Həm qatıq, həm də kefir probiotik anbarı kimi tanınır.

Mediaxeberleri.Az-ın məlumatına görə, hər iki məhsul faydalı olsa da, onların təsir mexanizmləri fərqlidir:

Kefir: Probiotik gücü

Kefir qatıqla müqayisədə daha çox növ faydalı bakteriya və maya ehtiva edir.

Bağırsaq florası: Kefirdəki probiotiklər bağırsaq divarına daha yaxşı yapışır və orada koloniyalar quraraq uzunmüddətli müdafiə təşkil edir.

Həzm: Laktoza dözümsüzlüyü (intolerans) olan insanlar üçün kefir daha asan həzm olunan seçimdir.

Qatıq: Gündəlik qida anbarı

Qatıq kalsium və zülal baxımından zəngin olsa da, onun tərkibindəki probiotiklərin ömrü daha qısadır.

Təsir: Qatıq bağırsaq sistemindən keçərkən oradakı faydalı bakteriyaları qidalandırır, lakin kefirdən fərqli olaraq orada daimi məskunlaşmır.

Faydası: Sümükləri gücləndirir və toxluq hissi yaradır.

Hansı seçilməlidir?

Mütəxəssislərin rəyinə görə, bağırsaq mikrobiotasını zənginləşdirmək üçün kefir bir addım öndədir. Lakin ən ideal nəticə hər iki məhsulu balanslı şəkildə rasiona daxil etməkdir. Xüsusilə antibiyotik istifadəsindən sonra bağırsaqları bərpa etmək üçün kefirin rolu əvəzsizdir.

"Avtomobilin antifrizini yeniləmək mühərrikin stabil işləməsini təmin etmək üçün çox vacibdir. Köhnəlmiş mayedən istifadə ciddi nasazlıqlara səbəb olur ki, bu da sonradan sürücünün təmir üçün xeyli vəsait xərcləməsinə yol açır".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə "İzvestiya" nəşrinə rusiyalı mütəxəssis Nikita Rodionov məlumat verib.

Ekspertin sözlərinə görə, antifriz istilik enerjisinin daşıyıcısı rolunu oynayır və mühərriki aktiv şəkildə qoruyur. Lakin zaman keçdikcə mayenin tərkibindəki aşqarlar öz effektivliyini itirir. Nəticədə oksidləşmə prosesləri başlayır və antifrizin qoruyucu baryeri aqressiv mühitə çevrilir. Soyuducu mayenin vaxtında dəyişdirilməsi silindrlər blokunun kanallarında həddən artıq qızmanın və korroziyanın qarşısını alır.

Antifrizin yararsız olduğunu göstərən əsas əlamətlər:

Rəngin və şəffaflığın dəyişməsi: Maye bulanıq, paslı və ya qəhvəyi rəngdədirsə, deməli, oksidləşmə prosesi artıq başlayıb.

Çöküntülər: Mayedə lopa-lopa hissəciklərin və ya yağlı emulsiyanın yaranması antifrizin köhnəldiyindən xəbər verir.

Sıxlığın azalması: Soyuducu mayenin sıxlığı düşərsə, istilikkeçirmə qabiliyyəti azalır və avtomobilin soyutma sistemi pozulur.

Nikita Rodionov vurğulayıb ki, antifrizi dəyişdirərkən sadəcə köhnə mayeni boşaldıb yenisini doldurmaq kifayət deyil. Bütün sistem distillə edilmiş su və ya xüsusi təmizləyici tərkiblərlə yuyulmalıdır. Bu, sistemdəki ərp çöküntülərini tamamilə təmizləməyə kömək edir. Həmçinin müxtəlif növ antifrizləri qarışdırmaq olmaz, çünki bu, çöküntü yarada bilər. Yalnız texniki qaydalara riayət etməklə mühərriki bahalı təmirdən qorumaq mümkündür.

İran ilə ABŞ və onların müttəfiqləri atəşkəs barədə razılığa gəliblər.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif X hesabında yazıb.

"Böyük təvazökarlıqla elan etməkdən məmnunluq duyuram ki, İran İslam Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları, öz müttəfiqləri ilə birlikdə, Livan və digər ərazilər də daxil olmaqla, hər yerdə atəşkəs barədə razılığa gəliblər. Atəşkəs razılaşması dərhal qüvvəyə minməlidir. Bu müdrik jesti hərarətlə alqışlayır, hər iki ölkənin rəhbərliyinə ən dərin minnətdarlığımı bildirir və bütün mübahisələri həll edəcək yekun razılaşma üzrə əlavə danışıqlar aparmaq məqsədilə onların nümayəndə heyətlərini 10 aprel 2026-cı il, cümə günü İslamabada dəvət edirəm. "İslamabad Danışıqları" davamlı sülhə nail olmaqda uğur qazanacaq", - baş nazir qeyd edib

Qarşıdan ağcaqanadların mövsümü gəlir. Bəs onların diqqətini daha çox cəlb edən qurbanlar kimlərdir?

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, rusiyalı həkim Yelena Aleksentseva bu barədə ura.ru-ya idanışıb.

Onun sözlərinə görə, ağcaqanadlar daha çox tünd və parlaq rəngli geyimlər geyinən, spirtli içki qəbul edən və fiziki aktivliyi yüksək olan insanları sancırlar.

Ekspert qeyd edib ki, ağcaqanadlar tər, karbon qazı və bəzi dəri qoxularına daha həssasdır, həmçinin I və II qan qrupuna üstünlük verirlər.

Həkim əlavə edib ki, ağcaqanad sancmaları malyariya, Qərbi Nil qızdırması, yapon ensefaliti və borrelioz kimi xəstəliklərin ötürülməsinə səbəb ola bilər.

O, sancmadan sonra şişkinlik, qızartı və ya digər narahatedici əlamətlər yaranarsa, həkimə müraciət etməyi tövsiyə edib.Oxu.Az

Sabit romantik münasibətlərdə olan qadınlar öz cinsi həyatlarını adətən kişilərdən bir qədər yüksək qiymətləndirirlər. Bu nəticə qadınların fiziki və sosial maneələrə görə cinsi həyatdan daha az zövq aldığı barədə yayılmış fikirləri qismən şübhə altına alır.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə "Archives of Sexual Behavior" jurnalında dərc olunmuş yeni araşdırmada qeyd edilib.

Araşdırmaya görə, uzunmüddətli münasibətlər kontekstində qadınlar yaxınlıqdan subyektiv olaraq yüksək səviyyədə həzz aldıqlarını bildirirlər. Tədqiqatçılar onilliklərdir davam edən və cinsi məmnunluqda gender fərqləri ilə bağlı ziddiyyətli nəticələri izah etməyə çalışıblar.

Mədəni stereotiplər və bioloji fərziyyələr qadınların daha çox çətinliklərlə üzləşdiyini irəli sürür. Məsələn, anatomik fərqlər cinsi əlaqə zamanı ağrı və ya infeksiya riskini artırə bilər. Bundan əlavə, sosial normalar çox vaxt kişinin zövqünü prioritet sayır və qadınların seksual davranışlarını daha çox mühakimə edir. Bu isə “seksual ikili standart” adlandırılan vəziyyət yaradır və bir çox insanın qadınların cinsi əlaqədən daha az zövq aldığı qənaətinə gəlməsinə səbəb olur.

Bununla belə, tədqiqatçılar hesab edir ki, sabit münasibətlər bu dinamikanı dəyişə bilər. Uzunmüddətli əlaqələrdə tərəfdaşlar arasında etibar formalaşır və insanlar öz istək və ehtiyacları barədə daha açıq danışırlar. Qadınlar belə münasibətlərdə özlərini daha təhlükəsiz hiss edir və təsadüfi münasibətlərlə müqayisədə daha az sosial qınağa məruz qalırlar.

Araşdırma həmçinin məşhur “orqazm fərqi” fenomeninə də toxunur. Bu anlayışa görə, tərəfdaşla cinsi əlaqə zamanı kişilər qadınlardan daha tez-tez orqazm yaşayır. Tədqiqatçılar bu fərqin ümumi cinsi məmnunluğa həqiqətən təsir edib-etmədiyini yoxlamaq istəyiblər.

Tədqiqatda inteqrativ məlumat analizi metodundan istifadə olunub. Bu üsul müxtəlif müstəqil araşdırmalardan toplanmış ilkin məlumatları birləşdirərək böyük nümunə yaradır və kiçik tədqiqatlarda nəzərdən qaça biləcək incə meyilləri aşkar etməyə imkan verir.

Araşdırma iki böyük analizdən ibarət olub və beş Qərb ölkəsindən olan iştirakçıları əhatə edib. Birinci analizdə 29 tədqiqatdan 11 841 nəfər öz cinsi həyatından ümumi məmnunluğunu qiymətləndirib. İkinci analizdə isə 1 827 iştirakçı 2–4 həftə ərzində “seksual gündəlik” apararaq konkret intim görüşlərdən aldıqları ani həzz səviyyəsini qeyd ediblər.

Hər iki halda romantik münasibətdə olan qadınlar kişilərlə müqayisədə bir qədər yüksək cinsi məmnunluq səviyyəsi göstəriblər. Tədqiqatçılar münasibətlərdən ümumi razılıq və ya cinsi əlaqənin tezliyi kimi digər amillərin bu fərqi izah edib-etmədiyini yoxlasalar da, nəticələr dəyişməyib.

Araşdırmanın müəllifi, Ashley Brady (Sweet Briar Kollecinin psixologiya üzrə dosenti) bildirib ki, nəticə müəyyən qədər gözlənilməz olub. Çünki əvvəlki araşdırmaların əksəriyyəti kişilərin cinsi məmnunluğunun daha yüksək olduğunu göstərirdi. Onun sözlərinə görə, uzunmüddətli münasibətlər qadınların zövqünü məhdudlaşdıran maneələri azaldan təhlükəsiz və dəstəkləyici mühit yaradır.

Araşdırma göstərib ki, bəzi kiçik fərqlər yaşdan və münasibətin davametmə müddətindən də asılı ola bilər. Əvvəlki tədqiqatlar da təsdiqləyir ki, qadınlar sabit münasibətlərdə təsadüfi əlaqələrlə müqayisədə daha çox orqazm və məmnunluq yaşayırlar. Bununla belə, qısa müddətli münasibətlərə açıq olan insanlar bəzən kontekstdən asılı olmayaraq eyni səviyyədə zövq hiss edə bilirlər.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, cinsi məmnunluq səviyyəsindəki gender fərqi ümumilikdə kiçikdir. Böyük nümunə sayəsində bu fərq statistik baxımdan əhəmiyyətli görünsə də, real həyatda təsiri minimal ola bilər.

Bununla yanaşı, araşdırma qadınların heç bir problem yaşamadığını göstərmir. Qadınlar hələ də kişilərlə müqayisədə daha çox ağrı və daha az orqazm yaşayırlar. Lakin buna baxmayaraq, onların cinsi həyat haqqında ümumi təəssüratı müsbət olaraq qalır.

Brady qeyd edib ki, kişilər və qadınlar cinsi təcrübələri baxımından düşündüyümüzdən daha çox oxşar ola bilərlər və mövzunun daha yaxşı başa düşülməsi üçün müxtəlif yaş qrupları, mədəniyyətlər və seksual kimliklər üzrə əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

2050-ci ilə qədər Yer əhalisinin təxminən yarısının miopiyadan (uzağı görməmə) əziyyət çəkəcəyi gözlənilir. Bu nəticə ABŞ-nin "National Academy of Sciences" təşkilatının hesabatında yer alıb.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bu barədə gazeta.ru-ya açıqlamasında "Attribute" klinikasının oftalmoloqu Yekaterina Bayandina danışıb.

Həkimin sözlərinə görə, geniş yayılmış fikrin əksinə olaraq, görmə qabiliyyətinin pisləşməsi smartfon və digər cihazlardan yayılan mavi işıqla deyil, ekranın gözlərə olan məsafəsi ilə bağlıdır.

O qeyd edib ki, mavi işığın əsas sübut olunmuş təsiri görməyə deyil, insanın bioloji saatına yönəlib:

"Laborator tədqiqatlarda tor qişanın hüceyrələri yüksək dozada mavi işığa məruz qaldıqda zədələnə bilər. Lakin real həyatda smartfonlardan yayılan mavi işıq təbii gün işığından təxminən min dəfə zəifdir. Buna görə də ekranlar görməyə zərər verəcək qədər güclü deyil. Amma qısa dalğalı mavi işıq melatoninin - yuxu və oyaqlıq dövrlərini tənzimləyən hormonun ifrazını azaldır. Axşam saatlarında cihazlardan istifadə beyni aldadaraq gündüz effekti yaradır, bu da yuxuya getmə müddətini uzadır və yuxunun keyfiyyətini pisləşdirir".

Bununla belə, həkim qeyd edir ki, qacetlərin görməyə zərər verdiyi fikri tam əsassız deyil:

"Smartfon və kompüterlər görməyə birbaşa təsir edir, lakin bu, mavi işıqla deyil, ekranın gözlərə yaxın olması ilə bağlıdır. Telefonu üzə çox yaxın tutmaq gözün fokuslanmasına cavabdeh olan akkomodasiya sisteminə əlavə yük yaradır. Gözlərimiz təbii olaraq uzağa baxmaq üçün formalaşıb. Uzun müddət yaxın məsafəyə fokuslanmaq siliyar əzələnin həddindən artıq işləməsinə səbəb olur. Əvvəlcə bu, akkomodasiya spazmı (yalançı miopiya) yaradır. Bu hal uzun müddət davam edərsə, göz alması uzanır və artıq həqiqi miopiya formalaşır".

Y.Bayandina görməni qorumaq üçün monitoru qol uzunluğu məsafəsində yerləşdirməyi, hər 20 dəqiqədən bir 20 saniyə uzağa baxmağı və qaranlıqda parlaq ekran qarşısında işləməməyi tövsiyə edib.

Üzərliyin mistik təsirinin səbəbi əslində, onun tərkibində yatır. Üzərlikdə olan maddələr əsrlər boyu insanlarda tüstüdən sonra yüngül başgicəllənmə, dəyişmiş şüur vəziyyəti və sakitləşmə hissi yarada bilib. Həmin vaxt insanlarda yaranan rahatlıq hissi "enerji təmizləndi" inancını gücləndirib.

Kimsə tərifləndikdə, uğur qazandıqda, yeni evə köçdükdə, yeni işə qəbul olunduqda, hətta işlər tərs getdikdə, uşaq səbəbsiz ağladıqda belə, o bitki imdadımıza çatır. Söhbət üzərlikdən gedir. Dərhal yandırılır, hər yer tüstüyə qərq olur, problemlər, mənfi enerjilər sanki onunla birlikdə pəncərədən çıxır. Bəzən bu tüstünün bütöv bir taleyi dəyişdirəcəyinə inanırıq. Məsələn, toylarda, nişan mərasimlərində, elçiliklərdə, gəlinin arxasınca yandırılan üzərlik çox mühüm detaldır. Lakin son zamanlar bizim üçün qalxan rolunu oynayan bu bitki hüquqi müzakirə mövzusudur.

Məsələn, çox uzaqda deyil, qonşu Rusiyada üzərlik narkotik vasitə kimi qiymətləndirilir. Hətta bəzi aviaşirkətlər xarici səyahətlər zamanı bu bitkini özünüzlə götürməməyi tövsiyə edir. Maraqlıdır, üzərlik həqiqətən "göz qaytarırmı"?

Mediaxeberleri.Az mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir:

"Tüstü və alovun pis ruhları qovduğuna inanılır"

Folklorşünas Elxan Yurdoğlu deyir ki, üzərlik ritualı təkcə Azərbaycanda deyil, Orta Şərq-Mərkəzi Asiya mədəniyyətində də inanc sistemi olan ritualdır. Bu inancın kökləri İslamdan əvvəlki dövrlərə qədər gedib çıxır:

"Türk və İran mifoloji düşüncəsində də üzərlik ritualı mövcud olub. Bəzi fikirlərə görə, bu ritualın əsas kökü Zərdüştilik dünyagörüşü ilə əlaqəlidir. Tüstü və alovun pis ruhları qovduğuna inanılır".

İnsanla şər qüvvə arasında simvolik sərhəd

Həmsöhbətimiz deyir ki, Azərbaycan folklor düşüncəsində "gözdəymə" təkcə məişət inancı deyil, onun mifoloji-semantik sistemin bir parçası olduğu düşünülür:

"Yəni bu anlayış həm kosmoloji, həm sosial, həm də psixoloji çəkiyə və qatlara malikdir. Burada semantik qat dedikdə enerjinin və baxışın sanki maddiləşməsi, yəni insan enerjisi və həsədli baxışların təsir edə bilən güc formasına keçməsi nəzərdə tutulur. Animistik dünyagörüşə görə, insanın daxilində enerji var, buna ruhun qüvvəsi də deyə bilərik. Bu enerji isə özlüyündə baxış vasitəsilə qarşı tərəfə təsir edə, ötürülə bilər. Xalq düşüncəsində belə bir inanc var ki, gözdəymə zamanı qazanılan uğurun qarşısı alına bilər. Üzərlik isə mifoloji sistemdə qoruyucu vasitədir və əsrlərdir xalq arasında təmizləyici funksiya daşıyıcısıdır. Üzərlik yanarkən onun çıtırtılısı mənfi enerjini dağıtmaq, qovmaq, pis gözləri "çıxarmaq", "yandırmaq" gücünə malikdir. Hətta üzərliyin yandırılması zamanı tüstünün insanla şər qüvvə arasında simvolik sərhəd yaratmasına inanılır. Günümüzdə üzərlik yandıranların bir çoxu bunu artıq keçmişdən qalan bir ənənənin davamı kimi yerinə yetirirlər. Bu gün evlərdə üzərlik yandıran nənələrimiz, analarımız kollektiv yaddaşı imitasiya edirlər, yamsılayırlar".

"Üzərliyin qoruyucu təsiri olduğuna inanıram"

Folklorşünas bildirir ki, üzərlik qədim dövrlərdən mistik və şəfalı ot kimi istifadə olunub. Buna görə də şəfaverici xüsusiyyətlərdən çıxış edən əcdadlarımız ona "gözqaytarma" funksiyası da yükləyiblər:

"İnanc sisteminə oturan və davamlılıq qazanan bir ritualı xalqın düşüncəsindən çıxarmaq çətin məsələdir. İnsan inanırsa, bunu dəyişmək çətindir. Mən də üzərliyin müəyyən qoruyucu təsirinin olduğuna inananlardanam. "Belə bir gücü var və ya yoxdur" demək, qəti hökm verməkdir ki, xalq düşüncəsində buna çox da yer yoxdur. Xalq düşüncə sistemində formalaşmış inanc çox vaxt uzun əsrlik təcrübələrin nəticəsi kimi qəbul edilir. Buna görə də folklor irsinin tamamilə yanıldığı qənaətində deyiləm".

NLP və enerji mütəxəssisi Nuranə Camal deyir ki, üzərlik harmin, harmalin və harmalol kimi kimyəvi tərkib və aktiv maddələrə malik olduğu üçün insan bədənində serotonin, dopamin və noradrenalin kimi neyromediatorların parçalanmasını azalda, ürəkbulanmaya, başgicəllənməyə, hallüsinasiyalara və sinir sistemi pozuntularına səbəb ola bilər: "Orta Şərq, Hindistan və Şimali Afrikanın bəzi bölgələrində qadın sağlamlığı ilə bağlı xalq təbabətində istifadə olunub. Bu inancın arxasında bitkinin tərkibində olan harmalin və harmin kimi güclü bioaktiv alkaloidlərin uşaqlıq əzələlərinə təsir edə bilməsi ehtimalı dayanır. Üzərliyin toxumları yalnız tibbi və ritual məqsədlərlə deyil, həm də boyaq mənbəyi kimi istifadə edilib".

"İnanc olan yerdə cansız daş da can tapa bilər"

Həmsöhbətimiz bildirir ki, üzərliyin mistik təsirinin səbəbi əslində, onun tərkibində yatır:

"Üzərlikdə olan maddələr əsrlər boyu insanlarda tüstüdən sonra yüngül başgicəllənmə, dəyişmiş şüur vəziyyəti və sakitləşmə hissi yarada bilib. Həmin vaxt insanlarda yaranan rahatlıq hissi "enerji təmizləndi" inancını gücləndirib. Tarix boyu davam edən bu inanc bu günə qədər gəlib çatıb və insanların şüurunda üzərlik xüsusi enerjiyə, mistik gücə malik bitki kimi formalaşıb. Düşünürəm ki, Azərbaycan ailələrinin ən azı bir üzvü üzərlik gördükdə onu göz-nəfs təmizləyən bitki kimi qəbul edir və nəticə etibarilə üzərliyə olan inancımız neqativ enerjilərin təsirini azaltmağa xidmət edir. Necə deyərlər, inanc olan yerdə cansız daş da can tapa bilər".

"Üzərliyin istifadəsi ilə bağlı birbaşa qadağa mövcud deyil"

Məlumat üçün bildirək ki, Səhiyyə Nazirliyi vətəndaşların sağlamlığının qorunması və maarifləndirilməsi məqsədilə üzərlik bitkisinin tərkibi, onun insan orqanizminə təsiri və bu sahədə mövcud olan risklər barədə məlumat paylaşıb. Məlumata görə, üzərlik bitkisinin tərkibində olan harmin, harmalin, harmalol, tetrahidroharmin kimi alkaloidlər elmi ədəbiyyatda "harmala alkaloidləri" və ya "beta-karbolin alkaloidləri" adlanır. Bu qrup alkaloidlər mərkəzi sinir sisteminə təsir göstərən psixoaktiv birləşmələrdir. Bu maddələr beynin müəyyən funksiyalarına təsir edərək sinir impulslarının ötürülməsini dəyişdirir.

Ölkədə bu bitkinin qadağasına gəldikdə isə, qurumdan bildirilir ki, hazırda üzərliyin istifadəsi ilə bağlı birbaşa qadağa mövcud deyil. Lakin "Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının dövriyyəsi haqqında" qanuna əsasən, tərkibində narkotik və ya psixotrop təsirli maddələr olan bitkilərin kultivasiyası, idxalı, satışı və istifadəsi məhdudlaşdırıla bilər.

"The Wall Street Journal"da dərc olunan materiallarda ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki əməliyyatları zamanı süni intellekt (AI) modellərindən istifadə etməsi müzakirə olunur.

Orduların raket sistemində süni intellektin istifadəsi bu modelin başqa hansı sahələrə necə inteqrasiya etməsi ilə bağlı məndə suallar yaratdı. Gəlin, bu mövzunu daha ətraflı analiz edək.

İlk növbədə, hansı ölkələrin orduda süni intellektdən istifadə etməsinə nəzər yetirək:

Hərbi süni intellektin lideri ABŞ, süni intellekti yalnız bir eksperimental sahə kimi görmür; bunu döyüş qərar vermə sistemlərinin mərkəzinə yerləşdirib. ABŞ AI-ni "hərbi üstünlük təmin edən sürətli qərar verici" kimi görür. Çin AI-ni "gələcəyin müharibəsi"nə hazırlıq kimi istifadə edir. Çin daha çox miqyas və avtomatizasiya üzərində fokuslanır. Rusiya isə süni intellekti robotizasiya və elektron müharibə sahəsində fokuslayıb.

İsrail AI-ni real döyüş əməliyyatlarına tətbiq edir. "Harop" və "Harpy" dronları: avtonom atəş açan kamikadze dronlar.

Avropa ölkələri əsasən NATO çərçivəsində AI strategiyasına fokuslanır. Türkiyə süni intellekti pilotsuz sistemlərdə tətbiq edir.

Polşa ordusunun məlumat, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik imkanlarının inkişafı məqsədilə "Palantir" şirkəti ilə əməkdaşlıq imzalanıb. Polşa Müdafiə Nazirliyi açıqlamasında bildirib ki, əməkdaşlıq "Palantir"in döyüş meydanı idarəetməsi və logistika sistemlərinin öyrənilməsi ilə bağlıdır. Dolayı şəkildə Polşa hərbi məlumatların idarə olunmasını "Palantir"ə həvalə edir.

Bu əməkdaşlıq müasir müharibədə silah qədər vacib olan başqa bir resursu - məlumatın idarə olunmasını ön plana çıxarır.

Ölkələrin paylaşdığı məlumatlara əsasən süni intellektin orduda ümumi istifadə sahələri bunlardır:

- Kəşfiyyat və izləmə

- Peyk görüntüləri

- Hədəf identifikasiyası

- Avtonom silah sistemləri

- Dronlar

- Robot tanklar

- Pilotsuz sualtı və dəniz platformaları

- Kiber müharibə və məlumat əməliyyatları.

Maraqlıdır ki, hərbi sektorda başlayan süni intellekt yarışının təsiri artıq iqtisadiyyatın digər sahələrində də hiss olunur. "Anthropic" şirkəti "Claude Cowork" adlı yeni süni intellekt platformasını və 11 ədəd korporativ tool təqdim edərək qlobal bazarlarda bir çox sahəni təşvişə salıb.

Bu hadisə bazarda proqram təminatı şirkətlərində "sonun başlanğıcı" kimi qəbul edilir.

Hüquq xidmət sektorunun da itkisi kəskin yüksəlib. Belə ki, "LegalZoom" və "Thomson Reuters" kimi böyük şirkətlərin səhmləri rekord həddə düşüb, çünki onların əsas gəlir mənbəyi olan hüquqi və məlumat xidmətləri artıq pulsuz və ya çox ucuz AI tərəfindən təklif edilir.

"Infosys" və "TCS" kimi nəhəng IT məsləhətçi şirkətlərinin səhmləri də ucuzlaşıb. Səbəb isə odur ki, AI artıq minlərlə insanın saatlarla gördüyü kodlaşdırma və test işlərini saniyələr içində edə bilir.

2025-ci ildə "Tempus" şirkəti 75 000 onkoloji NGS testi həyata keçirib (2024-də bu rəqəm 62 700 idi).

Bu testlər təkcə nəticə vermir, eyni zamanda "Tempus"un AI platformasını "qidalandırır" - databazaya yeni məlumatlar yığır. Hər test bir xəstə datasıdır, gələcək qərarların daha dəqiq olmasını təmin edən mənbədir. Bu o deməkdir ki, süni intellekt sistemlərinin gücü yalnız alqoritmdə deyil, topladığı məlumatın miqyasında gizlənir.

"Neuralink" şirkəti "Blindsight" adlı görmə implantını FDA təsdiqi alındıqdan sonra insan üzərində tətbiq etməyə hazır olduğunu açıqlayıb. Cihazın məqsədi gözləri və görmə sinirini istifadə etmədən siqnalları birbaşa beynin görmə korteksinə göndərməkdir. FDA tərəfindən artıq bu cihaza "Breakthrough Device" (İnnovativ Tibbi Cihaz) statusu verilib.

İlon Mask isə bildirib ki, ilkin mərhələdə əldə olunan görüntülər "Atari qrafikası" kimi çox aşağıkeyfiyyətli olacaq, lakin zamanla yaxşılaşacaq. İlkin mərhələdə cihaz hər iki gözünü və görmə sinirini itirmiş, başqa müalicə yolu olmayan xəstələr üçün nəzərdə tutulub.

Süni intellekt vasitəsilə qısa filmlər, treylerlər və viral video kontent hazırlayan "Dor Brothers" şirkəti, real çəkiliş olacağı təqdirdə dəyəri 200 milyon dollardan çox ola biləcək 3 saatlıq bir filmi cəmi 1 günə hazırlayıb. Filmdə Bred Pitt, Tom Kruz, Sidni Svini, Teylor Svift və Donald Tramp da yer alırlar.

Gördüyümüz kimi ordudan səhiyyəyə, filmdən proqramçılığa əksər sahələrdə süni intellekt əsas söz sahibinə çevrilib. Bu hələ başlanğıcdır. Çünki süni intellekt sənayesi böyümə mərhələsindədir. Təbii ki, süni intellektin faydaları kimi ziyanları da ola bilir.

Süni intellekt genişləndikcə ondan hakerlər də istifadə edirlər. Yəni Al təkcə yaxşı niyyətlər üçün deyil, həm da pis niyyətlər üçün istifadə olunur.

Bu sahədə ən çox risk altında olan sektor isə təbii ki, real pulların dövriyyədə olduğu bank sektorudur.

Təkcə amerikalılar ötən ildə müxtəlif növ firıldaqçılıqlardan (bank köçürmə saxtakarlıqları, impersonasiya vəs.) 196 milyard dollara qədər zərər çəkiblər.

Süni intellekt istifadəsi eyni zamanda külli-miqdarda su və elektrik tələb edir. Bu da təbiətə düşündüyümüzdən daha böyük zərər vurur. "OpenAl"nin CEO-su Sem Altman bildirir ki, qlobal süni intellekt tələbatını qarşılamaq üçün gələcəkdə yüzlərlə gigavat gücündə elektrik enerjisinə ehtiyac olacaq. Elektrik enerjisinə nəzarət edən tərəf potensial olaraq süni intellekt üzərində də nəzarət imkanına sahib olacaq. Yəni süni intellekt dövründə ən strateji resurs yalnız məlumat deyil, həm də onu işlədə biləcək enerji infrastrukturu olacaq.

Renessans dövrünün məşhur alimi Paracelsusun fikri ilə qısa xülasə etsək: "Hər şey zəhərdir. Əsas olan dozasıdır!"

Həsən Fətəliyev

"Görmənin bulanıqlaşması arterial hipertoniyanın və şəkərli diabetin olmasından xəbər verir".

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, bunu rusiyalı oftalmoloq İvan Zarubin "Podmoskovye seqodnya" internet nəşrinə deyib.

"Başgicəllənmə, görmə aydınlığının dəyişməsi, təsvirin bulanıq olması hissi və ya hərfləri tanımaqda çətinliklər beyinin görmə məlumatlarının emalına cavabdeh strukturlarının zədələnməsi zamanı baş verir. Görmənin bulanıqlığı həmçinin, arterial hipertoniyanı, şəkərli diabeti və torlu qişanın qan təchizatının pozulmalarını müşayiət edə bilər", - deyə mütəxəssis bildirib.

O əlavə edib ki, bəzi insanlar miqren tutmaları zamanı görmənin müvəqqəti pisləşməsindən əziyyət çəkə bilərlər. Həkimin sözlərinə görə, baş ağrısından əvvəl onlarda görmə aurası adlanan hal - parıltılar, titrəmə və ya təsvirin bir hissəsinin itməsi yaranır.Oxu.Az