Azərbaycanda sosial ödənişlərin artırılmasını nəzərdə tutan yeni islahat paketi üzərində iş aparılır.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Anar Əliyev Xankəndidə keçirilən “SOCGOV 2026: Ağıllı idarəetmə üçün rəqəmsal təhlil” mövzusunda beynəlxalq forumda çıxışı zamanı bildirib.

Nazir çıxışında şəhid ailələrinə və müharibə iştirakçılarına göstərilən sosial dəstək tədbirlərinə də toxunub. O, forumun Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfərin altıncı ildönümü günlərində keçirilməsinin əhəmiyyətini vurğulayıb. A. Əliyev həmçinin sosial müdafiə sistemində rəqəmsallaşma istiqamətində görülən işlərdən danışıb. Bildirilib ki, sosial xidmətlərin elektronlaşdırılması, əlilliyin qiymətləndirilməsi, məşğulluq xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi və inzibati proseslərin avtomatlaşdırılması sahəsində müvafiq tədbirlər həyata keçirilir.

Ancaq nazir yeni sosial islahat paketinin hazırlandığını açıqlasa da, sosial ödənişlərin hansı məbləğdə artırılacağı, dəyişikliklərin hansı ödəniş növlərini əhatə edəcəyi və onların nə vaxt qüvvəyə minəcəyi barədə konkret məlumat verməyib.

Qeyd edək ki, 2018-ci ildən etibarən Azərbaycanda beş sosial islahat paketi həyata keçirilib. Anar Əliyevin sözlərinə görə, həmin paketlərin icrası üçün hər il əlavə olaraq 8 milyard manat maliyyə vəsaiti ayrılır.

Bəs maraqlıdır, hansı sosial ödənişlərin nə qədər artırılması gözlənilir?

Bu barədə Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli "AzPolitika"ya bildirib ki, altıncı sosial islahat paketinin hansı ödənişləri əhatə edəcəyi barədə hələlik konkret məlumat yoxdur.

"Məncə, paketə ilk növbədə pensiyaların, minimum əməkhaqqının, sosial müavinətlərin və Prezident təqaüdlərinin artırılması daxil ola bilər. Xüsusilə aztəminatlı ailələrə, əlilliyi olan şəxslərə, uşaqlara və yaşa görə sosial təminat alan vətəndaşlara dəstəyin gücləndirilməsi vacibdir.

Artımların məbləğinə gəlincə, bunu indidən dəqiq proqnozlaşdırmaq çətindir. Çünki qərar dövlət büdcəsinin imkanlarından, inflyasiyanın səviyyəsindən və sosial ödənişlərin indeksləşdirilməsi mexanizmindən asılı olacaq. Məncə, əsas meyar artımın faiz göstəricisi deyil, insanların real alıcılıq qabiliyyətinə təsiri olmalıdır", – deyə o bildirib.

İqtisadçı əvvəlki illərdəki artımlara diqqət çəkərək bildirib: "Əvvəlki paketlərə baxdıqda, 2025-ci ildə minimum əməkhaqqı 16 faiz artırılaraq 400 manata, minimum pensiya isə təxminən 14 faiz artırılaraq 320 manata çatdırılıb. Sosial müavinət və təqaüdlərdə də artımlar olub. Bu təcrübəyə əsasən, yeni paketdə də təxminən 8–15 faiz intervalında artımlar mümkün ssenari kimi nəzərdən keçirilə bilər. Məsələn, minimum pensiyanın 320 manatdan 350–365 manata, minimum əməkhaqqının isə 400 manatdan 430–460 manata yüksəldilməsi ehtimalını fərziyyə kimi qeyd etmək olar. Ancaq bunlar rəsmi proqnoz deyil və hələlik belə rəqəmləri təsdiqləyən məlumat yoxdur. Əsas məsələ artımların inflyasiyanı kompensasiya etməsi və xüsusilə aşağı gəlirli əhalinin alıcılıq qabiliyyətini yaxşılaşdırmasıdır".

E. Bəyməmmədli

"AzPolitika.info"

Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının sabiq müavini Nadir Muradov və onunla birgə məhkum edilmiş, qurumun Təsərrüfat şöbəsində baş məsləhətçi-mühəndis vəzifəsində çalışan Qafar Abdullayevin cəzası azaldılıb.

Mediaxeberleri.Az "Qafqazinfo"ya istinadla xəbər verir ki, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi belə qərar çıxarıb.

N.Muradovla Q.Abdullayev bu ilin avqustunda vəzifəli şəxsin qərarına qanunsuz təsir etməkdə təqsirli bilinərək 1 il 3 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdilər.

Amma onlar bu hökmlə razılaşmayaraq apellyasiya şikayəti veriblər. Şikayətdə həbslə bağlı cəzanın dəyişdirilməsi xahiş edilib.

Bakı Apellyasiya Məhkəməsi tərəfləri dinlədikdən sonra şikayətləri qismən təmin edib. Qərara əsasən, Nadir Muradov və Qafar Abdullayevin cəzası 1 il 3 aydan 1 ilə endirilib. Onlar ötən ilin oktyabrın 31-dən həbsdə olduqları üçün 8 gün sonra azadlığa çıxacaqlar.

Qeyd edək ki, Baş prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsi ötən il Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyətində əməliyyat keçirib, bir neçə vəzifəli həbs edilib. Bu hadisədən bir müddət sonra rayonun icra başçısı Süleyman Mikayılov vəzifəsindən azad edilib.

Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Ehtiram Əliyevin səhhətində problem yaranıb.

Mediaxeberleri.Az Ölkə.az-a istinadən xəbər verir ki, Milli Qəhrəman "Yeni Klinika"ya yerləşdirilib.

Məlumata görə, Ehtiram Əliyev vəziyyəti daha da ağırlaşdığından reanimasiya şöbəsinə köçürülüb.

Qeyd edək ki, Ehtiram Əliyev Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısıdır. O, 1972-ci il avqustun 1-də Ucar rayonunun Qazyan kəndində dünaya gəlib.

Bankdan kredit almaq istəyən şəxslərin müraciətinə mənfi cavab verilməsinin səbəblərindən biri də kredit tarixçəsi ilə bağlı problemlərdir. Cəmiyyətdə bu vəziyyət çox vaxt “qara siyahı”ya düşmək kimi ifadə edilsə də, məsələ əslində daha fərqlidir. Belə ki, kredit ödənişlərində gecikmələr, vaxtında qaytarılmayan borclar və digər maliyyə öhdəlikləri barədə məlumatlar xüsusi sistemlərdə qeydə alınır. Banklar isə yeni kredit müraciətlərini qiymətləndirərkən həmin məlumatları nəzərə alırlar.

Bəs Azərbaycanda kredit tarixçəsi hansı qaydada formalaşır? Kredit tarixçəsində gecikmələrin olması vətəndaşın gələcəkdə kredit almasını mümkünsüz edirmi?

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, "AzPolitika" bir çoxlarını maraqlandıran bu mövzunu araşdırmağa çalışıb.

Azərbaycanda kredit tarixçəsi harada saxlanılır?

Azərbaycanda kredit tarixçələri əsasən iki sistem vasitəsilə formalaşır – Mərkəzi Bankın Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Sistemi və “Azərbaycan Kredit Bürosu”. Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Sistemi 2005-ci ildən fəaliyyət göstərir. Bu sistemdə bankların, bank olmayan kredit təşkilatlarının və kredit ittifaqlarının təqdim etdiyi kredit məlumatları toplanır.

2018-ci il yanvarın 15-də isə ölkənin səkkiz bankının iştirakı ilə “Azərbaycan Kredit Bürosu” yaradılıb. Büro banklarla yanaşı, digər maliyyə təşkilatları və müxtəlif məlumat mənbələri ilə əməkdaşlıq edir. Burada toplanan məlumatlar əsasında kredit hesabatları hazırlanır və borcalanların kredit riskləri qiymətləndirilir. Hər iki sistemin əsas məqsədi şəxslərin kredit öhdəlikləri və ödəniş davranışları barədə məlumatların toplanmasıdır. Bu məlumatlar maliyyə təşkilatlarına kredit müraciətlərinə baxarkən qərar verməyə kömək edir.

Azərbaycanda rəsmi “qara siyahı” varmı?

Kredit tarixçəsi ilə bağlı ən geniş yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biri ayrıca “qara siyahı”nın mövcud olmasıdır. Əslində, kredit ödənişlərində gecikməsi olan şəxslərin adlarının birdəfəlik daxil edildiyi və sonradan heç bir halda çıxarılmasının mümkün olmadığı ayrıca rəsmi siyahı anlayışı düzgün deyil. Banklar kredit müraciətlərini qiymətləndirərkən şəxsin əvvəlki ödəniş tarixçəsini, mövcud borclarını, gəlirlərini və digər risk amillərini nəzərə alırlar. Bu baxımdan, kredit tarixçəsində problem olması şəxsin bütün banklardan və maliyyə təşkilatlarından avtomatik olaraq imtina cavabı alacağı demək deyil. Azərbaycan Kredit Bürosunun açıqlamalarında da kredit tarixçəsində gecikmələrin olmasının öz-özlüyündə kredit əldə etmək imkanını tamamilə aradan qaldırmadığı vurğulanır.

Bank məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov da "AzPolitika"ya şərhində bildirib ki, "qara siyahı" deyilən bir anlayış yoxdur: "Hər kəsin kredit tarixçəsi var və həmin tarixçə 10 il ərzində sistemdə saxlanılır. Bu məlumatları banklar, bank olmayan kredit təşkilatları və vətəndaşlara nisyə mal satan ticarət şəbəkələri görə bilirlər. Məlumat yalnız 10 il keçdikdən sonra sistemdən çıxarılır".

Ekspert qeyd edib ki, kredit tarixçəsi müsbət və mənfi ola bilər: "Bu, sadəcə, şəxsin kredit öhdəliklərini necə yerinə yetirdiyini göstərən məlumatlar toplusudur. Təbii ki, kredit tarixçəsində mənfi məlumatlar varsa, həmin şəxsə borc vermək istəyən qurum daha ehtiyatlı davranacaq. Hətta ümumiyyətlə, ona kredit verməkdən imtina edə bilər. Ancaq qanunvericilikdə elə bir qadağa yoxdur ki, kredit tarixçəsi problemli olan şəxsə kredit vermək olmaz. Yəni bu, "qara siyahı" demək deyil. Kredit tarixçəsinin əsas məqsədi borc verən tərəfin qərar qəbul edərkən məlumatlı olmasını təmin etməkdir.

Bunu gündəlik həyatımızla da müqayisə etmək olar. Tutaq ki, qohumumuz, qonşumuz və ya tanışımız bizdən borc istəyir. Əgər bilsək ki, həmin şəxs əvvəllər başqalarından aldığı borcları vaxtında qaytarmayıb, təbii ki, ona pul verərkən ehtiyatlı davranacağıq. Kredit tarixçəsi də eyni məntiqlə işləyir. Bir daha vurğulayıram ki, kredit tarixçəsinin problemli olması həmin şəxsə kredit verilməsini mümkünsüz etmir. Məsələn, onun yaxşı girovu ola bilər və ya yüksək ödəmə qabiliyyətinə malik bir şəxs ona zamin dura bilər. Belə hallarda böyük ehtimalla, kreditin verilməsi mümkün ola bilər”.

Hansı hallar kredit tarixçəsinə mənfi təsir göstərir?

Kredit tarixçəsinə təsir edən əsas amillərdən biri borcların vaxtında ödənilməməsidir. Kredit üzrə aylıq ödənişlərin gecikdirilməsi və borcun uzun müddət qaytarılmaması şəxsin maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirməsi ilə bağlı risk yaradır. Bundan başqa, zamin durulan şəxsin kredit ödənişlərini həyata keçirməməsi də müəyyən hallarda zaminin kredit tarixçəsinə və maliyyə vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə təsir göstərə bilər.

Şəxsin eyni vaxtda bir neçə kreditinin olması da bank tərəfindən nəzərə alınan amillərdəndir. Burada əsas məsələ kreditlərin sayından çox, mövcud borcların gəlirlə müqayisədə hansı səviyyədə olması və ödənişlərin vaxtında həyata keçirilməsidir. Digər tərəfdən, əvvəllər kredit götürüb borcunu vaxtında ödəyən şəxslərin müsbət ödəniş tarixçəsi formalaşa bilər. Belə məlumatlar gələcək müraciətlərin qiymətləndirilməsi zamanı nəzərə alınır.

Kredit tarixçəsi yaxşı olsa da, bank niyə imtina edə bilər?

Bəzi hallarda vətəndaşlar kredit tarixçələrində ciddi problem olmadığı halda da banklardan mənfi cavab alırlar. Bunun səbəbi təkcə əvvəlki borclarla bağlı olmaya bilər. Banklar kredit müraciətlərinə baxarkən şəxsin rəsmi gəlirlərini, iş yerindəki stajını, mövcud kredit öhdəliklərini və aylıq ödənişləri qarşılamaq imkanlarını nəzərə alırlar. Məsələn, şəxsin gəliri olsa da, mövcud kreditlər üzrə aylıq ödənişləri yüksəkdirsə, əlavə borcun qaytarılması riskli hesab edilə bilər. Eyni zamanda, gəlirin aşağı olması və ya onun sənədlərlə təsdiqlənməməsi də kreditin rədd edilməsi ilə nəticələnə bilər.

Kredit tarixçəsini necə yoxlamaq olar?

Vətəndaşlar kredit tarixçələrində hansı məlumatların əks olunduğunu özləri də yoxlaya bilərlər. Bunun üçün ilk növbədə Mərkəzi Bankın Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Sisteminin portalından istifadə etmək mümkündür. Vətəndaşlar accr.e-cbar.az ünvanına daxil olaraq ASAN Login vasitəsilə kredit məlumatlarını əldə edə bilərlər.

Digər imkan Azərbaycan Kredit Bürosunun Findoc platformasıdır. Platforma vasitəsilə qeydiyyatdan keçərək kredit hesabatını və mövcud xidmətlər çərçivəsində kredit skorunu əldə etmək mümkündür.

E. Bəyməmmədli

"AzPolitika.info"

"Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə zəng etməsi bir daha göstərdi ki, iki ölkə arasında qardaşlığın əsas simvolu hər iki ölkənin liderləridir".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu fikirləri Oxu.Az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlu deyib.

Deputat bildirib ki, telefon danışığının bir qədər gecikməsi təəssüf doğursa da, eyni zamanda Türkiyədə Azərbaycana qarşı kampaniyaya qoşulan şəxsləri üzə çıxarıb.

Onun sözlərinə görə, Türkiyədə hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) daxilində Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə zərbə vurmağa hazır olan şəxslər özlərini ifşa ediblər.

H.Babaoğlu qeyd edib ki, Türkiyə prezidentinin müşaviri Oktay Saral da daxil olmaqla, anti-Azərbaycan kampaniyasına qoşulan şəxslərin gələcəkdə Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərində yeri olmamalıdır:

"Baş verənlər Türkiyə cəmiyyətində Azərbaycanı sevənlərin və ölkəmizə dəstək göstərənlərin çoxluğunu da nümayiş etdirib.

Sekulyar təbəqənin nümayəndələri olan çoxsaylı sıravi türk vətəndaşları və siyasətçilər Azərbaycana dəstək mövqeyi nümayiş etdirdilər, Azərbaycanın haqlı olduğunu bildirdilər və Azərbaycanın yanında olduqlarını bildirdilər".

H.Babaoğlu əlavə edib ki, Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri iki qardaş xalqın münasibətləridir və bu əlaqələr xalqların iradəsi əsasında müəyyənləşir.

O, Türkiyənin Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının sədri Dövlət Bağçalının və AKP-nin qurucu liderlərindən olan Binəli Yıldırımın mövqelərini təqdir edib:

"Bundan sonra həm Türkiyədə, həm də Azərbaycanda bu məsələlərə daha diqqətlə yanaşılmalı, iki ölkə arasındakı münasibətlərə zərbə vurmaq istəyən şəxslər ifşa edilməli və tanınmalıdır.

Türkiyənin Azərbaycan siyasətində və ümumilikdə dövlət siyasətində bu cür şəxslərə yer olmamalıdır".

Azərbaycanda universiteti bitirən gənclər gələcək karyeraları baxımından dövlət qulluğu və ya özəl sektor arasında seçim etməli olurlar. Bir tərəfdə nisbətən sabit iş yeri, sosial təminatlar və müəyyən karyera qaydaları, digər tərəfdə isə daha yüksək maaş, peşəkar inkişaf və vəzifədə sürətlə irəliləmək kimi imkanlar var. Təbii ki, bu, həm də şəxsin çalışdığı sahədən və şirkətin fəaliyyətindən asılıdır.

Qeyd edək ki, 2026-cı il sentyabrın 1-nə ölkədə muzdla çalışan işçilərin sayı 1776,8 min nəfər olub. Onlardan 834,2 min nəfəri dövlət sektorunda, 942,6 min nəfəri isə qeyri-dövlət sektorunda fəaliyyət göstərib. Maraqlıdır ki, cari ilin avqustun 1-i ilə müqayisədə ölkədə muzdla çalışan işçilərin sayı 4,3 min nəfər azalıb. Müvafiq olaraq, dövlət sektorunda çalışanların sayı 2,7 min nəfər və ya 0,32%, özəl sektorda çalışanların sayı isə 1,6 min nəfər və ya 0,16% azalıb.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, "AzPolitika" iş təminatı və gələcək karyera baxımından hansı sektorun daha sərfəli olduğunu araşdırmağa çalışıb.

Əmək bazarına yeni daxil olan gənclər üçün, təbii olaraq, ilk növbədə maaşın məbləği önəm kəsb edir. Xüsusilə Bakıda kirayə, nəqliyyat, ərzaq və digər gündəlik xərclərin artdığı şəraitdə iş seçimi zamanı gəlir amili daha da ön plana çıxır. Qeyd edək ki, dövlət sektorunda əməkhaqqı vəzifədən, dövlət orqanından və tətbiq olunan ödəniş qaydalarından asılıdır.

Özəl sektorda isə maaş fərqləri daha genişdir. Eyni ali təhsilə malik iki gəncdən biri aşağı əməkhaqqı ilə işə başlayarkən, digəri xarici dil, texniki biliklər və peşəkar təcrübə hesabına daha yüksək gəlir əldə edə bilər. Xüsusilə informasiya texnologiyaları, bank-maliyyə, satış, marketinq və bəzi mühəndislik sahələrində özəl sektorun daha yüksək gəlir imkanları mövcuddur.

Bununla belə, bu üstünlük bütün sahələrə şamil edilmir. Özəl şirkətlərdə də aşağı maaşlı, qeyri-sabit və inkişaf imkanları məhdud iş yerləri az deyil. Dövlət qulluğuna qəbul olmaq üçün isə müvafiq tələblərə cavab vermək və müsabiqə prosedurlarından keçmək lazımdır. Bu proses müəyyən vaxt və hazırlıq tələb etsə də, uğurlu namizəd üçün peşəkar karyeranın başlanğıcı ola bilər.

Beş il ərzində maaş necə dəyişə bilər?

İş seçərkən yalnız ilk ayın maaşına baxmaq düzgün yanaşma deyil. Əsas məsələ bir neçə il ərzində gəlirin hansı istiqamətdə dəyişəcəyidir. Özəl sektorda çalışan və peşəkar bacarıqlarını inkişaf etdirən əməkdaş qısa müddətdə mütəxəssis, aparıcı mütəxəssis və ya rəhbər vəzifəsinə yüksələ bilər.

Bu zaman onun gəliri də əhəmiyyətli dərəcədə arta bilər. Lakin vəzifədə yüksəlmək və maaş artımı avtomatik baş vermir. Şirkətin maliyyə vəziyyəti, işçinin nəticələri və əmək bazarındakı rəqabət bu prosesə birbaşa təsir göstərir. Dövlət qulluğunda da vəzifədə yüksəlmək mümkündür. Ancaq burada karyera artımı müvafiq vəzifələrin mövcudluğu, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan prosedurlar və digər tələblərlə bağlıdır.

İşdən çıxarılma riski – dövlət qulluğu nə dərəcədə təhlükəsizdir?

Gənclərin dövlət işinə üstünlük verməsinin əsas səbəblərindən biri iş təminatıdır. Özəl şirkətlərdə iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi, satışların azalması, struktur dəyişiklikləri və xərclərin optimallaşdırılması işçilərin ixtisarı ilə nəticələnə bilər. Dövlət qulluğunda isə əmək münasibətləri qanunvericiliklə tənzimlənir. Dövlət qulluqçusunun hüquqları, vəzifələri və qulluğa xitam verilməsi qaydaları müəyyən edilib. Bu, işçinin hüquqi müdafiəsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Lakin dövlət işini tam risksiz hesab etmək də düzgün deyil. Struktur dəyişiklikləri, qanuni əsaslarla qulluğa xitam verilməsi və vəzifə ilə bağlı digər dəyişikliklər dövlət sektorunda da mümkündür. Özəl sektorda isə risklər şirkətdən və sahədən asılı olaraq ciddi şəkildə fərqlənir. Maliyyə baxımından güclü şirkətdə çalışan, tələb olunan peşəkar bacarıqlara malik işçi üçün karyera imkanları geniş ola bilər. Əksinə, bir neçə müştəridən və ya konkret layihədən asılı olan şirkətdə iş yeri daha az sabit ola bilər.

Sosial təminatlar və pensiya məsələsi

Dövlət və özəl sektor arasındakı müqayisədə sosial təminatlar da mühüm yer tutur. Dövlət qulluqçularının əmək, məzuniyyət və sosial təminat hüquqları müvafiq qanunvericiliklə müəyyən edilir.

Özəl sektorda çalışanlar da əmək qanunvericiliyinin və sosial sığorta sisteminin əhatəsindədirlər. Buna görə sosial təminatın yalnız dövlət sektoruna aid olduğunu düşünmək yanlışdır. Fərq bəzi əlavə təminatlarda, onların tətbiq dairəsində və işəgötürənin təqdim etdiyi imkanlarda yarana bilər. Məsələn, müəyyən özəl şirkətlər könüllü tibbi sığorta, əlavə məzuniyyət və bonuslar təklif edir. Digər şirkətlərdə isə belə imkanlar olmaya bilər.

İşə qəbul – müsabiqə, yoxsa birbaşa müraciət?

Dövlət qulluğunun əsas xüsusiyyətlərindən biri inzibati vəzifələrə qəbulun müəyyən edilmiş prosedurlar əsasında aparılmasıdır. Namizədlər müvafiq tələblərə uyğun olmalı, tələb olunan imtahan və qiymətləndirmə mərhələlərindən keçməlidirlər. Bu yolun üstünlüyü odur ki, namizəd əvvəlcədən hansı tələblərlə qarşılaşacağını öyrənə və hazırlıq planı qura bilər. Digər tərəfdən, imtahana hazırlaşmaq vaxt tələb edir və nəticəyə zəmanət vermir. Namizəd bu müddətdə işləmək və gəlir əldə etmək imkanını da nəzərə almalıdır.

Özəl sektorda işə qəbul qaydaları isə daha müxtəlifdir. Şirkətlər CV, müsahibə, praktiki tapşırıq, dil biliyi və peşəkar bacarıqlar əsasında namizədləri seçə bilərlər. Bəzi vəzifələrə qəbul prosesi qısa müddətdə başa çatır, digərlərində isə bir neçə mərhələli seçim tətbiq olunur. Bu baxımdan, təhsilini yeni başa vurmuş və təcrübəsi olmayan gənc üçün özəl sektor iş həyatına daha tez başlamaq imkanı yarada bilər. Dövlət qulluğunu seçən namizəd isə müsabiqəyə hazırlıq müddətini əvvəlcədən planlaşdırmalıdır.

Hansı gənc üçün hansı seçim daha məqsədəuyğun ola bilər?

Dövlət qulluğu, ilk növbədə, sabitliyə üstünlük verən, qanunvericiliklə işləməyə marağı olan, inzibati fəaliyyət və dövlət idarəçiliyi sahəsində karyera qurmaq istəyən şəxslər üçün uyğun seçim ola bilər. Özəl sektor isə yeni bacarıqlar qazanmaq, müxtəlif iş mühitlərində təcrübə toplamaq, gəlirini artırmaq və daha sürətli karyera yüksəlişinə nail olmaq istəyənlər üçün geniş imkanlar yaradır.

Bununla belə, seçim zamanı yalnız sektorun adına deyil, konkret iş yerinə də baxmaq lazımdır. Aşağı maaşlı, inkişaf imkanları olmayan dövlət vəzifəsi ilə yüksək maaşlı, peşəkar inkişaf təklif edən özəl şirkəti müqayisə etmək bir nəticə verə bilər. Eyni qaydada, sabit əməkhaqqı və yaxşı iş şəraiti olan dövlət vəzifəsi ilə qeyri-sabit özəl iş arasında seçim tamamilə fərqli nəticələnə bilər.

Əsas məsələ dövlət və ya özəl sektor deyil

Dövlət və özəl sektor arasında seçim edərkən vahid və hamı üçün keçərli cavab yoxdur. Bir işçi üçün sabitlik və sosial təminat daha vacib olduğu halda, digəri üçün yüksək gəlir və peşəkar inkişaf imkanları əsas meyar ola bilər. Bu baxımdan, özəl sektorda yüksək maaş əldə etmək ehtimalı daha geniş olsa da, bu, hər kəsin gəlirinin yüksək olacağı anlamına gəlmir.

Dövlət qulluğunda sabitlik üstünlük təşkil etsə də, bu yol da avtomatik olaraq yüksək maaş və sürətli karyera yüksəlişi vəd etmir. Nəticədə, gənclərin qarşısında duran əsas seçim dövlət və özəl sektor arasında deyil, öz məqsədlərinə, bacarıqlarına və gözləntilərinə uyğun karyera yolu tapmaqdır.

E. Bəyməmmədli

"AzPolitika.info"

"Azadlıq meydanı. Hər şey burada başladı. Azərbaycan xalqı 70 ildən sonra yenidən müstəqilliyinə qovuşdu".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə "Haber Global" telekanalının 18 Oktyabr - Azərbaycanda Müstəqilliyin Bərpası Gününə həsr etdiyi süjetində bəhs edilir.

Bildirilir ki, Azərbaycan ilk müstəqillik mübarizəsini 1918-ci ildə aparıb. Böyük mübarizədən sonra müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika quruldu. Lakin bu müstəqillik uzun sürmədi. 1920-ci ildə ölkə sovet işğalına məruz qaldı və azərbaycanlılar təxminən 70 il Sovet hakimiyyəti altında yaşadılar.

Qeyd edilir ki, 1980-ci illərin sonunda Sovet İttifaqının dağılma prosesi başlayanda Azərbaycan xalqı yenidən müstəqillik uğrunda ayağa qalxdı. İnsanlar aylarla meydanları tərk etmədilər:

"1990-cı il yanvarın 20-də sovet tankları Bakıya daxil oldu. Həmin gecə 147 nəfər müstəqillik uğrunda həyatını itirdi. Sovet qoşunları Bakıya girsə də, Azərbaycanı əbədi itirdi. Həmin gün Azərbaycan Ali Sovetində ölkənin taleyini dəyişən qərar qəbul edildi. Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı təsdiqləndi".

Lakin müstəqilliyin bərpası bütün problemləri həll etmədi. Ermənistanla münaqişə Qarabağda ağır böhrana çevrildi. Həmin dövrdə güclü və nizami ordu quruculuğunun tam formalaşmaması ölkənin vəziyyətini daha da çətinləşdirirdi.

Azərbaycanın çətinliklərdən çıxış yoluna ehtiyacı var idi. Xalq ölkəni böhrandan çıxara biləcək şəxsi tanıyırdı. Bu şəxs sovet dövründə də Azərbaycana rəhbərlik etmiş, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin qurucularından biri və xalqın ümummilli lideri Heydər Əliyev idi.

Heydər Əliyev 1993-cü ildə ölkənin məsuliyyətini öz üzərinə götürdü. Siyasi böhranın aradan qaldırılması istiqamətində addımlar atdı, iqtisadi islahatlara başladı və nizami ordu quruculuğuna xüsusi diqqət yetirdi. O, 2003-cü ildə vəfat etsə də, müəyyən etdiyi strateji xətt Azərbaycanın gələcək inkişafına təsir göstərdi.

Həmin il Prezident seçilən İlham Əliyev ordu quruculuğuna xüsusi önəm verdi. Azərbaycanın qarşısında duran əsas məqsədlərdən biri Qarabağın təxminən 30 illik işğaldan azad edilməsi idi.

Bu məqsədə tərəf dönüş 2020-ci il sentyabrın 27-də başladı. İlham Əliyevin əmri ilə hərəkətə keçən Azərbaycan Ordusu 44 günlük müharibə nəticəsində işğal altında olan ərazilərin əhəmiyyətli hissəsini azad etdi. Qarabağda yeni mərhələnin əsası qoyuldu.

Lakin 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatdan sonra da bölgədəki problemlər tam həll olunmadı. 2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan Ordusu yeni hərbi əməliyyata başladı. 24 saatdan az davam edən əməliyyatdan sonra Azərbaycan Qarabağda tam nəzarəti bərpa etdi.

Sonrakı mərhələdə Azərbaycan davamlı sülhün təmin olunması üçün diplomatik səylərini davam etdirdi. Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması və regionda yeni reallıqların qəbul edilməsi istiqamətində proses başladı.

Avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilən tarixi sülh sammiti Azərbaycanın hərbi və siyasi nailiyyətlərinin beynəlxalq hüquq çərçivəsində rəsmiləşdirilməsi istiqamətində yeni mərhələ oldu. Azərbaycan sülhün ədalətli hüquq prinsipləri və beynəlxalq legitimlik əsasında qurulmalı olduğu mesajını dünyaya çatdırıb. İlham Əliyevin sözləri ilə desək, Azərbaycanın tarixində yeni dövr başlayıb: "Həm müharibəni, həm də sülhü qazandıq".

Türkiyənin Kayseri şəhərində türk dünyası şair və yazıçılarının II Talaş toplantısında bəyanat qəbul olunub.

Mediaxeberleri.Az həmin bəyanatı təqdim edir:

"Biz, Türkiyənin Kayseri şəhərində toplaşmış türk dünyası şair və yazarları Azərbaycanda vahid məktəbli geyiminin tətbiq edilməsi ilə bağlı son vaxtlar Türkiyə və Azərbaycan qardaşlığına yaraşmayan bəzi fikir və bəyanatların yayılmasını qətiyyətlə pisləyir və bu əsassız qarayaxmaların dərhal dayandırılmasını tələb edirik.

Bilməliyik ki, yüz illərlə həsrətində olduğumuz türk dövlətlərinin birlik və qardaşlıqları, Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) yaradılması, türk dövlətləri başçılarının tez-tez görüşmələri, türk dünyasının gələcəyi və inkişafı ilə bağlı mühüm qərar və lahiyələrin həyata keçirilməsi bizi sevindirdiyi kimi türk düşmənlərini də ciddi şəkildə rahatsız edir. TDT-nın yaranması və möhkəmlənməsində Türkiyə və Azərbaycan qardaşlığı mühüm rol oynayıb. Azərbaycanın orta məktəblərdə vahid məktəbli formasının tətbiqini bəhanə edərək, Azərbaycanın az qala İslam düşməni, dini azadlığı pozan bir ölkə kimi qələmə verilməsi reallığı əks etdirmir və iki qardaş dövlət arasında münasibətləri soyutmaqla yanaşı, hamımız üçün dəyərli olan TDT-nin yüksəlişinə də əngəl olmaq məqsədi daşıyır. Münaqişəni genişləndirməyə çalışan yad qüvvələrin gizli niyyəti də elə budur.

Biz, ölkələrimizin yaxınlaşmasını tarixin gətirdiyi böyük imkan və xoşbəxtlik sayan, bütün ömrü boyu bu yolda mübarizə aparan, bu birliyin məsuliyyətini anlayan türk dünyası şair və yazarları ümid edirik ki, iki qardaş dövlətin başçıları tezliklə bu məsələyə münasibət bildirəcəklər və sosial mediadakı zərərli yazılara son qoyulacaq.

Sadə xalqın və biz ziyalıların istəyi budur!

Yaşasın türk xalqları və dövlətlərinin birliyi və qardaşlığı!"

İran-İsrail qarşıdurması və ABŞ-ın İrana endirdiyi zərbələr hərbi itkilərlə yanaşı, regionda ekoloji təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqları da artırıb. Neft və sənaye obyektlərinin, su infrastrukturlarının zədələnməsi atmosferin, torpağın və su ehtiyatlarının zəhərli maddələrlə çirklənməsi riskini yaradır. Yanğınlardan yayılan tüstü və təhlükəli hissəciklər insan sağlamlığına, kənd təsərrüfatına və təbii ekosistemlərə uzunmüddətli təsir göstərə bilər.

İranın su qıtlığı və həssas sahilyanı ekosistemləri nəzərə alınarsa, hərbi əməliyyatların nəticələri gələcəkdə daha genişmiqyaslı ekoloji və humanitar problemlərə səbəb ola bilər. Neft, sənaye və su infrastrukturlarına dəyən zərər Xəzər dənizinə və Fars körfəzinə necə təsir göstərə bilər və bu, uzunmüddətli ekoloji böhran yarada bilərmi?

Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya açıqlamasında ekoloq Aynurə Miriyeva bildirib ki, İranın coğrafi mövqeyi, enerji sənayesinin genişliyi, su ehtiyatlarının məhdudluğu və sahilyanı ekosistemlərinin həssaslığı hərbi əməliyyatların ekoloji təsirlərini daha da mürəkkəbləşdirir. Atmosferə yayılan zəhərli qazlar və yanma məhsulları, torpağa sızan neft və kimyəvi maddələr, eləcə də su infrastrukturlarına dəyən zərər bir-biri ilə əlaqəli ekoloji problemlər yarada bilər.

Onun sözlərinə görə, bu təsirlər yalnız münaqişənin baş verdiyi ərazilərlə məhdudlaşmaya, hava axınları, çaylar və dəniz cərəyanları vasitəsilə daha geniş coğrafiyaya yayıla bilər. Bununla belə, potensial təhlükə ilə artıq təsdiqlənmiş ekoloji zərəri fərqləndirmək vacibdir: “Konkret obyektlərə dəyən zərərin miqyası, çirkləndiricilərin miqdarı və onların dəniz ekosistemlərinə çatması barədə etibarlı ölçmələr olmadan Xəzər və ya Fars körfəzində genişmiqyaslı ekoloji fəlakətin baş verdiyini söyləmək düzgün olmazdı. Əsas məsələ hərbi zərbələrin mümkün nəticələrini elmi əsaslarla qiymətləndirmək və bu risklərin hansı şəraitdə uzunmüddətli böhrana çevrilə biləcəyini müəyyənləşdirməkdir. İranın enerji infrastrukturu ölkənin iqtisadiyyatında mühüm yer tutur. Neft emalı zavodları, yanacaq anbarları, boru kəmərləri və neft terminalları hərbi əməliyyatlar zamanı zədələndikdə, ətraf mühit üçün bir neçə istiqamətdə təhlükə yaranır. İlk növbədə, yanğınlar nəticəsində atmosferə his, incə toz hissəcikləri, uçucu üzvi birləşmələr və digər zərərli yanma məhsulları yayılır. Bu maddələr tənəffüs sisteminə mənfi təsir göstərməklə yanaşı, külək vasitəsilə zərbə zonasından kənara da daşına bilər.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) 2026-cı ilin martında regiondakı münaqişənin ekoloji nəticələri barədə açıqlamasında neft obyektlərindəki yanğınların tüstüsünün insan sağlamlığı üçün ciddi risk yaratdığını bildirib. Təşkilatın qiymətləndirməsinə görə, yanma məhsulları torpağa və suya daxil ola, yeraltı sulara süzülə və kənd təsərrüfatı məhsullarında toplana bilər.

Neft və sənaye obyektlərinin dağıdılması zamanı yaranan təhlükə yanğınların söndürülməsi ilə aradan qalxmır. Torpağa hopmuş neft qalıqları, ağır metallar və sənaye kimyəvi maddələri uzun müddət ərazidə qala bilər. Yağıntılar həmin çirkləndiriciləri drenaj sistemlərinə, çaylara və sahilyanı sulara daşıya bilər. Nəticədə çirklənmə bir ərazidən digərinə keçərək su ehtiyatlarına və canlı orqanizmlərə təsir göstərə bilər”.

Ekoloq deyib ki, xüsusilə sənaye tullantılarının tərkibindəki təhlükəli maddələrin miqdarı, onların kimyəvi xüsusiyyətləri və ətraf mühitdə parçalanma sürəti böyük əhəmiyyət daşıyır. Bəzi çirkləndiricilər nisbətən qısa müddətdə təsirini itirsə də, digərləri çöküntülərdə və canlı orqanizmlərdə uzun müddət qala bilər: “Buna görə də hərbi əməliyyatlardan sonra ekoloji zərərin müəyyənləşdirilməsi yalnız vizual müşahidələrlə deyil, laborator analizlər və davamlı monitorinqlə aparılmalıdır. Fars körfəzi hərbi qarşıdurmanın ekoloji nəticələri baxımından ən həssas ərazilərdən biridir. Burada iri neft və qaz infrastrukturu, beynəlxalq gəmiçilik marşrutları, balıqçılıq sahələri və sahilyanı yaşayış məntəqələri bir-birinə yaxın yerləşir. Körfəzin dayaz və yarımqapalı su hövzəsi olması, okeanla su mübadiləsinin məhdudluğu və yüksək temperatur şəraiti çirklənmənin nəticələrini daha da ağırlaşdıra bilər.

Digər mühüm təhlükə mərcan rifləri, dəniz otlaqları və manqrov meşələri kimi həssas yaşayış mühitlərinin zədələnməsidir. Xüsusilə Hörmüz boğazı və ona yaxın sahələrdə yerləşən Hara manqrov meşələri biomüxtəliflik, balıqların çoxalması və köçəri quşların yaşayışı baxımından əhəmiyyətlidir. Bu ərazilərdə baş verən neft sızması yalnız suyun keyfiyyətini pisləşdirməklə kifayətlənməyə, qida zəncirinin müxtəlif mərhələlərinə də təsir göstərə bilər. Regiondakı ekoloji risklərə dair məlumatlarda zədələnmiş gəmi və sahilyanı enerji infrastrukturu ilə əlaqəli neft və kimyəvi çirklənmə təhlükələri də qeyd olunur”.

A.Miriyeva vurğulayıb ki, Xəzər dənizi Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İranın şimal sahilləri Xəzər hövzəsinin bir hissəsidir və bu ərazidə yerləşən sənaye müəssisələrinə, neft obyektlərinə və digər infrastruktur sahələrinə dəyən zərər dəniz mühitinə təsir göstərə bilər: “Bununla belə, Fars körfəzi ilə Xəzər dənizinin bir-birindən ayrı su hövzələri olduğunu nəzərə almaq vacibdir. Fars körfəzində baş verən neft sızması dəniz cərəyanları vasitəsilə birbaşa Xəzər dənizinə keçmir. Xəzər üçün təhlükələr əsasən üç istiqamətdə qiymətləndirilə bilər.

Birincisi, İranın Xəzəryanı ərazilərində yerləşən neft, qaz və sənaye obyektlərinin zədələnməsi nəticəsində yaranan çirklənmədir. Neft məhsullarının dənizə, sahilyanı torpaqlara və çaylara daxil olması suyun keyfiyyətini pisləşdirə, balıqların və digər su orqanizmlərinin yaşayış şəraitini dəyişə bilər. Xəzər dənizinin özünəməxsus ekosistemi, o cümlədən nərəkimilərin və Xəzər suitisinin yaşayışı bu baxımdan xüsusi diqqət tələb edir. UNEP Xəzər hövzəsini çoxsaylı endemik növlərə və mühüm bataqlıq ərazilərinə malik unikal ekoloji sistem kimi xarakterizə edir.

İkincisi, atmosfer vasitəsilə çirkləndiricilərin daşınması ehtimalıdır. İranın müxtəlif ərazilərindəki sənaye yanğınlarından yaranan tüstü və hissəciklər meteoroloji şəraitdən asılı olaraq uzaq məsafələrə yayıla bilər. Lakin konkret çirkləndiricilərin Xəzər sahillərinə çatıb-çatmadığını müəyyənləşdirmək üçün külək istiqaməti, atmosferin vəziyyəti və hava nümunələrinin laborator nəticələri araşdırılmalıdır.

Üçüncüsü, regional ekoloji monitorinqin zəifləməsi riskidir. Hərbi gərginlik sahilyanı ərazilərdə ölçmə işlərini, elmi ekspedisiyaları və fövqəladə hallara cavab tədbirlərini çətinləşdirə bilər. Belə şəraitdə çirklənmə vaxtında aşkar edilmədikdə, onun qarşısının alınması daha baha və mürəkkəb prosesə çevrilir.

Xəzər dənizinin ekoloji vəziyyəti onsuz da neft-qaz fəaliyyəti, sənaye və məişət tullantıları, çaylar vasitəsilə daxil olan çirkləndiricilər və biomüxtəlifliyin azalması kimi problemlərlə üzləşir. Müharibə bu mövcud təzyiqləri gücləndirə bilər. Buna görə də İran ərazisində baş verən hadisələrin Xəzərə təsirini qiymətləndirərkən həm yeni çirklənmə mənbələri, həm də hövzənin əvvəlki ekoloji problemləri nəzərə alınmalıdır”.

Ekoloq əlavə edib ki, İran ərazisindəki hərbi əməliyyatların ekoloji nəticələri Azərbaycan üçün də əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın Xəzər dənizi ilə həmsərhəd olması, dənizdə neft-qaz fəaliyyətinin aparılması və sahilyanı ərazilərin iqtisadi və ekoloji əhəmiyyəti regional çirklənmə risklərinin diqqətlə izlənilməsini zəruri edir: “Bununla yanaşı, İranın cənubunda baş verən neft sızmasının avtomatik olaraq Azərbaycan sahillərinə çatacağını söyləmək elmi baxımdan düzgün deyil. Xəzər və Fars körfəzi ayrı su hövzələridir. Azərbaycan üçün daha birbaşa əhəmiyyət daşıyan məsələlər İranın Xəzəryanı ərazilərindəki mümkün çirklənmə, atmosfer vasitəsilə daşınan hissəciklər və regional ekoloji monitorinqin davamlılığıdır.

Xəzər dənizinin mühafizəsi üzrə əməkdaşlığın əsas hüquqi çərçivələrindən biri Tehran Konvensiyasıdır. Bu konvensiya Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistan arasında dəniz mühitinin qorunmasına yönəlmiş əməkdaşlıq mexanizmlərini müəyyən edir. 2025-ci ilin noyabrında konvensiya çərçivəsində transsərhəd ekoloji təsirlərin qiymətləndirilməsinə dair yeni protokolun qüvvəyə minməsi regionda ekoloji risklərin birgə qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli addım olub”.

Sonda ekspert Azərbaycan və digər Xəzəryanı dövlətlər üçün bir neçə istiqamətdə əməkdaşlığın vacib olduğunu qeyd edib: “Davamlı ekoloji monitorinq: Xəzər sahillərində suyun, dib çöküntülərinin və atmosferin keyfiyyətinin müntəzəm yoxlanılması.

Operativ məlumat mübadiləsi: Sənaye qəzası, neft sızması və ya təhlükəli maddələrin yayılması hallarında məlumatların gecikmədən paylaşılması.

Birgə elmi qiymətləndirmə: Dəniz ekosistemlərinin həssaslığının və çirkləndiricilərin yayılma ehtimalının elmi modellərlə araşdırılması.

Fövqəladə hallara hazırlıq: Neft sızmalarına qarşı mübarizə vasitələrinin, laborator imkanların və sahilyanı mühafizə planlarının gücləndirilməsi.

Bu tədbirlər yalnız hazırkı münaqişə ilə əlaqəli risklərin azaldılmasına deyil, Xəzər dənizinin mövcud ekoloji problemlərinin həllinə də töhfə verə bilər”.

Oğuz Ayvaz

"AzPolitika.info"