərinə görə, son dövrlərdə daha çox qadın prokurorluq orqanlarına işə qəbul olunur və müstəqil vəzifələrə təyin edilir.

"Fürsətdən istifadə edib gender bərabərliyi məsələsinə də toxunmaq istərdim. Universitetlərin hüquq fakültələrində təhsil alanlara diqqətlə baxıram. Azərbaycandakı universitetlərin hüquq fakültələri ilə sıx əlaqələrimiz var. Görürəm ki, xanımlar hüquq elminə böyük maraq göstərirlər. Prokurorluqda işləmək istəyən xanımların da sayı gündən-günə artır. Son dövrlərdə daha çox xanımı prokurorluğa işə qəbul edir və müstəqil vəzifələrə təyin edirik", - deyə o bildirib.

Baş prokuror qeyd edib ki, dörd qadın əməkdaş rayon prokuroru vəzifəsində çalışır. Baş Prokurorluqda qadın idarə rəisi var, idarə rəisi müavinləri arasında da qadınların sayı artıb.

"Bizdə dörd xanım əməkdaş rayon prokuroru kimi məsul vəzifədə çalışır. Baş Prokurorluqda da qadın idarə rəisi var, idarə rəisi müavinləri arasında xanımların sayı artıb. Bu say getdikcə çoxalır və hesab edirəm ki, bu da müasir prokurorluğun düzgün istiqamətdə fəaliyyət göstərməsi üçün mühüm amillərdən biridir", - deyə Kamran Əliyev əlavə edib.

Azərbaycan Prokurorluğunun gələcəyi

Kibercinayətkarlıq, süni intellekt və transmilli cinayət şəbəkələri fonunda prokurorluğun gələcəyini necə təsəvvür etdiyinə dair sualı cavablandıran Baş prokuror Kamran Əliyev qurumu dövlətə sadiq, peşəkar və geniş dünyagörüşlü hüquqşünaslardan ibarət çevik struktur kimi gördüyünü bildirib.

"Azərbaycan Prokurorluğunun gələcəyini dövlətinə və dövlətçiliyinə sadiq, peşəkar, geniş dünyagörüşünə malik hüquqşünaslardan ibarət bir qurum kimi görürəm. Onların əsas məqsədi cəmiyyətə və dövlətə xidmət etmək, ölkədə təhlükəsizliyin təmin olunmasına, dövlət maraqlarının və vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunmasına, eləcə də iqtisadi inkişafa öz fəaliyyətləri ilə töhfə vermək olmalıdır. Prokurorluğu bu istiqamətlərdə çevik fəaliyyət göstərən bir qurum kimi görürəm", - deyə Baş prokuror bildirib.

Baş prokurorun vətəndaşlara mesajı

Peşə bayramı ərəfəsində prokurorluq əməkdaşlarına və hüquqi müdafiəyə ehtiyacı olan vətəndaşlara mesajını çatdıran Kamran Əliyev prokurorluğun vətəndaşların xidmətində olduğunu vurğulayıb.

"İstərdim ki, bütün vətəndaşlar prokurorluğun onların xidmətində olduğunu bilsinlər. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, biz - dövlət qulluqçuları dövlətə və xalqa xidmət edirik.

Prokurorluq orqanları dövlətə, cəmiyyətə və hər bir vətəndaşa xidmət edən qurumdur. Tam əmin olun ki, prokurorluq qanunla üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirməyə hazırdır. Bu istiqamətdə fəaliyyətimizi davam etdirəcəyik", - deyə Baş prokuror bildirib.

Hər il sentyabrın 26-da qeyd olunan Ümumdünya Kontrasepsiya Günü reproduktiv sağlamlıq, ailə planlaşdırılması və məlumatlı seçimlərin əhəmiyyətinə diqqət çəkir. Kontrasepsiya yalnız arzuolunmaz hamiləliyin qarşısının alınması deyil, həm də qadın və kişi reproduktiv sağlamlığının qorunması, hamiləliklər arasında optimal intervalın təmin edilməsi və gələcək planların daha şüurlu şəkildə qurulması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Oxu.Az xəbər verir ki, Ümumdünya Kontrasepsiya Günü ilə əlaqədar Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun mama-ginekoloqu Xanım Adıgözəlova-Mirzəyeva kontrasepsiya üsulları, onların üstünlükləri, geniş yayılmış yanlış fikirlər və həkimə müraciət edilməli hallar barədə ən çox verilən sualları cavablandırır.

- Kontrasepsiya yalnız hamiləlikdən qorunma vasitəsidirmi?

- Kontrasepsiyanın faydaları daha genişdir. Düzgün seçilmiş kontrasepsiya hamiləliklər arasında orqanizmin bərpası üçün lazımi interval yaratmağa, aybaşı tsiklinin nizamlanmasına və ağrılı simptomların azalmasına kömək edir. Bəzi hormonal preparatlar dermatoloji problemlərin, o cümlədən sızanaqların yüngülləşməsinə də müsbət təsir göstərir. Bu, eyni zamanda cinsi yolla keçən infeksiyalardan qorunmanın etibarlı vasitəsidir. Paralel olaraq, hormonal üsullar funksional yumurtalıq kistalarının əmələ gəlmə ehtimalını aşağı salır, endometrioz və polikistik yumurtalıq sindromu kimi hallarda ağrılı simptomları yüngülləşdirməyə kömək edir. Bəzi tədqiqatlar isə bunu xoşxassəli döş vəzi dəyişiklikləri riskinin azalması ilə də əlaqələndirir. Bütün bu faktları birlikdə nəzərdən keçirdikdə, kontrasepsiyanı sadəcə qorunma vasitəsi deyil, qadın sağlamlığına göstərilən qayğı kimi qiymətləndirmək daha doğrudur. Xanımlara tövsiyəm odur ki, ginekoloqları ilə bu faydaları açıq şəkildə müzakirə etməkdən çəkinməsinlər.

- Hazırda hansı kontrasepsiya üsulları mövcuddur və onlardan daha uyğun olanını necə müəyyən etmək olar?

- Seçim genişdir və hər kəs öz həyat tərzinə, ehtiyaclarına uyğun variantı tapa bilər. Hormonal üsullar arasında oral kontraseptiv həblər, dərialtı implant, inyeksion preparatlar, hormonal uşaqlıqdaxili vasitə ilə yanaşı, aylıq vaginal həlqə də mövcuddur. İxtisaslaşmış ginekoloqla məsləhətləşmə prosesi hər şeyi çox asanlaşdırır və bu, birtərəfli tövsiyədən çox, qarşılıqlı və rahat bir söhbətdir. Konsultasiya zamanı həkim bir sıra amilləri, o cümlədən ümumi sağlamlıq vəziyyətini, arterial təzyiq göstəricilərini, tromboz riskini, gələcəkdə hamiləlik planlarını, gündəlik həb qəbuluna hazır olub-olmamanı və əlavə infeksiya profilaktikasına ehtiyacın mövcudluğunu birlikdə dəyərləndirir. Sevindirici haldır ki, əksər hallarda ilk konsultasiya invaziv müayinə tələb etmir, ətraflı söhbət əsasında uyğun seçim asanlıqla müəyyənləşdirilə bilər. Seçilən üsul ilk dəfədən tam mükəmməl hiss olunmasa belə, həkiminizlə məsləhətləşərək üsulu dəyişdirə bilərsiniz.

- Ən çox yayılmış yanlış təsəvvürlər hansılardır?

- Birincisi, hormonal kontraseptivlərin uzunmüddətli sonsuzluğa səbəb olduğu fikri geniş yayılıb, lakin əsassızdır. Uşaqlıqdaxili vasitə və implant çıxarıldıqdan dərhal sonra, oral həblərdən sonra isə adətən bir neçə tsikl ərzində fertillik bərpa olunur. Yalnız üçaylıq inyeksion üsulda hamiləliyin baş verməsi bəzən bir neçə ay gecikə bilər, lakin bu da müvəqqəti haldır. Son nəticədə fertillik səviyyəsi preparatı ümumiyyətlə istifadə etməyənlərlə eynidir.

Əmizdirmənin tam və etibarlı qorunma təmin etdiyi qənaəti də yanlışdır. Üç şərt - körpənin yalnız ana südü ilə qidalanması, altı aylıqdan kiçik olması və aybaşının hələ bərpa olunmaması - eyni vaxtda ödəndikdə bu, qismən reallaşır. Bu şərtlərdən biri belə pozularsa, etibarlılıq kəskin aşağı düşür, ona görə də müstəqil üsul kimi tövsiyə olunmur.

Kəsilmə üsulunun kifayət qədər etibarlı olduğu təsəvvürü də yanlışdır. Real həyatda bu üsuldan istifadə edən hər 100 cütlükdən təxminən 22-si bir il ərzində gözlənilməz hamiləliklə üzləşir. Bu, müasir hormonal üsullar və uşaqlıqdaxili vasitələrin 1%-dən aşağı uğursuzluq göstəricisi ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir.

Uşaqlıqdaxili vasitənin istisnasız olaraq ağrı yaratdığı və yalnız artıq doğmuş qadınlara uyğun olduğu fikri də geniş yayılmış səhv təsəvvürdür. Aparıcı ginekoloji rəhbər sənədlər bu üsulu uşağı olmayan qadınlar və yeniyetmələr üçün də təhlükəsiz seçim kimi qəbul edir. Düzgün seçim və düzgün yeridilmə şərti ilə yerləşdirmə zamanı hiss olunan qısamüddətli sancıdan sonra bu üsul əksər pasiyentlər üçün rahat və yüksək effektivliyə malik olur.

Hormonal kontraseptivlərin mütləq çəki artımına səbəb olacağı da geniş yayılmış, lakin elmi cəhətdən əsassız bir qorxudur. Araşdırmalar nəticəsində əksər hormonal həb, plastır və həlqə növləri ilə çəki artımı arasında ciddi əlaqə aşkar edilməyib. Yalnız üçaylıq inyeksion preparatdan istifadə zamanı bəzi istifadəçilərdə ilk il ərzində müəyyən çəki artımı müşahidə oluna bilər ki, bu da həkimlə birlikdə rahatlıqla idarə edilir.

Nəhayət, aybaşı zamanı hər ay mütləq qanaxma olmalı olduğu fikri də tibbi baxımdan əsassızdır. Kombinə edilmiş həblərdəki adi fasilə dövrü sadəcə tarixi vərdişdən qaynaqlanır. Bu fasiləni buraxmaq və ya uzatmaq sağlamlığa heç bir zərər vermir, əksinə, bir çox qadın üçün əlavə rahatlıq yaradır. Bu cür yanlış təsəvvürlərin aydınlaşdırılması hər kəsə öz bədəni barədə daha inamlı və məlumatlı qərarlar qəbul etmək imkanı yaradır.

- Hansı hallarda ginekoloqa müraciət etmək tövsiyə edilir?

- Kontrasepsiya seçimi statik bir qərar deyil, insanın həyat şəraiti və sağlamlıq vəziyyəti dəyişdikcə dinamik bir prosesdir. İlk dəfə üsul seçimi, mövcud üsuldan qaynaqlanan narahatedici yan təsirlərin müşahidəsi, illik profilaktik müayinələr (hətta şikayət olmadıqda belə) və şəxsi həyat şəraitinin dəyişməsi müraciət üçün tövsiyə olunan əsas hallardır.

İlk ginekoloji müayinədən çəkinməyə əsla ehtiyac yoxdur. Müasir tibbi tövsiyələrə görə, əksər hallarda kontraseptiv üsulun təyin edilməsi üçün invaziv pelvik müayinə tələb olunmur. Xüsusən də gənc və ya ilk dəfə müraciət edən pasiyentlər üçün bu, bir çox insanın ilk narahatlığını aradan qaldıra bilər.

Hamiləlik planlaşdıran cütlüklər üçün isə cəhd etməyə başlamazdan əvvəl həkimlə görüşmək tövsiyə olunur. Bu, kontraseptiv üsulun vaxtında dayandırılmasını və ümumi sağlamlıq statusunun qiymətləndirilməsini əhatə edir. Doğuşdan sonra isə əmizdirmə vəziyyətindən asılı olaraq, kontrasepsiyaya nə vaxt yenidən başlamağın uyğun olduğunu müəyyənləşdirmək üçün həkim məsləhəti faydalıdır.

Bundan əlavə, uzunmüddətli üsullardan istifadə edənlər üçün son istifadə tarixini yadda saxlamaq vacibdir. İmplant təxminən üç il, mis spiral 10 ilə qədər, hormonal spiral isə növündən asılı olaraq üç-səkkiz il müddətində effektivdir. Bu müddət bitməzdən əvvəl həkimə müraciət edərək üsulun dəyişdirilməsi və ya yeni üsulun seçilməsi planlaşdırılmalıdır. Kəskin qarın ağrısı, adətdən kənar güclü qanaxma, pis qoxulu ifrazat və ya mövcud üsuldan istifadə zamanı gözlənilməz aybaşı gecikməsi kimi əlamətlər isə növbəti planlı müayinəyə qədər gözləmədən dərhal həkimə müraciət üçün əsasdır. Bu əlamətlərin vaxtında qeydə alınması problemin erkən və rahat həllinə imkan yaradır. Yeri gəlmişkən, müayinələr təkcə kontrasepsiya ilə məhdudlaşmır. Mütəmadi ginekoloji müayinə sitoloji skrininq (Pap-test) və zəruri hallarda cinsi yolla keçən infeksiyalara görə testlər üçün də əlverişli fürsətdir.

- Kontrasepsiya yalnız qadının işidirmi? Kişilər üçün hansı imkanlar var?

- Xeyr, kontrasepsiya hər iki tərəfin birgə məsuliyyətidir və bu barədə açıq danışmaqdan çəkinməyə heç bir səbəb yoxdur. Bu mövzunu tərəfdaşınızla bölüşmək münasibətinizi daha da möhkəmləndirə bilər. Hazırda dünyanın müxtəlif tədqiqat mərkəzlərində kişilər üçün yeni, geri dönən kontraseptiv vasitələr üzərində fəal iş gedir və nəticələr getdikcə ürəkaçan olur. Bu vasitələr hələ geniş ictimai istifadəyə buraxılmayıb, lakin onların sürətli inkişafı göstərir ki, gələcəkdə məsuliyyətin bərabər bölüşdürülməsi reallığa çevrilə bilər. Sonda qeyd etmək istəyirəm ki, kontrasepsiya barədə məlumatlılıq utanılacaq bir məsələ deyil, əksinə, özünə qayğı və məsuliyyətli yanaşmanın ən gözəl nümunəsidir. Hər kəs öz reproduktiv sağlamlığı barədə həkimi ilə açıq şəkildə danışmaq və məlumatlı seçim etmək hüququna malikdir.

Hər il sentyabrın 26-da qeyd olunan Ümumdünya Kontrasepsiya Günü reproduktiv sağlamlıq, ailə planlaşdırılması və məlumatlı seçimlərin əhəmiyyətinə diqqət çəkir. Kontrasepsiya yalnız arzuolunmaz hamiləliyin qarşısının alınması deyil, həm də qadın və kişi reproduktiv sağlamlığının qorunması, hamiləliklər arasında optimal intervalın təmin edilməsi və gələcək planların daha şüurlu şəkildə qurulması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, Ümumdünya Kontrasepsiya Günü ilə əlaqədar Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun mama-ginekoloqu Xanım Adıgözəlova-Mirzəyeva kontrasepsiya üsulları, onların üstünlükləri, geniş yayılmış yanlış fikirlər və həkimə müraciət edilməli hallar barədə ən çox verilən sualları cavablandırır.

- Kontrasepsiya yalnız hamiləlikdən qorunma vasitəsidirmi?

- Kontrasepsiyanın faydaları daha genişdir. Düzgün seçilmiş kontrasepsiya hamiləliklər arasında orqanizmin bərpası üçün lazımi interval yaratmağa, aybaşı tsiklinin nizamlanmasına və ağrılı simptomların azalmasına kömək edir. Bəzi hormonal preparatlar dermatoloji problemlərin, o cümlədən sızanaqların yüngülləşməsinə də müsbət təsir göstərir. Bu, eyni zamanda cinsi yolla keçən infeksiyalardan qorunmanın etibarlı vasitəsidir. Paralel olaraq, hormonal üsullar funksional yumurtalıq kistalarının əmələ gəlmə ehtimalını aşağı salır, endometrioz və polikistik yumurtalıq sindromu kimi hallarda ağrılı simptomları yüngülləşdirməyə kömək edir. Bəzi tədqiqatlar isə bunu xoşxassəli döş vəzi dəyişiklikləri riskinin azalması ilə də əlaqələndirir. Bütün bu faktları birlikdə nəzərdən keçirdikdə, kontrasepsiyanı sadəcə qorunma vasitəsi deyil, qadın sağlamlığına göstərilən qayğı kimi qiymətləndirmək daha doğrudur. Xanımlara tövsiyəm odur ki, ginekoloqları ilə bu faydaları açıq şəkildə müzakirə etməkdən çəkinməsinlər.

- Hazırda hansı kontrasepsiya üsulları mövcuddur və onlardan daha uyğun olanını necə müəyyən etmək olar?

- Seçim genişdir və hər kəs öz həyat tərzinə, ehtiyaclarına uyğun variantı tapa bilər. Hormonal üsullar arasında oral kontraseptiv həblər, dərialtı implant, inyeksion preparatlar, hormonal uşaqlıqdaxili vasitə ilə yanaşı, aylıq vaginal həlqə də mövcuddur. İxtisaslaşmış ginekoloqla məsləhətləşmə prosesi hər şeyi çox asanlaşdırır və bu, birtərəfli tövsiyədən çox, qarşılıqlı və rahat bir söhbətdir. Konsultasiya zamanı həkim bir sıra amilləri, o cümlədən ümumi sağlamlıq vəziyyətini, arterial təzyiq göstəricilərini, tromboz riskini, gələcəkdə hamiləlik planlarını, gündəlik həb qəbuluna hazır olub-olmamanı və əlavə infeksiya profilaktikasına ehtiyacın mövcudluğunu birlikdə dəyərləndirir. Sevindirici haldır ki, əksər hallarda ilk konsultasiya invaziv müayinə tələb etmir, ətraflı söhbət əsasında uyğun seçim asanlıqla müəyyənləşdirilə bilər. Seçilən üsul ilk dəfədən tam mükəmməl hiss olunmasa belə, həkiminizlə məsləhətləşərək üsulu dəyişdirə bilərsiniz.

- Ən çox yayılmış yanlış təsəvvürlər hansılardır?

- Birincisi, hormonal kontraseptivlərin uzunmüddətli sonsuzluğa səbəb olduğu fikri geniş yayılıb, lakin əsassızdır. Uşaqlıqdaxili vasitə və implant çıxarıldıqdan dərhal sonra, oral həblərdən sonra isə adətən bir neçə tsikl ərzində fertillik bərpa olunur. Yalnız üçaylıq inyeksion üsulda hamiləliyin baş verməsi bəzən bir neçə ay gecikə bilər, lakin bu da müvəqqəti haldır. Son nəticədə fertillik səviyyəsi preparatı ümumiyyətlə istifadə etməyənlərlə eynidir.

Əmizdirmənin tam və etibarlı qorunma təmin etdiyi qənaəti də yanlışdır. Üç şərt - körpənin yalnız ana südü ilə qidalanması, altı aylıqdan kiçik olması və aybaşının hələ bərpa olunmaması - eyni vaxtda ödəndikdə bu, qismən reallaşır. Bu şərtlərdən biri belə pozularsa, etibarlılıq kəskin aşağı düşür, ona görə də müstəqil üsul kimi tövsiyə olunmur.

Kəsilmə üsulunun kifayət qədər etibarlı olduğu təsəvvürü də yanlışdır. Real həyatda bu üsuldan istifadə edən hər 100 cütlükdən təxminən 22-si bir il ərzində gözlənilməz hamiləliklə üzləşir. Bu, müasir hormonal üsullar və uşaqlıqdaxili vasitələrin 1%-dən aşağı uğursuzluq göstəricisi ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir.

Uşaqlıqdaxili vasitənin istisnasız olaraq ağrı yaratdığı və yalnız artıq doğmuş qadınlara uyğun olduğu fikri də geniş yayılmış səhv təsəvvürdür. Aparıcı ginekoloji rəhbər sənədlər bu üsulu uşağı olmayan qadınlar və yeniyetmələr üçün də təhlükəsiz seçim kimi qəbul edir. Düzgün seçim və düzgün yeridilmə şərti ilə yerləşdirmə zamanı hiss olunan qısamüddətli sancıdan sonra bu üsul əksər pasiyentlər üçün rahat və yüksək effektivliyə malik olur.

Hormonal kontraseptivlərin mütləq çəki artımına səbəb olacağı da geniş yayılmış, lakin elmi cəhətdən əsassız bir qorxudur. Araşdırmalar nəticəsində əksər hormonal həb, plastır və həlqə növləri ilə çəki artımı arasında ciddi əlaqə aşkar edilməyib. Yalnız üçaylıq inyeksion preparatdan istifadə zamanı bəzi istifadəçilərdə ilk il ərzində müəyyən çəki artımı müşahidə oluna bilər ki, bu da həkimlə birlikdə rahatlıqla idarə edilir.

Nəhayət, aybaşı zamanı hər ay mütləq qanaxma olmalı olduğu fikri də tibbi baxımdan əsassızdır. Kombinə edilmiş həblərdəki adi fasilə dövrü sadəcə tarixi vərdişdən qaynaqlanır. Bu fasiləni buraxmaq və ya uzatmaq sağlamlığa heç bir zərər vermir, əksinə, bir çox qadın üçün əlavə rahatlıq yaradır. Bu cür yanlış təsəvvürlərin aydınlaşdırılması hər kəsə öz bədəni barədə daha inamlı və məlumatlı qərarlar qəbul etmək imkanı yaradır.

- Hansı hallarda ginekoloqa müraciət etmək tövsiyə edilir?

- Kontrasepsiya seçimi statik bir qərar deyil, insanın həyat şəraiti və sağlamlıq vəziyyəti dəyişdikcə dinamik bir prosesdir. İlk dəfə üsul seçimi, mövcud üsuldan qaynaqlanan narahatedici yan təsirlərin müşahidəsi, illik profilaktik müayinələr (hətta şikayət olmadıqda belə) və şəxsi həyat şəraitinin dəyişməsi müraciət üçün tövsiyə olunan əsas hallardır.

İlk ginekoloji müayinədən çəkinməyə əsla ehtiyac yoxdur. Müasir tibbi tövsiyələrə görə, əksər hallarda kontraseptiv üsulun təyin edilməsi üçün invaziv pelvik müayinə tələb olunmur. Xüsusən də gənc və ya ilk dəfə müraciət edən pasiyentlər üçün bu, bir çox insanın ilk narahatlığını aradan qaldıra bilər.

Hamiləlik planlaşdıran cütlüklər üçün isə cəhd etməyə başlamazdan əvvəl həkimlə görüşmək tövsiyə olunur. Bu, kontraseptiv üsulun vaxtında dayandırılmasını və ümumi sağlamlıq statusunun qiymətləndirilməsini əhatə edir. Doğuşdan sonra isə əmizdirmə vəziyyətindən asılı olaraq, kontrasepsiyaya nə vaxt yenidən başlamağın uyğun olduğunu müəyyənləşdirmək üçün həkim məsləhəti faydalıdır.

Bundan əlavə, uzunmüddətli üsullardan istifadə edənlər üçün son istifadə tarixini yadda saxlamaq vacibdir. İmplant təxminən üç il, mis spiral 10 ilə qədər, hormonal spiral isə növündən asılı olaraq üç-səkkiz il müddətində effektivdir. Bu müddət bitməzdən əvvəl həkimə müraciət edərək üsulun dəyişdirilməsi və ya yeni üsulun seçilməsi planlaşdırılmalıdır. Kəskin qarın ağrısı, adətdən kənar güclü qanaxma, pis qoxulu ifrazat və ya mövcud üsuldan istifadə zamanı gözlənilməz aybaşı gecikməsi kimi əlamətlər isə növbəti planlı müayinəyə qədər gözləmədən dərhal həkimə müraciət üçün əsasdır. Bu əlamətlərin vaxtında qeydə alınması problemin erkən və rahat həllinə imkan yaradır. Yeri gəlmişkən, müayinələr təkcə kontrasepsiya ilə məhdudlaşmır. Mütəmadi ginekoloji müayinə sitoloji skrininq (Pap-test) və zəruri hallarda cinsi yolla keçən infeksiyalara görə testlər üçün də əlverişli fürsətdir.

- Kontrasepsiya yalnız qadının işidirmi? Kişilər üçün hansı imkanlar var?

- Xeyr, kontrasepsiya hər iki tərəfin birgə məsuliyyətidir və bu barədə açıq danışmaqdan çəkinməyə heç bir səbəb yoxdur. Bu mövzunu tərəfdaşınızla bölüşmək münasibətinizi daha da möhkəmləndirə bilər. Hazırda dünyanın müxtəlif tədqiqat mərkəzlərində kişilər üçün yeni, geri dönən kontraseptiv vasitələr üzərində fəal iş gedir və nəticələr getdikcə ürəkaçan olur. Bu vasitələr hələ geniş ictimai istifadəyə buraxılmayıb, lakin onların sürətli inkişafı göstərir ki, gələcəkdə məsuliyyətin bərabər bölüşdürülməsi reallığa çevrilə bilər. Sonda qeyd etmək istəyirəm ki, kontrasepsiya barədə məlumatlılıq utanılacaq bir məsələ deyil, əksinə, özünə qayğı və məsuliyyətli yanaşmanın ən gözəl nümunəsidir. Hər kəs öz reproduktiv sağlamlığı barədə həkimi ilə açıq şəkildə danışmaq və məlumatlı seçim etmək hüququna malikdir.

Hazırladı:

Nigar Cəfərova

Vahid Əhmədov: “Azərbaycanın 14 iqtisadi rayonunun hər birinin öz resurslarına və mühitinə uyğun xüsusi inkişaf proqramı hazırlanmalıdır”

"Paşinyanın sülh ritorikası ilə real addımları arasında ciddi ziddiyyət var, Ermənistandan Azərbaycana gətirilən mallar diqqətlə yoxlanılmalıdır”

Rusiya-Ukrayna cəbhəsində yeni diplomatik təmasların və pərdəarxası danışıqların baş verməsinə baxmayaraq, hərbi əməliyyatlar bütün intensivliyi ilə davam edir. Birləşmiş Ştatların vasitəçilik cəhdləri, Avropanın artan narahatlığı və Yaxın Şərqdə alovlanan yeni münaqişə ocaqları qlobal iqtisadiyyatı, xüsusilə də enerji və ərzaq bazarlarını ciddi sınaq qarşısında qoyub. Bəs, payız mövsümündə cəbhədə və geosiyasi müstəvidə hansı kritik proseslər gözlənilir? Regiondakı böyük güclərin toqquşan maraqları Azərbaycana, daxili bazara, qiymətlərə və regionun təhlükəsizliyinə necə təsir göstərəcək?

İstiqlalçı millət vəkili , tanınmış iqtisadçı-alim Vahid Əhmədov "AzPolitika"ya geniş müsahibəsində bu barədə sualları ətraflı cavablandırıb.

– Vahid müəllim, ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə Moskvada və Kiyevdə baş tutan danışıqlardan sonra Rusiya və Ukrayna liderlərinin iştirakı ilə yeni danışıqlar formatının hazırlanmasına dair bəyanatlar verilir. Lakin real mənzərə göstərir ki, cəbhədə qan tökülməyə davam edir. Ümumiyyətlə, bu payız mövsümündə müharibənin gələcək taleyi və tərəflərin hərbi-siyasi kursu ilə bağlı gözləntiləriniz necədir?

– Bilirsiniz, bu, tərəflər arasında ilk diplomatik təmas və ya danışıqlar cəhdi deyil. Müharibə başlayan gündən bu yana müxtəlif vasitəçilər meydana çıxıb. Lakin ən real, məqsədəuyğun və nəticəyə yaxın olan görüş Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın vasitəçiliyi ilə İstanbulda keçirilən danışıqlar idi. O zaman Türkiyə lideri çox böyük siyasi iradə nümayiş etdirdi və tərəfləri bir masa arxasına əyləşdirməyə müvəffəq oldu. Açıq demək lazımdır ki, həmin dövrdə müharibəni dayandırmaq üçün real imkanlar yaranmışdı. Əgər o zaman İstanbul razılaşmaları əldə olunsaydı, Ukrayna bu gün üzləşdiyi dəhşətli dağıntıları və insan itkilərini yaşamazdı, Rusiya da bu dərəcədə ağır canlı qüvvə və resurs itkisi ilə üz-üzə qalmazdı.

Lakin prosesi pərdəarxasından idarə edən qlobal güclər müharibənin o mərhələdə bitməsinə imkan vermədilər. Müharibəni başladanlar və onu alovlandıranlar prosesin davam etməsində maraqlı oldular. Rusiya müharibəni bitirmək istəyir, amma yalnız öz diktə etdiyi ağır şərtlər çərçivəsində. Kremlin irəli sürdüyü 6 əsas tələb var ki, bunlar faktiki olaraq Ukraynanın bir dövlət kimi süqutu və məhvi deməkdir. Krımın, Donbasın Rusiyaya veriliməsi, Ukraynanın NATO-ya daxil olmaması, ordusunun məhdudlaşdırılması kimi şərtləri Kiyevin qəbul etməsi imkansızdır. Prezident Volodimir Zelenski də bəyan etdi ki, nə Donbas, nə də NATO məsələsində heç bir güzəşt ola bilməz. Belə olan halda, danışıqlar yalnız formal xarakter daşıyır və yaxın zamanlarda hərbi əməliyyatların dayandırılacağına inanmıram.

– Bəzi ekspertlər payız-qış mövsümündə tərəflərin resurslarının tükənəcəyini və müharibənin dondurulacağını iddia edir. Bəzi analitiklər hətta 6 ay ərzində sülhün əldə olunacağını proqnozlaşdırırlar. Bu proqnozlar nə dərəcədə reallığı əks etdirir?

– Mən altı aya müharibənin bitəcəyi barədə səslənən fikirlərə inanmıram. Kaş ki, müharibə bir aydan sonra bitsin, qan tökülməsin. Amma reallıq başqadır. Hətta müharibə sabah dayansa belə, həm Rusiyada, həm də Ukraynada çox ciddi daxili siyasi və sosial-iqtisadi böhranlar baş qaldıracaq. Hal-hazırda hər iki ölkədə bütün daxili narazılıqlar, iqtisadi problemlər və idarəetmə nöqsanları müharibə amili ilə pərdələnir, "hər şey cəbhə üçün" şüarı altında saxlanılır. Amma silahlar susan kimi cəmiyyət rəhbərlərdən hesab soruşmağa başlayacaq: vəd olunmuş nəticələr haradadır, bu kadar itki nə üçün verildi? Ona görə də tərəflərin siyasi elitası üçün müharibəni dayandırmaq böyük risklər yaradır. Hər iki tərəfdən kifayət qədər böyük insan tələfatı var, hərbi-sənaye kompleksləri, strateji zavodlar vurulur. Lakin buna baxmayaraq, hərbi maşını dayanmayıb, insanları mextəlif vasitələrlə toplanıb cəbhəyə aparılır. Bütün bunlar göstərir ki, tərəflər hələ də güzəştsiz resurs savaşı aparırlar.

– Bu müharibədə qlobal güclərin, xüsusilə ABŞ və Avropanın iqtisadi-siyasi maraqları necə formalaşır? Silah sənayesinin bu prosesdəki rolu nə qədərdir?

– Müharibə, hər şeydən əvvəl, nəhəng silah bazarı və milyardlarla dollar deməkdir. Məsələnin mahiyyətinə baxsaq, Amerika Ukraynaya birbaşa öz hesabına silah vermir. ABŞ silahı Avropa dövlətlərinə satır, Avropa bunun pulunu ödəyir və sonra həmin hərbi texnikanı Ukraynaya ötürür. Yəni əsas maliyyə yükü Avropanın üzərinə düşür. Avropa da yaxşı anlayır ki, Ukrayna məğlub olarsa, Rusiya təhlükəsi birbaşa onun sərhədlərinə çatacaq.

Bəs ABŞ və xüsusilə Donald Tramp niyə bu müharibənin tezliklə bitməsində bu qədər fəallıq göstərir? Çünki Vaşinqtonun əsas strateji rəqibi Rusiya deyil, Çindir. ABŞ-nin əsas məqsədi Çinin getdikcə artan iqtisadi və hərbi qüdrətini neytrallaşdırmaqdır. Pekinə tətbiq edilən yüksək gömrük tarifləri gözlənilən effekti vermədi. Çünki Çin Rusiya, İran, Hindistan, Mərkəzi Asiya və digər inkişaf etməkdə olan ölkələrlə çox dərin iqtisadi zəncir qurub. Bu gün Çin Rusiyaya böyük iqtisadi dəstək verir, onun resurslarını alır və Rusiya bazarını öz məhsulları ilə təmin edir. ABŞ məhz bu zənciri qırmaq, Rusiyanı Çindən ayırmaq istəyir. Noyabr ayında Çin lideri Si Tszinpinin Birləşmiş Ştatlara gözlənilən səfəri və Vaşinqtonda keçiriləcək ali səviyyəli görüşlər qlobal cəbhədəki bir çox qaranlıq məqama aydınlıq gətirəcək. Çünki Rusiya-Ukrayna savaşı və Yaxın Şərqdə xammal qiymətlərinin, neftin barelinin 100 dollara yaxınlaşması Çinin də qlobal ticarət maraqlarına vurulan ağır zərbədir.

– Cənubi Qafqaz müstəvisinə nəzər salsaq, son zamanlar Bakı ilə Moskva arasında ali səviyyədə təmasların yenidən intensivləşdiyini görürük. Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin mövcud durumunu necə dəyərləndirirsiniz?

– Azərbaycanla Rusiya arasında iqtisadi və siyasi əlaqələr heç vaxt tamamilə kəsilməyib. Baş nazirin müavinləri - Şahin Mustafayev və onun rusiyalı həmkarı səviyyəsində Hökumətlərarası Komissiya mütəmadi olaraq toplanır, ticarət, logistika və nəqliyyat məsələlərini müzakirə edir. Əlbəttə, təyyarə qəzası hadisəsi və ya digər məsələlərdən sonra müəyyən gərginliklər yaşandı. Azərbaycan tərəfi haqlı olaraq öz prinsipial mövqeyini nümayiş etdirdi. Çünki biz müstəqil dövlətik və heç kimdən asılı deyilik.

Rusiyanı bölgədə ən çox qıcıqlandıran və narahat edən məsələ Qərbin, xüsusilə ABŞ-nin Cənubi Qafqaza nüfuz etməsidir. Zəngəzur dəhlizinin açılması strateji baxımdan bizim üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Dövlət başçımız da qətiyyətlə bəyan etdi ki, bu yol istənilən halda açılacaq. Vaşinqtonun bu prosesdə fəallıq göstərməsi, Azərbaycan və Ermənistan rəhbərliyinin ABŞ-də sülh razılaşması imzalaması Moskvada müəyyən dairələrdə qısqanclıq yaradır. Rusiyada bəzi dairələrin ən böyük səhvi odur ki, hələ də imperialist təfəkkürlə, SSRİ xülyası ilə düşünmək istəyir. Lakin SSRİ artıq tarixin arxivinə gömülüb və bir daha bərpa olunmayacaq! Bəli, Rusiya bizim böyük qonşumuzdur. Qonşu ilə logistik və ticarət əlaqələrini saxlamaq lazımdır. Lakin Rusiyada da anlamalıdırlar ki, Azərbaycan bərabərhüquqlu, müstəqil daxili və xarici siyasət yürüdən suveren dövlətdir.

– Bəs Ermənistanın eyni vaxtda həm Qərbə inteqrasiya etmək, həm də Rusiya ilə iqtisadi bağı saxlamaq cəhdləri nə dərəcədə realdır? Moskva İrəvanın bu manevrlərinə nə vaxta qədər göz yumacaq? Artıq Paşinyanı Kremlə dəvət edib seçim tələb edirlər...

– Nikol Paşinyanın apardığı siyasət ikitərəfli və çox riskli bir oyundur. O, Avropaya inteqrasiya etmək istədiyini açıq bəyan edir. Lakin digər tərəfdən, Ermənistandakı strateji obyektlərin, energetika, nəqliyyat və sərhəd infrastrukturlarının böyük əksəriyyəti Rusiyanın birbaşa nəzarətindədir. Moskva ona artıq açıq şərt qoyur: ya KTMT və Avrasiya İqtisadi İttifaqı, ya da Avropa! İki stulda eyni vaxtda oturmaq mümkün olmayacaq.

Digər tərəfdən, Ermənistanın sülh ritorikası ilə real addımları arasında ciddi ziddiyyət var. Məsələn, bu gün Ermənistandan bizə mallar gələcəyi deyilir, oradan balıq və ya digər məhsullar alacaqğır, bizim üzərimizdən onlara taxıl və s. məhsullar re-eksport olunur, neft-yanacaq gedir... Şəxsən mən Ermənistanın səmimiyyətinə axıra qədər inanmıram! Bu proseslər, Ermənistandan gələn və ya oraya gedən bütün ticarət axınları, re-eksport əməliyyatları aidiyyəti dövlət qurumlarımız tərəfindən ən xırda detalına qədər ciddi şəkildə yoxlanılmalıdır.

Bundan əlavə, Paşinyanın sülh mesajları verməsinə baxmayaraq, Ermənistanın Hindistandan və Fransadan intensiv şəkildə müasir hücum silahları alması, hərbçilərin sərhədə toplanması çox ciddi suallar doğurur. Əgər sən həqiqətən sülh istəyirsənsə, bu qədər silahlanma nəyə lazımdır? Ona görə də biz heç vaxt arxayınlaşmamalıyıq. Sərhəd zonalarımızda hərbi bazalarımız, Müdafiə Nazirliyinin və Dövlət Sərhəd Xidmətinin strukturları ən yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətində olmalıdır.

– Vahid müəllim, gələk əhalini daha çox maraqlandıran daxili gündəmə və sosial-iqtisadi məsələlərə. Payızın gəlişi ilə adətən bazarlarda qiymət artımı müşahid olunur. Qlobal bazarlarda taxıl və yanacaq qiymətlərinin qalxması Azərbaycana necə təsir göstərəcək?

– Dünya bazarında buğdanın və yanacağın qiymətinin artması birbaşa Rusiya-Ukrayna müharibəsi və Yaxın Şərqdəki gərginliklə bağlıdır. Rusiya və Ukrayna qlobal taxıl ixracının ən mühüm mərkəzləridir. Azərbaycan da ərzaq buğdasının əsas hissəsini məhz Rusiyadan idxal edir. Dünya bazarında logistika və yanacaq xərclərinin artması istər-istəməz daxili bazara da təsir edir. Yanacağın qiyməti qalxdıqda, o, bütün məhsulların maya dəyərində oturur. Bu da çörəyin və digər təməl ərzaq məhsullarının bahalaşmasına zəmin yaradır.

Təəssüf ki, bizdə daxili bazarda subyektiv amillər - inhisarçılıq və möhtəkillik meyilləri də az rol oynamır. Pensiya və ya əməkhaqqı artımı elan olunmamışdan bir ay əvvəl bəzi işbazlar süni şəkildə qiymətləri qaldırırlar. Lakin dövlət səviyyəsində də ciddi qabaqlayıcı addımlar atılır. Prezidentin aqrar sahə ilə bağlı keçirdiyi müşavirələr və 2025–2030-cu illəri əhatə edən yeni subsidiyalaşdırma proqramı daxili istehsalı qorumağa yönəlib. Məsələn, taxıl istehsalçılarına verilən subsidiya hər ton üçün 200 manatdan 400 manata qədər artırılıb. İşğaldan azad edilmiş Qarabağ torpaqlarında 100 min hektardan çox sahə əkin dövriyyəsinə cəlb edilib ki, bu da bizim ərzaq təhlükəsizliyimiz üçün böyük dəstəkdir.

– Bəs fermerlərin mövcud real problemləri nədən ibarətdir? Subsidiya qaydalarındakı 5 hektar torpaq və ya modern suvarma sistemi tələbi kiçik təsərrüfatları kənarda qoymurmu?

– Çox vacib məsələyə toxundunuz. Yeni subsidiya qaydaları daha çox iri aqroparklar və böyük fermer təsərrüfatları üçün əlçatandır. Amma ölkəmizdə yüz minlərlə kiçik kəndli təsərrüfatı, ailə təsərrüfatları var ki, onların maksimum 1-2 hektar torpağı var. Onların bahalı müasir suvarma sistemləri qurmağa maliyyə imkanı çatmır. Subsidiya mexanizmi elə çevik olmalıdır ki, bu kiçik fermerlər də dövlət dəstəyindən faydalana bilsinlər.

– Siz dəfələrlə parlamentdə və mətbuatda maliyyə amnistiyasının keçirilməsi təklifi ilə çıxış etmisiniz. Bu mexanizm ölkə iqtisadiyyatına real olaraq neçə təkan verə bilər və burada hansı şərtlər nəzərə alınmalıdır?

– Bəli, mən maliyyə amnistiyası məsələsini neçə dəfə ən yüksək səviyyədə qaldırmışam və bu gün də öz fikrimdə qalıram. Dünya təcrübəsinə nəzər salsaq görərik ki, inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan bir çox ölkələr müəyyən mərhələdə maliyyə amnistiyası aktı qəbul ediblər. Sirr deyil ki, illər ərzində müxtəlif yollarla qazanılmış, lakin kölgə iqtisadiyyatında qalan, daxildə yastıq altında saxlanılan və ya xaricə çıxarılan milyardlarla vəsait var. Biz reallığı qəbul etməliyik: bu pullar qazanılıb və hazırda ölü vəziyyətdədir, iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunmur.

Dövlət xüsusi qanun qəbul etməlidir. Şərtlər aydın və kəsərli olmalıdır: əgər bu vəsaitlər terrorizm, narkobiznes və ya birbaşa ağır cinayət əməlləri nəticəsində əldə olunmayıbsa, həmin kapitala amnistiya verilməlidir! Sahibkar və ya vətəndaş həmin vəsaiti ölkəyə gətirməli, leqallaşdırmalı və milli iqtisadiyyata – sənayeyə, kənd təsərrüfatına, yeni texnologiyalara, real sektora yatırmalıdır. Bu, ölkəyə milyardlarla manatlıq investisiya axını deməkdir.

Eyni yanaşma sənədsiz torpaqlara və evlərə də tətbiq olunmalıdır. İllərdir insanlar ev tikib yaşayırlar, dövlət həmin evlərdən işıq, qaz, su pulu, kommunal rüsumlar alır, amma adına gələndə deyir ki, "bu ev sənədsizdir". Bu yanaşma kökündən yanlışdır! İcra hakimiyyətlərinin və ya bələdiyyələrin vaxtilə verdiyi sənədlər əsasında tikilmiş yüz minlərlə sənədsiz ev var. İşıq pulunu aldığın evə niyə mülkiyyət hüququ verən çıxarış verməsən?

Bu gün fermerlərin və vətəndaşların ən böyük bəlası torpaqların və mənzillərin sənədsiz olmasıdır. Sənədi olmayan torpağa görə kəndli nə bankdan kredit ala bilir, ne subsidiyadan yararlanır, nə də müasir biznes qura bilir. Mülkiyyət çıxarışı olmayanda vətəndaş faktiki olaraq iqtisadi dövriyyədən təcrid olunur. Ona görə də kompleks şəkildə həm əmlak, həm də maliyyə amnistiyası verilməlidir. Cənab Prezident də dəfələrlə bu evlərin rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı tapşırıqlar verib. Əlbəttə, yüksək gərginlikli elektrik xətlərinin, neft-qaz kəmərlərinin və ya dəmir yolunun düz üstündə tikilən təhlükəli evlər istisnadır – onlar sökülməli və sakinlərinə kompensasiya verilməlidir. Amma qalan bütün sənədsiz yaşayış sahələrinə və torpaqlara təcili amnistiya verilərək rəsmiləşdirilməlidir.

– Dövlət başçısı da çıxışlarında rayonlardan paytaxta əhali axınının qarşısının alınmasının vacibliyini xüsusi vurğulayıb. Rayonlarda iş yerləri və torpaq problemlərdən həll olunmadan Bakının yükünü azaltmaq mümkündürmü? Qanunverici və iqtisadi müstəvidə hansı konseptual təklifləriniz var?

– Regionlardan Bakıya axını inzibati yollarla dayandırmaq mümkün deyil. Yeganə yol kəndlərdə və rayonlarda insanlara real iş yerləri, sabit gəlir imkanı yaratmaqdır. Bunun üçün Azərbaycanın 14 iqtisadi rayonunun hər birinin öz resurslarına və mühitinə uyğun xüsusi inkişaf proqramı hazırlanmalıdır.

Məsələn, öz doğulduğum Qubanın Qonaqkənd ərazisini misal çəkim: orada 40-a yaxın kənd var və iş yeri olmadığı üçün həmin kəndlər günbəgün boşalır. İnsanlar dolanışıq üçün şəhərə üz tuturlar. Sovet dövründə Sumqayıtda, Bakıda olan iri zavodların rayonlarda 150-200 nəfərlik sexləri, filialları açılardı ki, əhali yerində işləsin. Bu gün Sumqayıtda böyük Sənaye Parkı yaratmışıq, orada minlərlə insan çalışır. Həmin istehsalat sahələrinin kiçik filiallarını Qubada, Qusarda, Xaçmazda, Lənkəranda, Qazaxda açmaq lazımdır. Industrial parklaşmanı və aqrar subsidiyaları bilavasitə kəndlərdəki kiçik təsərrüfatlara yönəltsək, kəndli biləcək ki, öz torpağında işi var, məhsuluna dövlət zəmanəti var. Yalnız bu halda biz paytaxtın yüklənməsinin və kəndlərin tənəzzülünün qarşısını kompleks şəkildə ala bilərik.

Elçin Rüstəmli

"AzPolitika.info"

Kəlbəcərin dağlıq ərazilərində itkin düşmüş şəxslərlə bağlı operativ-axtarış tədbirlərinin işıqlandırılması davam etdilir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycan Respublikasının Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının sosial şəbəkə hesabında paylaşım edilib.

Bildirilib ki, Murovdağ istiqamətində itkin düşmüş şəxslərlə bağlı sahə üzrə axtarış və yoxlama tədbirləri xüsusilə mürəkkəb şəraitdə həyata keçirilir.

“Sıx duman, soyuq hava, sıldırım yamaclar, dar dağ yolları və sürətlə dəyişən dağ şəraiti görülən işləri daha da çətinləşdirir. Buna baxmayaraq, bu işlərə cəlb olunmuş heyət zəruri təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməklə öz fəaliyyətini ardıcıl və məsuliyyətlə davam etdirir”, - deyə məlumatda qeyd edilib.

Xatırladaq ki, Dövlət Komissiyası bu gün daha bir açıqlama yayıb. Bildirilib ki, 31 avqust 2026-cı il tarixinə Birinci və İkinci Qarabağ müharibələri ilə əlaqədar 4 010 Azərbaycan vətəndaşı itkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyatdadır. Onlardan 4 004 nəfəri Birinci Qarabağ müharibəsi, 6 nəfəri isə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşüb.

“Peşə kuryozu”nun budəfəki qonağı deputat Razi Nurullayevdir.

Siyasi fəaliyyəti, kəskin çıxışları və sosial şəbəkələrdəki səmimi reaksiyaları ilə həmişə cəmiyyətin diqqət mərkəzində olan Razi Nurullayev jurnalist Afaq Mirayiqin müəllifi olduğu verilişdə uzun illərin ictimai-siyasi fəaliyyətində yaşadığı, indiyədək çoxlarının eşitmədiyi maraqlı peşə xatirələrini bölüşür.

Deputat siyasi həyatının pərdəarxasında qalan hadisələrdən, uşaqlıqdan bəri onu təqib edən qorxularından, seçicilərlə görüşlərdə qarşılaşdığı absurd və təəccüblü müraciətlərdən, parlament iclaslarının görünməyən tərəflərindən və canlı yayımlarda baş verən kuryoz situasiyalardan səmimi söhbət açır.

"Oğlum kinorejissorluq üzrə təhsilini bitirib. Bir müddətdən sonra mənə "Hollivuda getmək istəyirəm" dedi. Los-Ancelesdədir. Artıq 2 il olur. Onun üçün çox darıxıram. Hazırda kliplər, reklam çarxları çəkir. Film sektoruna hələ keçid etməyib. Çünki bunun üçün müəyyən bir müddət lazımdır. Hazırda orada yaşayış icazəsi almaq üçün çalışır. Qızım isə 2-ci kurs tələbəsidir. Pianoçu olacaq. Onun da Avropada oxumaq xəyalları var".

Bu sözləri Türkiyədə yaşayan aktrisa Məlahət Abbasova "Yüzünü güneşe dönenler" verilişində deyib. Aktrisa ailəsi ilə bağlı sualları cavablayıb:

"Evlilik təklifi alanda həyat yoldaşımdan yalnız bir şey istədim: Evimizdə pianino olacaq. Bizim ölkələrdə çaldıq-çalmadıq, hər evdə pianino var. Oğlumun pianino çalmağını çox istəyirdim, amma qızım sevdi. Türkiyəyə gələndən sonra musiqi ilə sona qədər məşğul olmadığım üçün peşman oldum. Çünki Azərbaycandakı şərait Türkiyədə yoxdur. Orada hər addımbaşı musiqi məktəbi var. Türkiyədə isə qızım üçün özəl müəllim tutmalı olduq".

Dünən Yaşıl Teatrda müğənni Rəvan Qarayevin ilk solo konserti baş tutub.

Mediaxeberleri.Az “Yeni Sabah”a istinadən xəbər verir ki, gecənin qonaqları arasında AZAL təyyarəsinin qəzasında həyatını itirən və ölümündən sonra “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” adına layiq görülən Hökumə Əliyevanın anası Kəmalə xanım da olub.

Rəvan Qarayev səhnədən Kəmalə xanıma xüsusi salam göndərərək ona böyük hörmət və ehtiramını ifadə edib. Daha sonra sənətçi səhnədən aşağı enərək Kəmalə xanımın yanına gedib, onun əlindən öpüb.

Konsertin ən kövrək məqamlarından biri isə Rəvan Qarayevin Hökumə Əliyevanın hər kəsin yaddaşında qalan “Hər şey yaxşı olacaq” sözlərinə yazdırdığı mahnını səsləndirməsi olub.

Hökumənin anası Kəmalə xanım qızının səsi və xatirəsi ilə bağlı bu duyğulu ifanı dinləyərkən göz yaşlarına hakim ola bilməyib.

Metronun “Sahil” stansiyasından çıxıb saata baxdım. Hələ vaxt var idi deyə, qərara gəldim ki, tələsməyim. Binaların və ağacların kölgəsində günəşlə gizlənpaç oynaya-oynaya Səməd Vurğunun ev-muzeyinə tərəf addımladım. “Görəsən, Səməd Vurğun nə vaxtsa bu yollarla evinə gedəndə burada ağaclar, binalar, yollar necə idi?”, – düşündüm. Beynimdəki müxtəlif sualların müşayiəti ilə gəlib muzeyin qarşısına çatdım.

Söhbətimiz müsahibimizin ulu babası Səməd Vurğunun vaxtilə yaşadığı evdə muzey direktoru üçün sonradan hazırlanmış kabinetdə başladı...

Mediaxeberleri.Az Səməd Vurğunun ev-muzeyinin direktoru, pianoçu Vurğun Vəkilovun APA-ya müsahibəsini təqdim edir.

“Musiqiçi xaricdə təhsili alanda, elə bil türməyə düşür”

– Səməd Vurğun ömrünün hansı illərində bu evdə yaşayıb?

– Son iki il – 1954-cü ildən 1956-cı ilə qədər burada yaşayıb. Əvvəl yaşadığı evə isə muzeydən bir neçə dəqiqəlik məsafə var. Həmin küçə əvvəllər Fioletovun adını daşıyırdı. Ora buradan kiçik idi. Əslində, Səməd Vurğuna bu mənzillə bərabər Rəssamlar İttifaqının binasının hansısa mərtəbəsini təklif ediblərmiş. Orada da bir mərtəbədə 15-dən çox otaq var imiş. Yoldaşı Xavər xanım deyib ki, o otaqları yığışdırmaq var (gülür).

– Bura uşaqları ilə birlikdə köçmüşdü?

– Təbii ki, ailəsi ilə birlikdə köçmüşdü. Bura köçəndə Yusifin 19, Aybənizin 17, Vaqifin 15 yaşı olub.

– Ailəsi nə vaxta qədər burada yaşayıb?

– Ev muzeyə çevrilənə qədər. Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə muzey yaradılması barədə qərar qəbul olunanda o bütün ailə üzvlərinə mənzil verdi.

– Bu iş musiqiçi kimi yaradıcılığınıza mane olmur?

– Bəxtim gətirib ki, iş yerində yaradıcılıqla məşğul ola bilirəm. Qonaq otağındakı pianonu gördünüz. Düzdür, "Bechstein" firması ilə əlaqə saxlayıram ki, pianonun dəqiq buraxılış ilini öyrənim. Üzərində 1889-cu il qeyd olunub. O aləti Səməd Vurğun alıbmış. Çünki oğlu Vaqif həm də pianoçu idi. Köhnə evdə Üzeyir Hacıbəyli, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov, Vaqif Mustafazadə kimi görkəmli sənətkarlarımız bu pianoda ifa ediblər. Mənim də bəxtim gətirib ki, həm o alətə toxuna bilirəm, həm də işdə boş vaxtım olanda musiqi ilə məşğul oluram.

– Adətən, pianoçuların bəstəkarlıq istiqamətdə arzuları olur. Sizin bəstələriniz var?

– Bəstəkarlıq fəaliyyətim yoxdur. Dirijorluq və bəstəkarlıq, mənim fikrimcə, mənəvi imtiyazlardır, Allah vergisidir. Ona görə ki, hər bir dirijor və ya bəstəkar əvvəlcə hər hansı bir musiqi alətinə yiyələnir... Əslində, uşaqlıqda məşğul olurdum. Firəngiz Əlizadədən dərslər alırdım. Bəstəkarlar İttifaqı təmir olunurdu həmin ərəfələrdə. İlini dəqiq deyə bilməyəcəm, hələ məktəbli idim. Təmir etmişdilər və açılışa Prezident İlham Əliyev və Mehriban xanım Əliyeva gəlmişdi. Həmin vaxt mənimlə birgə Firəngiz Əlizadədən dərs alan sinif yoldaşım, yaxın dostum Əli Məmmədovla Prezidentin qarşısında öz bəstələrimizi ifa etdik. Maraqlı idi, amma ondan sonra bəstəm olmadı.

– O mənəvi imtiyazı özünüzdə hiss etmədiniz, yoxsa?

– Hərdən elə-belə özüm üçün notlar arasında gəzişirəm.

– Məşğul olarkən həmin notları qeyd edirsiniz?

– Xeyr, qeyd etmirəm. Bədahətən gəlir, sonra fikirləşirəm ki, əslində, gözəl alınıb. Yaxşı olardı ki, qeyd edərdim, amma nə hal qalır, nə də vaxt... Musiqi təhsilimi Fransada almışam. Musiqiçi xaricdə təhsili alanda, elə bil türməyə düşür. Çünki orada ancaq ev və alətin var. Başqa nə iləsə məşğul olmaq seçimin yoxdur. Mən də elə yaşayırdım. Oyanırdım, yeməyimi yeyirdim, musiqi ilə məşğul olurdum və yatırdım. Başqa heç nə yox idi. Bu, peşəmlə bağlı çox müsbət təsir bağışladı. Ancaq elə orada da müəyyən cızma-qaralar olurdu. Hərdən diktofonu yandırırdım. İndi də, bəlkə də, hardasa qalıb.

“Müsabiqələr mənə at yarışlarını xatırladır”

– Necə oldu Fransada musiqi təhsili almağa getdiniz?

– Pianoçu kimi Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbini bitirdim. Beşinci sinifdə oxuyanda Bakı Musiqi Akademiyasının prorektoru Oqtay Abasquliyev idi, çox mükəmməl pianoçuydu. Mən ondan fərdi dərslər almağa başladım. Bizim onunla ünsiyyətimiz çox yaxşı alındı. O mənim ifamı bəyənirdi və çalışırdı ki, öz töhfələrini versin. Altı il biz onunla işlədik. Sonra Bakı Musiqi Akademiyasında onun sinfinə qəbul oldum. Birinci kursun axırı idi. Hələ məktəbli vaxtımda anam Oqtay müəllimə deyirdi ki, gəlin, Vurğunu müsabiqələrə aparaq. Bir az qabağa getsin, inkişaf etsin, görsün o səviyyə necədir? O da həmişə deyirdi ki, əşi, gedin internetdə baxın, bir şey tapın, gedin də, məni niyə yorursunuz? Birinci kursda özü məni dəvət etdi.

O vaxtı artıq anam rəhmətə getmişdi. Məni Fransanın Anemas şəhərinə bir müsabiqəyə yolladı. Ora getməmişdən üç gün əvvəl Oqtay müəllim də dünyasını dəyişdi. Müsabiqəyə getdim, laureat oldum. Orada laureatlıqdan əlavə, Fransanın Paris şəhərində yerləşən Paris Ali Musiqi Məktəbində pulsuz oxumaq haqqını qazandım. Mistik hadisə idi. Mənim niyyətim isə Moskva Konservatoriyasına daxil olmaq idi. Vaqif Səmədoğlu da bunu mənə deyirdi. Doğrudan, düz deyirdi. İnternetdə də baxsanız, dünyanın ən məşhur, böyük pianoçularının əksəriyyəti Moskva Konservatoriyasının məzunlarıdır. Amma Vaqif müəllim bilmirdi ki, artıq Moskva Konservatoriyasının səviyyəsi yaxşı deyil. Başa düşürdüm ki, üzə çıxmaq məsələləri Moskvada çox çətindir, Avropaya getmək lazımdır. Elə alındı ki, Fransadakı universitetə qəbul oldum. Orda azərbaycanlı Rəna Şereşevskaya dərs deyirdi. Əslində, soyadı Mustafabəylidir. Bülbül məktəbini bitirəndən sonra Moskvaya gedib, təhsilini orda davam etdirib və bir daha Azərbaycana qayıtmayıb. Son illər ara-sıra onu Bakıya ustad dərsinə dəvət edirlər. Demək olar ki, o da Moskva məktəbinin nümayəndəsidir. Yəni mən Avropada Moskva məktəbini öyrənmiş oldum. Rəna xanımın tələbələri dünya şöhrətli pianoçulardır, ən nüfuzlu beynəlxalq müsabiqələrin laureatlarıdır. Mən bunu müəllimim olduğuna görə demirəm. Doğrudan da, əgər dünyanın ən yaxşı üç piano müəlliminin adı çəkilsə, məncə, onların birincisi elə Rəna xanımdır.

“Fransada milyonlarla insan var ki, bayağı musiqiyə qulaq asır”

– Fransada musiqi təhsil almaq, oranın akademik mühiti ilə tanışlıq sizə nə qazandırdı?

– Üstünlük deyəndə çox adam fikirləşir ki, Avropada nə varsa, bizdən yaxşıdır. Yox, elə deyil. Məsələ burasındadır ki, pianoçuluq sənətində təhsil ocağının yaratdığı şərait çox böyük rol oynayır. Məsələn, mənim təhsil aldığım ali musiqi məktəbi dövlət yox, özəl idi. Həmin məktəbin elə direktorları olub ki, nə musiqiçi olublar, nə də incəsənətlə bağlı adamlar. Onlar peşəkar idarəçilər idilər və əsas məqsədləri məktəbin nüfuzunu artırmaq, tələbələr üçün yüksək səviyyəli şərait yaratmaq idi. Musiqi ilə bağlı bütün məsələlərə isə prorektor baxırdı və tədris prosesini o idarə edirdi. Demək istədiyim odur ki, bayağı musiqi bizdə də var, Fransada da. Pis musiqiçilər bizdə də var, Fransada da. Yəni dünyanın hər yerində vəziyyət necədirsə, bizdə də elədir. Azərbaycan nə kimdənsə geri qalır, nə də irəlidədir. Azərbaycan deyəndə mən musiqimizi, pianoçularımızı, ümumiyyətlə, incəsənətimizi və incəsənət xadimlərimizi nəzərdə tuturam. Açığı, mən orda elə də böyük bir üstünlük görmədim. Hətta əksinə, Fransada milyonlarla insan var ki, bayağı musiqiyə qulaq asır və buna görə də heç kim onları qınamır.

– Maraqlısı budur ki, bizdə həmişə Avropanın mədəniyyətini, insanlarının davranışlarını tərifləyirlər. İndi biz musiqi tərəfindən danışırıq. Belə çıxır ki, əslində, bütün bunlar bizə, sadəcə, bir uydurma kimi təqdim olunub?

– Bilirsiniz, belə bir söz var da, bizə düşmən lazım deyil. Gərək, ilk növbədə, özümüzdəki yaxşı cəhətləri görməyi bacaraq. Niyə görə biz çox vaxt yalnız mənfi cəhətləri görürük? Bax, Fransanın üstünlüyü ondadır ki, onlar ən kiçik bir şeyi belə böyüdə bilirlər. Məsələn, hansısa bir əsər yaradıblar. Ola bilər ki, o əsər elə də böyük sənət nümunəsi deyil, amma onu elə təqdim edirlər ki, sanki möhtəşəm bir hadisədir. Bunu deyəndə bir xatirə yadıma düşdü. Səməd Vurğunun bir rus qələm yoldaşı var imiş. O, Səməd Vurğunun "Yadıma düşdü" şeirini oxuyur. Orada “Göylərə baş çəkir göyəzən dağı” misrası var. Sonra Qazaxa gəlirlər və Səməd Vurğun Göyəzən dağını ona göstərir. O da baxıb deyir ki, bu, əslində, dağ yox, təpədir. Deyir: "Sən bu boyda təpəni götürüb dağ eləmisən". Səməd Vurğun cavab verir ki, əgər sənin işin millətin dəyər verdiyi kiçik bir şeyi başqalarının gözündə kiçiltməkdirsə, mənim də şair kimi vəzifəm həmin kiçik nüansı böyütməkdir. Fransada da buna bənzər yanaşma var. Onlar ən kiçik bir şeyi belə böyük dəyər kimi təqdim etməyi bacarırlar. Amma bizdə, təəssüf ki, elə insanlar var ki, hətta hansısa incəsənət xadimi doğrudan da böyük iş görəndə belə, mütləq onda nöqsan axtarırlar. Əlbəttə, belə insanlar hər yerdə var. Amma mənə elə gəlir ki, biz bundan daha irəli gedə bilərik. O vaxt irəli gedəcəyik ki, öz millətimizin insanlarına, öz müasirlərimizə sağlığında dəyər verməyi bacaracağıq.

“Ölkədən kənarda təhsil alan gənclərin əksəriyyəti orada qalır”

– Bu gün xaricdə təhsil alan gənclərin Azərbaycana qayıdıb incəsənətimizin inkişafına töhfə verməsi üçün hansı tədbirləri görmək lazımdır?

– Mədəniyyət elə bir sahədir ki, onu incəsənət xadimləri olmadan qurmaq mümkün deyil. O insanlar burada olmalıdırlar ki, nə isə yarada bilsinlər. Əgər yaradıcı insanlar olmasa, heç bir rəhbərlik və ya idarəçilik təkbaşına bir şey edə bilməz. Bizdə gənclərin çoxu ali təhsillərini burda aldıqdan sonra Avropaya gedirlər, təhsillərini davam etdirir və əksəriyyəti elə orada qalır. Bir tərəfdən, klassik musiqi sahəsindən danışırıqsa, onları başa düşmək də olar. Çünki klassik musiqiyə cəmiyyətin münasibəti orada tamam başqadır. Məsələn, Fransada solo konsertim olmuşdu. Məni tanımayan insanlar konsertimə gəlirdilər, zal dolurdu. Amma məsələ təkcə bu deyil. Konsertin başlamasına bir saat, bəzən bir saat yarım qalmış yaşlı insanlar gəlib qapının qarşısında gözləyirdilər. Onlar mənə görə gəlmirdilər. Onları cəlb edən afişada yazılmış klassik əsərlər idi. Onlar həmin musiqini dinləməyə gəlirdilər və bu, klassik musiqiyə verilən dəyərin göstəricisidir.

– Fransada əsas məsələ kimin ifa etməsindən daha çox nə ifa olunmasıdır...

– Təbii ki, onlar musiqini dinləməyə gəlirlər. Bizdə isə çox vaxt elə insana görə gəlirlər.

– Reklam məsələsi...

– Bəli. Mən şəxsən ona heyfsilənirəm ki, bayaq dediyimiz kimi, ölkədən kənarda təhsil alan gənclərin əksəriyyəti orda qalır. Azərbaycan musiqisinin gələcəyini düşünənlərin sayı isə çox azdır. Halbuki bizim zəngin mədəniyyət tariximiz var. Əgər bizdə Üzeyir bəy, Niyazi, Soltan Hacıbəyov kimi şəxsiyyətlər olmasaydı, deyərdim, bu sahə bizlik deyil, qoyaq bir kənara, başqa işlərlə məşğul olaq. Amma belə deyil. Onlar bu məktəbi yaradıblar və biz o irsi qorumağa borcluyuq. "Biz" deyəndə bütün yaşıdlarımı, gənc nəslin nümayəndələrini nəzərdə tuturam. Bəli, gənclərin xaricə gedib təhsil alması çox yaxşı addımdır. Onlar orda peşəkar bilik və təcrübə qazanırlar. Amma mənim fikrimcə, heç olmasa bir müddətlik də olsa, geri qayıdıb qazandıqları bilikləri burdakı gənclərlə bölüşməlidirlər. Burda ikinci sual yaranır: onlar bunu hansı şəraitdə etməlidirlər? Bu artıq sizin sualınızın digər tərəfidir.

Mən hesab edirəm ki, insan nəyisə həqiqətən istəyirsə, ona mütləq nail olur. Özümü misal çəkim. Mən getdim, orda təhsil aldım və yenidən Azərbaycana qayıtdım. Bu gün də çalışıram ki, qazandığım bilikləri paylaşım. Artıq bunu dəfələrlə etmişəm. Düzdür, muzeydən başqa heç bir yerdə – nə konservatoriyada, nə də məktəbdə çalışıram. Amma ustad dərsləri və fərdi məşğələlər vasitəsilə bu bilikləri gənclərə ötürmüşəm. Yəni istəyən insan bunun bir yolunu mütləq tapır. Gələcəkdə bunun üçün daha sistemli bir komanda formalaşmalıdır. Necə ki, vaxtilə Üzeyir bəy bunu etmişdi. Üzeyir bəy Azərbaycan musiqisini təkbaşına inkişaf etdirməyib. O, dünyanın müxtəlif yerlərindən tanınmış professorları Azərbaycana dəvət edirdi, hətta bəzilərini himayəsinə götürürdü ki, ölkədə pianoçuluq, bəstəkarlıq və digər ifaçılıq məktəbləri daha da inkişaf etsin. Əminəm ki, bu dirçəliş yenidən baş verəcək. Çünki xalqımız çox istedadlı xalqdır. Sadəcə, o istedadı vaxtında görmək, ona şərait yaratmaq və düzgün istiqamətləndirmək lazımdır. O zaman nəticə də mütləq olacaq.

“Mədəniyyət Nazirliyinin hazırda özlərinə belə lazım olmayan o qədər problemi var ki...”

– Bu gün gənc pianoçu özünü toya gedib sintezator çalmaqdan necə xilas etməlidir?

– Birincisi, toyda və məclislərdə ifa edən musiqiçiləri heç vaxt qınamaq olmaz. Dünyada toy ənənələri bu qədər zəngin olan ölkələrin sayı çox deyil. Bizdə toyun öz musiqi dünyası, öz qaydaları var. Məsələn, bəylə gəlinin zala hansı musiqi ilə daxil olacağı, hansı bəstənin sədaları altında oranı tərk edəcəyi əvvəlcədən müəyyənləşdirilir. Bu da bizim mədəniyyətimizin bir hissəsidir. Amma əsl musiqiçi, yəni böyük hərflə MUSİQİÇİ, öz sənətinin ustasıdırsa, yaşından asılı olmayaraq doğru yolu seçməyi bacarır. İnsan 15 yaşında da öz sahəsinin ustası ola bilər, 70 yaşında da. Əsas məsələ yaş yox, sənətə münasibətdir. Əgər musiqiçi öz yolunu dəqiq müəyyənləşdiribsə və hara getmək istədiyini bilirsə, o, seçimlərini də buna uyğun edəcək. Klassik pianoçuluğu bütün dərinliyi ilə mənimsəmiş insanlar, adətən, toy ifaçılığına üz tutmurlar. Çünki onlar öz sənətlərini başqa istiqamətdə görür və ona uyğun həyat qururlar. Mən bunu şəxsi fikir kimi yox, müşahidələrimə əsaslanaraq deyirəm. Amma burada bir məqam da var. Bəzən insan klassik musiqi ilə başlayır, bütün arzusu bu yolda davam etmək olur. Amma həyat şəraiti, maddi çətinliklər onu başqa seçim etməyə məcbur edir, nəticədə, toy ifaçılığına keçir. Bax, bu, artıq başqa məsələdir. Açığı, bu sual çox qəlizdir. Çünki burada söhbət təkcə sənətdən yox, insan taleyindən gedir və bu barədə danışanda adamın, doğrudan da, ürəyi ağrıyır.

– Bir çox məşhur ifaçılar yaradıcılıqlarının ilk illərində maddi ehtiyaclarını ödəmək üçün restoranlarda və toylarda çıxış ediblər. Bu gün də eyni məcburiyyətlə həmin yolu seçən gənc musiqiçilər var. Halbuki, həqiqətən, xüsusi istedada malik gənclər ölkəmizdə bəlkə də hər 5–10 ildən bir cəmi 2–3 nəfər yetişir. Sizcə, Mədəniyyət Nazirliyi belə istedadlı gəncləri xüsusi proqram çərçivəsində dəstəkləyərək onların maddi sıxıntı ucbatından restoran və toy məclislərində çalışmağa məcbur qalmalarının qarşısını ala bilərmi?

– Mədəniyyət Nazirliyinin hazırda, bəlkə də, özlərinə belə lazım olmayan o qədər problemi var ki... Xaricdə təhsil alan gənclərlə birlikdə nazirlə görüşümüz olmuşdu. Elə sizin toxunduğunuz mövzu ətrafında söhbət gedirdi. Nazir bizə elə məqamlardan danışdı ki, hamımız təəccübləndik. Açığı, o problemləri eşidəndən sonra adam heç onların işinə mane olmaq istəmir. Düşünürsən ki, qoy, bu məsələləri rahat şəkildə həll etsinlər. Çünki sistemdə, həqiqətən də, çox ciddi problemlər və yüklənmələr var. Bu qədər əməkdaşın, bu qədər qurumun fəaliyyətini koordinasiya etmək özü də böyük məsuliyyətdir. Yenə də deyirəm, bəlkə də, bu gün məşğul olduqları işlərin bir qismi ikinci dərəcəli görünə bilər. Amma məsələ ondadır ki, həmin problemlər vaxtında həll edilməli idi. Bu qədər gecikdirilməsəydi, bu gün belə böyük həddə çatmazdı. Yəni görülən işlərin hamısı lazımdır, sadəcə, bunlar illər əvvəl həll olunmalı məsələlər idi. İkinci məsələ isə sizin dediyiniz istedadlı gənclərlə bağlıdır. Məsələn, nazirlik onları necə saxlasın? Məncə, məsələ təkcə dövlətin üzərinə düşmür. Qonşu ölkələrə baxanda görürük ki, klassik musiqinin inkişafına dəstək yalnız dövlət tərəfindən verilmir. Özəl sektor da bu sahəyə çox ciddi investisiya yatırır. Məsələn, mən görmüşəm ki, bəzi qonşu ölkələrin simfonik orkestrləri dünya şöhrətli solistlərlə birlikdə beynəlxalq qastrol səfərlərinə çıxırlar. Bu layihələrin maliyyəsini isə dövlət yox, iş adamları, iri şirkətlər, holdinqlər və müxtəlif özəl qurumlar təmin edirlər. Mənə elə gəlir ki, bizim iş adamları da mədəniyyətə, xüsusən klassik musiqiyə bir az da diqqət ayırsalar, bu sahənin inkişafı üçün çox böyük imkanlar yaranar. Onda, bəlkə də, siz bu sualı mənə verməzdiniz. Çünki istedadlı gənclərin ölkədə qalması və fəaliyyət göstərməsi üçün daha geniş imkanlar formalaşardı.

“Müəllimlərin hansı meyarlarla qiymətləndirildiyini dəqiq bilmirəm”

– Son vaxtlarda Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən musiqi müəllimlərinin attestasiya keçirildi. Kəsilən müəllimlərin narazılıqları müzakirə edildi. Musiqi təhsili mühitinin saflaşdırılması üçün attestasiyaları çıxış yolu kimi görürsünüz?

– Hazırda bizdə müəllimlərin attestasiyadan keçirilməsi, məncə, sizin qeyd etdiyiniz çıxış yolunun ilk addımıdır. Amma proses bununla bitmir. Bununla musiqidən kifayət qədər anlayışı olmayan insanlar məktəblərdən uzaqlaşdırılıb. Təbii ki, bu, məsələnin yalnız bir tərəfidir. İndi həmin insanların gələcək taleyi, yenidən işlə təmin olunması kimi məsələlər də gündəmə gəlir. Digər tərəfdən, sistemdə çox yaxşı və peşəkar müəllimlər də fəaliyyət göstərirlər. Açığı, müəllimlərin hansı meyarlarla qiymətləndirildiyini dəqiq bilmirəm. Amma hər halda bu prosesi aparan peşəkar münsiflər heyəti var və onlar öz qiymətləndirmələrini edirlər. Burada başqa bir məqam da var – müəllimlərin ixtisasartırma məsələsi. Məsələn, mən Bakı Musiqi Akademiyasından bir neçə müəllim tanıyıram ki, peşəkarlıqlarını artırmaq üçün şəxsi vəsaitləri və ya ailələrinin dəstəyi hesabına xaricə gedirlər.

Orada ustad dərslərində iştirak edir, tanınmış pedaqoqları canlı izləyir, beynəlxalq müsabiqələrə sadəcə dinləyici kimi qatılıb təcrübə toplayırlar. Bütün bunlar onların peşəkar inkişafına ciddi təsir göstərir. Təbii ki, bunu hər kəsdən tələb etmək olmaz. Elə müəllimlər var ki, maddi vəziyyətləri buna imkan vermir. Amma məsələ təkcə pulla da həll olunmur. Bəzi müəllimlər var ki, heç interneti açıb bu sahədə dünyada baş verən yeniliklərə də baxmırlar. Halbuki bunun üçün heç bir əlavə xərc tələb olunmur. Sadəcə, maraq lazımdır. Onlar düşünürlər ki, gedim dərsimi keçim, maaşımı alım, evimə qayıdım, vəssalam. Təəssüf ki, Azərbaycan mədəniyyətinin gələcək inkişafı onların müəyyən bir hissəsini maraqlandırmır. Əgər maraqlandırsaydı, heç olmasa əllərindəki telefonu açıb dünyanın tanınmış müəllimlərinin ustad dərslərini izləyər, yeni metodlarla tanış olardılar. Mən özüm müəllim olmadığım halda bunu edirəm. Maraqlanıram, baxıram, öyrənirəm. Onda istər-istəməz sual yaranır: Siz niyə bunu etmirsiniz?

– Niyə hansısa təhsil müəssisəsində dərs demirsiniz?

– Bildiyim qədər buna şəxsən cənab nazirin icazəsi olmalıdır. Muzey direktoru digər bir yerdə işləyə bilməz, yalnız əvəzçi qismində fəaliyyət göstərə bilər.

– Sizin əsas işiniz musiqidir. Öz təcrübənizi sizdən sonra bu sahədə olanlarla bölüşmək daha yaxşı olmaz?

– Əlbəttə, yaxşı olar. Amma yəqin ki, hər şeyin öz zamanı var. Ən azından, sırf mənim üçün belədir. Bayaq da qeyd etdiyim kimi, mənim ətrafımda xaricdə təhsil almış çoxlu gənc var. İstər mənimlə, istərsə də başqa insanlarla söhbət edəndə dəfələrlə şahidi olmuşam ki, onlar məhz sizin qaldırdığınız məsələləri böyük ürək ağrısı ilə dilə gətirirlər. Deyirlər ki, "biz də ölkəmizdə belə bir mühitin olmasını istəyirik”. Təəssüf ki, həmin gənclərin bir qismi artıq yenidən ölkəni tərk edərək xaricə qayıdıb. Ola bilsin ki, gələcəkdə yenə geri dönsünlər. “Nə etmək lazımdır” sualına isə, açığı, tam dəqiq cavab verə bilmərəm. Mən özüm də bu barədə çox düşünürəm.

“Səməd Vurğunun nüfuzundan nəinki sui-istifadə, heç adi istifadə də etməmişəm”

– Siz Səməd Vurğunun nəticəsi – Aybəniz Vəkilovanın nəvəsisiniz. Bundan əlavə, adınız da Vurğundur. Səməd Vurğunun soyadı Vəkilov, təxəllüsü Vurğun olub. Bu təxəllüsü və soyadı daşımaq, zənnimcə, maraqlı olar...

– Bu həm böyük məsuliyyət, həm böyük fəxr, həm də sonsuz bir sevincdir. Bu sevinc bir neçə amillə bağlıdır. Birincisi, sən gözünü açandan evdə şairin nəvəsini, qızını görürsən. Elə bu, sevincin böyük bir hissəsini tamamlayır. İkincisi, təbii ki, belə bir ailənin üzvü, bu nəslin nümayəndəsi olmaq özlüyündə böyük bir nailiyyətdir. Bura gələndə girişdəki şəcərənin tablosunun gördünüz?

– Bəli.

– O, XVII əsrdən bu yana gələn bir şəcərədir. Orada nə qədər böyük şəxsiyyətlər olub. Azərbaycanın ilk daxili işlər naziri, Səməd Vurğun özü, həkimlər, hərbçilər... Hamısı əsl kübar və daxilən zəngin insanlar olublar. Əslində “ziyalı” sözündən bir az xoşum gəlmir, çünki bizim cəmiyyətdə bu anlayış çox vaxt düzgün ifadə olunmur. Bəzən elə bilirlər ki, kimin çox pulu var, deməli, o, ziyalıdır. Xeyr, ziyalılıq insanın daxilindən gələn bir şeydir. Vallah, yeri gəlsə, çoban da ziyalı ola bilər, mən şəxsən elə ziyalı çobanlarımızı görmüşəm ki... Əsas məsələ insan olmaqdır. Amma bəxtim gətirib ki, mən bu addan, bu nəsildən və Səməd Vurğunun nüfuzundan heç vaxt nəinki sui-istifadə, heç adi istifadə də etməmişəm. Hər zaman çalışmışam ki, nəyəsə öz gücümlə nail olum. Həm də Səməd Vurğun musiqiçi yox, şair olub. Bəlkə də, o, musiqiçi olsaydı, mənim vəziyyətim bir az qəliz olardı. Baxmayaraq ki, mən də incəsənət sahəsindəyəm, amma tamamilə fərqli bir yolla gedirəm. Bununla belə, Səməd Vurğun özü də musiqiyə çox bağlı insan olub. Dörd musiqi alətində ifa edə bilirdi. Elə onun şeirlərinin özü bir musiqidir. O sözlərin quruluşu, vurğular, ahəng qanununa tabelik, bütövlükdə şeiriyyəti... İndi mən ədəbiyyatşünas deyiləm, bunları tam dəqiqliklə izah edə bilmərəm, amma bilirəm ki, onun yazdıqları elə musiqidir.

– Şairin təxəllüsü sizə qismət olub, bəs adı?

– Bir nəticəsinin adı Səməddir. O, Yusif Səmədoğlunun nəvəsidir. Yusif Səmədoğlunun digər qızının oğlunun adı isə Yusifdir. Amma sırf Səməd adı yalnız Yusif Səmədoğlunun nəvəsindədir, Vurğun adı isə məndədir. Yəqin onda da bəxtim gətirib (gülür). Buna səbəb Səməd Vurğunun oğlan nəvəsinin olmamasıdır. Hamısı xanımlardır.

– Bildiyimə görə, uşaqlıqda şeir yazmısınız?

– Yazmışam.

– Hansı yaşlarda yazmısınız?

– Beş-altı. O da yəqin özümü göstərmək istəmişəm ki, Səməd Vurğunun nəticəsiyəm, mən də şeir yazıram (gülür).

– İndi də yazırsınız?

– Xeyr. Son vaxtlar yazmıram, amma şeiriyyətə marağım artıb.

– Kimləri oxuyursunuz?

– Sözün doğrusu, elə bizimkiləri. Digərləri də var. Misal üçün, Ramiz Rövşəni də çox maraqla oxuyuram. Amma bilmirəm, bəlkə də, Səməd Vurğun ulu babamdır deyə, mənə daha yaxındır. Ona görə onu çox oxuyuram. Amma digər ədiblərimizi də çalışıram oxuyum.

“Uşaq olanda Vaqif Səmədoğlunun kim olduğunu dərk etmirsən”

– Vaqif Səmədoğlunun sizə münasibəti necə idi?

– Az görmüşəm onu. Uşaq vaxtı mənə Moskva Konservatoriyasında oxumağımı məsləhət görmüşdü. Deyirdi, leqato çal... Leqato, ən azı, iki notun bir-birinə qırılmadan bağlanması deməkdir. Yəni birinci not bitən kimi ikinci not elə səslənməlidir ki, arada boşluq eşidilməsin. Uşaq vaxtı müəllimlərim bunu mənə izah edəndə düşünürdüm ki, adi bir şeydir. Amma böyüdükcə başa düşdüm ki, leqatonun fəlsəfəsi elə həmin sadəliyin içində gizlənib... Təəssüf ki, Vaqif Səmədoğlu ilə çox ünsiyyətdə ola bilmədim. Birincisi, o, 2015-ci ildə vəfat etdi. Düzdür, mənim 17 yaşımadək sağ idi və bəlkə də daha çox ünsiyyətimiz ola bilərdi. Amma müxtəlif səbəblərdən bu, mümkün olmadı.

– Ünsiyyətin az olmasına səbəb nə oldu?

– Hərənin öz işi-gücü var idi. O da daha çox öz işləri ilə məşğul olurdu. Təbii ki, arabir hansısa məclislərdə, ailə görüşlərində rastlaşırdıq. Amma mən də çalışırdım dərslərimi oxuyum, musiqi ilə məşğul olum. Açığı, heç vaxtım da olmurdu. Bilirsiniz, məsələ ondadır ki, uşaq olanda Vaqif Səmədoğlunun kim olduğunu dərk etmirsən. Sənin üçün o, sadəcə babadır, nənənin qardaşıdır. Düşünürsən ki, yaşlı adamdır, mən onunla nə danışacağam? Gedib yaşıdlarımla futbol oynamaq mənə daha maraqlı gəlirdi. Bu da tam normaldır. Şükür edirəm ki, mən uşaqlığımı yaşamışam. Çünki elə musiqiçilər var ki, uşaqlıqdan bütün həyatları yalnız musiqidən ibarət olub. Mən isə hesab edirəm ki, uşaqlığı yaşamaq insanın formalaşması üçün çox vacibdir. Bəlkə də, bu gün özümdə ən çox sevdiyim xüsusiyyətlərdən biri elə adiliyimdir. Çünki bəzən musiqi aləmində elə insanlarla rastlaşırsan ki, sanki həyatın başqa tərəflərindən tamamilə uzaq düşüblər. Mən isə həmişə çalışmışam, ilk növbədə, normal insan olum, sonra musiqiçi.

“Səməd Vurğun saz idisə, Vaqif Səmədoğlu cazdır”

– Səməd Vurğunla Vaqif Səmədoğlu tamam ayrı üslubların nümayəndəsidir.

– Tamam başqa. Səməd Vurğun saz idisə, Vaqif Səmədoğlu cazdır.

– Şeirlərini oxuyanda necə təsir elədi sizə?

– Bir ara Vaqif Səmədoğlu mənə Səməd Vurğundan da yaxın idi. Amma sonra bir az imana gəldim (gülür). Doğrudan da, Səməd Vurğunun böyüklüyü ondadır ki, bəzən şeirin elə ilk bəndində, hətta bir misrası ilə oxucunu sarsıda, demək istədiyi fikri tam şəkildə çatdıra bilir. O, çox çətin bir dövrdə yaşayıb-yaradıb. Səməd Vurğunun qarşısında təkcə poeziyanın yox, həyatın da sərt çərçivələri var idi. Repressiya dövrünün bütün ağır yükü həmin illərin insanlarının üzərində idi. Buna baxmayaraq, o öz sözünü deməyi bacardı. Doğrudan da, çox sevinirəm ki, bu yaxınlarda Heydər Əliyev Sarayında keçirilən tədbirdə Səməd Vurğunu tamaşaçılara fərqli rakursdan təqdim edə bildik.

– Deyəsən, sizin üçün Səməd Vurğundan o tərəfə şair yoxdur?

– Yoxdur. Sanki başqa şairi oxuyanda Səməd Vurğun başımın üstündə dayanıb deyir ki: Kimi oxuyursan? (gülür)

– Səməd Vurğun barədə özünüz üçün araşdırma aparmağa nə vaxtdan başlamısınız?

– Elə uşaqlıqdan belə olub. O zamanlar heç vaxt elə bir ehtiyac yaranmayıb ki, hansısa məlumatı dəqiqləşdirmək üçün kitaba və ya internetə müraciət edim. Bu baxımdan özümü, həqiqətən, bəxtəvər sayıram. Çünki bütün bu mövzular ailə daxilində müzakirə olunurdu. Mən də həmin söhbətləri eşidə-eşidə böyümüşəm. Ona görə də bir çox məlumatlar yaddaşımda xatirə kimi qalıb. Bunlar rəhmətlik nənəmin, ulu nənəmin, anamın danışdığı xatirələr idi. Ancaq indi bəzən elə məqamlar olur ki, nəyisə dəqiqləşdirmək üçün açıb hardansa nəsə oxuyuram və ya araşdırıram. Amma ümumilikdə, uşaqlıqdan bu biliklərlə böyümüşəm. Son zamanlar bir şeyə görə çox təəssüflənirəm. Heyf ki, onlar artıq həyatda deyillər. Çünki elə məqamlar olur ki, hansısa hadisə və ya xatirə haqqında daha ətraflı öyrənmək istəyirsən. Amma sonra anlayırsan ki, soruşacağın insanlar artıq yoxdur.

“Səməd Vurğun güllələnsəydi, Hüseyn Cavid, Mikayıl Müşfiq sağ qalsaydı, indi hamı onları ittiham edəcəkdi”

– Səməd Vurğun barədə repressiya dövrü ilə bağlı söz-söhbətlər çox olub. İndi də zaman-zaman belə söhbətlər olur. Söhbət şairin öz qələm yoldaşlarına qarşı cəbhədə dayanmağı, ovaxtkı quruluşu müdafiə etməyindən gedir. Zaman-zaman bu məsələlər ictimai müzakirəyə çıxarılır. Bunlar sizi narahat edir?

– Bu məsələlərin demək olar ki, hamısı artıq aydındır və vaxtilə öz cavabını alıb. Çox nadir hallarda isə yaxın ətrafımda, dostlarım arasında müxtəlif suallar yaranır. Çalışıram ki, həmin anda onları cavablandırım, məsələyə aydınlıq gətirim.

– Başqalarına cavab vermək ehtiyacı görmürsünüz?

– Mənim atam polis polkovniki olub və mənə uşaqlığımdan məsləhəti bu olub ki, küçədə kimsə sənə ilişsə, fikir vermə, sakitcə uzaqlaş. Elə bu strategiyanı Vaqif Səmədoğlu da tutmuşdu. O çalışırdı ki, cavab verməsin, onların səviyyəsinə enməsin. Vaqifə evdə tez-tez deyirdilər: "Sən Xalq şairisən, çıx cavab ver". Amma o, çox nadir hallarda belə məsələlərlə bağlı nəsə deyərdi. İndi mən onu başa düşürəm. Bəlkə də, cavab verməməklə düz edirdi. Çünki əgər mən kimisə müdafiə edirəmsə, deməli, o adam günahkardı.

– Yəni Səməd Vurğunu müdafiyə etməyə ehtiyac yoxdur?

– Səməd Vurğunun yerində başqa bir şairimiz repressiyaya məruz qalsaydı, bu gün cəmiyyət həmin şairin üstünə düşəcəkdi. Səməd Vurğun güllələnsəydi, Hüseyn Cavid, Mikayıl Müşfiq sağ qalsaydı, indi hamı onları ittiham edəcəkdi. Ona qalsa, Stalin haqqında ən gözəl şeiri Mikayıl Müşfiq yazıb. Ona görə də bunlara çox fikir vermək lazım deyil.

– Nə vaxtsa bu söz-söhbətlərdən yorulub demisiniz ki, kaş, Səməd Vurğunun nəticəsi olmazdım?

– Yox, olmayıb.

– Nənəniz Aybəniz xanımı xatırlayırsınız?

– Xatırlayıram. Amma yavaş-yavaş xatirələr də silinib gedir.

– Bir az da ömrünü uzadaq o xatirələrin. Necə xatırlayırsınız?

– Nənə kimi əla nənə idi. Mən uşaq olanda onun kim olduğunu, kimin qızı olduğunu dərk edə bilmirdim. Ona görə də yaddaşımda, əsasən, sadəcə nənə kimi qalıb. 2012-ci ildə mən Prezident təqaüdünə layiq görüləndə artıq Aybəniz xanım xəstə idi. Bu xəbəri televizordan izləmişdi. Bəlkə də, o ərəfədə eşitdiyi ən xoş xəbərlərdən biri idi. Mən çox şadam ki, nənəm, anam hamısı burada, Səməd Vurğunun ev-muzeyində çalışıblar və onları burada görən adamlar var. İndi də mən burada çalışıram, həmin insanlarla həmsöhbət olub yeni xatirələr öyrənirəm. Aybəniz xanım həm atasının qızı kimi, həm də incəsənət xadimi kimi böyük şəxsiyyət idi. Çünki Səməd Vurğunun öz misilsiz istedadından sonra məhz onun fədakar əməyi sayəsində Azərbaycan tarixindən heç zaman silinməyəcək böyük Səməd Vurğun irsi bu gün də yaşayır.