Azərbaycanda kərə yağı idxalı və istehsalının azalması fonunda palma yağı idxalının kəskin artması qida bazarında istehlak və istehsal strukturunda dəyişikliklərin olduğunu göstərir. 2026-cı ilin ilk yarısında palma yağı və onun bərk fraksiyalarının idxalının 14,6 min tona çatması, illik müqayisədə isə 19,5 dəfə artması diqqət çəkir.

Bəs palma yağına tələbatın bu qədər artmasının əsas səbəbləri nələrdir və süd məhsulları ilə şirniyyatlarda istifadəsi istehlakçı üçün hansı riskləri yarada bilər? Alıcı məhsulun tərkibində palma yağının olduğunu necə müəyyən edə bilər?

Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya açıqlama verən qida üzrə mütəxəssis Fərid Səfərov deyib ki, Azərbaycanda palma yağı idxalının kəskin artmasını bir neçə amillə əlaqələndirmək olar.

Onun sözlərinə görə, əsas səbəblərdən biri palma yağının kərə yağı və digər süd yağları ilə müqayisədə daha ucuz olmasıdır. Bundan əlavə, uzunmüddətli saxlanma qabiliyyəti, yüksək temperaturda texnoloji xüsusiyyətlərini qoruması və müxtəlif məhsullarda istifadəyə uyğun olması qida istehsalçıları üçün onu əlverişli xammala çevirir: “Xüsusilə şirniyyat, krem, vafli, peçenye, şokolad məmulatları, dondurma və bəzi süd məhsullarında palma yağı və onun fraksiyalarından istifadə edilə bilər. Palma yağının özü avtomatik olaraq “zəhərli” və ya sağlamlıq üçün təhlükəli məhsul hesab edilmir. Əsas məsələ onun hansı formada, nə qədər və hansı məhsulun tərkibində istifadə olunmasıdır. Palma yağının tərkibində doymuş yağ turşularının miqdarı yüksək olduğundan, onun çox və müntəzəm istehlakı rasionda ümumi doymuş yağ yükünü artıra bilər. Bu isə balanssız qidalanma şəraitində ürək-damar xəstəlikləri riskinə mənfi təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, yağın yüksək temperaturda emalı zamanı 3-MCPD efirləri və qlisidil efirləri kimi arzuolunmaz çirkləndiricilər yarana bilər. Buna görə istehsal prosesinə və xammalın keyfiyyətinə nəzarət mühüm əhəmiyyət daşıyır”.

Ekspert qeyd edib ki, istehlakçı üçün əsas problem isə bəzən məhsulun adından onun tərkibində hansı yağın istifadə edildiyini müəyyən etməyin çətin olmasıdır: “Məsələn, “bitki yağı”, “bitki mənşəli yağlar”, “bitki yağlarının fraksiyaları” və ya konkret olaraq “palma yağı”, “palma stearini” kimi ifadələrə rast gəlmək mümkündür. Buna görə məhsul alarkən yalnız ön tərəfdəki “kərə yağı”, “qaymaqlı”, “pendir” və ya “şokoladlı” kimi ifadələrə deyil, mütləq tərkib siyahısına baxmaq lazımdır. Xüsusilə süd məhsullarında “kərə yağı” və ya “pendir” adı ilə satılan məhsulun tərkibində süd yağı əvəzinə və ya onunla birlikdə bitki yağlarının olub-olmaması diqqətlə yoxlanmalıdır. Şirniyyatlarda isə palma yağının istifadəsi daha geniş yayılmış ola bilər və bu, məhsulun texnoloji xüsusiyyətləri ilə yanaşı qiymətinə də təsir edir”.

F.Səfərov sonda vurğulayıb ki, nəticə etibarilə, palma yağına tələbatın artması həm iqtisadi, həm də texnoloji səbəblərlə izah olunur:

“Burada əsas məsələ palma yağının mövcudluğu deyil, onun məhsulda açıq şəkildə göstərilməsi, təhlükəsiz texnologiya ilə istehsal olunması və istehlakçının düzgün məlumatlandırılmasıdır. İstehlakçı isə gündəlik rasionunda belə məhsulların miqdarını nəzərə almalı və mümkün qədər müxtəlif, balanslı qidalanmaya üstünlük verməlidir”.

Oğuz Ayvaz

“AzPolitika.info”

Dünya bazarında "Azeri Light" markalı Azərbaycan neftinin 1 barelinin qiyməti 0,58 ABŞ dolları və ya 0,63 % artaraq 92,89 ABŞ dolları təşkil edib.

Hərracların nəticələrinə görə, "Brent" markalı neftin oktyabr fyuçerslərinin qiyməti 89,64 ABŞ dolları təşkil edib.

Türkiyənin Ceyhan limanında FOB bazasında "Azeri Light" markalı Azərbaycan neftinin bir barelinin qiyməti 0,72 ABŞ dolları və ya 0,81 % artaraq 89,72 ABŞ dolları təşkil edib.

Azərbaycanın builki dövlət büdcəsində bir barel neftin orta qiyməti 65 ABŞ dollarından hesablanıb.

Xatırladaq ki, "Azeri Light" neftinin ən aşağı qiyməti 2020-ci il aprelin 21-də (15,81 ABŞ dolları), maksimal qiyməti isə 2008-ci ilin iyulunda (149,66 ABŞ dolları) qeydə alınıb. Azərbaycanda bu markadan olan neft "Azəri-Çıraq-Günəşli" (AÇG) yataqlar blokunun işlənməsi haqqında müqavilə çərçivəsində hasil edilir. Müqavilədə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) payı 35,3 %-dir.

Dünya bazarlarında neft bahalaşmaqda davam edir.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, hazırda “Brent” markalı neftin bir barreli 89,20 dollara, yüngül neftin bir barreli isə 83,10 dollara təklif edilir.

Azərbaycanda pensiyaların indeksləşdirilməsi və artımı fonunda yaşlı insanların real gəlirləri məsələsi yenidən müzakirə olunur. Ərzaq, dərman və kommunal xərclərin yüksəlməsi pensiyaların alıcılıq qabiliyyətinə təsir edir.

Pensiyalar real bahalaşmanı tam kompensasiya edirmi? Azərbaycanda minimum pensiya hansı məbləğdə olmalıdır?

Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya açıqlama verən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli bildirb ki, pensiyaların indeksləşdirilməsi və artırılması müsbət addımdır, amma yaşlı insanların real gəlirlərini qiymətləndirərkən yalnız pensiyanın nominal artımına baxmaq kifayət deyil.

Onun sözlərinə görə, əsas məsələ pensiyanın alıcılıq qabiliyyətinin, yəni əvvəlki illə müqayisədə həmin məbləğə nə qədər ərzaq, dərman və digər zəruri xidmət almağın mümkün olmasıdır: “Əslində indeksləşdirmə zamanı pensiyaçının tələbatına uyğun xüsusi inflyasiya indeksi çıxarılmalıdır. Xüsusilə yaşlı insanların xərclərində ərzaq, dərman və kommunal ödənişlərin payı yüksək olduğuna görə onların hiss etdiyi bahalaşma ümumi inflyasiyadan fərqlənə bilər. Bu fərq indeksləşdirilmə zamanı mütləq nəzərə alınmalıdır. Ona görə pensiyanın inflyasiya qədər artırılması belə hər zaman real gəlirin tam qorunması demək deyil. Əgər ərzaq və dərman qiymətləri orta inflyasiyadan daha sürətlə artırsa, pensiya nominal olaraq yüksəlsə də, insanın real həyat səviyyəsi əvvəlki kimi qala və hətta aşağı düşə bilər. Bu baxımdan pensiyaların indeksləşdirilməsi mexanizmi ilə yanaşı, aztəminatlı və təkcə pensiya hesabına yaşayan yaşlı insanların konkret xərcləri də nəzərə alınmalıdır”.

Ekspert qeyd edib ki, minimum pensiyanın məbləğinə gəldikdə isə, bunu yalnız müəyyən bir rəqəm kimi deyil, minimum yaşayış və zəruri istehlak xərcləri əsasında müəyyənləşdirmək daha doğru olar: “Minimum pensiya insanın yalnız ərzaq almağına deyil, kommunal xərclərini, dərman və tibbi ehtiyaclarını, geyim və digər zəruri xərclərini də qarşılamağa imkan verməlidir. Məncə, minimum pensiya ilə minimum yaşayış ehtiyacları arasında ciddi fərq olmamalıdır və bu məbləğ mütəmadi olaraq real istehlak səbətinin qiymətinə uyğunlaşdırılmalıdır”.

A.Nəsirli sonda vurğulayıb ki, ən optimal yanaşma pensiyaların ildə bir dəfə formal şəkildə artırılması deyil, yaşlı insanların real alıcılıq qabiliyyətinin qorunmasıdır:

“Bunun üçün indeksləşdirmə zamanı ümumi inflyasiya ilə yanaşı, ərzaq və dərman qiymətlərinin dinamikasına da xüsusi çəki vermək, aşağı pensiya alan şəxslər üçün əlavə sosial dəstək mexanizmləri yaratmaq daha effektiv nəticə verə bilər”.

Oğuz Ayvaz

“AzPolitika.info”

Son günlər ölkədə müzakirə olunan əsas məsələlərdən biri də ət və ət məhsullarının bahalaşmasıdır. Bildirilir ki, Rusiya, Qazaxıstan və Ukraynada ətin qiyməti Azərbaycandan 4-5 manat daha ucuzdur. Bu da cəmiyyətdə narazılığa səbəb olur və qiymətlərin yüksək olmasına görə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tənqid edilir.

Özbəkistanla Azərbaycan arasında uğurla yekunlaşan IV Regionlararası Forum çərçivəsində ölkələr arasında müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişafına yönəlmiş bir sıra sənədlər imzalanıb.

"Report" xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycanın iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov "X" sosial şəbəkəsindəki hesabında bildirib.

Nazirin sözlərinə görə, enerji, maliyyə, infrastruktur, tikinti və istehsal kimi prioritet sahələrdə əməkdaşlığı əhatə edən sənədlər biznes assosiasiyaları arasında əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsini, özəl sektorun potensialının tam reallaşdırılmasını və birgə layihələrin həyata keçirilməsini təmin edəcək.

"Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin dövlət başçılarımızın siyasi iradəsi sayəsində intensiv inkişafı iqtisadi əlaqələrimizin daha da şaxələndirilməsinə və biznes tərəfdaşlığımızın gücləndirilməsinə mühüm stimul verir", - M.Cabbarov vurğulayıb.

Yay mövsümünün başa çatması və yeni mövsümün başlaması ilə bazarlarda qiymət dəyişiklikləri yenidən gündəmə gəlir. Xüsusilə ərzaq, kənd təsərrüfatı məhsulları və gündəlik tələbat mallarının qiymətlərində mümkün artım istehlakçıları düşündürür.

Sentyabr ayında bazarlarda və mağazalarda hansı məhsulların bahalaşması gözlənilir? Yeni mövsümdə qiymət artımının qarşısını almaq və sabitliyi qorumaq mümkün olacaqmı?

Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya danışan iqtisadçı-ekspert Xalid Kərimli bildirib ki, qiymət artımını yalnız Tarif Şurasının, Nazirlər Kabinetinin və ya digər dövlət qurumlarının qərarları ilə əlaqələndirmək düzgün deyil.

Onun sözlərinə görə, qiymətlərə əsasən bazar prosesləri, dünya bazarındakı dəyişikliklər, tələb-təklif nisbəti, logistika xərcləri, idxal qiymətləri və Azərbaycanın ticarət tərəfdaşı olan ölkələrdəki inflyasiya təsir göstərir: “Qiymət dəyişiklikləri, xüsusilə də idxal qiymətlərindən daha çox asılıdır. Mərkəzi Bankın hesabatına görə, inflyasiyanın təxminən üçdə iki hissəsi təklif amilləri ilə bağlıdır və bunun əsas hissəsini idxal amilləri təşkil edir. Yəni idxal etdiyimiz ölkələrdə qiymətlərin dəyişməsi Azərbaycandakı qiymətlərə də təsir göstərir”.

X.Kərimli enerji qiymətlərindəki artımın da Azərbaycanda istehlak qiymətlərinə təsir göstərə biləcəyini bildirib: “Neft və qazın bahalaşması bir tərəfdən Dövlət Neft Fondunun və dövlət büdcəsinin gəlirlərini artırsa da, digər tərəfdən idxal və daşınma xərclərinin yüksəlməsinə səbəb olur. Enerji qiymətləri qalxanda dövlətin gəlirləri artır. Amma əhali üçün bu, o qədər də yaxşı xəbər deyil. Çünki neft və qazın qiymətinin artması daşınma xərclərini, bununla yanaşı, idxalın maya dəyərini yüksəldə bilər”.

Ekspert Qara dənizdə baş verən geosiyasi proseslərin də ərzaq qiymətlərinə təsir göstərə biləcəyini deyib: “Son həftələrdə Rusiya-Ukrayna müharibəsinin Qara dənizdəki yükdaşımalar üçün yaratdığı risklər artıb. Qara dənizdə baş verən proseslər nəticəsində təkcə iyul ayında dünyada dənli bitkilərin qiymət indeksində 5,8 faizlik artım müşahidə olunub. Duru yağların qiyməti də həmin ay 2 faiz artıb. Bura zeytun, qarğıdalı, günəbaxan və digər bitki yağları daxildir. Qəndin qiymətində isə iyul ayında dünyada 5,6 faizlik artım qeydə alınıb. Quru və isti hava şəraiti, xüsusilə Avropada müşahidə olunan əlverişsiz hava şərtləri də bu artımlara təsir göstərib”.

X.Kərimli hesab edir ki, dünya bazarında müşahidə olunan bu dəyişikliklərin təsiri bir neçə ay ərzində Azərbaycanda da hiss oluna bilər. O, xüsusilə Azərbaycanın əsas idxal tərəfdaşları olan Türkiyə, Rusiya və Avropa ölkələrindəki inflyasiyanın qiymətlərə ciddi təsir göstərdiyini vurğulayıb.

Bununla belə, ekspert əhali arasında ayrı-ayrı məhsulların qiymətinin mütləq bahalaşacağı ilə bağlı panika yaranmasının düzgün olmadığını deyib: “Konkret məhsullar üzrə qiymət dinamikasını əvvəlcədən dəqiq proqnozlaşdırmaq çətindir və burada bazar prosesləri mühüm rol oynayır. Hazırkı dövrdə Tarif Şurasının qiymət artırıcı qərarları da təsir göstərir. Amma konkret olaraq hansı məhsulun qiymətinin nə qədər bahalaşacağını demək çətindir. Mən yalnız ehtimalları və fərziyyələri səsləndirə bilərəm”.

Ekspert mövsümü başa çatan meyvə-tərəvəz məhsullarının qiymətində artım gözlədiyini bildirib. Ət qiymətləri ilə bağlı isə ucuzlaşma gözləmədiyini deyən Xalid Kərimli qiymətlərin ya sabit qalacağını, ya da artacağını proqnozlaşdırıb.

İqtisadçı, həmçinin Mərkəzi Bankın 2026-cı il üzrə inflyasiya gözləntisini artırdığını diqqətə çatdırıb: “Əvvəlki hesabatlarda 2026-cı il üzrə inflyasiya proqnozu 5,7–5,9 faiz olduğu halda, sonradan bu göstərici 6,1 faizə yüksəldilib. Yəni gözləyirik ki, inflyasiya sürətlənəcək”.

Oğuz Ayvaz

“AzPolitika.info”

Bankların müştərilərdən şəxsi və maliyyə məlumatları toplamasının əsas səbəbi təhlükəsiz və fərdiləşdirilmiş xidmət göstərməkdir.

Mediaxeberleri.Az Marja.az-a istinadən xəbər verir ki, hesab açarkən, kart sifariş edərkən və ya kredit üçün müraciət zamanı müştərilər şəxsiyyət, əlaqə, iş yeri və gəlir məlumatlarını təqdim edirlər. Banklar müəyyən məlumatları qanunvericiliyə uyğun olaraq rəsmi qurumlardan da əldə edə bilərlər.

Toplanan məlumatlar kredit risklərinin qiymətləndirilməsi, müştərinin tanınması, dələduzluğun qarşısının alınması və fərdi bank məhsullarının təqdim edilməsi üçün istifadə olunur.

Qanunvericiliyə əsasən, vətəndaşlar şəxsi məlumatlarının emalına razılıq verməmək hüququna malikdirlər. Bunun üçün banka müraciət etmək və "MyGov" platformasından məlumat sorğularını məhdudlaşdırmaq mümkündür. Lakin bu halda bəzi bank xidmətləri və fərdiləşdirilmiş təkliflərdən yararlanmaq imkanları məhdudlaşa bilər.

Avropa ölkələrində orta illik əməkhaqqı məbləğləri məlum olub.

Mediaxeberleri.Az xəbər verir ki, Avropada ən yüksək orta illik əməkhaqqı bu dəfə də İsveçrədə qeydə alınıb. Belə ki, İsveçrədə orta illik əməkhaqqı hazırda 106 840 avro təşkil edir. İsveçrəni Lüksemburq – 83 000 avro, İslandiya – 81 943 avro və Lixtenşteyn – 81 000 avro ilə izləyir.

Şimali Avropa ölkələrində də əməkhaqqı göstəriciləri yüksəkdir. Norveçdə orta illik əməkhaqqı 74 500 avro, Danimarkada 74 000 avro, İrlandiyada 61 000 avro, Avstriyada 60 000 avro təşkil edir.

Avropanın iri iqtisadiyyatlarından İtaliyada orta illik əməkhaqqı 40 000 avro, İspaniyada isə 35 000 avrodur.

Şərqi Avropa ölkələrində göstəricilər isə Qərbi və Şimali Avropa ilə müqayisədə daha aşağıdır. Çexiyada orta illik əməkhaqqı 28 000 avro, Polşada və Estoniyada 26 000 avro, Litvada 22 000 avro, Latviyada 20000 avro təşkil edir.

Siyahının Avropa üzrə aşağı hissəsində Rumıniya və Bolqarıstan yer alır. Rumıniyada orta illik əməkhaqqı 18 000 avro, Bolqarıstanda isə 14 000 avro göstərilir.

Məlumat üçün bildirək ki, Cənubi Qafqaz ölkələri üzrə göstəricilər Avropa ilə müqayisədə xeyli aşağıdır.

Regionda ən yüksək orta illik əməkhaqqı Gürcüstanda – 9 060 avro təşkil edir. Gürcüstanı Ermənistan – 8 695 avro ilə izləyir. Azərbaycan isə 6 620 avro göstərici ilə Cənubi Qafqazda üçüncü yerdə qərarlaşıb.

Avropada və Cənubi Qafqazda orta illik əməkhaqqı məbləğlərini təqdim edirik:

- İsveçrə - 106 840 avro;

- Lüksemburq - 83 000 avro;

- İslandiya - 81 943 avro;

- Lixtenşteyn - 81 000 avro;

- Norveç - 74 500 avro;

- Danimarka - 74 000 avro;

- İrlandiya - 61 000 avro;

- Avstriya - 60 000 avro;

- Belçika - 57 000 avro;

- Almaniya - 56 000 avro;

- İsveç - 54 000 avro;

- Niderland - 53 000 avro;

- Finlandiya - 50 000 avro;

- Fransa - 46 000 avro;

- İtaliya - 40 000 avro;

- İspaniya - 35 000 avro;

- Çexiya - 28 000 avro;

- Polşa - 26 000 avro;

- Estoniya- 26 000 avro;

- Litva - 22 000 avro;

- Latviya - 20 000 avro;

- Rumıniya - 18 000 avro;

- Bolqarıstan - 14 000 avro;

- Gürcüstan - 9 060 avro;

- Ermənistan - 8 695 avro;

- Azərbaycan - 6 620 avro.

“AzPolitika.info”

Azərbaycan manatının ABŞ dollarına nisbətdə məzənnəsinin uzun müddətdir sabit qalmasına baxmayaraq, bazarda bir sıra məhsul və xidmətlərin qiymətlərində artım müşahidə olunur.

Bu vəziyyət istehlakçılar üçün haqlı olaraq sual yaradır: məzənnə dəyişmirsə, qiymət artımının əsas səbəbi nədir?

Mövzu ilə bağlı konkret.az-a danışan beynəlxalq idarəetmə sistemləri üzrə mütəxəssis Asif İbrahimov bildirib ki, qiymətlərin formalaşmasına yalnız dollar-manat məzənnəsi təsir etmir.

Onun sözlərinə görə, daxili bazarda bahalaşma bir sıra iqtisadi amillərin eyni vaxtda təsiri nəticəsində baş verə bilər.

“İlk növbədə istehsal və logistika xərclərinin artması qiymətlərə təsir göstərir. Yanacaq, enerji, daşınma, anbar, əməkhaqqı və digər xərclərdə artım baş verdikdə, sahibkarlar həmin xərcləri məhsulun son qiymətinə daxil etməyə məcbur qalırlar.

Digər mühüm amil isə idxal qiymətləridir. Dolların məzənnəsi dəyişməsə belə, xarici ölkələrdə məhsulun, xammalın və ya avadanlığın qiyməti yüksələ bilər. Bu zaman Azərbaycana gətirilən məhsul daha baha başa gəlir və nəticədə daxili bazarda da qiymətlər artır”, – deyə ekspert qeyd edib.

Asif İbrahimovun sözlərinə görə, tələb və təklif arasındakı dəyişikliklər də qiymətlərin yüksəlməsində mühüm rol oynayır.

“Müəyyən məhsula tələbat artdığı, lakin təklif eyni səviyyədə qaldığı halda, bazarda qiymətlərin yüksəlməsi mümkündür. Mövsümi amillər də xüsusilə kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətlərində ciddi dəyişikliklər yarada bilər. Bundan başqa, ümumi inflyasiya prosesləri də nəzərə alınmalıdır. Rəqabətin səviyyəsi və bazardakı qiymət davranışı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Eyni məhsulu satan şirkətlərin sayı az olduqda və bazarda rəqabət zəif olduqda, qiymətlərin artması daha asan baş verə bilər”, – deyə İbrahimov vurğulayıb.

İbrahimovun fikrincə, bu səbəbdən bazarda baş verən hər bir bahalaşmanı yalnız dolların məzənnəsi ilə əlaqələndirmək düzgün yanaşma deyil. Qiymətlərin dəyişməsi həm xarici, həm də daxili iqtisadi amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşır.

Beləliklə, dolların məzənnəsinin sabit qalması avtomatik olaraq bütün məhsul və xidmətlərin qiymətlərinin dəyişməz qalacağı anlamına gəlmir. Xammal, logistika, enerji, əməkhaqqı, idxal qiymətləri, tələb-təklif nisbəti, inflyasiya və bazardakı rəqabət səviyyəsi qiymətlərin formalaşmasına təsir edən əsas amillər sırasında yer alır.