"Azərbaycan və Almaniya arasında mövcud strateji tərəfdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi siyasi dialoqun gücləndirilməsi və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli rol oynayacaq".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu Oxu.Az-a açıqlamasında Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədr müavini, Azərbaycan-Almaniya parlamentlərarası dostluq qrupunun üzvü Azər Badamov Prezident İlham Əliyevin Almaniyaya səfərini şərh edərkən deyib.

O bildirib ki, dövlət başçısının Almaniyaya səfəri və Almaniya Prezidenti Frank-Valter Ştaynmayerlə görüşü iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişafı baxımından mühüm siyasi hadisədir:

"Dünyada geosiyasi münasibətlər sistemi ciddi dəyişikliklər mərhələsindən keçir. Müharibələr, regional münaqişələr və artan qlobal çağırışlar beynəlxalq münasibətlərdə yeni reallıqlar yaradıb. Belə bir mürəkkəb dövrdə Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uzaqgörən, balanslaşdırılmış və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət nəticəsində Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi daha da möhkəmlənib. Ölkəmiz artıq Avropa üçün təkcə enerji sektorunda deyil, nəqliyyat, logistika və regional bağlantı sahələrində də vacib tərəfdaşdır. Son illərdə inkişaf etdirilən Orta Dəhliz layihəsi Asiya ilə Avropanı birləşdirən mühüm nəqliyyat marşrutuna çevrilib. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, yaradılmış müasir infrastruktur və tranzit imkanları Almaniya daxil olmaqla Avropa ölkələri üçün yeni logistika imkanları yaradır. Eyni zamanda, Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində artan rolu ölkəmizin strateji əhəmiyyətini daha da yüksəldib. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Azərbaycanın təbii qazı Avropanın müxtəlif ölkələrinə, o cümlədən Avropa İttifaqına üzv dövlətlərə çatdırılır. Qlobal enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin aktuallaşdığı bir şəraitdə Bakı sözügedən coğrafiya üçün etibarlı və uzunmüddətli enerji tərəfdaşı kimi çıxış edir".

Deputat əlavə edib ki, Azərbaycan-Almaniya münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən biri də iqtisadi əməkdaşlıqdır:

"Almaniya Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı əsas ticarət tərəfdaşlarından biridir. İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin artması, Azərbaycanda alman kapitallı 250-dən çox müəssisənin fəaliyyət göstərməsi iqtisadi əlaqələrin geniş potensialından xəbər verir. Hazırda Azərbaycan iqtisadiyyatı yeni transformasiya mərhələsinə qədəm qoyur. Kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi, rəqəmsal inkişaf, innovasiyaların tətbiqi və yeni texnologiyaların iqtisadiyyata inteqrasiyası dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Bu sahələrdə Almaniyanın təcrübəsi Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Almaniya kənd təsərrüfatında texnoloji yanaşmalar, rəqəmsal həllər, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və innovasiya ekosistemlərinin inkişafı sahəsində dünyanın qabaqcıl ölkələrindən biridir. Azərbaycanın yaratdığı əlverişli investisiya mühiti, sənaye parklarında tətbiq olunan güzəştlər və iqtisadi imkanlar alman şirkətləri üçün də yeni əməkdaşlıq perspektivləri açır. Xüsusilə bərpa olunan enerji, yaşıl texnologiyalar, kənd təsərrüfatı, sənaye, logistika və rəqəmsal iqtisadiyyat sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün böyük imkanlar mövcuddur".

A.Badamov vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyevin Almaniyaya səfəri çərçivəsində ilk görüşlərdən birinin Almaniya İqtisadiyyatının Şərq Komitəsinin sədri Mixael Harms ilə keçirilməsi iqtisadi əməkdaşlığın ölkələrimiz üçün prioritet istiqamətlərdən biri olduğunu göstərir:

"Görüş zamanı Azərbaycan və Almaniya şirkətləri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi, yeni investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi, enerji, nəqliyyat-logistika, Orta Dəhliz, kənd təsərrüfatı və texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub. Xüsusilə Almaniya texnologiyalarının Azərbaycanda kənd təsərrüfatına tətbiqi, "ağıllı kənd təsərrüfatı" sistemlərinin inkişafı, turizm potensialından daha səmərəli istifadə və innovativ həllərin tətbiqi gələcək əməkdaşlıq üçün mühüm istiqamətlərdən biri ola bilər. İlham Əliyevin həm də Almaniya Federal Kansler Fridrix Merslə görüşləri çərçivəsində aparılan müzakirələr, əldə olunan razılaşmalar və imzalanan sənədlər Azərbaycan-Almaniya münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirəcək. Bu səfər yalnız ikitərəfli əlaqələrin möhkəmlənməsinə deyil, həm də Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığının yeni mərhələyə yüksəlməsinə mühüm töhfə verəcək".

Baku TV-nin "Bizdən nə danışırlar?" verilişinin yeni buraxılışı yayımlanıb.

Verilişdə bildirilib ki, Rusiyanın aparıcı media orqanları Prezident İlham Əliyevin IV Şuşa Qlobal Media Forumunda səsləndirdiyi fikirlərə geniş yer ayırıb.

Bu mövzu rusdilli mətbuatda günün əsas beynəlxalq xəbərlərindən birinə çevrilib. Nəşrlər Prezident İlham Əliyevin çıxışından xüsusilə regional təhlükəsizlik, Bakı-Moskva əlaqələri və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlərə dair bəyanatlarını ön plana çıxarıblar. Almaniyanın "Deutsche Welle" yayım qurumu Prezident İlham Əliyevin IV Şuşa Qlobal Media Forumunda Azərbaycanın Avropa Şurası ilə münasibətlərinə dair səsləndirdiyi fikirləri geniş işıqlandırıb. Məqalədə dövlət başçısının Azərbaycanın artıq 2 ildir Avropa Şurasında ayrı-seçkiliyə məruz qaldığını bildirdiyi vurğulanır. Qeyd olunur ki, Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, münasibətlərdə dönüş nöqtəsi Avropa Şurası Parlament Assambleyasının 2024-cü ildə Azərbaycan nümayəndə heyətini səsvermə hüququndan məhrum etməsi olub.

Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda 1 iyul 2026-cı il tarixindən etibarən qadınların pensiya yaşı da 65 yaşa çatdırılıb. Bununla da ölkədə həm kişilər, həm də qadınlar üçün yaşa görə əmək pensiyasına çıxmaq hüququ 65 yaşda yaranır.

Məlumat üçün bildirək ki, qadınların pensiya yaşı son 12 ildə mərhələli şəkildə 5 il artırılıb. Belə ki, 2014-cü ildə qadınlar 59 il 6 ay yaşında pensiyaya çıxırdılarsa, 1 iyul 2026-cı ildən etibarən bu hədd 65 yaş olub. Ümumən isə Azərbaycanda pensiya yaşının artırılması prosesinə ilk dəfə 2005-ci ildə başlanılıb. Həmin vaxt kişilər üçün pensiya yaşı 60-dan 61 yaşa, qadınlar üçün isə 55-dən 56 yaşa qaldırılıb. Bir neçə illik fasilədən sonra proses 2010-cu ildən yenidən davam etdirilib. Həmin ildə qanunda dəyişiklik edilərək 62 yaşına çatmış kişilərin və 57 yaşına çatmış qadınların azı 12 il sığorta stajına malik olduqları halda yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququnun yaranacağı təsbit edildi.

Qanunvericiliyə əsasən, kişilərin pensiya yaşı 2010-cu il yanvarın 1-dən 2012-ci il yanvarın 1-dək, qadınların pensiya yaşı isə 2010-cu il yanvarın 1-dən 2016-cı il yanvarın 1-dək hər il 6 ay artırılıb. Daha sonra pensiya yaşının artırılması ikinci mərhələdə davam etdirilib. Kişilər üçün yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınlar üçün isə 2017-ci il iyulun 1-dən 2026-cı il iyulun 1-dək hər il daha 6 ay artırılıb və 65 yaş həddinə çatdırılıb.

Beləliklə, son 16 ildə kişilərin pensiya yaşı 62-dən 65 yaşa, qadınların pensiya yaşı isə 57-dən 65 yaşa yüksəldilib.

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları göstərir ki, pensiya yaşının mərhələli şəkildə artırıldığı dövrdə hər il on minlərlə insan pensiya yaşına çatmadan vəfat edib.

DSK-nin məlumat bazası əsasında bu istiqamətdə apardığımız kiçik bir araşdırmaya görə,( 2024-cü ilə qədər hesablama aparılmasının səbəbi DSK-nin 2025 və 2026-ci illərə dair ölkədəki ölüm statistikasını təqdim etməməsi ilə bağlıdır-red.) 2014-cü ildə Azərbaycanda 55 648 nəfər vəfat edib. Onlardan 29 655 nəfəri kişi, 25 993 nəfəri qadın olub. Həmin il ölənlərin 21 844 nəfəri pensiya yaşına çatmadan dünyasını dəyişib.

2015-ci ildə ümumilikdə 54 697 nəfər vəfat edib. Ölənlərdən 29 130 nəfəri kişi, 25 567 nəfəri qadın olub. Onlardan 22 655 nəfəri pensiya yaşına çatmadan vəfat edib.

2016-cı ildə ölkədə 56 648 ölüm qeydə alınıb. Vəfat edənlərin 29 924 nəfəri kişi, 26 724 nəfəri qadın olub. Ölənlərdən 22 409 nəfəri pensiya yaşına çatmayıb.

2017-ci ildə ümumi ölüm sayı 57 109 nəfər təşkil edib. Onlardan 30 429 nəfəri kişi, 26 680 nəfəri qadın olub. 23 332 nəfər isə pensiya yaşına çatmadan həyatını itirib.

2018-ci ildə ölkədə 57 250 nəfər vəfat edib. Ölənlərdən 30 643 nəfəri kişi, 26 607 nəfəri qadın olub. Həmin il 22 698 nəfər pensiya almadan vəfat edib.

2019-cu ildə ümumi ölüm sayı 55 916 nəfər olub. Onlardan 29 926 nəfəri kişi, 25 990 nəfəri qadın təşkil edib. Ölənlərin 22 911 nəfəri pensiya yaşına çatmayıb.

2020-ci ildə COVID-19 pandemiyasının təsiri və Vətən Müharibəsi ilə əlaqədər ölüm göstəricisi xeyli artaraq 75 647 nəfərə yüksəlib. Vəfat edənlərin 42 081 nəfəri kişi, 33 566 nəfəri qadın olub. Həmin il 32 169 nəfər pensiya yaşına çatmadan dünyasını dəyişib.

2021-ci ildə son illərin ən yüksək ölüm göstəricisi qeydə alınıb. İl ərzində 76 878 nəfər vəfat edib. Onlardan 40 261 nəfəri kişi, 36 617 nəfəri qadın olub. Ölənlərin 30 544 nəfəri pensiya yaşına çatmadan həyatını itirib.

2022-ci ildə ölkədə 60 810 nəfər vəfat edib. Ölənlərdən 33 157 nəfəri kişi, 27 653 nəfəri qadın olub. Həmin il 24 127 nəfər pensiya yaşına çatmadan vəfat edib.

2023-cü ildə ümumi ölüm sayı 60 150 nəfər olub. Onlardan 33 120 nəfəri kişi, 27 030 nəfəri qadın təşkil edib. Ölənlərin 25 153 nəfəri pensiya yaşına çatmayıb.

2024-cü ildə isə Azərbaycanda 58 909 nəfər vəfat edib. Onlardan 32 436 nəfəri kişi, 26 473 nəfəri qadın olub. Həmin il 23 092 nəfər pensiya yaşına çatmadan dünyasını dəyişib.

Ümumilikdə, 2014–2024-cü illərdə Azərbaycanda 669 min 662 nəfər vəfat edib. Onlardan 357 min 762 nəfəri kişi, 311 min 900 nəfəri qadın olub. Eyni dövrdə 271 min 934 nəfər pensiya yaşına çatmadan vəfat edib. Bu isə o deməkdir ki, 2014-2024-cü illər ərzində hər 10 nəfərdən təxminən 4-ü pensiya yaşına çatmadan həyatını itirib.

E. Bəyməmmədli

“AzPolitika.info”

Natiq Cəfərli: "Küncə sıxışan Rusiya taktiki nüvə silahından istifadə edə bilər"

"Rusiyadan kütləvi qayıdış təhlükə deyil, Azərbaycan üçün böyük fürsətdir"

ReAL Partiyasının sədri Natiq Cəfərli “AzPolitika”ya müsahibəsində regionun və ölkə gündəminin aktual mövzuları ilə bağlı sualları cavablandırıb.

Müsahibənin ilk hissəsini təqdim edirik:

– Natiq bəy, Ukrayna ordusunun Moskvada və Rusiyanın digər şəhərlərində neft-qaz müəssisələrini sıradan çıxarmasından sonra ölkədə ciddi yanacaq qıtlığı hökm sürür. Azərbaycanın qonşusu və əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olan Rusiyada baş verənlər bizim ölkəmizdə də narahatlıqla izlənilir. Xüsusən orada çalışan soydaşlarımız bu gərginlikdən ciddi şəkildə təsirlənirlər. Rusiyadakı vəziyyət hansı istiqamətə doğru gedir, daha nələr gözlənilir?

-Əslində, Qərbdə sanksiyaların təsiri ilə bağlı əvvəldən yanlış hesablamalar var idi. Avropada və Bayden dönəmində Amerikada elə bir təsəvvür yaranmışdı ki, məhdudiyyətlər tətbiq olunandan 5 ay, uzağı 1 il sonra Rusiya çökəcək. Mən bir çox beynəlxalq tədbirlərdə bunun şahidi olurdum, çox əminliklə danışırdılar. Hətta o vaxt Varşava və Praqada keçirilən bəzi görüşlərdə buna etiraz edib bildirmişdik ki, sanksiyalar dərhal təsir göstərməyəcək.

Birincisi, ona görə ki, obrazlı desək, Rusiyanın iqtisadi "piyi" çoxdur. İkincisi, sanksiyalardan yan keçməyə kömək etməklə pul qazanmaq istəyən və Qərbin öz maraqları çərçivəsində təzyiq edə bilmədiyi ölkələr tapılacaqdı. Elə də oldu. Ermənistan, Qazaxıstan, Orta Asiya ölkələri, Çin, Vyetnam və bir çox başqaları Rusiyaya ciddi kömək etdilər. Xüsusilə Ermənistan 2022–2023-cü illərdə sanksiyalardan yayınmaq baxımından çox aktiv rol oynadı.

Lakin sanksiyalar institusional olaraq təxminən 3-4 ildən sonra işləməyə başlayır. Doğrudan da, 2025-ci ilin ikinci rübündən sonra Rusiya iqtisadiyyatında zəifləmə qeydə alındı və ciddi göstəricilər aşağı düşdü. Halbuki 2022-2024-cü illərdə Rusiyada kifayət qədər yaxşı iqtisadi göstəricilər var idi, maaşlar minimum 100 min rubldan başlayırdı və hamı vəziyyətdən razı idi. Ötən ilin ortalarından etibarən isə sanksiyaların dövlət institutlarına təsiri artdı, ümumi daxili məhsul (ÜDM) ciddi şəkildə azaldı və inflyasiya yüksəldi.

Bu inflyasiyanın bir səbəbi bəzi ölkələrin artıq Rusiyaya kömək etməkdə çətinlik çəkməsidir. Digər tərəfdən, həmin ölkələr Rusiyanın çarəsiz qaldığını görüb göstərdikləri gizli xidmətlərin qiymətini kəskin artırdılar. Bu da daxili bazarda bəzi hallarda ikirəqəmli inflyasiyaya və makroiqtisadi zəifləməyə yol açdı.

- Bunun ardınca, düşünülmüş taktiki və strateji planın tərkib hissəsi olaraq Rusiyanın enerji sektoru hədəfə alındı…

-Bəli. Limanlar və neft emalı zavodları (NEZ) ard-arda vurulduqca məlum oldu ki, son bir ildə neft emalının həcmi təxminən 25 faiz azalıb. Rusiya şəhərlərinə raket və dron zərbələrinin endirilməsi təkcə enerji bazarını vurmadı, həm də əhalinin müharibəyə münasibətini dəyişdi. Bu gün Putinin və Kreml hakimiyyətinin ən böyük problemi də məhz budur.

Benzin çatışmazlığını bir təhər həll edəcəklər. Burada mövsüm amili də rol oynadı. Ukrayna sanki bilərəkdən bu hücumları yay aylarına saldı. Çünki Rusiya buğda və dənli bitkilər üzrə dünyanın ən böyük aqrar ölkələrindən biridir və yayda kənd təsərrüfatında yanacağa tələbat pik həddə çatır. Texniki problemləri yoluna qoymaq bəlkə mümkündür, amma əhalinin psixoloji narahatlığı Kreml üçün böyük çağırışdır.

Təsadüfi deyil ki, birdən-birə Rusiyada danışıqlar və sülh prinsipləri ilə bağlı maraqlı açıqlamalar səslənməyə başladı. Artıq İstanbul anlaşmalarına qayıtmağa razı olduqlarını deyirlər. Çünki o vaxtkı layihədə Xerson və Zaporojye məsələsi yox idi. İndi mesaj verirlər ki, gəlin həmin sazişə qayıdaq, hətta Zaporojye və Xersonu da müzakirə predmeti edək.

-Amma Ukraynanın BMT-dəki səfirinin bəyanatı var ki, onlar artıq müharibənin mövcud atəşkəs xəttində dayandırılmasına razı olmaya bilərlər.

- Bəli, çünki bu, hərbi təşəbbüsün və üstünlüyün artıq Ukraynanın tərəfinə keçdiyini göstərir. İndi Krım ətrafında çox ciddi proseslər gedir. Ukraynalıların dili ilə desək, Krımı yarımadadan adaya çevirirlər. Orada yaşayan təxminən 2,8 milyon əhalinin etirazı getdikcə artır.

Burada maraqlı bir detal var: Krım əhalisini Rusiya 2014-cü ildə ilhaq etdi. Yəni oradakı insanlar daxili Rusiyadan fərqli olaraq seçki, demokratiya və söz azadlığı görüblər, 2014-cü ilə qədər bir neçə prezident dəyişikliyinin şahidi olublar. Ona görə də onların etiraz etmək, hüquq tələb etmək potensialı ruslardan daha çoxdur. İnsanların kütləvi şəkildə küçələrə çıxmaq riski Kremli çox həyəcanlandırır. Məhz bu səbəbdən onlar müharibənin təcili dayandırılmasını və danışıqların başlamasını istəyirlər.

Lakin bu vəziyyətin təhlükəli tərəfi taktiki nüvə silahı məsələsidir. Küncə sıxışan Rusiyanın belə bir addımı ata biləcək rəhbərliyi var. Danışıqlarda qırmızı xətlərin çəkilməsi cəhdləri də buradan qaynaqlanır. Allah uzaq eləsin, amma onlar "baxın, atıram, dayanmasanız, yenə ata bilərəm, gəlin anlaşaq" məntiqi ilə hərəkət edə bilərlər. Necə ki, vaxtilə amerikalılar Yaponiyaya atom bombası atdıqdan sonra imperator danışıqlara getməyə məcbur olmuşdu.

- Bəs belə bir vəziyyətdə Rusiyanı cavabsız qoyarlar?

-Cavabsız qoymayacaqlar, Rusiyanın daxilini adi raketlərlə daha ağır şəkildə vuracaqlar. Amma qarşı tərəfin də nüvə ilə cavab verəcəyini düşünmürəm. Çünki taktiki nüvə zərbəsindən strateji nüvə müharibəsinə keçid bəşəriyyətin sonu deməkdir. Rusiya rəhbərliyi böyük nəticə verməsə də, ən azından qorxutmaq xatirinə bu variantı masada saxlayır.

-Natiq bəy, Rusiyada mövcud problemin ən ağrılı tərəfi bu ölkədə yaşayan, işləyən soydaşlarımızın düşdüyü vəziyyətdir. Azərbaycanlıları nə gözləyir?

- Əlbəttə, məsələnin iqtisadi fəsadlarına və orada yaşayan soydaşlarımıza təsirlərinə də mütləq baxmalıyıq. Ölkəmizə daxil olan pul köçürmələrinin həcmində ciddi azalmalar var. Hətta uzun illərdən sonra ilk dəfə Rusiya pul köçürmələrində birinci yerdə deyil, hazırda İrlandiya önə çıxıb. Bunu araşdırmaq lazımdır. Böyük ehtimalla, ofşor zona kimi istifadə olunur. Eyni zamanda, Türkiyə, Avropa ölkələri və Amerika da ön sıralardadır. Bu trend son 10–15 ildə miqrasiyanın strukturunun dəyişdiyini göstərir - gənclərimiz artıq Avropaya, ABŞ-yə və Türkiyəyə üz tuturlar. Digər tərəfdən, bu, Rusiyadakı iqtisadi böhranın göstəricisidir; insanlar artıq həm özlərini saxlamaqda, həm də ailələrinə pul göndərməkdə çətinlik çəkirlər.

Biz Rusiyada yaşayan soydaşlarımızı çox vaxt bir qazana tökürük, amma onları üç qrupa ayırmaq lazımdır:

Artıq ikinci-üçüncü nəsil olaraq orada yaşayanlar: Onlar formal olaraq azərbaycanlıdırlar, amma Rusiya cəmiyyətinə tam inteqrasiya ediblər (məsələn, onların arasından məşhur repçilər, media nümayəndələri tanıyırıq). Rusiya vətəndaşıdırlar, seçimlərini ediblər və onlar üçün hər hansı bir hüquqi təhlükə yoxdur.

Rəsmi iş və ya daimi yaşayış icazəsi olanlar: Onların vətəndaşlardan tək fərqi seçkilərdə iştirak edə bilməmələridir, qalan bütün hüquqları qorunur. Onlarla bağlı da ciddi problem gözlənilmir.

Heç bir sənədi və qeydiyyatı olmayan yüz minlərlə şəxs: Əsas təhlükə buradadır. Rusiya Daxili İşlər Nazirliyi qeyri-qanuni yaşayan azərbaycanlıların sayını 136 min göstərir. Amma bu, sadəcə küçədə saxlanılıb qeydiyyata alınanlardır. Real rəqəm bundan qat-qat çoxdur.

-Bu say təxminən 600 min nəfərdən çox olmalıdır...

- Bəli, məncə, rəsmi rəqəmdən ən azı dörd dəfə çoxdur. Çünki bu yoxlamalar yalnız Moskva və Sankt-Peterburq kimi böyük şəhərlərdə aparılır. Rusiyanın Sibir, Vladivostok kimi ucqar bölgələrində yaşayanları kim yoxlayır? Müharibə sona yaxınlaşdıqca və ya hansısa anlaşma əldə olunarsa, Rusiyadakı indiki rejimin daxildə bir "düşmən obrazı" yaratmağa ehtiyacı olacaq ki, yığılmış sosial nifrəti ora yönəltsin. Dünyada olduğu kimi, Rusiyada da bu hədəf miqrantlar olacaq. Bu zaman sənədsiz soydaşlarımızın kütləvi şəkildə Azərbaycana qayıtması qaçılmaz ola bilər.

Bizim səhvimiz isə odur ki, həm hökumət, həm də cəmiyyət olaraq bu potensial qayıdışı təhlükə kimi görürük. Halbuki bu, böyük bir fürsətdir. Oradan qayıdan insanların bacarıqlarından, iş qabiliyyətindən, təcrübəsindən və kapitalından ölkə daxilində istifadə edə bilərik. Biz bunu təhlükə kimi gördükcə, Rusiya da həmin mövzunu bizə qarşı siyasi təzyiq alətinə çevirir.

Digər tərəfdən, gəlin real olaq: bu gün bəzi azərbaycanlı miqrantlar üçün Azərbaycan artıq əvvəlki qədər cəlbedici deyil. Xüsusən rusdilli və müəyyən ixtisası olan kadrlar Qazaxıstanı, Özbəkistanı, Belarusu, hətta Moldovanı seçirlər.

Ötən ilin iyununda Qazaxıstanda beynəlxalq konfransda idim, oradakı azərbaycanlılarla görüşdük. Mənə bildirdilər ki, müharibə başlayandan (2022-ci ildən) bəri təkcə Aktau və Atırau bölgələrinə 30 minə yaxın azərbaycanlı köçüb, orada biznes qurub və işləyirlər. Çünki Qazaxıstan və Özbəkistanda biznes mühiti daha rahatdır. Hökumətimiz bu barədə düşünməlidir...Biz o insanları həm də Qarabağın bərpası və məskunlaşdırılması prosesinə cəlb edə bilərik, onlara orada iqtisadi aktivlik yaratmaq üçün şərait yarada bilərik.

-Müharibədə həlak olan azərbaycanlıların da sayı artıb. Son vaxtlar ard-arda soydaşlarımızın Ukraynada həlak olması xəbərləri daha çox gəlir...

- Bəli, təəssüf ki, xüsusilə Rusiya tərəfində vuruşanlar arasında itkilərimiz çoxdur. Bu məsələ ayrıca araşdırılmalıdır və Azərbaycan hökuməti bu mənfi tendensiyanın qarşısını almaq üçün addımlar atmalıdır. Əgər şəxs Rusiya vətəndaşıdırsa, bu, onun hüquqi seçimidir və dövlət olaraq bura müdaxilə edə bilmərik. Əsas problem Azərbaycan vətəndaşı olub sənədsizlikdən və ya çarəsizlikdən müqavilə əsasında muzdlu döyüşə cəlb olunanlardır. Bizim qanunvericilik bu məsələdə çox sərtdir – xarici orduda vuruşmaq birbaşa cinayət məsuliyyəti yaradır

Amma gəlin kökünə baxaq: bir Azərbaycan vətəndaşı niyə gedib Rusiya üçün canını təhlükəyə atmalıdır? Bunun tək səbəbi puldur. Cəbhədə aylıq maaş 206 min rubldur, müqavilə bağlandığı gün isə təxminən 1 milyon rubl (böyük məbləğdir) birdəfəlik, ömürlük sənəd pulu ödənilir. İnsanlar bu vəsaitə görə gedirlər və bu, əslində, bizim iqtisadi ayıbımızdır. Məsələn, gürcülər də Ukrayna tərəfində vuruşurlar, amma onların motivi ideolojidir – Abxaziya və Cənubi Osetiya ağrısına görə bunu edirlər. Bizimkilər isə əksər hallarda pul üçün gedirlər. Bunun həlli ölkədə sosial-iqtisadi imkanların yaxşılaşdırılmasından keçir.

-Natiq bəy, Azərbaycanla Rusiya arasında yanacaq ticarəti də həmişə böyük həcmdə olub. Hazırda məlum hadisələrə görə, bu sektorda ciddi kəsirləri var, özünü təmin edə bilmir. Bizim alternativlərimiz varmı?

-Əslində, idxal coğrafiyası artıq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Hazırda Azərbaycan premium markalı “Aİ-95” benzinini əsasən Türkmənistandan alır. Həmçinin Rumıniya, Qazaxıstan və Belarusdan da yanacaq idxal edirik. Rusiya istiqaməti artıq dominant deyil. Təbii ki, bu, başqa bir haqlı sual doğurur: neft ölkəsi olan Azərbaycan niyə hələ də daxili tələbatı tam qarşılayacaq səviyyədə keyfiyyətli yanacaq istehsal edə bilmir və xaricdən asılıdır?

Ümumiyyətlə, bizim Rusiyadan idxalımızda yanacağın çəkisi kəskin azalıb. İndi əsas payı ərzaq məhsulları (taxıl, bitki və kərə yağları, süd, ət və hazır qidalar), həmçinin tikintidə, xüsusən də Qarabağın bərpasında geniş istifadə olunan dəmir və taxta materialları təşkil edir.

-ABŞ–İran razılaşması, Hörmüz boğazının açılması neftin qiymətlərini aşağı çəkir. Əlbəttə, ilin birinci yarısı həm Rusiya, həm də Azərbaycan əlavə yüksək gəlirlər əldə etdilər. Bəs qiymətlərin sabitləşməsi nə vəd edir?

-Enerji gəlirlərindən asılı olan hər iki ölkənin büdcəsi üçün neftin bahalaşması ilk baxışdan müsbət hadisədir – gəlirlər artır, sosial xərcləri ödəmək asanlaşır. Lakin uzunmüddətli perspektivdə bu, təhlükəli tendensiyadır. Əgər neftin bahalaşması iqtisadi artımla deyil, regional müharibələr və geosiyasi risklər hesabına baş verirsə, bu, qlobal inflyasiyanı, logistika xərclərini artırır və beynəlxalq ticarəti zəiflədir.

Rusiya üçün yüksək qiymət sanksiyaların təsirini sadəcə müvəqqəti yumşaldır. Azərbaycan üçün isə əlavə gəlir gətirsə də, iqtisadiyyatın neft iynəsindən asılılığını daha da dərinləşdirir. Əsas məsələ neftin neçə dollar olması yox, gələn vəsaitin qeyri-neft sektorunun inkişafına necə yönəldilməsidir.

Ümumilikdə, 2026-cı il neft ixrac edən ölkələr üçün uğurlu il oldu. ABŞ-da Donald Trampın siyasəti və İran ətrafında yaranan gərginlik bazarı süni şəkildə yuxarıda saxladı. Əgər bu hərbi risklər olmasaydı, ötən ilin sonundakı analitik proqnozlar “Brent” markalı neftin qiymətinin 60–65 dollar diapazonuna düşəcəyini göstərirdi. Azərbaycan hökuməti də büdcədə neftin baza qiymətini məhz beynəlxalq proqnozlara uyğun olaraq 65 dollardan götürmüşdü.

Lakin hərbi gərginlik nəticəsində Azərbaycan büdcəsinə nəzərdə tutulduğundan xeyli çox vəsait daxil oldu və ilin yekununda əlavə neft gəlirləri 1 milyard dollardan çox ola bilər. İlin əvvəlindən bəri Azərbaycan neftinin orta satış qiyməti təxminən 89–90 dollar səviyyəsində qərarlaşıb (hətta müəyyən dövrdə 120 dolları keçmişdi). İlin qalan hissəsində orta illik qiymətin 75–80 dollar civarında olacağını gözləmək olar ki, bu da bizim üçün əlverişlidir. Amma yenə deyirəm, əsas problem qiymət deyil, 2003-cü ildən bəri axan bu neft gəlirlərindən nə dərəcədə səmərəli istifadə edə bilməyimizdir.

Təbii ki, bu gəlirlər təkcə bizim yox, məsələn, Səudiyyə Ərəbistanı kimi Körfəz ölkələrinin də büdcəsini milyardlarla dollar zənginləşdirdi və onların regional təhlükəsizlik itkilərini kompensasiya etdi. Eyni zamanda ABŞ-dakı şist nefti istehsalçıları da böyük mənfəət götürdülər; orada maya dəyəri 38–45 dollardır və 80 dollarlıq qiymət həmin şirkətlərə (hansı ki, Trampın əsas siyasi dayaqlarıdır) fantastik pullar qazandırır. Ancaq qlobal reallıq dəyişmir: əgər yeni bir fors-major böhran baş verməzsə, neft bazarında mütləq eniş tendensiyası başlayacaq və gələn il qiymətlər yenidən normal 55–65 dollar dəhlizinə qayıdacaq. Biz də iqtisadiyyatımızı buna uyğun hazırlamalıyıq.

(Davamı var)

E. Rüstəmli

E. Bəyməmmədli

“AzPolitika.info”

Ermənilər bu dəfə də Nikol Paşinyanı seçdilər. Rusiyanın himayə etdiyi və Paşinyanın “üçbaşlı müharibə partiyası” adlandırdığı müxalif siyasi qüvvələr birlikdə onun səslərinin yarısı qədər səs yığa bildilər.

Ancaq əslində, ermənilər bu seçkidə də 2021-ci il seçkisində olduğu kimi, Paşinyana “hə”dən çox müharibəyə “yox” dedilər. Yəni Paşinyandan və hakim partiyanın yürütdüyü Avropa gündəmindən də daha çox sülh gündəminə üstünlük verdikləri üçün bu seçimi etdilər. Onlara bunu etdirən isə əlbəttə ki, Azərbaycan, onun ordusu, onun Prezidentinin qlobal və regional siyasəti, eləcə də onun müəllifi olduğu sülh gündəliyidir.

Məhz Azərbaycanın hərbi-diplomatik uğurları Ermənistan cəmiyyətini və siyasi elitasını reallıqla barışmağa, sülhün və ərazi bütövlüyünün tanınmasının alternativi olmadığını nəhayət ki, anlamağa məcbur etdi. Yəni bu seçkinin nəticələri həm də Azərbaycanın və onun liderinin qələbəsi kimi qəbul edilməlidir…

Əlbəttə, bu nəticələrdə Azərbaycanın 44 günlük müharibədəki möhtəşəm qələbədən sonra məğlub Ermənistanla münasibətləri necə formalaşdırması da əhəmiyyətli rol oynadı. Çoxlarının gözlədiyinin əksinə olaraq, məhz Azərbaycan qalib tərəf olmasına baxmayaraq, qarşı tərəfə sülh danışıqlarını təklif etdi. Üstəlik, sülh üçün lazım olan və beynəlxalq hüquqa, ədalətə söykənən əsas baza prinsiplərini müəyyən edərək irəli sürdü. Ermənistan eliatsı və cəmiyyəti də bunu gördü və qiymətləndirdi, düzgün nəticə çıxararaq, anladı ki, Azərbaycanla sülhün alternativi yoxdur.

İstər Paşinyanın Praqa bəyanatı, istər iki tərəfin imzaladığı Vaşinqton sənədi Azərbaycan Prezidentinin ardıcıl, dövlətimizin və xalqımızın iradəsinə dayanan siyasəti oldu. Ermənistanla nəqliyyat məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması və digər ölkələrdən olan yüklərin Ermənistana tranziti üçün imkanın yaradılması prosesinin özü elə bir dövrdə və elə bir ardıcıllıqla həyata keçirildi ki, həm Ermənistan, həm də Qərb Azərbyacanın sülh gündəminə nə dərəcədə sadiq olduğunu gördü. Əlbəttə ki, bütün bunları erməni seçicisi də görüb dəyərləndirməyə bilməzdi.

Əslində, Paşinyanın əleyhinə səs verən ermənilərin də böyük hissəsi sülh istəyənlərdir. Çünki Paşinyanın “üçbaşlı müharibə partiyası” adlandırdığı siyasi qüvvələr belə, “Azərbaycanla müharibə, yoxsa sülh” mövzusunda çox ehtiyatlı davranmğa çalışdılar. Onların heç biri birbaşa Azərbaycanla müharibəyə gedəcəklərini demədilər. Buna həm cəsarətləri çatmadı, həm də erməni cəmiyyətinin əhvali-ruhiyyəsi imkan vermədi.

Seçi kampaniyası dövründə keçirilən televiziya debatlarında belə, əsas mövzu Azərbaycan oldu. Azərbaycanın və İlham Əliyevin adı bu debatlarda yüz dəfələrlə səsləndirildi. Çünki erməni seçicisini ən çox maraqlandıran məhz bu ünvan idi...

Hətta seçki kampaniyasının son günlərində Robert Koçaryan özü də Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalayacağını dedi. Yalnız bir şərt irəli sürdü ki, Rusiya bu müqavilənin qarantı olmalıdır. İndi, seçkidən sonra Koçaryanın nə deməsinin elə bir əhəmiyyəti yoxdur. Lakin hər halda, hətta Koçaryan da özünün olmayan ağlı ilə anlayır ki, erməniləri sülh gündəmi daha çox maraqlandırır, nəinki onun və başının dəstəsinin revanşist, içi boş bəyanatları və vədləri…

Beləliklə, son nəticə budur ki, Ermənistandakı seçkinin taleyini Azərbaycandan, onun liderinin apardığı siyasətdən qaynaqlanan faktorlar həll etdi. Bunu erməni politoloqları da etiraf etməyə bilmirlər. Odur ki, bu seçkinin gerçək qalibinin kim olduğunu da xüsusi qeyd etməyə ehtiyac qalmır…

“AzPolitika.info”

İsrail mediası və politoloqları hələ İrana qarşı ABŞ ilə birgə hərbi əməliyyatın ilk günlərində İsrailin olduqca sərfəli bir nəticə qazandığını qeyd edirdi. Bu nəticə ondan ibarət idi ki, həmin hərbi əməliyyatla təkcə İranın dini-siyasi rəhbərliyi, hərbi infrastrukturu və nüvə potensialı hədəf alınmamışdı. Eyni zamanda, İran bu zərbələrin “heyfini” körfəzdəki ərəb ölkələrindən və digər qonşularından çıxırdı. Nəticədə İsrail ABŞ ilə birgə bu müsəlman dövlətlərini bir-birinə vurdurdu və bunun üçün özünün bir dollar da xərci çıxmadı. Ərəblər İranın zərbələrindən ABŞ-dən aldığı silahlarla müdafiə olunur, İran isə özünün Çin və Rusiyanın köməyilə istehsal etdiyi silahları işlədirdi. Bir sözlə, İsrail özünə rəqib hesab etdiyi körfəz ölkələrilə İranı qarşı-qarşıya qoyub, bir-birilə döyüşdürməyə müvəffəq oldu. Əlbəttə ki, Benyamin Netanyahu hökuməti bunu özünün “tarixi nailiyyəti” hesab edə bilər…

Ancaq bütün bunları ABŞ də çox gözəl anlayır. ABŞ-nin indiki administrasiyası hər nə qədər İsrailin maraqlarından çıxış etsə də, bunun da bir həddi var. Bu hədd ABŞ maraqlarına ziyan dəyən nöqtədə bitir. İndi belə görünür ki, Netanyahu həmin nöqtəni də keçir. Belə ki, İran-ABŞ danışıqlarında “işıq ucu” görünən kimi, İsrail hansısa təxribata əl ataraq, onların uğur qazanmasını əngəlləyir.

İran tərəfi dəfələrlə bəyan edib ki, atəşkəs və sülh müqaviləsinə mütləq şəkildə İsrailin Livana qarşı təcavüzünün dayandırılması da daxil edilməlidir. Lakin İsrail heç cür buna məhəl qoymaq istəmir, Livana qarşı zərbələri və təcavüz aktlarını davam etdirir. Bu isə onsuz da kövrək olan İran-ABŞ ilkin anlaşmalarını dərhal zərbə altına qoyur və hətta sıfırlayır. Məhz bunun nəticəsidir ki, İran tərəfi İsrailin Livana son hücumlarından sonra ABŞ ilə danışıqları dayandırdığını bəyan edib.

Tramp vəziyyəti nəzarət altında saxladığını göstərmək üçün Tehranın bəyanatlarına baxmayaraq, İranla danışıqların davam etdiyini deməli oldu. O, ötən gün dedi ki, İran və ABŞ arasında ünsiyyət davam edir və medianın bunun əksini iddia edən xəbərləri "yalandır": "Danışıqlar dörd gün əvvəl, üç gün əvvəl, iki gün əvvəl, bir gün əvvəl və bu gün də daxil olmaqla davam edir. Onların hara aparacağını heç kim bilmir, amma mən İrana dediyim kimi, bu və ya digər şəkildə razılaşma əldə etməyin vaxtıdır!"

Tramp Vaşinqton və Tehran arasında ilkin razılaşmanın bir hissəsi olaraq İrandan yazılı nüvə güzəştləri istəyir. Bu barədə “ABC News” öz mənbələrinə istinadla məlumat yayıb. İranın danışıqları aparan nümayəndələri ABŞ-yə şifahi şəkildə İslam Respublikasının nüvə proqramı ilə bağlı bir neçə şərtə razılıq verəcəyinə zəmanət veriblər. Lakin məlumata görə, Tramp Tehrandan alınan zəmanətləri hələlik qeyri-kafi hesab edir.

Bir sözlə, tərəflərin razılığa gəlmək ərəfəsində olduğuna dair işarələr mövcuddur. Lakin İsrail bu prosesin müsbət sonluğunda qətiyyən maraqlı görünmür. Bu isə ABŞ-nin indiki administasiyası tərəfindən qıcıqla qarşılanır. Dünən “Axios” nəşri Donald Trampın İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahuyla telefonda danışdığını və Livanda gərginliyi artırdığı üçün onu danladığını, hətta təhqir etdiyini yazıb. Tramp İsrailin Livandakı hərəkətlərindən narahatlığını açıq şəkildə ifadə edib və bunun ABŞ-nin İranla apardığı danışıqlar prosesinə zərər vurduğunu bildirib.

Nəşrin öz mənbələrinə istinadla yazdığına görə, Tramp Netanyahunu İsraildə korrupsiya ittihamları əsasında həbsdən qurtardığını xatırladıb: “Mən olmasaydım, indi həbsdə idin. Səni mən xilas edirəm. Hazırda hamı sənə nifrət edir və buna görə də hamı İsrailə nifrət edir”.

Trampın öz davranışları və nitqi nəzərə alındıqda, onun İsrailin Baş nazirinə dedikləri “kor kora kor deməsə…”, yaxud “dəlidən doğru xəbər” misallarını xatırladır…

Lakin əgər doğrudan da Tramp telefon danışığında bu ifadələrdən istifadə edibsə, onun haqlı olduğunu etiraf etməmək olmur. Göründüyü kimi, İsrailin Netanyahunun rəhbərliyi altında atdığı və bütün beynəlxalq hüquq və normaları, bəşəri dəyərləri tapdalayan addımları o dərəcədə əndazəni aşıb ki, hətta heç də dünyanın psixi cəhətdən ən “ölçü-biçili adamı” olmayan Tramp belə buna etiraz etmək zorunda qalıb. Ancaq bir şeyi də unutmayaq ki, Trampın dərdi fələstinlilərin, livanlıların və s. faciəsi, İsrailin imici, bu ölkəyə nifrət səviyyəsi yox, Netanyahunun şəxsən onun “ayağını tapdalamasıdır”…

Cəlal Məmmədli

Müasir Azərbaycan dövlətinin möhkəm təməlləri xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuşdur. Ulu Öndərin uzaqgörən və müdrik siyasəti nəticəsində Azərbaycan sabitlik və inkişaf yoluna qədəm qoymuş, müstəqil dövlətçiliyimiz möhkəmlənmişdir. Bu siyasi kurs bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyev Ulu Öndər Heydər Əliyevin uğurlu siyasətinin layiqli davamçısı kimi Azərbaycanı regionun ən güclü dövlətlərindən birinə çevirmiş, ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunu daha da artırmışdır. Dövlət başçısının həyata keçirdiyi siyasət ölkənin hər bir bölgəsində inkişafın və tərəqqinin təmin olunmasına xidmət edir.

Azərbaycanın bölgələrinin sosial-iqtisadi inkişafı dövlət siyasətinin ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Son illərdə ölkəmizin hər bir bölgəsində həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq və abadlıq işləri, yeni infrastruktur layihələri və sosial proqramlar dövlətimizin vətəndaş rifahına verdiyi önəmin bariz göstəricisidir. Bu inkişaf prosesində dövlət başçısının müəyyən etdiyi strateji xətti bölgələrdə layiqincə həyata keçirən rəhbər şəxslərin fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə rəhbərlərdən biri də Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rəcəb Babaşovdur. Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı hörmətli Rəcəb Babaşovun bu vəzifəyə təyin olunmasının 10 ili tamam olur.

Bu gün Qazax rayonu ölkənin inkişaf prosesinin mühüm iştirakçılarından biridir. Xüsusilə son 10 ildə rayonun sosial-iqtisadi həyatında müşahidə olunan müsbət dəyişikliklər, yeni layihələrin həyata keçirilməsi və insanların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində görülən işlər rayon rəhbərliyinin məqsədyönlü fəaliyyətinin nəticəsidir. Rəcəb Babaşov rəhbərlik etdiyi müddətdə Qazax rayonunun inkişafına mühüm töhfələr vermiş, dövlət siyasətinin yerlərdə uğurla həyata keçirilməsinə nail olmuşdur.

Onun rəhbərliyi ilə rayonda aparılan abadlıq və quruculuq işləri, yolların yenidən qurulması, sosial obyektlərin tikintisi və infrastruktur layihələrinin icrası Qazaxın simasını daha da gözəlləşdirir. Rayonun kənd və qəsəbələrində həyata keçirilən layihələr insanların həyat şəraitinin yaxşılaşmasına, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və sosial rifahın yüksəlməsinə səbəb olur. Təhsil və səhiyyə sahələrində aparılan yenidənqurma işləri, məktəblərin və tibb müəssisələrinin müasirləşdirilməsi isə rayon sakinlərinin həyat keyfiyyətinin artırılmasına xidmət edir.

Rəcəb Babaşovun fəaliyyətində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də vətəndaşlarla birbaşa ünsiyyətə böyük önəm verməsidir. O, mütəmadi olaraq sakinlərlə görüşlər keçirir, onların müraciətlərini dinləyir və qaldırılan məsələlərin operativ şəkildə həll olunması üçün müvafiq tədbirlər görür. Bu yanaşma vətəndaşların dövlət qurumlarına olan inamını daha da gücləndirir və idarəetmədə şəffaflığın təmin olunmasına xidmət edir.

Rəcəb Babaşov hər zaman şəhid ailələrinə, qazilərə və müharibə veteranlarına xüsusi diqqət və qayğı ilə yanaşan rəhbərlərdən biridir. Vətən uğrunda canlarını fəda edən şəhidlərin ailələrinə göstərilən hörmət və qayğı dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biridir. Bu istiqamətdə Qazax rayonunda həyata keçirilən tədbirlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəhid ailələri ilə mütəmadi görüşlər keçirilir, onların sosial problemlərinin həlli istiqamətində lazımi tədbirlər görülür və mənəvi dəstək göstərilir.

Eyni zamanda qazilərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, onların məşğulluq imkanlarının artırılması və cəmiyyətə inteqrasiyası istiqamətində mühüm addımlar atılır. Qazilər dövlətimizin qəhrəman övladlarıdır və onların layiqli həyat şəraitinin təmin olunması hər zaman diqqət mərkəzində saxlanılır. Rəcəb Babaşov bu məsələyə xüsusi həssaslıqla yanaşaraq qazilərin problemlərinin həllinə daim dəstək verir.

Aztəminatlı ailələrə göstərilən diqqət və qayğı da rayon rəhbərliyinin fəaliyyətində mühüm yer tutur. Sosial cəhətdən həssas təbəqələrə dəstək göstərilməsi, ehtiyacı olan ailələrə yardım edilməsi və onların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində müxtəlif sosial layihələr həyata keçirilir. Bu humanist yanaşma cəmiyyətdə həmrəyliyin və sosial ədalətin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir.

Rayonun ictimai həyatında gənclərin rolunun artırılması, onların vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunması və sosial fəallığının gücləndirilməsi də Rəcəb Babaşovun diqqət yetirdiyi əsas məsələlərdəndir. Gənclərin idman, mədəniyyət və təhsil sahələrində uğur qazanması üçün yaradılan şərait onların sağlam və vətənpərvər ruhda yetişməsinə imkan yaradır. Bu təşəbbüslər gələcək nəsillərin inkişafına xidmət edən mühüm addımlardır.

Qazax rayonunda həyata keçirilən bütün bu işlər dövlət başçısı İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizdə aparılan inkişaf strategiyasının bölgələrdə uğurla icra olunduğunu bir daha göstərir. Rəcəb Babaşov dövlətə sədaqəti, məsuliyyətli fəaliyyəti və vətəndaşlara olan diqqəti ilə Prezident İlham Əliyevin etimadını doğruldan rəhbərlərdən biri kimi tanınır.

Onun fəaliyyəti göstərir ki, dövlətə xidmət yalnız idarəçilik deyil, həm də xalqa bağlılıq, vətənə sevgi və yüksək məsuliyyət tələb edən şərəfli bir missiyadır. Rəcəb Babaşov məhz bu prinsiplərə sadiq qalaraq Qazax rayonunun inkişafı naminə yorulmadan çalışır və rayon sakinlərinin rifahının yüksəldilməsi üçün ardıcıl tədbirlər həyata keçirir.

Bu gün Qazax rayonunda müşahidə olunan inkişaf, həyata keçirilən sosial layihələr və insanların həyat şəraitində baş verən müsbət dəyişikliklər onun məqsədyönlü fəaliyyətinin nəticəsi kimi dəyərləndirilir. Rayon sakinləri bu işləri yüksək qiymətləndirir və göstərilən diqqət və qayğıya görə minnətdarlıqlarını ifadə edirlər.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Çin rəhbəri Si Çinpinlə görüşə yola düşməmişdən öncə Vaşinqton Pekinə xəbərdarlıq xarakteri daşıyan qərar verib. Belə ki, ABŞ Çinin üç komersiya peyk şirkətini İrana kəşfiyyat məlumatları ötürməkdə ittiham edərək, onlara sanksiya tətbiq edib. Bunlar “The Earth Rye”, ”MizarVision” və “Chang Guang Satellite Technology” şirkətləridir.

Çin isə ABŞ sanksiyalarına baxmayaraq, geosiyasi mübarizədən geriyə çəkilməyəcəyini və öz müttəfiqlərini dəstəkləyəcəyini nümayiş etdirmək üçün Rusiya və İrana kütləvi şəkildə dron komponentləri göndərir. ABŞ kəşfiyyatının məlumatına görə, bu tədarük müxtəlif vasitəçi firmalar tərəfindən həyata keçirilir. Ancaq Çin bunu etməyə də bilməz, çünki o, Rusiya və İrandan ucuz neft alır. Ona görə də Tramp Si Cinpinə Hörmüz boğazındakı vəziyyətə məhz ABŞ-nin nəzarət etməsini əyani şəkildə göstərmək istəyir.

Şübhəsiz ki,Tramp Si Cinpinə İran məsələsinin onlar üçün xüsusilə həssas olduğunu bildirməklə yanaşı, Tehrana edilən istənilən yardımın Çinə qarşı sanksiyalarla nəticələnəcyini söyləyəcək. Bu görüş zamanı Çin də öz növbəsində əlindəki güclü kartların nədən ibarət olduğunu göstərəcək. Hazırda Pekinin ABŞ-yə qarşı istifadə edə biləcəyi ən güclü təzyiq vasitəsi nadir torpaq metallarından emal edilən məhsulların ixracına qadağa qoyulması ola bilər.

ABŞ-nin Çinə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirməsinin əsas səbəbi Çin iqtisadiyyatının heç də yaxşı günlər keçirmədiyindən qaynaqlanır. Əlbəttə, zahirən Çin çox möhtəşəm təsir bağışlayır. Dağ massivlərini aşan yeni yollar, gözöxşayan infrastruktur obyektləri, ölkənin hər yerinə yayılmış sürət qatarları, Süni İntellektin köməyi ilə həyata keçirilən mürəkkəb texnoloji əməliyyatların asanlaşdırılması, robot texnikasının məişətin bütün sferalarına daxil olması, mikroelektronika sahəsindəki irəliləyişlər Çinin qabaqcıl mövqedə dayandığının bariz əlaməti kimi görünə bilər. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, Çin iqtisadiyyatında ciddi problemlər var və ölkənin Ümumi Daxili Məhsulu öncəki illərlə müqayisədə çox zəif böyüyür.

Çinin iqtisadi mühərrikində nasazlığın yaranması heç də birbaşa daxili amillərlə bağlı deyil. Burada üç amil xüsusilə mühüm rol oynayır və onların hamısı sinxron şəkildə Çinin iqtisadi mühərrikinin saz işləməsinə böyük əngəllər törədir.

Birinci amil, dünya iqtisadiyyatının durğunluğa girməsidir və bunun səbəbləri mövcud qlobal iqtisadi-maliyyə sisteminin baza prinsiplərilə bağlıdır. Bu amil Çinlə yanaşı, qlobal maliyyənin başlıca mərkəzi olan ABŞ iqtisadiyyatını da dərindən sarsıdır.

İkinci amil ABŞ ilə Çin arasında gedən geosiyasi mübarizəylə əlaqədardır. ABŞ-nin Çinə qarşı tətbiq etdiyi ticarət tarifləri və müxtəlif səpkili sanksiyalar təsirsiz ötüşmür. Digər yandan, Çinin Hindistan, Yaponiya və digər region dövlətləri ilə geostrateji mövqe mübarizəsindən ABŞ öz mənafeyi üçün sui-istifadə edir.

Üçüncüsü, Çinin iqtisadi böyümə tempinin getdikcə zəifləməsidir. Pekin öz üzərinə kapitalizm sisteminin ən ağır yükünü - dünya istehsalının təmərküzləşməsi prosesini götürüb. Kapitalizm isə daim dövri olaraq böhranlara məruz qalır. Vaxtilə bu cür böhranlar 19-cu əsrdə Avropada “uzun depressiya”, 20-ci əsrin 30-cu illərində isə ABŞ-də “böyük depressiya” adlanan dərin iqtisadi böhranlara səbəb olub. Əgər bugünkü dünya iqtisadiyyatının həcminin 90 il bundan əvvəlki ilə müqayisədə nə qədər nəhəng hala gəldiyini nəzərə alsaq, onda yaranacaq hər hansı oxşar böhranın necə qorxunc olacağı anlaşılar. Ona görə də Çin sanki tələyə düşmüş kimidir və Pekin bunun öhdəsindən gəlməyə çalışır.

Unutmayaq ki, dünya iqtisadiyyatı dərindən inteqrasiya olunduğundan baş verəcək istənilən qloabal iqtisadi kollapsdan təkcə Çin yox, Avropa və ABŞ də böyük zərbə alacaq.

Bildiyimiz kimi, Çin iqtisadiyyatının təməli əsas etibarı ilə ixrac və tikinti üzərində bərqərardır. Lakin son dövrlər yuxarıda sadalanan amillər ucbatından bu sahələrdə nəzərəçarpacaq problemlər yaranıb.

Dünya fabrikası hesab edilən Çinin başqa bir başağrısı xarici şirkətlərin ölkəni tərk etməsi və öz müəssisələrini Hindistana, Vyetnama, Kombocaya, İndoneziyaya və digər ölkələrə köçürmələridir. Düzdür, bu proses fəlakətli səviyyədə olmasa da, hər halda sürətlənir. Bunun səbəblərindən biri geosiyasətlə bağlıdırsa, digər səbəb Çində istehsal xərclərinin durmadan artmasıyla əlaqədardır. İxrac sayəsində böyük pullar qazanan Çin artıq kasıb ölkə olmaqdan çıxıb və ölkədə fiziki əmək bahalaşıb. Deməli, xarici şirkətlər daha uzuz işçi qüvvəsi olan əlverişli mühit axtarırlar.

Çində elə zavodlar var ki, bir neçə aydır tam gücü ilə işləmir. Əyalətlərdən şəhərlərə gəlmiş milyonlarla əmək miqrantı geriyə -kəndlərə dönmək məcburiyyətindədirlər.

Son dövrlər Çindəkı ən böyük iqtisadi çətinlik neftdən alınan məhsullarda yaranan qıtlıqla bağlıdır. Çin uzun müddət İrandan, Venesueladan, Rusiyadan ucuz neft alıb. Nəticədə Çin zavodları plastik materiallar bazarında öz rəqiblərini xeyli üstələyib. Çin 2026-cı ilin əvvəlinə kimi 1,4 milyard barel neft ehtiyatı yığb. Təkcə 2025-ci ildə Çin gündəlik olaraq İrandan 850 min, Venesueladan 420 min, Rusiyadan isə 1,4 milyon barel neft idxal edib. Venesuela neftindən məhrum olan və enerjiyə tələbatının yarısını Yaxın Şərq ölkələrindən ödəyən Çin üçün Hörmüz boğazındakı münaqişənin uzanması xoşagəlməz haldır.

Beləliklə, Tramp Çində yaşanan iqtisadi geriləməni yaxşı gördüyündən Pekinə mümkün qədər təzyiq göstərməklə yanaşı, ona geosiyasi ambisiyalarından geri çəkilməyə və bir çox beynəlxalq məsələlərdə Vaşinqtonla eyni mövqedə dayanmağı təklif edə bilər. Ancaq Pekinin buna müsbət cavab verəcəyi inandırıc deyil. Odur ki, Trampın Si ilə görüşəndən sonra iki ölkə arasında gərginlik daha da arta bilər.

Vaqif Nəsibov

“AzPolitika.info”

Bu gün bütün türk dünyasının iftixarı, dünyaşöhrətli müdrik siyasi şəxsiyyət və görkəmli dövlət xadimi, müasir müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasından 103 il ötür.

Mediaxeberleri.Az xatırladır ki, Heydər Əlirza oğlu Əliyev 1923-cü il mayın 10-da Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olub.

1939-cu ildə Naxçıvan Pedaqoji Texnikumunu bitirdikdən sonra Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) memarlıq fakültəsinə daxil olub, lakin İkinci Dünya müharibəsinin başlanması ona təhsilini başa çatdırmağa imkan verməyib.

Heydər Əliyev 1941-1944-cü illərdə əvvəlcə Naxçıvan Muxtar Respublikası Xalq Daxili İşlər Komissarlığında arxiv şöbəsinin məxfi hissəsinin müdiri, sonra isə Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetində ümumi şöbənin müdiri vəzifələrində işləyib.

1944-cü ilin may ayında dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında işə göndərilib.

1949-50-ci illərdə SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin (DTK) Leninqraddakı (indiki Sankt-Peterburq) Rəhbər Kadrların Hazırlığı Məktəbində təhsil aldıqdan sonra, 1950-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsində bölmə rəisi təyin edilib.

1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) tarix fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirib.

1958-ci ildə Azərbaycan SSR DTK-nın əks-kəşfiyyat şöbəsinin rəisi, 1964-cü ildə DTK-nın sədr müavini təyin edilib.

1966-cı ildə Moskvada DTK-nın F.E.Dzerjinski adına Ali Məktəbinin rəhbər heyətin təkmilləşdirilməsi kurslarını müvəffəqiyyətlə bitirib.

1967-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin edilib və həmin ildə də ona general-mayor rütbəsi verilib.

Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1969-cu il iyulun 14-də keçirilmiş plenumunda Heydər Əliyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilib.

Heydər Əliyev 22 il Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub. 1974-79-cu illərdə isə SSRİ Ali Soveti İttifaq Şurasının sədr müavini vəzifəsini tutub.

1976-cı ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun üzvlüyünə namizəd, 1982-ci ilin dekabrında isə Siyasi Büronun üzvü seçilən Heydər Əliyev SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsinə təyin edilib. Bu vəzifədə işləyərkən Heydər Əliyev SSRİ-nin iqtisadi, sosial və mədəni həyatının ən mühüm sahələrinə rəhbərlik edib.

Heydər Əliyev 1987-ci ilin oktyabrında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun və şəxsən baş katib Mixail Qorbaçovun yeritdiyi siyasi xəttə etiraz olaraq tutduğu vəzifələrdən istefa verib.

Heydər Əliyev 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet qoşunlarının Bakıda törətdiyi qanlı faciə ilə əlaqədar yanvarın 21-də Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyində bəyanatla çıxış edərək, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş cinayətin təşkilatçıları və icraçılarının cəzalandırılmasını tələb edib. O, Dağlıq Qarabağda yaranmış kəskin münaqişəli vəziyyətlə bağlı SSRİ rəhbərliyinin ikiüzlü siyasətinə etiraz əlaməti olaraq, 1991-ci ilin iyulunda Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının sıralarını tərk edib.

1990-cı il iyulun 20-də Bakıya qayıdan Heydər Əliyev iki gün sonra Naxçıvana yola düşüb, həmin ildə də Azərbaycan SSR xalq deputatı və Naxçıvan MSSR xalq deputatı seçilib.

1991-ci il sentyabrın 3-də Heydər Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilib və müvafiq qanunvericiliyə əsasən, həm də Azərbaycan Respublikası Ali Soveti sədrinin müavini olub. Bu vəzifədə o, 1993-cü ilə kimi çalışıb.

Heydər Əliyev 1992-ci il noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) Naxçıvan şəhərində keçirilmiş təsis konfransında partiyanın sədri seçilib.

1993-cü ilin may-iyun aylarında ölkədə vətəndaş müharibəsi və müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsi yarandığına görə Azərbaycan xalqı Heydər Əliyevin hakimiyyətə gətirilməsi tələbini irəli sürüb və ölkənin ozamankı rəhbərliyi onu Bakıya dəvət etməyə məcbur olub.

Heydər Əliyev 1993-cü il iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilib, iyunun 24-dən isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başlayıb.

1993-cü il oktyabrın 3-də ümumxalq səsverməsi nəticəsində Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilib.

O, 1998-ci il oktyabrın 11-də xalqın yüksək fəallığı şəraitində keçirilən seçkidə səslərin 76.1 faizini toplayaraq, yenidən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilib.

2003-cü il oktyabrın 15-də keçirilən prezident seçkisində namizədliyinin irəli sürülməsinə razılıq vermiş Heydər Əliyev səhhətində yaranmış problemlərlə əlaqədar namizədliyini İlham Əliyevin xeyrinə geri götürüb.

2003-cü il dekabrın 12-də Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev Amerika Birləşmiş Ştatlarının Klivlend Klinikasında vəfat edib və dekabrın 15-də Bakıda, Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Heydər Əliyev beş dəfə keçmiş SSRİ-nin "Lenin" ordeni ilə, "Qırmızı Ulduz" ordeni və çox sayda medalla təltif edilib, iki dəfə "Sosialist Əməyi Qəhrəmanı" adına, həmçinin müxtəlif ölkələrin ali mükafatlarına, nüfuzlu ali məktəblərin fəxri adlarına layiq görülüb.

Prezident İlham Əliyevin 2022-ci il sentyabrın 29-da imzaladığı sərəncamla Azərbaycanda 2023-cü il "Heydər Əliyev İli" elan edilib.