Son günlər paytaxt və ətraf ərazilərə normadan dəfələrlə artıq yağan yağışlar bir sıra fəsadlara yol açıb. Kanalizasiya xətləri və ötürücülük qabiliyyəti məhdud olan kollektorların ifrat yüklənməsi şəhər təsərrüfatının həssas nöqtələrini bir daha gündəmə gətirib. Eyni zamanda, vaxtilə su təsərrüfatı obyektlərinin mühafizə zolaqlarında aparılmış nizamsız fərdi tikintilər də vəziyyəti mürəkkəbləşdirən əsas amillərdən biri kimi diqqət mərkəzinə gəlib.

Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin (ADSEA) sədri Zaur Mikayılov "Report" İnformasiya Agentliyi və "Xəzər" Televiziyasına geniş müsahibəsində vətəndaşları maraqlandıran bu və digər aktual məsələlərə aydınlıq gətirib, görülən işlər və gələcək planlar barədə sualları cavablandırıb.

Mediaxeberleri.Az həmin müsahibəni təqdim edir:

- Xəzər TV: Zaur müəllim, normadan artıq yağan yağışlar nəticəsində bir sıra ərazilərdə çətinliklər müşahidə olundu. Əməkdaşlarınız hadisə yerlərində operativ şəkildə fəaliyyət göstərir, eyni zamanda monitorinqlər aparırdı. Aparılan təhlillər hansı nəticələri ortaya qoydu? Problemin konkret səbəbləri nələrdir?

- Təbii ki, ilkin təhlillər aparılıb. Bu təhlillər sadəcə bir həftə və ya 10 gün ərzində aparılan təhlillər deyil. Uzun müddət ərzində də araşdırmalar davam etdiriləcək. Amma ilkin nəticələr artıq əlimizdədir.

Dediyiniz kimi, mart ayının 27-si və 28-də, eləcə də ondan bir həftə sonra yağan yağışlar çox intensiv və həddindən artıq güclü idi. Sizə bəzi rəqəmlər deyim. Bakı və Abşeron yarımadasında illik yağıntı norması 235 mm-dir. Yəni bu, təxminən hər kvadrat metrə 235 litr su deməkdir və bu miqdar adətən 12 ay ərzində düşür.

Lakin təkcə martın 27-si və 28-də - iki gün ərzində yağan yağışın miqdarı Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Hidrometeorologiya Xidmətinin məlumatına görə 143 mm təşkil edib. Bu rəqəm quru statistika kimi görünə bilər, amma müqayisə üçün deyim ki, bu, illik yağıntı normasının təxminən 60 %-i deməkdir. Yəni Bakı və Abşeron yarımadası üzrə uzunmüddətli müşahidələrə əsasən 7 ayda yağan yağış cəmi iki gün ərzində yağıb. Bu, həqiqətən də çox böyük göstəricidir və hətta fövqəladə vəziyyət kimi qiymətləndirilə bilər.

Təbii ki, bu qədər intensiv yağıntı mövcud infrastruktur sistemi, həmçinin çökəklikdə yerləşən ərazilər səbəbindən Abşeronun bəzi bölgələrində geniş su basmaları və daşqınlara səbəb olub.

Bununla yanaşı, qeyd etdiyiniz kimi, əməkdaşlarımız həm yağışdan əvvəl, həm də yağış zamanı böyük işlər görüblər və hazırda da bu işlər davam edir. Bu işlər yalnız yağış zamanı aparılan tədbirlərlə məhdudlaşmır. Çünki bu yağıntıların təsiri hələ uzun müddət özünü göstərəcək.

Bakı ətrafında toplanan suların böyük hissəsi şəhərin mərkəzindən keçərək təmizləyici qurğulara yönəlir və bu proses həm daşqın baş verən ərazilərdə, həm də digər məkanlarda müəyyən təsirlər yaradır.

Fürsətdən istifadə edərək qeyd etmək istəyirəm ki, siz də sualınızda vurğuladınız - həm bizim sıravi əməkdaşlarımıza, həm də Fövqəladə Hallar Nazirliyinin, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin, Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin, eləcə də "Azərişıq" və "AzərEnerji"nin rəhbərlərinə və əməkdaşlarına dərin minnətdarlığımı bildirirəm.

Eyni zamanda bu prosesdə çətinlik yaşayan vətəndaşlarımızın anlayışına görə təşəkkür etmək istəyirəm. Bizim əməkdaşlar həmin ərazilərdə işləyərkən bir çox vətəndaş səbir nümayiş etdirib, hətta bəziləri kömək və dəstək göstərib. Onların hamısına öz təşəkkürümü bildirirəm.

Mənə elə gəlir ki, həmin günlərdə göstərilən bu birlik və həmrəylik bizi daha böyük fəsadlardan və daha ciddi nəticələrdən qorudu. Təbii ki, problemlər var, müəyyən fəsadlar da yaşandı. Amma reallıq göstərir ki, bu əməkdaşlıq olmasaydı, eləcə də işçilərimizin 24 saat fasiləsiz və fədakar fəaliyyəti olmasaydı, vəziyyət daha ağır ola bilərdi.

Yağışların dayanmasından artıq bir həftə keçməsinə baxmayaraq, əməkdaşlarımız hələ də gecə-gündüz çalışırlar. Bir çox ərazilərdə işlər 24 saat fasiləsiz davam etdirilir. Məhz onların fədakar xidməti sayəsində vəziyyəti nəzarətdə saxlaya bilmişik və hazırda nisbətən normal vəziyyətdəyik.

- Xəzər TV: Bu təhlillər nəticəsində artıq bəzi boşluqlar üzə çıxıb. Növbəti dəfə yaz mövsümü gəldikdə yenə belə yağışların olması mümkündür. Buna hazırlıq hansı səviyyədədir? Yəni elə bir rayon varmı ki, deyək ki, bu məsələlər nəzərə alınacaq və gələcəkdə həmin ərazilərdə bu problemlər təkrarlanmayacaq? Qabaqlayıcı tədbirlər nəzərdə tutulubmu?

- Bu yağışlar və ümumiyyətlə iqlim dəyişikliyi ilə bağlı müşahidə olunan proseslər göstərir ki, belə intensiv yağıntılar yenə baş verə bilər. Ümid edirik ki, budəfəki kimi böyük həcmdə olmayacaq. Çünki bu, son 100 ildə müşahidə olunmayan miqyasda yağıntı idi. Amma onun qədər olmasa da, bəlkə də yarısı qədər yağışların baş verməsi realdır və biz buna hazır olmalıyıq.

Çünki iqlim dəyişikliyi yalnız quraqlıqla özünü göstərmir. Əvvəllər yağışlar daha çox hissə-hissə və daha uzun zaman kəsiyində yağırdı. İndi isə qısa zaman ərzində çox intensiv yağıntılar müşahidə olunur. Ardınca isə bəzən uzunmüddətli quraqlıq dövrü yaranır. Bu cür hallarla həm yaz, həm də payız mövsümündə qarşılaşacağımızın ehtimalı böyükdür.

Məhz bu reallığı nəzərə alaraq, cənab Prezident İlham Əliyevin tapşırığı ilə ötən ildən Bakı və Abşeron yarımadasında içməli su və yağış-kanalizasiya kollektorlarının təkmilləşdirilməsi üzrə Dövlət Proqramı hazırlanıb. Bu proqram 10 il ərzində mərhələli şəkildə icra olunacaq və mövcud problemlərin həlli istiqamətində ciddi imkanlar yaradacaq.

Hazırda mövcud vəziyyətdə suların böyük hissəsi bir mərkəzə - kollektor sisteminə yönəlir. Yeni proqram çərçivəsində isə bu sistem daha səmərəli şəkildə bölüşdürüləcək. Nəticədə həm vətəndaşların içməli suya əlçatanlığı, həm kanalizasiya xidmətlərinə çıxışı yaxşılaşacaq, həm də bu cür intensiv yağışların yaratdığı fəsadların daha az olması və suların daha operativ şəkildə kənarlaşdırılması mümkün olacaq.

- Report İA: Zaur müəllim, bu cür halların əsas səbəbləri yalnız iqlim faktorlarıdır, yoxsa infrastruktur problemləri də rol oynayır?

- Təbii ki, bunu yalnız iqlim faktorları ilə izah etmək düzgün olmaz İqlim bizim nəzarət edə biləcəyimiz bir məsələ deyil və bu, təkcə Azərbaycanın və ya region ölkələrinin təsir edə biləcəyi bir proses də deyil. Bu, qlobal miqyasda baş verən problemdir. İqlim dəyişikliyi sadəcə yağışların daha intensiv və qısa müddətdə yağmasına səbəb olur.

Belə miqdarda yağıntıya uyğun infrastruktur qurmaq isə praktiki olaraq mümkün deyil. Dünyanın heç bir yerində bu cür ekstremal hallara tam hazırlıq görmək mümkün deyil. Təsəvvür edin ki, normalda 7 ay ərzində yağan yağış iki günə düşür. Bu o deməkdir ki, kanalizasiya sistemləri 210 günə hesablanmış su həcmini cəmi iki gün ərzində qəbul etməlidir. Belə halda kanalizasiya xətlərinin indikindən onlarla dəfə böyük olması tələb olunar ki, bu da real deyil və texniki baxımdan mümkün sayılmır.

Bununla yanaşı, mövcud infrastrukturun vəziyyəti də mühüm rol oynayır. İstismar etdiyimiz kanalizasiya sistemlərinin bir hissəsi köhnəlib və onların istifadəsində müəyyən problemlər mövcuddur. Bu da belə hallarda problemlərin daha qabarıq şəkildə üzə çıxmasına səbəb olur.

Digər tərəfdən, 1980-cı illərin sonlarından başlayaraq və 1990-cı illərin əvvəllərində keçid dövründə Bakıda çox sürətli urbanizasiya prosesi baş verib. Böyük miqrasiya dalğası olub. Bu gün azad edilmiş Qarabağdan olan məcburi köçkünlərin böyük hissəsi də işğal dövründə uzun illər Bakıda məskunlaşıb. Lakin həmin dövrlərdə bir çox ərazilərdə tikinti və məskunlaşma prosesi plansız şəkildə aparılıb.

Nəticədə bəzi ərazilərdə mərkəzləşdirilmiş kanalizasiya sistemi olmadan fərdi nasoslar quraşdırılıb və həmin nasoslar vasitəsilə sular mövcud şəhər kanalizasiya sisteminə ötürülüb. Normal gündəlik şəraitdə mövcud kanalizasiya xətləri bu yükü müəyyən qədər daşıya bilir. Lakin belə intensiv yağışlar zamanı bu sistemlərin dözümlülüyü kifayət etmir.

Yəni infrastrukturun köhnəlməsi və sistemin həddindən artıq yüklənməsi belə ekstremal hava şəraitində problemlərin yaranmasına səbəb olur. Problem yalnız infrastrukturun köhnəlməsi ilə bağlı deyil, buna urbanizasiya - şəhərin əhali baxımından yüklənməsi də təsir edir.

Məhz buna görə də hazırlanan Dövlət Proqramında qeyd etdiyimiz kimi, yeni kollektorların tikilməsi və suların yalnız şəhərin mərkəzindəki mövcud sistemə deyil, müxtəlif istiqamətlərə yönəldilməsi nəzərdə tutulur. Bununla həm mövcud sistemlər üzərindəki yük azaldılacaq, həm də köhnəlmiş kollektorların daha da sıradan çıxmasının qarşısı alınacaq. Paralel olaraq həmin kollektorların boşaldılması və mərhələli şəkildə təmir-bərpa işlərinin aparılması planlaşdırılır.

- Xəzər TV: Son yağışlar zamanı sanki bütün Bakının yağıntısı Keşlə qəsəbəsində cəmlənmişdi və əsas tədbirlər də məhz orada həyata keçirilirdi. Məlumata görə, kollektorların üzərində 1600-dən çox qanunsuz tikili var. Keşlə qəsəbəsindəki həmin evin çıxarışının olmadığı bildirilirdi. Lakin bu evlərin arasında çıxarışı olan evlərin də olduğu deyilir. Hazırda Keşlə qəsəbəsindəki ev sökülüb və kompensasiya məsələsi gündəmdədir. Həmin 1600 ev və xüsusilə Keşlə qəsəbəsində sökülən evlə bağlı kompensasiya məsələsi necə tənzimlənəcək?

- Qeyd etdiyiniz 1600 rəqəmi bizim indiyə qədər müəyyən etdiyimiz, kollektorların üzərində tikilmiş qanunsuz evlərin sayıdır. Reallıqda isə bu rəqəm daha çox ola bilər. Çünki məsələ təkcə kollektorun birbaşa üzərində tikilmiş evlərdən ibarət deyil.

Əgər Keşlədəki həmin evi görmüsünüzsə, onun bitişiyində yerləşən evlər də əslində həmin kollektorun mühafizə zonasında yerləşir. Çünki kollektorların istismarı və mümkün müdaxilələr üçün texnikanın həmin əraziyə daxil olması tələb olunur. Məsələn, həmin kollektor təxminən 9 metr dərinlikdən keçir. Bu isə o deməkdir ki, orada qazıntı aparmaq üçün daha geniş əraziyə ehtiyac yaranır.

Yəni 9 metr dərinlikdə kotlavan qazılması üçün texnikanın işləyə biləcəyi daha geniş sahə tələb olunur. Buna görə də kollektorların mühafizə zonası əslində daha geniş olur və kollektorun diametrindən asılı olaraq bu zona 10, 15, hətta 20 metrə qədər uzana bilər.

Bu evlərin bir qismi vaxtilə tikilib. Dediyiniz kimi, onların bir hissəsi qanunsuz və sənədsizdir. Lakin təəssüf ki, sənədi olan evlər də mövcuddur.

Hazırda bu məsələ ilə bağlı işlər davam etdirilir. Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə xüsusi komissiya yaradılıb və bu komissiya həm kollektorların, həm də içməli su magistral borularının üzərində yerləşən tikililərlə bağlı araşdırmalar aparır. Çünki problem yalnız kollektorlarla bağlı deyil - bəzi hallarda içməli su magistral xətlərinin üzərində də evlər tikilib.

Bütün bu məsələlər yoxlanılır və dövlətimizin bu sahədə kifayət qədər aydın qanunvericiliyi və qaydaları mövcuddur. Problemlər də məhz həmin hüquqi çərçivə əsasında həll ediləcək.

Həmin evlərlə bağlı hüquqi məsələlərin həlli üçün hökumətin, yerli icra hakimiyyətlərinin və FHN-nin müəyyən olunmuş qaydaları var. Mən əminəm ki, kompensasiya məsələləri də bu qaydalara uyğun şəkildə tənzimlənəcək.

- Report İA: Cənab Prezidentin rəhbərliyi ilə keçirilən müşavirədə siz Dövlət Proqramı haqqında ətraflı məlumat verdiniz. Konkret faktlar və statistik göstəricilər əsasında Bakı və Abşeron yarımadasındakı mövcud vəziyyət təqdim olundu. Dövlət Proqramı artıq təsdiqlənib və işlərə başlanılıb. Zaur müəllim, sakinləri maraqlandıran əsas məsələlərdən biri budur: bu Dövlət Proqramının nəticələrini biz neçə ildən sonra görməyə başlayacağıq?

- Bu, çox yaxşı sualdır. Təbii ki, əhalimizi və vətəndaşlarımızı ən çox maraqlandıran məsələ təkcə proqramın təsdiqlənməsi deyil, onun real nəticələridir. Proqram ümumilikdə 10 illik dövrü əhatə edir. Yəni proqram tam şəkildə icra olunduqdan sonra onun bütün nəticələrini təbii olaraq 10 ildən sonra görmək mümkün olacaq.

Amma bu o demək deyil ki, bu müddət ərzində heç bir nəticə olmayacaq. İşlərin gedişi ilə paralel olaraq bir sıra problemlər mərhələli şəkildə həll olunacaq.

Kanalizasiya sisteminin əsas problemi yalnız yağan yağışın və ya tullantı sularının toplanması ilə bağlı deyil. Əsas məsələ həmin suların sonradan haraya yönləndirilməsi, yəni mənsəbinin yaradılmasıdır. Toplanan sular ya təmizlənərək yenidən təbiətə qaytarılmalı, ya da təkrar istifadəyə yönəldilməlidir.

Hazırda isə vəziyyət belədir ki, Bakı ətrafındakı kənd və qəsəbələrin kanalizasiya və yağış suları əsasən Bakı şəhərinin mərkəzindən keçərək axıdılır. Halbuki bu, sistem üzərinə böyük yük yaradır.

Hazırlanan Dövlət Proqramı çərçivəsində 12 yeni kollektorun tikintisi nəzərdə tutulur və onların böyük əksəriyyəti tunel tipli kollektorlar olacaq. Bu kollektorların bir qismində artıq tikinti işlərinə başlanılıb.

Həmin kollektorların istifadəyə verilməsindən sonra - təxminən 2028-ci ilin sonu və ya 2029-cu ilin əvvəlində - onların üzərində 9 ədəd tullantı sularının təmizləyici qurğusu da tikilərək istifadəyə veriləcək. Bu qurğular vasitəsilə sular əvvəlcə təmizlənəcək, daha sonra isə təhlükəsiz şəkildə dənizə ötürüləcək.

Məhz bu mərhələdən sonra insanlar bu proqramın real nəticələrini hiss etməyə başlayacaqlar. Çünki güclü yağışlar zamanı yaranan suyun böyük hissəsini həmin kollektorlar vasitəsilə daha operativ şəkildə dənizə yönəltmək mümkün olacaq.

Bununla belə, iş yalnız kollektorların tikilməsi ilə bitmir. Həmin kollektorların işləməsi üçün geniş şəbəkə sistemi də qurulmalıdır ki, yaşayış evlərindən və digər ərazilərdən gələn kanalizasiya suları toplanaraq bu kollektor sisteminə ötürülsün.

Bu işlər də mərhələli şəkildə davam etdiriləcək. Abşeron yarımadasında ümumilikdə 64 kənd və qəsəbə var. Bu ərazilərdə kanalizasiya şəbəkələri qurulduqca, hər bir yaşayış məntəqəsi proqramın nəticələrini mərhələli şəkildə hiss edəcək. Bəzi qəsəbələr bu nəticələri artıq 2029-cu ildə, bəziləri isə 2030-cu ildən etibarən görməyə başlayacaq.

- Xəzər TV: Zaur müəllim, bu işlərin həyata keçirilməsi zamanı hansı çətinliklərlə qarşılaşa bilərik və həmin çətinliklərin aradan qaldırılması üçün hansı təcrübələrdən istifadə ediləcək?

- Təbii ki, çətinliklər kifayət qədərdir. Çünki qeyd etdiyimiz problemlər - plansız məskunlaşma və plansız şəhərsalma - təkcə toplanan kanalizasiya və yağış sularının miqdarı ilə bağlı deyil. Burada həm də qurulacaq şəbəkələrin trassaları, yəni hansı istiqamətlərdən və hansı yollarla çəkiləcəyi məsələsi mühüm rol oynayır.

Bildiyiniz kimi, su həmişə aşağı istiqamətə axır və öz axarını tapır. Yəni kanalizasiya xətlərini istədiyimiz kimi sağ və ya sol küçələrdən keçirmək mümkün deyil. Bu xətlər sistemin ən yüksək nöqtəsindən başlayaraq aşağı istiqamətə doğru çəkilməlidir və bunun üçün uyğun marşrutlar və yollar olmalıdır.

Kanalizasiya xətləri müəyyən maililiklə çəkilməlidir və onların üzərində çoxlu döngələrin olması arzuolunan deyil. Çünki hər bir döngə potensial risk nöqtəsidir. Belə yerlərdə çöküntülər yığıla və nəticədə tıxanmalar yarana bilər. Buna görə də xətlərin mümkün qədər düz və öz axını ilə işləyəcək formada qurulması vacibdir.

Bununla yanaşı, sistemin son mərhələsində kanalizasiya xətləri yenə də nasos stansiyalarına qoşulur. Çünki bəzi hallarda sular ən aşağı nöqtəyə çatdıqdan sonra təmizləyici qurğulara ötürülməsi üçün nasoslar vasitəsilə yenidən qaldırılmalıdır.

Çətinliklərdən biri də logistika ilə bağlıdır. Bildiyiniz kimi, Bakı şəhərinin Baş planı artıq təsdiq olunub və bizim də ayrıca bu il təsdiq olunan Master-planımız mövcuddur. Bu Master-plan üzərində işlər hələ 2013-cü ildən başlayaraq aparılır və zaman-zaman yenilənərək mövcud vəziyyətə və yeni çağırışlara uyğun şəkildə təkmilləşdirilib.

Bu dövlət proqramının icrası zamanı logistika, yol infrastrukturu və digər məsələlərlə bağlı müəyyən çətinliklər yarana bilər. Çünki şəbəkələrin qurulması zamanı bir çox küçələrdə qazıntı işləri aparılacaq. Bakı və Abşeronun bəzi ərazilərində küçələr çox dar olduğundan giriş-çıxışlarda müvəqqəti problemlər yarana bilər. Belə hallarda vətəndaşlar üçün alternativ yolların təşkili tələb olunacaq.

Məhz bu səbəbdən proqramın icrası 10 illik müddətə nəzərdə tutulub. Çünki eyni anda bütün ərazilərdə qazıntı işləri aparmaq mümkün deyil. Şəhərdə normal həyatın davam etməsi və insanların hərəkətinin məhdudlaşmaması üçün işlər mərhələli şəkildə həyata keçirilməlidir. Məqsəd odur ki, müəyyən narahatlıqlar yaransa belə, onların təsiri minimum səviyyədə olsun.

Digər mühüm məsələ ekoloji amillərlə bağlıdır. Toplanan suların düzgün şəkildə təmizlənməsi vacibdir. Bu məqsədlə Abşeron yarımadasında 9 yeni tullantı sularının təmizləyici qurğusunun tikilməsi planlaşdırılır. Bu qurğularda sular bioloji üsullarla təmizlənəcək və mümkün qədər yenidən istifadəyə yönəldiləcək.

Eyni zamanda təmizlənmiş suların hansı istiqamətlərə yönləndiriləcəyi, hansı boru xətləri və marşrutlar vasitəsilə istifadə yerlərinə çatdırılacağı da ayrıca planlaşdırılır.

7 kollektor və bəzi təmizləyici qurğular üzrə işlər artıq başlanıb, digər layihələrin isə layihələndirmə mərhələsi davam edir. Layihələr hazırlanarkən bütün bu potensial çətinliklər və onların həlli yolları da nəzərə alınır.

- Report İA: Bəzən insanlar qanunsuz olaraq su xətlərinə qoşulur, su təsərrüfatı obyektlərinin mühafizə zolaqlarında tikinti işləri aparırlar. Belə səhvlərdən daha hansıları sadalaya bilərsiniz? Yəni ən azından Dövlət Proqramının icrası zamanı eyni problemlərlə yenidən üz-üzə qalmayaq.

- Çox düzgün məqama toxundunuz. Qanunsuz qoşulmalar, kollektorların və ya su magistrallarının üzərində tikilmiş evlər bizim üçün həm hazırda müşahidə etdiyimiz problemlərin yaranmasına səbəb olur, həm də ciddi fəsadlar yaradır. Bu hallar həmin xətlərin istismarında böyük çətinliklər yaradır.

Amma bu məsələni yalnız su itkisi kimi qiymətləndirməməliyik. Çünki hazırda suyun böyük hissəsi məhz belə qanunsuz qoşulmalar vasitəsilə istifadə olunur və bu, sistemdə ciddi itkilərə səbəb olur.

Bunun başqa fəsadları da var. Qanunsuz qoşulmaların olduğu yerlərdə sızmalar baş verə bilər, yaxud borular başqa bir nöqtədə partlaya bilər. Belə hallarda su yerin altı ilə hərəkət edərək tam başqa bir ərazidə üzə çıxır. Biz həmin qoşulmalar barədə məlumatlı olmadığımız üçün problem tam fərqli bir yerdə ortaya çıxır. Halbuki problemin mənbəyi hansısa qanunsuz qoşulma olur.

Digər ciddi problemlərdən biri də Abşeron yarımadasında 300-dən çox gölün mövcud olmasıdır. Bu göllər təbii su toplayıcılarıdır. Lakin son 25 ildə quraqlıq dövrlərində bir çox göllərin səviyyəsi aşağı düşdükcə bəzi şəxslər həmin əraziləri qurudaraq orada evlər tikiblər və bu evləri ucuz qiymətə satışa çıxarıblar.

İnsanlar isə çox vaxtı həmin evlərin ucuzluğuna aldanaraq onları alırlar. Amma güclü yağışlar zamanı həmin ərazilər yenidən sutoplayıcı funksiyasını yerinə yetirir. Nəticədə həm evlər su altında qalır, həm də həmin göllərin suyunun axıdılması üçün təbii çıxış nöqtəsi olmur. Çünki həmin ərazilər əslində təbii su hövzələridir.

Bu kimi hallar da bizim üçün ciddi çətinliklər yaradır. Məsələn, Keşlədə yaranan problemlərdən biri də məhz bu vəziyyətlə bağlıdır. Həmin ərazilərdə yığılan suyun çıxarılması üçün biz onu kollektorlara yönləndirməli oluruq. Bu isə kollektorların həddindən artıq yüklənməsinə və suyu daşıya bilməməsinə səbəb olur.

Nəticədə bir ərazidə yaranan problem tam başqa bir bölgədə yeni problemlərin ortaya çıxmasına gətirib çıxarır.

- Xəzər TV: Zaur müəllim, Bakı və Abşeron yarımadasında kanalizasiya sisteminin genişləndirilməsinin vacibliyi artıq ciddi şəkildə hiss olunur. Bildiyimiz kimi, yaşayış evlərinin və ərazilərin əksəriyyəti hələ də kanalizasiya sisteminə qoşulmayıb və "sambo" üsulundan istifadə edir. Bu isə müxtəlif problemlərə səbəb olur. Ümumiyyətlə, kanalizasiya sisteminə qoşulmayan evlərin və yaşayış məntəqələrinin sayı ilə bağlı məlumat varmı və bu vəziyyət gələcəkdə hansı daha ciddi fəsadlara səbəb ola bilər?

- Əgər yalnız kanalizasiya sistemindən danışırıqsa, Bakı və Abşeron yarımadasında əhalinin təxminən 52 %-i kanalizasiya sisteminə qoşulub. Ərazi baxımından isə yarımadanın cəmi 39 %-i bu xidmətlə təmin olunur.

Qalan 60 % ərazidə isə vəziyyət fərqlidir. Bəzi yerlərdə primitiv şəkildə xırda şəbəkələr qurulub və çirkab suları bir çuxura, müəyyən əraziyə və ya göllərə axıdılır. Digər hallarda isə "şambo" sistemindən istifadə olunur.

Bu isə bir sıra problemlərə səbəb olur. Güclü yağışlar zamanı yeraltı suların səviyyəsi qalxır və bu sular çirklənməyə məruz qalır. Burada sanitar-epidemioloji risklər də çox böyükdür. Çünki "şambo"lardan axan çirkab sular yeraltı suların çirklənməsinə səbəb olur.

Bütün bu problemlərin həllinin əsas yolu isə yeni kollektorların tikilməsidir. Həmin kollektorlar inşa edildikdən sonra bu ərazilərdə kanalizasiya şəbəkələri qurulacaq və çirkab suları "sambo"lar vasitəsilə deyil, kanalizasiya sistemi ilə kənarlaşdırılacaq.

Eyni zamanda nəzərdə tutulur ki, yağış suları kanalizasiya sisteminə daxil olmasın və xüsusi kanallar vasitəsilə birbaşa dənizə yönəldilsin. Bu isə həm kanalizasiya sisteminin yüklənməsinin qarşısını alacaq, həm də ekoloji və sanitar problemlərin azalmasına kömək edəcək.

- Report İA: Sənədsiz evlərə su xəttinin çəkilməməsi qanunsuz inşa edilən evlərin sayının artmasının qarşısını ala biləcəkmi?

- Belə bir qayda 2024-cü ildə Nazirlər Kabinetinin 305 nömrəli qərarı ilə qəbul olunub. Bu qərar yalnız su təchizatı ilə bağlı deyil, ümumiyyətlə bütün kommunal xidmətləri əhatə edir. Yəni qanunsuz və sənədsiz evlərə su, işıq və qaz xətlərinin çəkilməsi artıq qadağandır və bu qaydanın pozulmasına görə cinayət məsuliyyəti də nəzərdə tutulur.

Təbii ki, bu, müəyyən mənada stimullaşdırıcı amillərin azalmasına səbəb olacaq. Yəni insanlar düşünəcəklər ki, əgər tikdikləri ev sənədsiz olarsa, onlar nə su, nə qaz, nə də elektrik enerjisi əldə edə biləcəklər. Bu da həmin evlərin tikilməsi qərarına müəyyən təsir göstərə bilər.

Amma yalnız bu tədbirin tətbiqi ilə problemin tam həll olunacağını düşünmək düzgün olmaz. Bunu gözləmək bir qədər sadəlövhlük olardı. Çünki burada Torpaq Məcəlləsi, torpaqdan istifadə qaydaları və tikintiyə icazələrinin verilməsi kimi məsələlər də var və bu prosesdə digər dövlət qurumları da aktiv rol oynamalıdır. Əslində, bu mexanizmlər vaxtında işləmədiyi üçün bu gün həmin fəsadlarla qarşılaşırıq.

Təbii ki, yeni qayda müəyyən təsir göstərəcək. İnsanlara deyiləcək ki, həmin evlərə su, qaz və işıq verilməyəcək. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, insanlar alternativ yollar da tapa bilərlər. Məsələn, suyu maşınla gətirə və ya başqa mənbələrdən əldə edə bilərlər.

Ona görə də nəzarət yalnız kommunal xidmətlərlə məhdudlaşmamalıdır. Digər qurumlar da koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərməli və qanunsuz tikililərin inşasına ümumiyyətlə imkan verilməməlidir. Düşünürəm ki, bu qərardan sonra əvvəlki illərlə müqayisədə yeni qanunsuz tikililərin sayı azalacaq. Lakin əsas problem artıq mövcud olan, tikilmiş və sənədsiz evlərlə bağlıdır və onların taleyi də müəyyən şəkildə həll olunmalıdır.

- Report İA: Dövlət Proqramında yeni və maraqlı layihələrdən biri də dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması prosesidir. Bu suyun keyfiyyəti necə olacaq? Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması ekosistemə təsir edəcəkmi? Bu barədə məlumat verməyinizi xahiş edirik.

- Bu barədə cəmiyyətdə geniş müzakirələr aparılır və insanlar tərəfindən maraqla qarşılanır. Çünki Azərbaycanda ilk dəfə belə bir layihə həyata keçirilir. Bildiyiniz kimi, dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması və onun içməli su kimi istifadəsi məqsədilə dövlət-özəl tərəfdaşlığı çərçivəsində artıq Sumqayıt şəhəri yaxınlığında tikintiyə başlanılıb. Bu duzsuzlaşdırma zavodu ildə 100 milyon kubmetr su istehsal edəcək ki, bu da hazırda Bakıda istifadə olunan suyun təxminən 25 %-ini təşkil edir. Bu, əslində, çox böyük bir göstəricidir.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu texnologiya dünyada yeni deyil və geniş istifadə olunur. Hətta mövcud sutəmizləyici qurğular da eyni prinsip əsasında işləyir: su müxtəlif filtrlərdən keçirilərək tərkibindəki çirkləndiricilərdən təmizlənir, daha sonra xlorlanır və bioloji təmizləmə prosesindən keçərək içməli su kimi təqdim olunur.

Duzsuzlaşdırma zavodlarında isə istifadə olunan filtrlər daha yüksək dəqiqliyə malikdir - onların məsamələri o qədər kiçikdir ki, təkcə çirkləndirici maddələri deyil, hətta suda həll olmuş duzları da ayırır. Texnoloji baxımdan proses oxşardır, lakin burada təzyiq daha yüksəkdir. Məsələn, adi filtrlər 30-40 atmosfer təzyiqdə işlədiyi halda, duzsuzlaşdırma prosesində bu göstərici 70 atmosferə qədər yüksələ bilir ki, duzun da ayrılması mümkün olsun.

Bu texnologiya dünyada geniş yayılıb və xüsusilə Yaxın Şərq ölkələrində, o cümlədən Ərəbistan yarımadasında içməli su təminatının əsas mənbələrindən biridir. Su keyfiyyəti baxımından da heç bir problem yoxdur. Əksinə, daha sıx filtrasiya səbəbilə bəzi hallarda daha təmiz su əldə olunur. Daha sonra suyun tərkibinə bioloji olaraq zəruri minerallar əlavə edilərək içməyə yararlı hala gətirilir. Yəni, təhlükəsizlik və sağlamlıq baxımından heç bir çatışmazlıq yoxdur, hətta bəzi hallarda daha üstün keyfiyyətə malik ola bilər.

Layihənin ekoloji tərəfinə gəldikdə isə, təbii ki, bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilir. Layihə dövlət-özəl tərəfdaşlığı çərçivəsində konsorsium tərəfindən idarə olunur və maliyyələşmə kreditləri vasitəsilə həyata keçirilir. Bütün beynəlxalq kredit təşkilatları ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsinə xüsusi önəm verirlər. Bu layihə çərçivəsində də müvafiq ekoloji qiymətləndirmələr aparılıb.

Dəniz suyundan çıxarılan əlavə duzun yenidən dənizə qaytarılması prosesinin su ekosisteminə, biomüxtəlifliyə, flora və faunaya təsiri ölçülüb və beynəlxalq standartlar çərçivəsində minimal səviyyədə olduğu müəyyən edilib. Layihə həm beynəlxalq ekspertlər, həm də maliyyə institutlarının qəbul etdiyi ekoloji tələblərə uyğun şəkildə dizayn olunub və həyata keçiriləcək.

Nəticə etibarilə, tamamilə təsirsiz bir texnologiya yoxdur, lakin bu layihədə təsir mümkün olan ən aşağı səviyyəyə endirilib və icazə verilən beynəlxalq standartlar daxilində saxlanılıb.

- Xəzər TV: Zaur müəllim, keyfiyyətdən danışmışkən, ADSEA rəsmi olaraq bildirir ki, laboratoriyalarda su test edilir və ən yüksək keyfiyyət təmin olunur. Lakin boruların keyfiyyəti ilə bağlı məsələlər var. Bildiyimiz kimi, boruların vəziyyəti suyun keyfiyyətinə təsir edə bilər. Eyni zamanda, yeni tikilən ərazilərdə su çənlərinin düzgün təmizlənməməsi də suyun keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu problemlər nə dərəcədə təxirəsalınmaz tədbirlər tələb edir və bu istiqamətdə hansı tədbirlər nəzərdə tutulur? Həm borulara nəzarət, həm də MTK-ların fəaliyyəti ilə bağlı vəziyyət necə tənzimlənir?

- Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi Bakı ətrafında 12 mənbədən, 35 su anbarından və 49 məntəqədən kimyəvi və fiziki nümunələr götürür. Bununla yanaşı, 5 mikrobioloji nümunə də analiz olunur. Bu proses Azərbaycan standartlarına uyğun şəkildə aparılır və şəbəkəyə verilən suyun tam təhlükəsiz və keyfiyyətli olması təmin edilir.

Dediyiniz kimi, digər problemlər artıq şəbəkə daxilində və ya MTK-ların çənlərində yarana bilər. Dövlət Proqramı çərçivəsində biz təkcə kanalizasiya sistemini deyil, həm də içməli su şəbəkələrindəki köhnəlmiş boruların yenilənməsini nəzərdə tutmuşuq. Bu borular mərhələli şəkildə yeniləri ilə əvəz olunacaq.

Amma əsas problemlərdən biri MTK-ların daxili su çənləri ilə bağlıdır. Bildiyiniz kimi, çoxmərtəbəli binalarda yerləşən böyük su çənləri suyu mərtəbələrə ötürmək üçün istifadə olunur. Yeni qəbul olunmuş AZS 909 standartına əsasən, həmin çənlər ildə azı bir dəfə boşaldılmalı və təmizlənməlidir.

Bu istiqamətdə ADSEA-nın tabeliyində Suların İstifadəsinə və Mühafizəsinə Dövlət Nəzarəti Xidməti yaradılıb. Bu qurum digər aidiyyəti təşkilatlarla və regional su xidmətləri ilə birlikdə MTK-ların fəaliyyətinə nəzarət edir, yoxlamalar aparır və təmizləmə işlərinin vaxtında və düzgün həyata keçirilməsini təmin edir.

Artıq bu sahədə müəyyən nəticələr də əldə olunub: bir çox hallarda aktlar tərtib edilir, protokollar imzalanır və inzibati tədbirlər görülür. Bununla da MTK-ların müvafiq standartlara uyğunlaşması təmin edilir.

Lakin burada məsələ təkcə Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin və ya nəzarət xidmətinin üzərinə düşmür. MTK-larda yaşayan vətəndaşlar da bu prosesdə maraqlı tərəf olmalıdırlar. Çünki bu, onların yaşadığı binaların su keyfiyyəti ilə birbaşa bağlıdır.

Ona görə də MTK-ları idarə edən kooperativlər də bu işdə fəal olmalı, çənlərin standartlara uyğun şəkildə təmizlənməsinə nəzarət etməlidirlər. Əgər hər hansı uyğunsuzluq olarsa, vətəndaşlar da bizə məlumat verə bilərlər və biz dərhal müdaxilə edirik.

Yəni, biz dəstək göstəririk və lazım olduqda təmizlənməni özümüz də təmin edirik. Bizim üçün əsas məsələ çənin kimin tərəfindən təmizlənməsi deyil, onun təmiz və təhlükəsiz vəziyyətdə olmasıdır.

- Report İA: Paytaxtda texniki su ilə içməli suyun ayrılması nəzərdə tutulurmu?

- Əslində, bu, çox vacib bir məsələdir. Çünki içməli su uzun və mürəkkəb bir prosesdən keçir. Biz suyu çox vaxt sadə bir resurs kimi qəbul edirik, amma çaylardan götürülən su böyük təmizlənmə mərhələlərindən keçdikdən sonra şəbəkəyə verilir və yalnız bundan sonra insanların içməsi üçün yararlı olur. Bu suyun suvarma, soyutma və ya digər texniki məqsədlər üçün istifadəsi isə o qədər də məqsədəuyğun deyil.

Bu istiqamətdə bəzi pilot layihələrimiz var. Məsələn, Hövsan qəsəbəsində təmizləyici qurğumuz mövcuddur. Onun reabilitasiyası üzərində iş aparılır, texniki əsaslandırma artıq tamamlanıb və maliyyələşmə təmin olunduqdan sonra tikinti işlərinə başlanılacaq. Burada əldə olunan suyun texniki məqsədlər üçün sənaye və kənd təsərrüfatında təkrar istifadəsi nəzərdə tutulur. Bu, pilot layihə kimi həyata keçiriləcək.

Bundan əlavə, planlaşdırdığımız digər 9 təmizləyici qurğu layihəsində də bu yanaşma nəzərə alınıb. Yəni həmin qurğulardan çıxan suyun yalnız içməli su kimi deyil, eyni zamanda təkrar istifadə məqsədləri üçün yönləndirilməsi planlaşdırılır.

Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, texniki su şəbəkəsi ilə içməli su şəbəkəsi tamamilə bir-birindən ayrılmalıdır. Az əvvəl qeyd etdiyimiz qanunsuz qoşulmalar məsələsi burada da aktualdır. Qanunsuz qoşulma həm su itkisi, həm də nəzarətsiz istifadə deməkdir. Lakin texniki su şəbəkəsinə nəzarətsiz qoşulmalar sağlamlıq baxımından risk yarada biləcəyi üçün bu şəbəkələr tamamilə ayrı infrastrukturlar üzərindən qurulmalı və yalnız təyinatı üzrə istifadə edilməlidir. Bu da bizim əsas planlarımızdan biridir.

- Report İA: Bu, nə vaxt həyata keçiriləcək?

- Hövsanda layihə bu il başlayacaq. Hazırda layihələndirmə və hazırlıq işləri aparılır. Təxmini olaraq, 1-2 il ərzində istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulur. Bundan sonra həmin suyun istifadə olunacağı istiqamətlər də artıq müəyyənləşdirilib.

Əsas məqsəd Abşeronun şərq hissəsində yerləşən kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların suvarılmasıdır. Çünki həmin ərazilərin su təminatı hazırda Taxtakörpü su anbarından Abşeronun xaricinə kanal vasitəsilə gətirilən su hesabına həyata keçirilir. Lakin təmizlənmiş suyun bu istiqamətə yönləndirilməsi həmin resurslara qənaət etməyə imkan verəcək.

Digər bölgələrdə də oxşar yanaşma tətbiq olunacaq. Məsələn, Sumqayıtda sənaye zonası mövcuddur. Orada fəaliyyət göstərən təmizləyici qurğu artıq işləyir və onun modernləşdirilməsi planlaşdırılır. Eyni zamanda, onun yanında gündəlik 100 min kubmetr gücündə yeni təmizləyici qurğunun tikintisi nəzərdə tutulub.

Sumqayıt ətrafındakı sənaye bölgəsində həmin su texniki su kimi istifadə olunacaq. Eyni yanaşma Ələt İqtisadi Zonasında da tətbiq ediləcək. Orada da təmizləyici qurğunun layihələndirilməsi aparılır və tikintisinə başlanılması planlaşdırılır. Həmin ərazidə texniki suya ehtiyac olan sahələr müəyyən edilib və su həmin istiqamətlərdə istifadə olunacaq.

Ümumilikdə, bütün bu layihələr planlı və mərhələli şəkildə həyata keçiriləcək.

- Xəzər TV: İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə kifayət qədər zəngin su mənbələri mövcuddur. Bu ərazilərdə şəhərlərin su təchizatı ilə bağlı müxtəlif layihələr həyata keçirilir. Sular həm mərkəzə, həm də bölgələrə necə təmin edilir? Eyni zamanda Bakının içməli su təminatı ilə bağlı elə bir layihə nəzərdə tutulurmu ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərin su ehtiyatları Bakıya da dəstək versin?

- Azərbaycanın su ehtiyatlarının təxminən 70 %-i transsərhəd çaylardan gəlir, 30 %-i isə daxili su resurslarımızdır. Bu 30 %-in böyük hissəsi məhz Qarabağ bölgəsinin payına düşür. Yəni Qarabağ su ehtiyatları baxımından əsas mənbələrdən biri hesab olunur (dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması layihəsini nəzərə almasaq).

Sizin qeyd etdiyiniz kimi, Suqovuşan tənzimləyici anbar funksiyasını yerinə yetirir. Bundan əlavə, Sərsəng su anbarı da mövcuddur ki, onun tutumu 560 milyon kubmetrdir. Bu il onun təmirinə başlanılacaq. Çünki həmin su ehtiyatlarından uzun müddət düzgün və dayanıqlı istifadə olunmayıb.

Təmir işlərindən sonra həmin su ehtiyatları Aran bölgəsində - Ağdam, Bərdə, Ağcabədi və digər ərazilərdə 100 min hektardan çox torpaq sahəsinin suvarılmasında istifadə olunacaq. Bu məqsədlə "Tərtər" sol sahil kanalı artıq inşa edilib, "Tərtər" sağ sahil kanalının isə layihələndirilməsi aparılır və tikintisinə başlanacaq.

Bundan başqa, Həkəri və Bərguşad çayları da mühüm su mənbələridir. Bərguşad çayı üzərində anbarın tikintisinə artıq başlanılıb və orada 60 milyon kubmetrdən çox tutuma malik su anbarı inşa ediləcək. Zabuxçay üzərində isə 27 milyon kubmetr tutumlu yeni anbar artıq tikilib və istifadəyə verilib. Bu layihə 12 min hektarlıq əkin sahəsinin suvarılmasına xidmət edəcək.

Yaxın illərdə Həkəri çayı üzərində də yeni su anbarının tikintisi nəzərdə tutulur. Təxminən 90 milyon kubmetr tutuma malik olacaq bu anbar daha çox içməli su təminatına xidmət edəcək. Çünki onun su hövzəsi tamamilə Azərbaycan ərazisində yerləşir və təbii yağıntılar hesabına formalaşan, keyfiyyətli və təmiz sudur.

Bu su ehtiyatlarından həm Qarabağda məskunlaşma prosesində içməli su təminatı üçün, həm də digər bölgələrdə istifadə olunması nəzərdə tutulur. Hazırda Həkəri suyunun Bakıya qədər gətirilməsi də araşdırılır. Əgər texniki və iqtisadi əsaslandırmalar uyğun olarsa, bu layihə hökumətə təqdim ediləcək və müsbət qərar veriləcəyi təqdirdə həyata keçiriləcək.

Eyni zamanda, Qarabağ bölgəsində kənd təsərrüfatının inkişafına bu anbarlar çox böyük töhfə verəcək. Ümumilikdə, Qarabağda 140 min hektardan çox əkin sahəsi mövcuddur və onların suvarılması təmin olunacaq. Həmin sular Araz çayı vasitəsilə Mil-Muğan suvarma sisteminə qədər çatırdı, lakin indi bu resurslar daha səmərəli şəkildə, kanal sistemləri vasitəsilə itkisiz idarə oluna bilər.

Burada əsas məsələ müasir suvarma sistemlərinə keçiddir. Çünki bu suların yaradılması və gətirilməsi böyük investisiyalar tələb edir. Ona görə də hər damla suyun səmərəli istifadəsi vacibdir. Ənənəvi səthi suvarma üsulları artıq effektivliyini itirir.

Biz istəyirik ki, suvarma sistemi müasir texnologiyalarla - damcı və ya pivot suvarma üsulları ilə həyata keçirilsin. Bu, həm su itkisini azaldacaq, həm də məhsuldarlığın artmasına ciddi töhfə verəcək. Beləliklə, su birbaşa bitkinin kökünə çatdırılaraq daha səmərəli istifadə olunacaq və kənd təsərrüfatında daha yüksək nəticələr əldə ediləcək.

- Xəzər TV: Bizim kanallarda su itkisi hansı səviyyədədir? Betonlama işləri aparılan bir çox kanal var. Beton üzlüklər çəkilib və bu, müəyyən qədər itkilərin qarşısını alır. Ümumiyyətlə, kanallarda su itkisinin azaldılması üçün hansı işlər görülür?

- Bəli, suvarma kanallarında su itkisi yüksəkdir. Ümumi sistem üzrə suvarmada təxminən 50 %-ə yaxın itki mövcuddur. Bu, təkcə kanallarla bağlı məsələ deyil. Eyni zamanda səthi suvarma üsulunun özü də böyük itkilərə səbəb olur.

Belə ki, bir hektar ərazinin suvarılması üçün, məsələn, taxıl bitkisi üzrə 1000-1100 kubmetr su tələb olunsa da, həmin suyun bitkiyə çatması üçün bəzən 2000-3000 kubmetr su verilir. Bu su sahələr üzrə səthlə axaraq yenidən kollektorlara, oradan isə dənizə qədər gedib çıxır. Nəticədə ümumi itki 50 %-dən də yüksək olur.

Dediyiniz kimi, bu problemin həlli iki əsas istiqamətdə aparılmalıdır: birincisi, suvarma sistemlərinin təkmilləşdirilməsi və müasir suvarma üsullarına keçid, ikincisi isə kanalların betonlaşdırılması və ya qapalı suötürmə sistemlərinə keçirilməsidir. Bu istiqamətdə artıq ciddi işlər görülür.

Məsələn, Şirvan suvarma kanalı üzərində işlərə başlanılıb və bu layihənin 2027-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılır. Bu, Azərbaycanın ən böyük suvarma kanalı olacaq. Uzunluğu 170 kilometrdən çox, suötürmə qabiliyyəti isə saniyədə 180 kubmetrədək olacaq. Yəni Kür çayından götürülən suyun təxminən yarısı qədər həcmdə suyun ötürülməsi mümkün olacaq və bu su itkisiz, sızma olmadan son nöqtəyə qədər çatdırılacaq.

Bu layihə yalnız itkilərin azalmasına deyil, eyni zamanda qənaət edilən su hesabına daha geniş ərazilərin suvarılmasına imkan yaradacaq. Nəticədə Şirvan suvarma kanalı vasitəsilə 200 min hektardan çox ərazi suvarılacaq.

Bununla yanaşı, Qarabağ Suvarma Kanalının layihəsi də davam etdirilir. Hazırda onun yenidən qurulması ilə bağlı maliyyə institutları ilə danışıqlar aparılır. Mingəçevirdən başlayaraq Araz çayına qədər uzanan Qarabağ kanalının da yenidən bərpası nəzərdə tutulur.

- Xəzər TV: Zaur müəllim, yağışlar zamanı sosial mediada tez-tez belə bir fikir səsləndirilir ki, yağış sularını toplamaq və sonradan istifadə etmək su qıtlığının qarşısını ala bilər. Dağlardakı qar örtüyünün azalması və buzlaqların geri çəkilməsi də birbaşa su mənbələrinə təsir edən amildir. Bəs yağış sularını toplayıb sonradan istifadə etmək nə dərəcədə effektivdir?

- Yağış sularının toplanması üçün ilk növbədə uyğun toplama infrastrukturunun olması lazımdır. Bəzi ərazilərdə mövcud anbarlar yalnız qar suları ilə deyil, eyni zamanda yağış nəticəsində yaranan daşqın suları ilə də dolur. Yəni, yağış suları da müəyyən çaylar vasitəsilə həmin anbarlara yönləndirilərək toplanır.

Lakin Bakı-Abşeron yarımadasında vəziyyət bir qədər fərqlidir. Burada əvvəllər 300-dən çox göl mövcud idi və həmin təbii göllər yağış sularının toplandığı əsas yerlər idi. Lakin zamanla bu sistemin bir hissəsi dəyişib və bəzi yerlərdə şoran sularla qarışma halları da müşahidə olunur. Buna görə hər bir əraziyə fərdi yanaşmaq lazımdır.

Bəzi yerlərdə, məsələn, yaşıllaşdırma sahələrində kiçik həcmli çənlər qurularaq yalnız həmin park və ya yaşıllıq zonası üçün yağış sularının toplanması və istifadəsi mümkündür. Bu istiqamətdə müəyyən layihələr də həyata keçirilir.

Bakıda və digər bölgələrdə yeraltı suların və yağış nəticəsində toplanan suların istifadəsi ilə bağlı pilot layihələr də mövcuddur. ADSEA və Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən bu sular toplanaraq ya boru xətləri, ya da nəqliyyat vasitələri ilə daşınmaqla suvarma məqsədilə istifadə olunur.

Lakin yağış sularını yalnız kiçik həcmdə toplamaq böyük miqyasda ciddi effekt vermir. Bu, daha çox lokal ərazilərə təsir göstərə bilər. Əsas su ehtiyatlarımız isə böyük su anbarlarında toplanır. Məsələn, Mingəçevir su anbarının həcmi 15,7 milyard kubmetrdir. Ceyranbatan su anbarının həcmi isə 186 milyon kubmetrdir və Taxtakörpü su anbarından gələn sularla qidalanır.

Təsəvvür edin ki, təkcə Abşeronda iki gün ərzində yağan yağışın həcmi 300 milyon kubmetrdən çox ola bilər. Bu qədər suyu toplamaq üçün eyni həcmdə böyük infrastruktur tələb olunur ki, bu da hər yerdə texniki baxımdan mümkün deyil.

Ona görə də yağış sularının toplanması mümkün olan ərazilərdə araşdırılır və istifadə oluna biləcək yerlərdə mərhələli şəkildə tətbiq edilir.

- Report İA: Çox sağ olun, Zaur müəllim, sualları ətraflı cavablandırdığınız üçün. Cənab Prezident də demək olar ki, hər çıxışında medianın rolunu xüsusi olaraq qeyd edir. Biz bilirik ki, hər bir qurumunun media ilə öz kommunikasiya planı var. Mənə maraqlıdır, sizin digər həmkarlarımıza hazırkı görülən işlərlə bağlı nə mesajınız olardı ki, həm sizin işiniz daha asan olsun, həm də media nümayəndələrinin fəaliyyəti daha səmərəli qurulsun?

- Mən ilk sualınızda bir məqamı vurğuladım ki, bu hadisələr zamanı bir çox dövlət qurumu ilə - adlarını da qeyd etdim - sıx əməkdaşlıq nəticəsində bir çox məsələlərə nail ola bildik. O iki-üç gün ərzində göstərilən qarşılıqlı dəstək və koordinasiya bir çox fəsadların qarşısını aldı. Bu da onu göstərir ki, biz birlikdə olduqda daha böyük nəticələr əldə edə bilərik.

Məncə, biz bunu yalnız dövlət qurumları, özəl şirkətlər, media portalları və ya xəbər kanalları çərçivəsində deyil, bütövlükdə cəmiyyət olaraq düşünməliyik. Vətəndaşların maarifləndirilməsi də, təbii ki, əsasən media vasitəsilə həyata keçirilir. Mən düşünürəm ki, media bu prosesdə bizə çox böyük dəstək verir - həm hadisələrin işıqlandırılması, həm də operativ məlumatların ötürülməsi baxımından. Bu məlumatlar bizə də çatır və biz də həmin məlumatlar əsasında vaxtında müdaxilə edə bilirik.

Lakin burada təkcə problemi göstərmək kifayət deyil. Eyni zamanda, onun necə həll olunduğunu da göstərmək vacibdir. Bugünkü müsahibə də düşünürəm ki, bu baxımdan çox önəmlidir - verilən suallar və açıqlamalar vasitəsilə insanlara bir çox məsələlər aydınlaşdırılır, görülən işlər və planlar barədə məlumat verilir. Bu da geniş auditoriyaya çatdırıla bilir.

Bu, insanların həm daha səbirli yanaşmasına, həm də proseslərə dəstək verməsinə kömək edir. Yəni insanlar təkcə problemin mövcud olduğunu deyil, onun həlli istiqamətində görülən işlərlə tanış olurlar.

Biz birlikdə işlədikdə problemin mövcudluğunu qəbul edirik, lakin eyni zamanda onun həlli üçün hamımız çiyin-çiyinə verərək hərəkət etməliyik. Medianın da burada böyük rolu var.

Bu fürsətdən istifadə edərək verilişinizə də uğurlar arzulayıram. Məncə, bu, çox yaxşı bir platformadır. Çünki rəhbərlərin yalnız hansısa sayt və ya media portal vasitəsilə deyil, birbaşa, üz-üzə çıxış edərək sualları cavablandırması daha effektivdir. Bu, insanlara kimin nə etdiyini, nə üçün etdiyini, eləcə də hansı səbəbdən müəyyən addımların gecikdiyini daha aydın şəkildə göstərir.

"ABŞ-nin İrana hücum ehtimalı çox aşağıdır...İranda xaos yaratmaq o qədər də asan deyil"

"Bu, ABŞ əks-kəşfiyyatının çox ciddi uğursuzluğudur..."

Tanınmış hərbi analitik Aqil Rüstəmzadə regionda və dünyada baş verən əsas hadisələrlə bağlı "AzPolitika"nın suallarını cavablandırıb.
Müsahibəni təqdim edirik:

– Aqil bəy, əvvəlcə İran ətrafında yaranmış vəziyyəti dəyərləndirməyinizi istərdik. ABŞ-nin regiona böyük hərbi qüvvələr gətirməsi yaxın zamanlarda hücum əmri veriləcəyini deməyə əsas verirmi?

– Hazırda müşahidə etdiyimiz proseslərin əsas hissəsi informasiya və psixoloji müharibənin tərkib hissəsidir. Son bir-iki həftədə bunun açıq əlamətlərini görürük. ABŞ və İsrail bu mərhələdə İrana qarşı genişmiqyaslı hava kampaniyası aparmaq üçün yetərli hərbi-logistik potensial toplaya bilməyiblər. Unutmayaq ki, İran çox böyük əraziyə və ciddi hərbi imkanlara malik dövlətdir.

İraq müharibəsi zamanı ABŞ aylarla hazırlıq görmüşdü. İraqın nə ciddi raket arsenalı vardı, nə də ABŞ və İsrail bazalarına cavab vermək imkanı. İran isə həm qısa, həm orta, həm də uzunmənzilli raketlərə sahibdir. İran divara sıxılsa, bu arsenalı işə sala bilər.

– Deməli, hazırkı hərbi fəallıq real müharibədən çox, təzyiq mexanizmidir?

– Bəli. ABŞ məhdud, lokal zərbələr endirə bilər – 10, 20, 30 hədəf vurula bilər. Amma bu, strateji nəticə verməz. İranda idarəetmə sistemi artıq çoxpilləlidir, hər vəzifənin alternativləri var. Xaos yaratmaq o qədər də asan deyil.

Əsas məqsəd İranı siyasi danışıqlara məcbur etməkdir. Nüvə proqramından imtina, ballistik raket sınaqlarının dayandırılması əsas tələblərdir. Hazırkı təzyiqlər də məhz bu məqsədə xidmət edir.

– Hücum olarsa, İranın mümkün cavab zərbələri hansı miqyasda ola bilər? Regionda hansı ölkələr risk altındadır?

– İranın yüzlərlə, bəlkə də minə yaxın raketi var. Bu raketlər ABŞ-nin regiondakı bazalarını, İsrailin hərbi obyektlərini hədəf ala bilər. Bu amil ABŞ və İsraili genişmiqyaslı müharibədən çəkindirən əsas səbəblərdən biridir.

Bundan əlavə, ABŞ və İsrailin radioelektron mübarizə imkanları çox güclüdür. İranın hava məkanına nəzarət imkanları ciddi şəkildə zəiflədilə bilər. Amma raket təhlükəsi hələ də qalır. Ona görə də hazırkı mərhələdə İrana qarşı geniş hərbi kampaniya ehtimalı çox aşağıdır. Hətta kiçik miqyaslı əməliyyat üçün belə ABŞ və İsrailə ən azı bir neçə həftədən bir neçə aya qədər hazırlıq vaxtı lazımdır. Döyüş sursatı, yanacaq, logistika – bunlar hamısı zaman tələb edir.

Unutmayaq ki, ABŞ başqa qitədə yerləşir və bu, ekspedisiya müharibəsi olardı. İsrailin 12 gün ərzində apardığı intensiv əməliyyatlar belə ciddi resurs itkisinə səbəb oldu.

– İran daxilində destabilizasiya və daha sonra qaçqın axını riski barədə nə düşünürsünüz?

– İran üçün Suriya ssenarisi ən təhlükəli variantdır. 90 milyonluq ölkədə belə bir xaos bütün regionu silkələyər. Bu, Azərbaycan və Türkiyə üçün də ciddi milli təhlükəsizlik təhdidi yaradar. Mən sərhədlərin açılmasının əleyhinəyəm. Amma əgər mərkəzi hakimiyyət idarəetməni itirsə, Azərbaycan və Türkiyənin beynəlxalq təşkilatlarla birgə, İran ərazisində humanitar məqsədli sülhməramlı əməliyyat keçirməsi müzakirə oluna bilər. Məqsəd dinc əhalini qorumaq olmalıdır, qaçqınları ölkəyə buraxmaq yox.

– Rusiya–Ukrayna müharibəsinin gedişində hazırkı vəziyyət nədən xəbər verir? Müharibənin dördüncü ili tamam olur. Hazırkı hərbi-siyasi vəziyyəti necə dəyərləndirirsiniz?

– Siyasi baxımdan əsas problem Donbas məsələsidir. Rusiya bu ərazilərin tanınmasını istəyir, Ukrayna isə razılaşmaq istəmir. Avropa Ukraynanın müharibəni davam etdirməsində maraqlıdır, çünki müharibə bitərsə, Rusiya ilə üz-üzə qalmaqdan çəkinirlər. Amma Ukrayna cəmiyyətində ciddi yorğunluq var. Humanitar vəziyyət ağırdır – enerji infrastrukturu dağıdılıb, insanlar soyuq, işıqsız qalır. Artıq “torpaq yox, insan həyatı” deyən siyasi fiqurlar meydana çıxır.

– Hərbi müstəvidə vəziyyət necədir?

– Rusiya ordusu da ciddi şəkildə zəifləyib. Aktiv hücum potensialı yoxdur. Ukraynanın isə canlı qüvvə problemi var. İrəliləyişlər çox yavaşdır – bəzən gündə 10–50 metr. Əsas problem Ukraynanın enerji sistemidir. Amma Qərb dəstəyi, generatorlar, Avropa şəbəkəsinə inteqrasiya vəziyyəti nisbətən sabitləşdirib. Buna baxmayaraq, xalqın dözümlülüyü tükənmək üzrədir.

– Sizcə, yaxın zamanda atəşkəs mümkündürmü?

– Düşünürəm ki, bu il müvəqqəti də olsa atəşkəsə nail olunması ehtimalı yüksəkdir. Hər iki tərəf tükənib. Rusiya da uzunmüddətli müharibəni davam etdirmək gücündə deyil. Amma bu proses qapalı danışıqlardan asılıdır.

– Aqil bəy, ABŞ-də Epşteyn qalmaqalı haqqında nə düşünürsünüz? Yəqin ki, bu, hansısa pedofilin şəxsi əyləncəsi olmayıb...

– Bu, ABŞ əks-kəşfiyyatının çox ciddi uğursuzluğudur. Siyasi və biznes elitasının bu cür kompromatlarla ələ keçirilməsi misli görünməmiş hadisədir. Əgər bu məlumatlar doğrudursa, bu, dünya tarixinin ən uğurlu kəşfiyyat əməliyyatlarından biri, eyni zamanda ən böyük əks-kəşfiyyat fiaskosudur.
Bu qalmaqalın siyasi nəticələri hələ uzun müddət davam edəcək.

E. Rüstəmli
E. Bəyməmmədli
"AzPolitika.info"

smayıl onu dərc elədi. Daha hansını deyim, bilmirəm. Yaxşı-pis o qədər yazı olub ki...

- Uzun zaman Müsavat Partiyasında fəaliyyət göstərdiniz. Sizcə, bu, jurnalistkaya necə təsir göstərib?

- Maraqlı sualdır. 1993-cü ilin sonlarından etibarən Müsavat Partiyasının katibi və ya başqan İsa bəyin müavini olmuşam. Qəzetçi kimi nə qədər tərəfsiz olmağa çalışsam da, şübhəsiz ki, bu amil fəaliyyətimə təsirsiz ötüşməyib...

- Podaqra ilə “yoldaşlığınız” da uzundur. 70 ilin neçə ilini onunla “yoldaşlıq” edirsiz?

- Podaqra xəstəliyi ilk dəfə 33 yaşımda üzə çıxdı, ayağımda tutmuşdu. Halbuki tibbi ədəbiyyatda yazılır ki, bu xəstəlik adətən 40-45 yaşdan sonra başlayır. Atamda da bu xəstəlik var idi, irsidi. Amerikada da, Tailandda da, Leninqradda da, Tiflisdə də müayinə etdirmişəm. Hər yerdə eyni sözlər, eyni dərmanlar. Tam müalicəsi yoxdur. Ömrünün axırına kimi gözləməlisən, nazıyla oynamalısan. Oynamadınsa, cəzalandırır. Mən də indi vaxtilə etdiyim səhlənkarlığın cəzasını çəkirəm.

Əllərim açılarsa, xəstəliyimin tarixçəsini yazaram

- Əlləriniz açılsa, nə yazmaq istəyərdiniz? Heç yarımçıq qalan tərcüməniz varmı?

- Yarımçıq tərcüməm yoxdur. Əllərim açılarsa, elə bu xəstəliyimin tarixçəsini yazaram, publisistcəsinə. Həkim kimi yox, bir xəstə kimi, yaşadığım dəhşətli əzabları...

- Başqa nəsə yazmaq istəmirsiz? Xatirələrinizi yazmaq, çap etmək...

- (Bayaqdan bəri neçənci dəfə bədənini tarazlamağa çalışır, yarıbükülü əllərinə baxıb düşünür) Ola bilər. Ancaq bu dəqiqə onu etməyə fiziki imkanlarım yoxdur...

Son bir ildə, bir il yarımda çox əziyyət çəkmişəm. Əvvəllər bir həftə, 10 gün yatırdım, keçib keçirdi. İndi isə il yarımdır tutub buraxmır, daha bezmişəm. Nə öldürür, nə də rədd olub gedir. Demək olar ki, hər şeyə həvəsim itib. Nəsə, çox pessimizmə qapılmayaq...

Sağollaşanda ağrılı əllərini tutmağa ehtiyat edirəm. Ürək-dirək verirmiş kimi “İnşallah, əlləriniz açılar, mütləq yazın, maraqlı olar”, deyirəm.

- (Gülümsəyir) Görək. Olsa, fikirləşərəm...

Məhbubə Qasımbəyli

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yanvarın 20-də Davosda "Euronews" televiziyasına müsahibə verib.

Mediaxeberleri.Az müsahibəni təqdim edir.

Müxbir: Sizi salamlayırıq və Davosda “Avrasiya Söhbətləri”nə xoş gəldiniz. Bu gün mən məmnunluqla Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevlə söhbət aparacağam. Hazırda bizə qoşulduğunuza görə olduqca minnətdaram. Sizi görmək çox xoşdur. Burada, Davosda dünya liderləri ilə bir araya gəldiyiniz zaman biz hazırda mövcud beynəlxalq sistemin fundamental olaraq yenidən dəyərləndirilməsinin şahidiyik. Bir sözlə, Siz bu dəyişiklik barədə əvvəlcə də xəbərdarlıq etmişdiniz. Ölkəniz dünya quruluşunun bu cür dəyişməsinə necə uyğunlaşır və Sizin dünya liderlərimizə sözünüz nədən ibarətdir?

Prezident İlham Əliyev: Bilirsiniz, əslində qeyd etdiyiniz kimi, biz elə bir vəziyyətlə üzləşirik ki, beynəlxalq hüquq normaları dünya ictimaiyyətinin bütün üzvləri üçün artıq mütləq görünmür. Buna görə strateji məqsədimiz milli maraqlar əsasında nəticələri əldə etməkdən ibarət idi və beynəlxalq hüquqa tam riayət edərək düzgün hesab etdiyimizi həyata keçirmək idi. Gördüyümüz hər bir iş - istər siyasi inkişaf, istərsə də suverenliyimizin və ərazi bütövlüyümüzün bərpası beynəlxalq hüquqa və ümumi dəyərlərə uyğun idi. Beləliklə, qeyd etdiyiniz kimi, beynəlxalq münasibətlər bu gün yeni eraya qədəm qoyur. Bu erada vəziyyəti qanunun aliliyi deyil, güc qaydası idarə edir. Biz bunu dünyanın müxtəlif yerlərində görə bilərik. Buna görə o, bir daha göstərir ki, hər ölkə öz strategiya və siyasətini özünün potensialına uyğunlaşdırmalıdır, o cümlədən mümkün qədər çox ölkələrlə, ilk növbədə öz bölgəsində, sonra isə qlobal müstəvidə yaxşı münasibətlər qurmalıdır. Azərbaycan məhz buna nail oldu.

-Sizi təbrik etmək istəyirəm. Dünən öyrəndim ki, göstərdiyiniz bütün səylərə görə Siz “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”nı alacaqsınız. Təbii ki, bununla gəlib növbəti suala çıxıram. Bildiyiniz kimi, onilliklər ərzində rəqabətə əsaslanan maraq, təsir və dəyişən müttəfiqlikdən sonra Ermənistanla tarixi sülh razılaşması ilə Cənubi Qafqaz qlobal səviyyədə sürətlə inkişaf edir. Regionda risk ilə imkanlar arasında cari tarazlığı necə dəyərləndirirsiniz?

-Əvvəlcə, təbriklərə görə minnətdaram. Belə nüfuzlu mükafatı almaq mənim üçün böyük şərəfdir. Xüsusən də o, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin qurucusu, mərhum Şeyx Zayedin adını daşıyır. Mən bu qərarı otuz ildən artıq müddətdə qan tökülməsindən, münaqişə və müharibələrdən sonra Qafqazda sülhün qurulmasında səylərimizə verilən qiymət kimi qəbul edirəm. Bu gün Cənubi Qafqaz, həmçinin yeni inkişaf mərhələsinə daxil olur. Biz beş-altı aydır sülh şəraitində yaşayırıq. Buna öyrəşirik. Öz müstəqillik tariximizdə heç zaman sülh şəraitində yaşamamışıq. Xüsusi hissdir və əlbəttə ki, böyük fürsətdir. Bu gün Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlər artıq əməkdaşlığa çevrilir. Biz Ermənistana gedən yüklərin daşınmasında bütün məhdudiyyətləri götürdük. Bundan əlavə, biz Ermənistanın əsasən asılı olduğu əsas malların, ilkin növbədə, neft məhsullarının həmin ölkəyə təchizatına başlamışıq. Bu vəziyyətdən hamı udur. Beləliklə, düşünürəm ki, Ermənistan və Azərbaycanın, eləcə də vətəndaş cəmiyyətinin birgə səyləri ilə biz Qafqazda uzunmüddətli deyil, əbədi sülhə nail olacağıq. Məqsədimiz budur.

-Biz də buna ümid edirik. İran sizin qonşunuzdur. Orada cərəyan edən böhranla əlaqədar Azərbaycan hansı mövqedən çıxış edir? Bunun Avrasiya məkanında sabitliyə, o cümlədən enerji bazarlarına təsirini necə qiymətləndirirsiniz?

-Azərbaycan da daxil olmaqla, hər bir ölkə özünün sərhədləri boyu sabitlik haqqında düşünməlidir. Azərbaycana gəldikdə, bizdə ölkə daxilində potensial risklər mövcud deyil. Bütün potensial risklər kənardan qaynaqlana bilər. Bu səbəbdən biz hər zaman qonşuluğumuzda sabitliyin mövcud olması haqqında düşünürük. Biz İranda baş verən müəyyən qeyri-sabitlikdən narahatıq. Bizim üçün regionda sabitlik, proqnozlaşdırılma və sülh ən böyük sərvətdir. Biz işğaldan və müharibədən əziyyət çəkmişik, minlərlə qurban vermişik. Bu gün sülhün və sabitliyin olması istənilən ölkə üçün uğur qazanmağın yeganə yoludur.

Enerji bazarına gəldikdə, gördüyünüz kimi, neftin qiyməti sabitdir - ən azı Azərbaycan üçün məqbul səviyyədədir. Bu, İranda, Venesuelada və ya dünyanın digər bölgələrində olan vəziyyətin neftin qiymətinə ciddi təsir göstərmədiyini nümayiş etdirir. Bu, yaxşı göstəricidir, çünki həm hasilatçıların, həm də istehlakçıların gələcəklərini planlaşdırmaq üçün vəziyyətin proqnozlaşdırıla bilinməsinə ehtiyacı var. Ümid edirəm ki, Cənubi Qafqazda və region ətrafında vəziyyət pisləşməyəcək. Bizim istəyimiz, həqiqətən, bunu görməkdir. Ümid edirəm ki, hər bir ölkə regional sabitliyə və təhlükəsizliyə öz töhfəsini verəcəkdir.

-Sizcə, Cənubi Qafqaz enerji sektorunda getdikcə artan qüvvə ilə əhəmiyyətinə görə hansı mövqedədir, o cümlədən Avropa İttifaqı istiqamətində?

-Enerji sektoruna gəldikdə, Azərbaycan Cənubi Qafqazın enerji ehtiyatlarına məxsus və onları Cənubi Qafqazın digər ölkələrinə ixrac edən yeganə ölkədir. Bölgənin digər ölkələri - uzun illər Gürcüstan, indi isə artıq Ermənistan enerji ehtiyatlarını Azərbaycandan idxal edir. Avropa və Avropa İttifaqı ilə isə bizim enerji əməkdaşlığımız artmaqdadır. Biz artıq 16 ölkəyə təbii qaz ixrac edirik və onların 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür. Boru kəməri qazı ilə coğrafi əhatəsinə görə Azərbaycan dünyada birinci yerdədir.

Biz təbii resurslara, nəqliyyat sisteminə və müasir boru kəmərlərinə malikik. Bizim bir çox Avropa ölkəsi ilə yaxşı münasibətlərimiz var və bu, onlar üçün öz enerji təhlükəsizliyini gücləndirmək imkanıdır. Bizim üçün isə bu, premium bazarda ehtiyatlarımızı satmaq fürsətidir. Baxmayaraq ki, biz qazı təkcə Avropaya satmırıq, bu yaxınlarda Suriyaya da ixrac etməyə başlamışıq. Ancaq qiymət baxımından ən yaxşı bazar, əlbəttə ki, Avropa bazarıdır.

-Azərbaycanın Avropa Parlamenti tərəfindən daimi tənqidinə münasibətiniz və reaksiyanız necədir?

-Biz artıq buna reaksiya vermirik.

-Olduqca diplomatik cavabdır.

-Bəli, biz reaksiya verməyi dayandırmışıq. Keçmişdə biz reaksiya verirdik. Aydındır ki, Azərbaycana qarşı olan bu qərəzli vəziyyət Azərbaycanın müstəqil siyasətini həzm edə bilməyən xüsusi lobbiçilik qruplarının, xüsusi qüvvələrin fəaliyyətinin nəticəsidir.

Artıq uzun illərdir ki, biz Avropa Parlamenti və Avropa Şurasının Parlament Assambleyası ilə istənilən əməkdaşlığı dayandırmışıq. Biz Avropa Komissiyası ilə əməkdaşlıq edirik və bununla kifayətlənirik.

Düşünürəm ki, Ermənistanın özünün Azərbaycanla əlaqələri yüksək qiymətləndirdiyi bir vaxtda, bizi heç vaxt etmədiyimizdə, o cümlədən Ermənistana qarşı “təcavüzkar mövqedə” olmağımızda ittiham etməklə Avropa Parlamenti özünü çox qəribə vəziyyətə salır.

Ötən ilin avqustunda Ağ Evdə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi paraflandı. Mən ümid edirəm ki, Avropa Parlamentinin üzvləri özlərində cəsarət taparaq Azərbaycana qarşı ədalətsiz mövqelərini yenidən nəzərdən keçirəcəklər.

-Cənab Prezident, Sizinlə hər zaman söhbət etmək xoşdur, bu səhər “Euronews”a müsahibənizə görə təşəkkür edirik.

-Dəvətinizə görə təşəkkür edirəm.

***

Sonra dövlət başçısı “Azərbaycan rəhbərliyi ilə səhər yeməyi” adlı tədbirdə iştirak edib, müxtəlif ölkələri təmsil edən biznes nümayəndələrinin suallarını cavablandırıb.

"Uğurlarımızın əsasında dövlətin informasiya siyasətinə strateji yanaşması dayanır".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu sözləri AZƏRTAC-a müsahibəsində Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin İcraçı direktoru Əhməd İsmayılov deyib.

Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il yanvarın 12-də imzaladığı "Azərbaycan Respublikasında media sahəsində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında" Fərmanı ilə ölkə mediasının inkişafında yeni bir mərhələnin əsası qoyuldu, Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi yaradıldı.

Əhməd İsmayılov ötən beş il ərzində Agentliyin fəaliyyəti, ölkədə həyata keçirilən media islahatlarının gedişi və qarşıda duran vəzifələr barədə sualları cavablandırıb:

- Əhməd müəllim, Medianın İnkişafı Agentliyinin beş illik fəaliyyətinə nəzər saldıqda hansı məqamları vurğulamaq istərdiniz?

- Azərbaycanda həyata keçirilən media islahatlarının beş illik mərhələsinə nəzər saldıqda inamla deyə bilərik ki, qarşıda qoyulmuş vəzifələrin hər birinin yerinə yetirilməsi istiqamətində sistemli addımlar atılıb, ölkənin media ekosisteminin müasirləşdirilməsi, yeni trendlərə uyğunlaşdırılması baxımından praktik nəticələr əldə olunub. Medianın inkişafının dəstəklənməsi, bu sahədə peşəkarlığın artırılması və rəqəmsallaşmanın stimullaşdırılması, eyni zamanda, cəmiyyət tərəfindən mediaya etimadın yüksəldilməsi islahatların mahiyyətini təşkil edən vacib amillərdir. Əldə olunmuş nailiyyətlərin əsasında dövlətin informasiya siyasətinə strateji yanaşması, cənab Prezidentin həm cəmiyyətin informasiya təminatında, həm də ictimai nəzarətin həyata keçirilməsində medianın fəaliyyətinə verdiyi daimi dəstək dayanır ki, bu da konkret nəticəyönümlü islahatların daha inamlı həyata keçirilməsi prosesində müstəsna əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, medianın sağlamlaşması və müasirləşməsi tendensiyasının vacibliyini anlayan ölkənin media ictimaiyyətinin və cəmiyyətimizin islahatların davamlılığına konseptual yanaşması, həmrəyliyi bu illər ərzində görülmüş işlərə münasibətin göstəricisidir.

Məlumdur ki, cənab Prezident "Azərbaycan Respublikasında media sahəsində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında" Fərmanı 44 günlük Vətən müharibəsində möhtəşəm zəfərimizdən az vaxt keçdikdən sonra imzalamaqla cəmiyyətin informasiya təminatının yaxşılaşdırılmasına dövlətin həssas yanaşmasını nümayiş etdirmiş oldu. Fərmandan irəli gələrək tətbiq olunmuş yeniliklər Azərbaycan mediasının şəffaflıq və vətəndaş məmnunluğu prinsiplərinə əsaslanan, cəmiyyətin obyektiv və peşəkar şəkildə məlumatlandırılmasına xidmət edən fəaliyyətinin stimullaşdırılmasına şərait yaradan, modernləşmə, rasionallıq, qabaqcıl texnologiyaların geniş tətbiqi, aparıcı trendlərin izlənilməsi kimi qlobal informasiya mühitinin müəyyənləşdirdiyi fəaliyyət prinsiplərinin, innovativ yanaşmaların tətbiqinə təkan verib. Media sahəsində yeni informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının və innovasiyaların tətbiqinin stimullaşdırılması, vətəndaş və cəmiyyət üçün ictimai maraq doğuran layihələrin həyata keçirilməsinin təşkili, həmçinin dövlət orqanlarının və qurumlarının, yerli özünüidarəetmə orqanlarının, hüquqi və fiziki şəxslərin müvafiq sahə üzrə fəaliyyətinin əlaqələndirilməsinin həyata keçirilməsi Medianın İnkişafı Agentliyinin əsas prioritetlərindən olub.

Qlobal rəqəmsallaşma prosesləri bütün dünyada yeni və dinamik media mühitinin formalaşmasına gətirib çıxarıb. Milli media məkanının müasir tendensiyalara uyğun inkişaf etməsi və media mesajlarının həm ölkədaxili, həm də ölkəxarici auditoriyaya operativ və dolğun çatdırılması məqsədilə yerli media məkanında həyata keçirilən islahatlar mahiyyət etibarilə özündə bu sahədə fəaliyyətin təşkilati, hüquqi və iqtisadi əsaslarının yenilənməsinə, həmçinin kütləvi informasiyanın əldə edilməsi, hazırlanması, ötürülməsi, istehsalı, yayımı kimi məsələlərin daha təkmil formada nizamlanmasına yönəlmiş tədbirləri ehtiva edir.

- Media islahatlarının əsas tərkib hissəsi olan "Media haqqında" Qanun Azərbaycan mediasının inkişafı üçün yeni imkanlar və yeni mərhələ kimi qiymətləndirilir. Ümumiyyətlə, islahatların gedişində əldə olunmuş nəticələrlə yanaşı, yaxın perspektiv hədəflər barədə nə deyə bilərsiniz?

- Azərbaycanda həyata keçirilən media islahatlarının yol xəritəsi funksiyasını yerinə yetirən "Media haqqında" Qanun ötən dövr ərzində ölkənin informasiya mühitinin sağlamlaşdırılması və qorunması sahəsində öz praktik əhəmiyyətini təsdiqləyib. Xatırlatmaq istərdik ki, Qanun layihə formasında parlamentdə müzakirəyə çıxarılanadək aparıcı media subyektlərində onun təqdimatı olub və yüzlərlə jurnalistin, media nümayəndəsinin və ekspertinin iştirakı ilə müzakirəsi həyata keçirilib. Qanunun parlament səviyyəsində də dəfələrlə ictimai müzakirəsi təşkil olunub. Bir çox ekspert haqlı olaraq "Media haqqında" Qanunu "Dövlət büdcəsi haqqında" Qanundan sonra cəmiyyətdə böyük maraq doğurmuş və geniş müzakirə olunmuş hüquqi akt kimi dəyərləndiriblər. "Media haqqında" Qanunun məqsədi ölkəmizin informasiya məkanının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, yerli medianın inkişafına təkan verilməsi, informasiya mühitinin sağlamlaşdırılması və rəqabət qabiliyyətinin artırılması, habelə jurnalistika peşəsinin nüfuzunun yüksəldilməsinə şərait yaradılmasıdır. Qanun qüvvəyə mindikdən sonra "Media Reyestrinin aparılması Qaydaları"nın icrası təmin edilib, media subyektlərinə və jurnalistlərə dair məlumatların sistemləşdirilməsi prosesinin hüquqi tənzimlənməsi həyata keçirilib.

Əlamətdar haldır ki, cənab Prezident 2022-ci il 8 fevral tarixində, yəni Qanunu təsdiqləməsi ilə eyni gündə güzəştli ipoteka kreditindən istifadə etmək hüququna malik olan şəxslərin siyahısına jurnalistlərin də daxil edilməsini nəzərdə tutan Fərman imzalayıb. Bu addım cəmiyyəti obyektiv və qərəzsiz informasiya ilə təmin etmək kimi şərəfli bir peşəni icra edən jurnalistləri digər dəyərli peşə sahibləri ilə eyni sıraya daxil etməklə jurnalist əməyinə dövlətin yüksək diqqət və qayğısının bariz nümunəsi olub.

Bildiyiniz kimi, bu ildən media subyektlərinin öz fəaliyyətlərindən əldə etdikləri gəlirlərin gəlir (mənfəət) vergisindən azadolma müddəti artırılıb. Mediaya bu iqtisadi güzəştlər 2023-cü il yanvarın 1-dən tətbiq edilməyə başlanılıb. Media sahəsində dövlətin qərarlarının məzmununa nəzər salsaq, görərik ki, Azərbaycan mediasının iqtisadi dayanıqlığının gücləndirilməsi, müstəqil, güclü, fəaliyyətini günümüzün tələbləri səviyyəsində qurmağı bacaran, habelə dövlətçilik ənənələrinə bağlı və xalqımızın milli maraqlarını rəhbər tutan medianın inkişafı prioritet vəzifələrdən biri kimi daim diqqət mərkəzində olub. Medianın İnkişafı Agentliyi də öz işini media subyektlərinin iqtisadi müstəqilliyinin gücləndirilməsi, müvafiq sahədə yeni iqtisadi modelin formalaşdırılması, yeni informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının və innovasiyaların tətbiqinin stimullaşdırılması üzərində qurub. Vurğulamaq istərdik ki, media islahatlarının bu təməl yanaşmasının bundan sonra da davam etdirilməsi prioritet hədəflərimizdəndir.

- Beş il ərzində Agentlik tərəfindən jurnalist peşəkarlığının artırılması istiqamətində addımların, eyni zamanda mediaya dəstək layihələrinin həyata keçirilməsinin davamlılığı təmin olunub. Növbəti mərhələ üçün bu istiqamət əsas götürüləcəkmi?

- Azərbaycan mediasının güclü olması, insanları ictimai məzmunlu informasiya ilə yüksək səviyyədə təmin etməsi, vurğuladığınız hər iki amillə, yəni həm jurnalist peşəkarlığının artırılması, həm də media subyektlərinin güclənməsi ilə bilavasitə bağlıdır. Bu baxımdan, gələcəkdə də bu xətt öz aktuallığını qoruyub saxlayacaq. Ölkəmiz sistemli şəkildə dezinformasiya təhdidləri ilə üzləşir, müasir çağımızda informasiya mühitimizi çirkləndirməyə yönəlmiş addımların intensivliyi əvvəlki illərlə müqayisədə daha da artıb. Cənab Prezidentin vurğuladığı kimi, Azərbaycanın nüfuzu möhkəmləndikcə, beynəlxalq müstəvidə öz layiqli yerini tutduqca ona qarşı müəyyən qarayaxma kampaniyaları da geniş vüsət alır. Azərbaycan mediası yalnız daxili auditoriyanı məlumatlandırmaqla öz işini bitmiş hesab etməməlidir, bununla yanaşı, dezinformasiya təhdidlərinə cavab vermək, ölkəmiz haqqında həqiqətləri dünyaya çatdırmaq kimi vacib missiya da bizim medianın üzərinə düşür. Məsələyə bu kontekstdən yanaşdıqda media subyektlərinin rəqabətə davamlılığının artırılmasını, jurnalistlərimizin daha da peşəkarlaşmasını olduqca vacib amil kimi dəyərləndirə bilərik.

Nizamnaməsinə uyğun olaraq Agentlik Azərbaycanda medianın inkişafı prosesini stimullaşdırmaq məqsədilə yüksəkkeyfiyyətli jurnalistikanı təşviq etmək üçün yerli və beynəlxalq mütəxəssislərin iştirakı ilə inkişaf proqramlarının icrası, müvafiq sahədə kadr potensialının gücləndirilməsi və məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi, regional media üçün əlverişli mühitin yaradılması kimi bir sıra istiqamətlərdə media dəstək layihələri həyata keçirir. Media nümayəndələrinin bilik və bacarıqlarının təkmilləşdirilməsi məqsədilə peşəkar və sahəvi jurnalistikanın inkişafı istiqamətində il ərzində yerli və xarici ekspertlərin iştirakı ilə müxtəlif tədbirlər və inkişaf proqramları həyata keçirilməkdədir. Medianın İnkişafı Agentliyinin ADA Universiteti ilə uğurlu tərəfdaşlığı çərçivəsində təkcə ötən il 250-ə yaxın media nümayəndəsi üçün yerli və xarici ekspertlərin təlimçi qismində cəlb olunması ilə "Azərbaycan mətbuat tarixi", "Media etikası", "Narrativlərin formalaşdırılması: Strateji kommunikasiya və ictimaiyyətlə əlaqələrdə effektivlik", "Data Jurnalistikası", "Media, miflər və yanlış təsəvvürlər: Mediada Süni İntellekti necə səmərəli şəkildə istifadə edə bilərik", "Süni intellektin mediada tətbiqi", "Storytelling": müasir publisistikanın yeni narrativləri və aktual trendləri" mövzularında təlimlər təşkil edilib.

Ötən il Medianın İnkişafı Agentliyinin və Avropanın aparıcı xəbər şəbəkələrindən biri olan "Euronews" telekanalının birgə əməkdaşlığı ilə daim dəyişən media mühitində tələbatlı məzmun yaratmaq, müasir media tendensiyalarını effektiv tətbiq etmək və oxucu vərdişlərinə uyğun yeni media texnikalarını anlamaq məqsədilə yüksəkkeyfiyyətli təlim proqramları təqdim edən "Euronews Academy" Azərbaycanda fəaliyyətə başlayıb. Beynəlxalq tədris platforması tərəfindən media nümayəndəsi, jurnalistika və kommunikasiya ixtisası üzrə təhsil alan, həmçinin media sahəsinə marağı olan tələbələr üçün "Rəqəmsal Jurnalistika" və "TV və canlı jurnalistika" mövzularında ümumilikdə üç moduldan ibarət təlim proqramları icra edilib.

Onu da qeyd etmək istərdik ki, Azərbaycanda elə bir media subyekti yoxdur ki, beş il ərzində Agentliyin həyata keçirdiyi təlim proqramlarından kənarda qalsın. Hər il artan statistik göstəricilər deməyə əsas verir ki, jurnalist peşəkarlığının artırılması davamlı xarakter daşıyır, media əməkdaşlarının yeni bilik və bacarıqlara yiyələnməsi bundan sonra da davam etdiriləcək. Eyni zamanda, dövlət orqanlarının (qurumlarının) kommunikasiya strategiyalarının səmərəli şəkildə işlənilməsi, ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə məsul şəxslərin bilik və bacarıqlarının artırılması, mətbuat xidmətlərinin işinin təkmilləşdirilməsi, onların fəaliyyətinin müasir kommunikasiya sistemlərinə uyğunlaşdırılması, mümkün böhran vəziyyətlərində ictimaiyyəti məlumatlandırma mexanizmlərinin effektiv icra edilməsi məqsədilə müvafiq mütəxəssislərə təlimlər keçirilməsi də artıq ənənə halını alıb.

- Media subyektləri üçün dəstək layihələrinin həyata keçirilməsi artıq yeni məzmun daşımaqdadır. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

- Xatırlatmaq istərdik ki, Agentlik "Azərbaycan Respublikasında kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafına dövlət dəstəyi Konsepsiyası"nın prinsiplərinə istinad edərək media subyektlərinin fəaliyyətini dəstəkləmək məqsədilə müsabiqələr təşkil edir. Məqsəd media subyektlərinin iqtisadi müstəqilliyinin gücləndirilməsi, fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, dövlət və cəmiyyət üçün əhəmiyyət kəsb edən layihələrin həyata keçirilməsinin təmin edilməsidir. Dövlətin mediaya dəstək mexanizmləri dövrün tələblərinə uyğun olaraq daim təkmilləşdirilməkdə və yeni elementləri özündə əks etdirməkdədir. Belə ki, əvvəllər yalnız sosial şəbəkələr peşəkar jurnalistikanın rəqibi kimi görülürdüsə, hazırda İT texnologiyalarının inkişafı, xüsusən də süni intellekt əsaslı kontentin geniş yayılması mediaya münasibətdə daha çevik yanaşma tələb edir. Media da öz növbəsində göstərilən dəstəkdən müasir trendlərdən geri qalmamaq üçün yararlanmalıdır. Onu da bildirək ki, artıq ikinci ildir ki, Audiovizual Şura ilə birlikdə dövlət sifarişi əsasında audiovizual məhsulların istehsalı və yayımı üzrə müsabiqələr təşkil edirik. Hədəfimiz yeni media mühitində auditoriyayönümlü və hədəf kütlələrə hesablanmış məzmun istehsalı və yayımını təşviq etməkdir. Maarifləndirici materialların rəqabətədavamlılığının artırılması, məzmun müxtəlifliyi və yaradıcılığının stimullaşdırılması əsas prioritet kimi müəyyənləşmişdir. Məqsədimiz informativ və ictimai dəyər daşıyan materialların sayını artırmaq, eyni zamanda televiziya kanallarını innovativ, çoxformatlı, yaradıcılığa əsaslanan məzmuna həvəsləndirməkdir.

- Əhməd müəllim, son illər yalnız ölkəmizdə deyil, beynəlxalq müstəvidə formalaşmış yeni media trendlərindən biri də Şuşada keçirilən media forumlardır. Bu barədə fikirlərinizi bildirmənizi istərdik.

- Dünya jurnalistlərinin beyin mərkəzi kimi formalaşmış Şuşa Qlobal Media Forumlarında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin şəxsən iştirak etməsi, media nümayəndələrinin çoxsaylı suallarını cavablandırması dövlətimizin haqq səsinin dünyaya çatdırılması baxımından əlamətdar hadisə olmaqla yanaşı, eyni zamanda mediaya diqqət və qayğının müstəsna təzahürüdür. Yeni media mühitində müşahidə edilən tendensiyaların geniş spektrdən təhlili, media sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, bu sahədə aparıcı trendlərin izlənilməsi, innovativ təkamülün yaradıcı sənayelər üçün yaratdığı imkanların tətbiq mexanizmlərinin araşdırılması məqsədilə 22-24 iyul 2023-cü il tarixlərində Şuşa şəhərində 4 panel sessiyadan ibarət "4-cü Sənaye İnqilabı dövründə Yeni Media" Şuşa Qlobal Media Forumu keçirilib. Forum çərçivəsində dünyanın tanınmış və nüfuzlu media rəhbərləri, ekspertləri panel sessiyalarda media və informasiya-kommunikasiya sahəsində qlobal səviyyədə mühüm aktuallıq kəsb edən məsələləri müzakirə edib, həmçinin tədbir çərçivəsində müxtəlif beynəlxalq layihələrin təqdimatı, sərgilər, mədəni tədbir, təlimlər təşkil edilib, Forum gedişində çoxsaylı əməkdaşlıq müqavilələri imzalanıb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə 2024-cü il 20-22 iyul tarixlərində "Yalan Məlumatların İfşası: Dezinformasiyaya qarşı mübarizə" mövzusunda 2-ci Şuşa Qlobal Media Forumu təşkil edilib, qlobal media gündəminin müzakirəsi və dezinformasiyaya qarşı birgə hərəkət platformasının yaradılması Forumun əsas hədəfi olub. Qlobal sabitlik üçün ən əsas təhdidlərdən biri hesab edilən dezinformasiyaya qarşı mübarizədə innovativ metodların tətbiqi imkanları, proaktiv strategiyaların araşdırılması və geniş spektrdən təhlili, bu istiqamətdə medianın rolu və effektiv həll yollarının müəyyənləşdirilməsi, süni intellektin reallığa, mediaya və dezinformasiyaya təsiri, eyni zamanda media savadlılığının dezinformasiyaya qarşı mübarizədə önəminin müəyyənləşdirilməsi məqsədilə qeyd edilən tarixlərdə 4 panel müzakirə, "Yaşıl dünya naminə həmrəylik - COP29" mövzusunda təqdimat, Türk Xəbər Agentlikləri Alyansının (ATNA) İcraiyyə Komitəsinin iclası, müxtəlif mövzularda paralel tədbirlər keçirilib, həmçinin Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AZƏRTAC) ilə dörd xarici informasiya agentliyi - Əlcəzairin APS, Seneqalın APS, Pakistanın APP və Macarıstanın MTI agentlikləri arasında əməkdaşlıq haqqında müqavilələr imzalanıb. Dövlət başçımızın iştirakı ilə 2025-ci il 19-21 iyul tarixlərində "Rəqəmsal Keçidlər: Süni İntellekt Dövründə İnformasiya və Media Dayanıqlılığının Gücləndirilməsi" mövzusunda 3-cü Şuşa Qlobal Media Forumu təşkil edilib. Süni intellektin informasiya istehsalında yaratdığı imkanlar və risklər, dezinformasiyanın yayılmasının qarşısının alınmasında media savadlılığının rolu, sosial medianın ictimai etimada təsirinin təhlili məqsədilə qeyd edilən tarixlərdə "İnnovativ yanaşmalar: Rəqəmsal dövrdə media savadlılığı", "Media savadlılığı informasiya təhlükəsizliyinin təminatı kimi" və "Sosial medianın təkamülü ictimai etimada necə təsir edir: Media savadlılığının əhatəsində" adlı 3 panel sessiya, həmçinin "Süni intellekt dövründə jurnalistika: Avtomatlaşdırma şəraitində həqiqətin qorunması" mövzusunda təkbətək görüş və müxtəlif paralel tədbirlər təşkil edilib. Forum çərçivəsində Qarabağın zəngin mədəni irsi və tarixi abidələrinə həsr olunmuş açıq hava sərgisi və digər paralel tədbirlər təşkil edilib. Bununla yanaşı, "AnewZ" kanalı ilə Çin Mərkəzi Televiziyasının xəbər xidməti olan "CCTV+" və Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Televiziya və Radio Kompleksi arasında strateji media tərəfdaşlıqları istiqamətində razılıq əldə edilib, həmçinin Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (AZƏRTAC) ilə Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyi (UZA) arasında əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Vurğulamaq istərdim ki, bütün keçirilən forumlara maraq ildən ilə artmaqdadır, bu isə media müstəvisinin inkişafı və davamlılığının təmin edilməsində, Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya çatdırılmasında mühüm rol oynayır.

- Şuşada keçirilən media forumlardan söz düşmüşkən, medianın beynəlxalq əlaqələri barədə fikirləriniz eşitmək maraqlı olardı.

- Şuşa Qlobal Media Forumlarının dinamik təsirləri özünü beynəlxalq əlaqələrimizin gücləndirilməsində göstərməkdədir. Ötən il noyabr ayında D-8 İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlərin media sahəsinə məsul qurumlarının və aparıcı media subyektlərinin rəhbərlərinin, digər yüksəkvəzifəli nümayəndələrin və sahə üzrə tanınmış ekspertlərin iştirakı ilə "Dialoqun, əməkdaşlığın və regional həmrəyliyin təşviq edilməsi" mövzusunda ilk dəfə D-8 Media Forumu keçirilib. Forumda regional və beynəlxalq müstəvidə informasiya mübadiləsinin təkmilləşdirilməsi, media sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi, dezinformasiyaya qarşı mübarizə üzrə birgə mexanizmlərin formalaşdırılması, rəqəmsal media istiqamətində birgə layihələrin təşviqi və təcrübələrin paylaşılması məsələlərinin müzakirəsi məqsədilə "Məsuliyyətli jurnalistika və rəqəmsal innovasiya" və "Strateji kommunikasiya və böhranın idarə olunması" mövzularında iki panel sessiya, həmçinin "Rəqəmsallaşan dünyada media etikası: Texnologiyalar, trendlər və narrativlər" mövzusunda vörkşop təşkil edilib. 8 ölkədən və Təşkilatın Katibliyindən xarici nümayəndələr olmaqla baş tutan D-8 Media Forumu çərçivəsində D-8 Media Mükəmməllik Mərkəzinə dair təqdimat edilib, habelə üzv dövlətlər arasında media sahəsində birgə inkişaf və əməkdaşlıq ilə bağlı Bakı Bəyannaməsi imzalanıb.

2025-ci il 27-28 noyabr tarixlərində Türk Dövlətləri Təşkilatının media və informasiya üzrə məsul nazirlərinin və yüksəkvəzifəli rəsmilərinin 7-ci toplantısı, təşkilatın Media və informasiya üzrə işçi qrupunun 12-ci iclası keçirilib. Eyni zamanda "Müasir dövrdə artan qlobal informasiya təhdidlərinə qarşı dayanıqlı və preventiv addımlar: Türk dövlətlərinin media ekosistemi nümunəsində" və "Rəqəmsal media mühitində TDT-yə üzv dövlətlərin qarşılıqlı əməkdaşlıq imkanları" mövzularında iki panel sessiyadan ibarət Türk Dövlətləri Təşkilatının Media Forumu təşkil olunub. Forum çərçivəsində həmçinin WUF13 Azərbaycan Əməliyyat Şirkətinin nümayəndəsi "Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun On Üçüncü sessiyası (WUF13) çərçivəsində media imkanları" mövzusunda təqdimatla çıxış edib.

Ötən ilin 5 dekabr tarixində Azərbaycan və Gürcüstan arasında media və kommunikasiya sahəsində ikitərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsi məqsədilə "İnformasiya təhlükəsizliyinin təmini məqsədilə media ekosisteminin gücləndirilməsi" və "Jurnalistlərin peşəkarlığının və cəmiyyətin media savadlılığının artırılmasında birgə əməkdaşlıq" mövzularında iki panel sessiyadan ibarət "İctimai etimadın formalaşdırılmasında medianın rolu və informasiya təhlükəsizliyi" mövzusunda Azərbaycan-Gürcüstan Media Forumu keçirilib.

- Media islahatlarının gətirdiyi vacib yeniliklərdən biri də media savadlılığı və bu istiqamətdə ictimai düşüncənin daha da inkişaf etdirilməsi, maarifləndirmə tədbirlərinin gücləndirilməsidir. Əhməd müəllim, istənilən cəmiyyət üçün media savadlılığı niyə bu qədər önəm daşıyır?

- Rəqəmsal transformasiya şəraitində sağlam media mühitinin formalaşdırılması, dezinformasiya risklərinin azaldılması və cəmiyyətdə media savadlılığının gücləndirilməsi Agentliyin fəaliyyətində prioritet istiqamətlərdən biri olmuşdur, bu məqsədlə media savadlılığının artırılmasına yönəlmiş sistemli, çoxşaxəli tədbirlər görülməkdədir. Media savadlılığı ilə bağlı cəmiyyətdə düşüncə tərzinin inkişaf etdirilməsi və informasiya təhlükəsizliyinin təmini, dezinformasiyaya qarşı mübarizənin gücləndirilməsi, bu sahədə görülən tədbirlərin effektivliyinin yüksəldilməsi, o cümlədən, müxtəlif tərəflər arasında koordinasiya, eləcə də əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi məqsədilə artıq üçüncü ildir ki, hər ilin dekabrında "Media Savadlılığı" Həftəsi təşkil edirik. Həftəyə hazırlıq işləri çərçivəsində regionlarda yaşayan gənclərin media və informasiya mühitində məsuliyyətli mövqeyinin formalaşdırılması, informasiyanın etibarlılığının müəyyənləşdirilməsi istiqamətində bilik və bacarıqlarının artırılması, habelə dezinformasiyaya qarşı mübarizədə həmrəyliyin gücləndirilməsi məqsədilə Agentlik silsilə tədbirlər həyata keçirir. Məsələn, təkcə ötən il Bakı şəhərində yerləşən, ikisi pilot olmaqla 12 ümumi və orta təhsil müəssisəsində müəllimlər üçün TOT (təlimçilər üçün təlim) seminarları təşkil olunub, noyabr-dekabr aylarında isə həmin müəllimlər tərəfindən məlumatlandırma sessiyası və açıq dərs keçirilib. Media savadlılığı üzrə fəaliyyətlərin regional əhatə dairəsinin genişləndirilməsi və bu sahəyə diqqətin artırılması məqsədilə Naxçıvan Muxtar Respublikasında "Media Savadlılığı" Həftəsi çərçivəsində silsilə tədbirlər həyata keçirilib. Media savadlılığı geniş aspektdə sosial, mədəni və iqtisadi fəaliyyətlərin mərkəzində olan bacarıq olduğundan bu istiqamətdə görülən işlərdə effektiv nəticə əldə edilməsi üçün sektorlararası əməkdaşlığın təşviqi məqsədilə bu il Həftə dövlət orqanları (qurumları), özəl şirkətlər və akademik müəssisələr olmaqla, 13 qurumun tərəfdaşlığı ilə təşkil olunub. Həftə çərçivəsində beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi, bilik və təcrübə mübadiləsinin aparılması məqsədilə Türkiyə, Özbəkistan, Qazaxıstan, Macarıstan, Pakistan və Albaniyadan xarici qonaqlar ölkəmizə səfər edib. Qeyd edilən xarici ekspertlərin iştirakı ilə gənclər üçün "Manipulyasiyanın xüsusiyyətləri: süni intellekt kontekstində media məzmunu" və "Rəqəmsal gigiyena və onlayn təhlükəsizlik: rəqəmsal mühitdə şəxsi məlumatların, hesabların və reputasiyanın qorunması" mövzularında təlimlər təşkil olunub. Qeyri-formal öyrənməni təşviq edən müxtəlif maarifləndirmə tədbirləri çərçivəsində yüzlərlə gəncin iştirakı ilə ilk dəfə intellektual oyun keçirilib. Cəmiyyətdə media savadlılığının artırılması hər bir fərdin məlumat istehsalı və istehlakı proseslərinə daha tənqidi və məsuliyyətli yanaşmasına, sağlam media mühitinin inkişafına, cəmiyyətdə məlumat təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə bilavasitə təsir göstərir. Eyni zamanda, media savadlılığı cəmiyyətin dayanıqlı inkişafını gecikdirən yalan və çaşdırıcı məlumatlarla mübarizə aparılmasında vacib rol oynayır.

- Əhməd müəllim, ötən il 150 illik yubiley yaşını qeyd edən Azərbaycan mediası üçün əlamətdar hadisələrlə yadda qaldı, gələcək perspektivlər barədə nə deyə bilərsiniz?

- Ötən il milli mətbuatın yubiley tədbirləri silsilə xarakter daşıdı və yüksək səviyyədə qeyd olundu. Cənab Prezident tərəfindən jurnalistlər dövlət təltiflərinə layiq görüldülər. Eyni zamanda "Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875-2025)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalının təsis olunması dövlətin milli jurnalistikanın inkişafına göstərdiyi həssas münasibətin təzahürü kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin AMEA-nın 80 illik yubileyində jurnalistləri ədəbi dil məsələsində xüsusi məsuliyyət daşıyan peşə sahibləri kimi qeyd etməsi ilə bağlı çağırışından dərhal sonra 7 noyabr 2025-ci il tarixində Medianın İnkişafı Agentliyi və Azərbaycan Mətbuat Şurasının birgə təşkilatçılığı ilə media mühitində Azərbaycan dilinin ədəbi normalara uyğun, səlis və düzgün istifadəsini təşviq etmək, dil mədəniyyətini inkişaf etdirmək və mediada nitq standartlarının yüksəldilməsinə töhfə vermək məqsədilə "Mediada Azərbaycan ədəbi dilinin normalarının düzgün tətbiqi" mövzusunda konfrans keçirilib. Konfrans çərçivəsində "Televiziya və radio məkanında Azərbaycan ədəbi dilinin normalarına əməl olunması vəziyyəti və nitq mədəniyyəti" və "Çap və onlayn mediada Azərbaycan dilinin istifadə qaydaları: problemlər və həll yolları" mövzularında panellər təşkil edilib, yekunda müzakirələrdən praktik çıxarışlar hazırlanıb. Dövlət başçımız ana dilimizin qorunması ilə bağlı bir müddət öncə yerli telekanallara verdiyi müsahibəsində bir daha bəhs edib. Azərbaycan dilinin mediada düzgün istifadə olunması jurnalistlərin məsuliyyətini şərtləndirir, Agentlik olaraq bu istiqamətdə səylərimizi daha da artırmalıyıq. Qeyd etdiyimiz kimi dezinformasiya ilə mübarizə Azərbaycan üçün həmişə prioritet olaraq qalacaq. Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva COP29 çərçivəsində Yaşıl Zonada "Gənclər iqlim fəaliyyətlərinin ön cəbhəsində" mövzusunda keçirilən konfransdakı çıxışında beynəlxalq ətraf mühit gündəliyinə münasibətdə riyakarlıq və ikili standartların aydın göründüyünü vurğulayaraq bildirib ki, COP29-a ev sahibliyi edən ölkə kimi Azərbaycan ətraf mühit məsələlərindən xeyli uzaq olan mülahizələr hesabına ədalətsiz hücum dalğası, yalan hekayətlər və ikili standartlar ilə üzləşib. Bu cür ikili standartların başa çatdığını söyləmək sadəlövhlük olardı, ona görə də Azərbaycan mediası ölkəmizin informasiya mühitini çirkləndirmə hallarına qarşı daim prinsipial olmalıdır. Bir sözlə, müasirləşmə, informasiya rəqabətində daha da güclənmə, ölkəmizin haqq səsini yüksək səviyyədə dünyaya çatdırmaq kimi prinsiplər dərinləşən media islahatlarının əsas hədəfi olaraq qalacaq.